، تعداد)/(آموز، نابرابری، صفت، آذربایجان، –

ا عمدتا از طریق مقایسه میزان دسترسی و برخورداری از زمینه، درونداد، فرایند و بروندادهای آموزشی در بین گروههای مقایسه ای مختلف صورت گرفته است که این گروههای مقایسه شامل جنسیت، قومیت، نژاد، مذهب، زبان و منطقه محل زیست می باشد. برای انجام این مقایسات و بررسی میزان برخورداری از شاخص های آموزشی بهره گرفته می شود که در تحقیقات مختلف انواع شاخص ها و بالاخص سیستم شاخص ها(نشانگر ها) برای سیستم های آموزشی تدوین شده است.
برای مقابله با نابرابری های آموزشی و در نتیجه نیل به توسعه پایدار نیازمند تخصیص بهینه امکانات و منابع آموزشی در سطح سیستم های آموزشی هستیم که برای این منظور مدیریت و برنامه ریزی در سیستم های آموزشی اهمیت پیدا می کند و نقش برنامه ریزی استراتژیک در جهت تحقق توسعه پایدار آموزشی در سیستم های آموزشی ضرورت پیدا می کند. در تحقیق حاضر با استفاده از مطالبی که مطرح شد و با اتکا به نظریه بینابینی در رابطه بین نقش مدرسه در نابرابری های آموزشی با تعریف نابرابری آموزشی به صورت نابرابری در برخورداری از شاخص های زمینه خانوادگی، درونداد سیستم های آموزشی، فرایند های مدرسه ای و بروندادها و نتایجی که لازم است از هر دو بعد شناختی و غیرشناختی مورد سنجش قرار گیرد مدل عملیاتی تحقیق به صورت شکل 2-1 ارائه شد که در فصول بعدی این مدل با بررسی توصیفی و تحلیلی داده های حاصل از جامعه آماری تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد.

شکل 2-1. مدل عملیاتی تحقیق

فصل سوم

روش پژوهش

3-1. مقدمه
در فصل حاضر، روش پژوهش مشتمل بر نوع پژوهش ٬ جامعه آماری،نمونه وروش نمونه گیری٬ حجم نمونه ابزار گردآوری دادها و مشخصات ابزار ها شامل روایی و پایایی ابزار بررسی شده و در ادامه روش تجزیه تحلیل داده ها توضیح داده شده است.
3 -2. نوع پژوهش
تحقیق حاضر از نظر هدف از نوع تحقیقات کاربردی می باشد چرا که منجر به پیشنهادات اجرائی و برنامه ریزی استراتژیک جهت کاهش نابرابری های آموزشی می گردد. از نظر شیوه جمع آوری داده ها و میزان کنترل متغیرها ٬توصیفی است اما چون قسمتی از داده های مورد نیاز تحقیق از بررسی آمارها و ارقام و تبدیل آنها به شاخص ها صورت گرفته است ، تحلیلی می باشد. همچنین از آنجا که بخش دیگر داده های مورد نیاز تحقیق از طریق پرسشنامه و بررسی نگرش های نمونه آماری تحقیق جمع آوری شده است٬ پیمایشی می باشد. در نهایت با توجه به ماهیت موضوع و اهداف پژوهش٬ پژوهش حاضر از نوع همبستگی می باشد.هنگامی که محقق، از دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا یک دسته از اطلاعات از دو یا چند گروه را در اختیار دارد، می توان از این روش تحقیقی استفاده کرد. چرا که این روش برای مطالعهء میزان تغییرات در یک یا چند عامل102در اثر یک یا چند عامل دیگر است(نادری و سیف نراقی، 1385: 78).

3-3. جامعه، نمونه و روش نمونه گیری
جامعه مورد مطالعه در تحقیق حاضر دانش آموزان مقطع متوسطه 24 منطقه ی آموزش و پرورش استان آذربایجان غربی و آمار و اسناد مربوطه در سال1392- 1391 می باشد آموزش و پرورش استان آذربایجان غربی در سال 1391 دارای 24 منطقه می باشد که عبارتند از: ارومیه – ناحیه 1، ارومیه – ناحیه 2، اشنویه، انزل، بوکان، پلدشت، پیرانشهر، تکاب، چالدران، چایپاره، خوی، سردشت، سلماس، صومای برادوست، سیلوانا، شاهین دژ، شوط، کشاورز، ماکو، مرحمت آباد، مهاباد، میاندوآب، نازلو و نقده. در مطالعه حاضر همه مناطق 24 گانه مورد نظر پژوهشگر قرار گرفته است.
در جمع آوری آمار واطلاعات به صورت اسنادی از آمارهای سال های 91-1390، آموزش و پرورش استان، سرشماری های عمومی نفوس و مسکن، سالنامه های آماری و اطلاعات رایانه ای مرکز آمار ایران استفاده شده است.باتوجهبهاینکهدراینپژوهشاطلاعاتضروریازدوشیوهمراجعهبهاسنادوپرسشنامهجمعآوریشده،اینپژوهشدوجامعهآماریدارد. درجمعآوریدادههایاسنادیجامعهتحقیق،آمارواطلاعاتواسنادوسوابقتحصیلیدانشآموزانمشغولبهتحصیلدرمقطعمتوسطهوپیشدانشگاهیدرسالتحصیلی1390-1391استکهازسازمانآموزشوپرورشاستاندریافتشدهاست .

3-3-1. روش نمونه گیری و حجم نمونه
با توجه به اینکه جامعه آماری تحقیق حاضر مناطق 24 گانه آموزش و پرورش استان آذربایجان غربی و دانش آموزان این مناطق می باشد و از آنجا که در این تحقیق به دو دسته داده یعنی داده های اسنادی و داده های حاصل از پرسشنامه نیاز هست بنابراین در ارتباط با جمع آوری داده های اسنادی در تحقیق حاضر نمونه گیری بعمل نیامده است بلکه از تمام شماری استفاده شده است. برای جمع آوری بخشی از اطلاعات مورد نیاز پایان نامه پرسشنامه ای در میان دانش آموزان توزیع شد .در این پژوهش برای نمونه گیری،از روش نمونه گیری تصادفی- طبقه ای استفاده شده است.
در نمونه گیری طبقه ای، واحد های جامعهء مورد مطالعه در طبقه هایی که از نظر صفت متغیر همگن تر هستند، گروه بندی می شوند، تا تغییرات آنها در درون گروه ها کمتر شود. پس از آن از هریک از طبقه ها تعدادی نمونه انتخاب می شود. معمولا برای طبقه بندی واحدهای جامعه، متغیری به عنوان ملاک در نظر گرفته می شود که با صفت متغیر مورد مطالعه بستگی داشته باشد (سرمد وهمکاران، 1384: 84).

جدول 3-1. توزیع جامعه و نمونه آماری دانش آموزان به تفکیک منطقه و جنسیت
ردیف
نام منطقه
تعداد جامعه
تعداد نمونه

پسر
دختر
کل
پسر
دختر
کل
1
ارومیه – ناحیه 1
7840
8832
16672
59
65
124
2
ارومیه – ناحیه 2
6958
5843
12801
51
44
95
3
اشنویه
1340
1014
2354
10
8
18
4
انزل
486
236
722
5
5
10
5
بوکان
5498
4861
10359
40
36
76
6
پلدشت
730
565
1295
5
5
10
7
پیرانشهر
2352
1685
4037
18
12
30
8
تکاب
1583
1257
2840
12
10
22
9
چالدران
650
473
1123
6
5
11
10
چایپاره
784
679
1463
6
5
11
11
خوی
6751
5909
12660
51
43
94
12
سردشت
2529
1689
4218
18
14
32
13
سلماس
2887
2849
5736
23
20
43
14
سیلوانا
1169
687
1856
10
5
15
15
شاهین دژ
1591
1455
3046
13
10
23
16
شوط
1141
988
2129
9
7
16
17
سومای برادوست
555
293
848
5
5
10
18
کشاورز
255
187
442
5
5
10
19
ماکو
1505
1427
2933
12
10
22
20
مرحمت آباد
444
371
815
6
5
11
21
مهاباد
3719
3505
7224
28
26
54
22
میاندوآب
4398
4055
8453
33
30
63
23
نازلو
390
429
819
5
6
11
24
نقده
2086
1915
4001
16
14
30
25
جمع کل
57642
51204
108846
419
396
815
منبع: محاسبات نگارنده، 1393

در این تحقیق از روش نمونه گیری طبقه ای نسبتی استفاده شد. بدین ترتیب که بعد از استخراج حجم کلی نمونه برای استان آذربایجان غربی به تناسب جمعیت دانش آموزی مقطع متوسطه هر منطقه آموزشی تعداد نمونه هر منطقه مشخص شد و سپس در درون هر منطقه به شیوه نمونه گیری طبقه ای نسبتی حجم کلی نمونه به تفکیک جنسیت و رشته تحصیلی مشخص شد. سپس بر اساس حجم نمونه پرسشنامه تحقیق به طور تصادفی بین دانش آموزان توزیع شد.

3-3-2. تعیین حجم نمونه
ضریب اطمینان قابل قبول در تحقیقات اجتماعی 95 درصد است که با در نظر گرفتن آن مقدار اشتباه استاندارد برابر 96/1 خواهد بود(سرایی٬ 1389: 128 به نقل از قاسم زاده٬ 1391: 97).
برای برآورد حجم نمونه در این پژوهش از فرمول کوکران استفاده شد. در این فرمول p مهمترین ارزش جمعیت که دارای ویژگی معین است در نظر گرفته می شود و q=(1-p) بدون آن ویژگی در نظر گرفته می شود. پارامترهای موجود در فرمول کوکران در جدول زیر ارائه شده است:

جدول 3-2. پارامترهای موجود در فرمول کوکران
نماد
N
n
t
d
p
q
مفهوم
تعداد جامعه آماری
حجم نمونه
ضریب اطمینان
سطح خطای مورد قبول
نسبت ویژگی مورد نظر در جامعه
1-p
دانش آموزان
108846
750
96/1
036/0
5/0
5/0

جهت محاسبه حجم نمونه آماری از روش کوکران به شرح زیر استفاده شده است وبراین اساس حداکثر حجم نمونه آماری برآورد می گردد:

که در آن N حجم جامعه آماری ، n حجم نمونه ، t مقدار متغیر جدول استودیت ، که در سطح اطمینان 95 درصد برابر 96/1 میباشد ،Pمقدار نسبت صفت موجود در جامعه است. اگر در اختیار نباشد می توان آن را 5/0 درنظر گرفت. در این حالت مقدار واریانس به حداکثر مقدار خود می رسد ، qدرصد افرادی که فاقد آن صفت در جامعه هستند و q=1-p و d مقدار اشتباه مجاز است.در این پژوهش از روش نمونه گیری تصادفیطبقه ای چند مرحله ای استفاده شد.

نحوه تعیین حجم نمونه براساس مناطق به تفکیک جنسیت
K=n/N

)حجم جامعه مربوط به هر منطقه بر اساس جنسیت( * k

3-4.شاخصها و معرفهای تحقیق:
در پژوهش حاضر اعداد و ارقام موجود در اسناد و اطلاعات استخراج شده از پرسشنامه ها با استفاده از فرمول های برنامه ریزی آموزشی به منظور مقایسه به شاخص های آموزشی تبدیل شده است که در جدول شماره 3-3 سیستم شاخص های نابرابری در آموزش و پرورش و نحوه محاسبه آنها ارائه شده است. این شاخص ها بر اساس مدل انتخاب شده برای مطالعه نابرابری های آموزشی و با مرور و جمع بندی مطالعات (INES(2000 و GERESE (2005) ، هاتمیچر103(2001)، دمیوس104 و بای (2008)، برین105 و همکارن(2010)،بای106 و همکاران(2006)، نبی زاده(1384) ، اسماعیل سرخ(1386) ، آهنچیان(1386) ٬ آتشک(1391و1388) و موسوی و حسنی(1390) انتخاب شده اند. شایان ذکر است که شاخص های زمینه، امکانات فیزیکی فضاهای آموزشی، دانش آموزی، نیروی انسانی، اقتصادی، فرایند مدرسه ، پیشرفت تحصیلی و بروندادهای غیرشناختی از تلفیق شاخص های تشکیل دهنده خود با بهره گیری از روش وزن دهی آنتروپی و تکنیک تصمیم گیری چند معیاره تاپسیس حاصل شده اند.

جدول شماره 3- 3. سیستم شاخص های نابرابری در آموزش و پرورش و نحوه محاسبه شاخص ها
نحوه محاسبه
زیر شاخص ها
شاخص ها
منبع نابرابری
میانگین
نمره به دست آمده از پرسشنامه آرزوی تحصیلی
میانگین آرزو و انتظارات تحصیلی والدین و دانش آموز
زمینه خانوادگی
زمینه
میانگین
نمره به دست آمده از پرسشنامه حساسیت آموزشی
میانگین حساسیت تحصیلی والدین

میانگین
نمره به دست آمده از پرسشنامه سرمایه فرهنگی
میانگین منابع فرهنگی و سرمایه فرهنگی

شاخص ترکیبی(با استفاده از تحلیل عاملی)
وضعیت اجتماعی اقتصادی( ترکیبی ازتحصیلات، شغل و درآمد والدین)

شاخص ترکیبی
ساختار خانواده (تعداد فرزندان و زندگی با پدر و مادر ، پدر، مادر، سایر افراد، اقامتگاه ها)

(دبیرستان تعداد)/(آموز دانش تعداد)×100
تعدادمدرسهدبیرستانبرایهر 100 نفردانش آموزدرمقطعمتوسطهدرمنطقه،
شاخص امکانات فیزیکی فضاهای آموزشی
درونداد
(آموز دانش تعداد)/(کلاس تعداد)
نسبتکلاسبهدانش آموزمقطعدبیرستاندرمنطقه،

(نمازخانه تعداد)/(آموز دانش تعداد)×1000
تعدادنمازخانهبه 1000 نفردانش آموزدرمنطقه،

(کتابخانه تعداد)/(آموز دانش تعداد)×1000
تعدادکتابخانهبه 1000 نفردانش آموزدرمنطقه،

(سالن ورزشی تعداد)/(آموز دانش تعداد)×1000
تعدادسالنورزشی به 1000 نفردانش آموزدرمنطقه،

(مساحت کل فضاهای آموزشی)/(آموز دانش تعداد)×100
سرانهفضایآموزشیبرایهردانش آموز

(معلم تعداد)/(آموز دانش تعداد)×100
نسبتمعلمبهدانش آموزاندبیرستاندرمنطقه،
شاخص نیروی انسانی

(دکترا و لیسانس فوق معلم تعداد)/(آموز دانش تعداد)×1000
نسبتمعلمانفوقلیسانسودکتری درمقطعدبیرستاندر 100 نفردانش آموزدبیرستاندرمنطقه

( زن معلم تعداد)/(آموز دانش تعداد)×100
نسبتمعلمانزنبهدانش آموزاندختردرمقطعدبیرستانمنطقه،

(کارمند تعداد)/(آموز دانش تعداد)×1000
نسبتکارمندبهدانش آموزبهازای هر 100 دانش آموزدرمقطعدبیرستانمنطقه،

(زن کارمند تعداد)/(کارمند کل تعداد)×100
نسبتکارمندآموزشی زنبهکلکارمندانآموزشی درمقطعدبیرستانمنطقه،

(زن مدیران تعداد)/(مدیر کل تعداد)×100
نسبتمدیرانزنبهکلمدیرانمنطقه،

( دکترا و لیسانس فوقزن مدیر تعداد)/(آموز دانش تعداد)×1000
نسبتمدیرانزنفوقلیسانسودکتری بهکلمدیرانمنطقه،

زنلیسانس مدیر تعداد)/(آموز دانش تعداد)×1000
نسبتمدیرانزنلیسانسوبالاتربهکلمدیرانمنطقه،

مدیر تعداد)/( کارمند تعداد)×1000
نسبتمدیرانمنطقهبهتعدادکارمندانمنطقه.

(دختر آموز دانش تعداد)/(متوسطه پسرمقطع آموز دانش تعداد)
نسبتدانش آموزدختربهپسردرمقطعمتوسطهدرمنطقه،
دانش آموزی

(کتاب تعداد)/(متوسطه مقطع آموز دانش تعداد)
نسبتکتاببهدانش آموزاندرمقطعمتوسطهدرمنطقه،

(پسر آموز دانش تعداد)/(متوسطه مقطع آموز دانش کل تعداد)
نسبتدانش آموزانپسربهکلدانش آموزانمقطعدبیرستان،

(دختر آموز دانش

]]>