دانلود پایان نامه

است:
– هر ماشینی که سه ویژگی داشته باشد: ورودی ساخت یافته را بپذیرد و آن ورودی را بر اساس قوانین از پیش تعریف شده پردازش کند و نتایج محاسبات خود را به شکل خروجی ارائه دهد».
– «دستگاهی … دارای حافظه و قابل برنامه ریزی، که قادر است عملیات ریاضی و منطقی را با دقت بالا انجام دهد».
اما سیستم رایانه ای یعنی : «نوعی پیکربندی که شامل تمامی اجزای عملیاتی کامپیوتر و سخت افزار وابسته به آن باشد …».128 این واژه در موارد مختلف قانون تجارت الکترونیکی به کار رفته است129 و بدین شرح تعریف شده است:
«هر نوع دستگاه یا مجموعه ای از دستگاه های متصل سخت افزاری- نرم افزاری است که از طریق اجرای برنامه های پردازش خودکار «داده پیام» عمل می کند».130
عین همین تعریف در بند «و» ماده 1 لایحه جرایم رایانه ای نیز آمده است؛ با این تفاوت که در آنجا از لفظ «داده» به جای «داده پیام» استفاده شده است.131
اما از آنجا که الفاظی مانند سخت افزار و نرم افزار در آن به کار رفته است که خود نیازمند تعریف می باشند، تعریف کاملی نیست؛ خصوصاً که از دو واژه موصوف به طور مجزا تعریف به میان نیامده است. کنوانسیون جرایم سایبر در بند «الف» ماده یک خود آورده است: «سیستم» رایانه ای به معنای هر ابزار یا مجموعه ای از ابزارهای متصل یا مرتبط است که یک یا چند تای آنها، با پیروی از یک ]سری[ دستورالعمل، کار پردازش خودکار داده ها را انجام می دهد».132
به نظر می رسد تعریف کنوانسیون جرایم سایبر تعریف جامع تری باشد.133
رایانه با سیستم رایانه ای از دو بخش اصلی تشکیل شده است که عبارتند از سخت افزار و نرم افزار.
2- سخت افزار134 و نرم افزار135
به عبارت دیگر سخت افزار «عبارت است از وسایل مربوط به عناصر و اجزاء الکتریکی، بردهای الکترونیکی، دستگاه های جانبی و تجهیزاتی که یک سیستم کامپیوتری را تشکیل می دهند»؛136 و در یک بیان ساده «به کلیه اجزای فیزیکی و قابل لمس کامپیوتر، سخت افزار گفته می شود».
سخت افزار بدون نرم افزار قابل بهره برداری نیست. نرم افزار به «برنامه های کامپیوتری و دستورهایی که موجب فعال شدن سخت افزار می شود»137 گفته می شود.138 همینطور «به برنامه های کمکی یا برنامه های کاربردی که به زبان قابل خواندن توسط کامپیوتر تهیه می شوند، اطلاق می گردد».139
«برنامه رایانه ای»140 نیز از طرفی فنی «مجموعه ای از دستورات است که کامپیوتر می تواند آنها را در جهت دستیابی به نتیجه مورد نظر اجرا نماید». در واقع نرم افزار مجموعه ای از چند برنامه رایانه ای است و گاهی هم مترادف یکدیگر به کار می روند.
در قانون تجارت الکترونیکی و پیش نویس های آن، همینطور متون پیش نویس لایحه جریان رایانه ای تعریف از این واژه مشاهده نمی شود. کنوانسیون جرایم سایبر و توصیه نامه شورای اروپا نیز تعریف در این خصوص ارائه نداده اند.
طبق ماده 2 «آیین نامه اجرایی مواد 2 و 17 قانون حمایت از حقوق پدید آورندگان نرم افزارهای رایانه ای»،141 «نرم افزار عبارت است از مجموعه برنامه های رایانه ای، رویه ها، دستورالعمل ها و مستندات مربوط به آنها و نیز اطلاعات مربوط به عملیات یک سیستم رایانه ای که دارای کاربری مشخص بوده و بر روی یکی از حامل های رایانه ای ضبط شده باشد».142

3- واسط بادوام143
واسط بادوام عبارت است از «وسایلی که به موجب آن مصرف کننده بتواند شخصاً «داده پیام» های مربوطه را بر روی آن ذخیره کند؛ از جمله شامل فلاپی دیسک فشرده، دیسک سخت و یا پست الکترونیکی مصرف کننده».144
«واسط» به طور کلی به هر ماده فیزیکی که برای ذخیره اطلاعات راینه ای به کار رود گفته می شود.145 «واسط بادوام» یعنی تجهیزاتی که ذخیره اطلاعات روی آنها دائمی و ماندگار است.
تعبیر رایجی که در خصوص این واژه وجود دارد همان «حافظه کمکی»146 یا «حافظه جانبی»147 است که خصوصیت ویژه این گونه حافظه ها دائمی و پایدار بودن ذخیره اطلاعات روی آن است؛ به این معنا که پس از ذخیره اطلاعات روی آنها با ابزارهای الکترونیکی مخصوص، قطع جریان برق تأثیری در اطلاعات ذخیره شده روی آن ندارد؛ برخلاف «حافظه موقت»148 یا «حافظه اصلی»149 که با قطع جریان برق اطلاعات آن از بین می رود.
«حافظه موقت» از این حیث «حافظه اصلی» نامیده می شود که اطلاعات جاری مورد نیاز سیستم را در زمان کار در خود ذخیره می کند و لذا بدون آن رایانه نمی تواند کار کند. اما بدون حافظه های جانبی رایانه می تواند وظایف جاری خود را به انجام برساند.150
البته انحصار ذخیره اطلاعات به مصرف کننده صحیح نمی باشد؛ زیرا بادوام بودن یا نبودن یک واسط، ربطی به فرد ذخیره کننده آن ندارد.
خصوصاً که تنها کاربرد این واژه در ماده 35 قانون، اشاره به لزوم ارسال پاره ای اطلاعات ضروری در واسطی بادوام از ناحیه تأمین کننده برای مصرف کننده دارد.
اقسام واسط بادوام که به صورت تمثیلی در این تعریف قانونی برشمرده شده اند عبارتند از :

مطلب مرتبط :   مقاله درمورد مفهوم سرمایه اجتماعی، تعریف سرمایه اجتماعی

الف- فلاپی دیسک151
به آن «دیسک نرم» نیز گفته می شود. عبارت است از یک صفحه پلاستیکی گرد که سطح آن از لایه اکسید آهن پوشانده شده و می تواند میدان مغناطیسی را در خود ذخیره کند و با استفاه از این خاصیت اطلاعات در آن ذخیره می شود و در مجموع در یک پوشش پلاستیکی محکم قرار دارد.
با توجه به ظرفیت پایین اینگونه دیسک ها و محو شدن اطلاعات ذخیره شده آنها در برخرود با میدان های مغناطیسی، امروزه به ندرت استفاده می شوند.
ب- دیسک فشرده152
دیسک یا «لوح فشرده» به «وسیله ذخیره ساز نوری برای داده دیجیتالی» اطلاق می شود. انواع امروزی آن می تواند به طور معمول تا 80 دقیقه صوت یا تصویر را در خود جای دهد.
این دیسک ها اطلاعات را با تابش نور لیزر ذخیره می کنند. بدین ترتیب که حفره های بسیار کوچک که فقط با میکروسکوپ قابل رؤیت است، روی یک لایه نازک از جنس فلز و یا مواد دیگر، از طریق سوزاندن آن سطح ایجاد می شود. دیسک های فشرده انواع مختلفی دارند.
ج- دیسک سخت153
دستگاهی است حاوی «یک یا چند صفحه انعطاف پذیر با پوششی از ماده خاصی که ثبت مغناطیسی داده های کامپیوتری روی آن صورت می پذیرد. دیسک سخت داخل محفظه ای غیر قابل نفوذ جای می گیرد، تا گرد و غبار باعث آلودگی و آسیب دیدگی آن نگردد. سرعت دستیابی به اطلاعات در دیسک های سخت بیشتر از دیسک های فلاپی «و دیسک های فشرده» بوده و حجم بسیار بیشتری از اطلاعات را در خود جای می دهند».154
د- پست الکترونیکی155
«تبادل پیام های متنی و فایل های156 کامپیوتری از طریق شبکه ارتباطاتی مانند شبکه محلی یا اینترنت»،157 پست الکترونیکی نام دارد. به تعبیر دیگر این عبارت به «سیستم ارسال پیام و دریافت آن از سایر کاربران شبکه» اطلاق می گردد. از طریق پست الکترونیکی متن، تصویر، صوت و فیلم قابل ارسال است. برای استفاده از «خدمات پست الکترونیکی»،158 می بایست با ثبت کردن نام و مشخصات نزد خدمات دهندگان پست الکترونیکی، یک «آدرس پستی»159 منحصر به فرد که یک «صندوق پستی مجازی»160 را در اختیار کاربر قرار می دهد دریافت نمود. این صندوق های پستی در واقع قسمتی از حافظه دیسک سخت رایانه ای است که از ناحیه شرکت خدمات دهنده به این امر اختصاص داده شده است و به آن «سرویس دهنده پستی»161 اطلاق می گردد. بنابراین مراد از «پست الکترونیکی مصرف کننده»، همان صندوق پستی مربوط به پست الکترونیکی اوست که تا هر زمان آدرس پست الکترونیکی شخص معتبر باشد، پیام های ارسالی به آن قابل دسترس خواهند بود. مگر اینکه خودش آنها را حذف کرده باشد.162
4- داده رایانه ای163 و داده پیام164 داده در لغت به معنای «اطلاعات»، «مفروضات»، «دانسته ها» و «سوابق» آمده است.165 در قانون تجارت الکترونیکی علیرغم کاربرد این کلمه در عباراتی چون «حمایت از داده»166 و «پایگاه های داده»167 تعریفی از آن به عمل نیامده است. داده را می توان دارای اقسامی دانست؛ «داده رایانه ای»، «داده مخابراتی»، «داده موجود روی کارت های اعبتاری»، «داده موجود روی تراشه های مغناطیسی» و… اما به طور کلی عبارت است از اطلاعاتی که در قالبی خاص ایجاد ذخیره و نگهداری می شوند.
آنچه موضوع جرایم رایانه ای واقع می شود، غالباً داده های رایانه ای هستند. البته اقسام دیگر نام برده شده از داده را می توان به نوعی داده رایانه ای دانست؛ چرا که امروزه با در هم آمیختن تجهیزات مخابراتی و سیستم های رایانه ای دیگر عملاً تفکیک این فضاها را از یکدیگر میسر نیست. داده های موجود روی کارت ها و تراشه ها نیز به وسیله رایانه قابل ایجاد، ذخیره و پردازش است. لذا داده رایانه ای مفهوم عامی است که سایر انواع یاد شده، زیر مجموعه های آن هستند. به همین علت هم کنوانسیون جرایم سایبر در بند «ب» ماده یک خود فقط «داده رایانه ای» را تعریف کرده است:
«به معنای هر نمادی از واقعیات، اطلاعات یا مفاهیم است که به شکلی که برای پردازش در سیستم رایانه ای که حاوی برنامه ای مناسب برای واداشتن یک سیستم رایانه ای به انجام یک وظیفه است، مفید باشد». بنابراین نکته مهم در داده رایانه ای قابلیت پردازش توسط رایانه است.
این تعریف به گونه ای با ترجمه ناقص در دو پیش نویس و لایحه جرایم رایانه ای آمده است که نیازمند اصلاح است:
«هر نمادی از واقعه، اطلاعات یا مفهوم به شکلی مطلوب برای پردازش در یک سیستم رایانه ای یا مخابراتی است که باعث می شود سیستم های ذکر شده کارکرد خود را به مرحله اجرا بگذارند».168
مرکز پژوهش های مجلس با این توجیه که با توجه پیشرفت فناوری، تعاریف قابلیت خود را از دست داده و موجب جلوگیری از تفسیر قضایی قانون توسط قضات در برخورد با مسائل مستحدثه خواهد شد، به طور کلی پیشنهاد حذف ماده یک لایحه جرایم رایانه ای مربوط به تعریف اصطلاحات را نموده است، که به نظر کاملاً غیر منطقی است و خلاف اصل شفافیت قانونگذاری و اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری است و به جای پیشنهاد جهت دقیق تر نمود قانونگذاری ها در راستای جلوگیری از تفاسیر قضایی متناقض، این پیشنهاد مطرح گردیده است.169
اما «داده پیام» طبق تعریف بند الف ماده 2 قانون تجارت الکترونیکی عبارت است از: «هر نمادی از واقعه، اطلاعات یا مفهوم که با وسایل الکترونیکی، نوری و یا فناوری های جدید اطلاعات، تولید، ارسال، دریافت یا ذخیره یا پردازش می شود».170
این تعریف در اصل از قانون نمونه آنسیترال برداشت شده است که البته دخل و تصرف به وجود آمده در آن سبب شده با تعریف «داده»171 خلط شده و لذا برخی آن را مترادف «داده» دانسته و از این حیث تعریف را مغایر تعاریف اسناد بین المللی از داده دانسته اند. جهت درک این مفهوم بهتر است به بررسی آن در قانون نمونه آنسیترال، سپس سیر تدوین این بند از ماده 2 بپردازیم. زمینه اصلی طرح بحث قانون نمونه آنسیترال «تجارت الکترونیکی» است و به عبارت بهتر قائل شدن ارزش اثباتی برای اطلاعات غیر مکتوب مبادله شده در تجارت الکترونیکی است؛ چنانکه در ماده اول این قانون تحت عنوان «قلمرو اعمال»172 آمده است : «این قانون نسبت به همه نوع اطلاعاتی که در قالب «داده پیام» در زمینه فعالیت های تجاری استفاده می شود اعمال می گردد».
در زیرنویس همین ماده، کمیسیون تجارت بین الملل سازمان ملل متحد173 پیشنهاد کرده است کشورهایی که قصد داشته باشند قلمرو گسترده تری برای اعمال این قانون در نظر بگیرند به صورت زیر قانونگذاری نمایند: «این قانون نسبت به همه نوع اطلاعات در قالب «داده پیام» اعمال می شود جز در موارد ذیل …» و تعیین استثنائات را به کشورها واگذار کرده است. سپس در ماده 2 «داده پیام» را تعریف نموده است: «در راستای اهداف این قانون… «داده پیام» عبارت است از اطلاعات تولید شده، ارسال شده، دریافت شده یا ذخیره شده به وسیله ابزارهای الکترونیکی، نوری یا ابزارهای مشابه، شامل تبادل داده الکترونیکی شده یا ذخیره شده به وسیله ابزارهای الکترونیکی، نوری یا ابزارهای مشابه، شامل تبادل داده الکترونیکی «EDL، پست الکترونیکی، تلگرام، تلکس و فاکس و امثال آن». در تعریف تبادل داده الکترونیکی نیز در ادامه ماده آمده است: «تبادل داده الکترونیکی عبارت است از انتقال الکترونیکی اطلاعات از یک رایانه به رایانه دیگر با استفاده از یک استاندارد در مورد توافق جهت ساختاربندی اطلاعات»؛ و بالاخره در ماده 5 خود که به نظر می رسد تمام هدف این قانون در آن نهفته است و مابقی قانونی «داده پیام» ها بیان شده است : «اثر قانونی، اعتبار و قابلیت اجرایی اطلاعات نمی بایست صرفاً به دلیل اینکه در قالب یک «داده پیام» است انکار شود».
واژه «اطلاعات»که در تعریف «داده پیام» آمده است یک واژه کلیدی است. برای این کلمه در فرهنگ فارسی دهخدا معانی «معلومات، دانستنی ها، اخبار»174 و در فرهنگ های انگلیسی به فارسی برای معادل لاتین آن (Information) معانی عمومی «آگاهی»، «خبر»، «مفروضات و سوابق» و معانی اختصاصی رایانه ای ذیل آمده است :
– «داده ها به شکلی که مردم تفسیر می کنند. داده از حقایقی تشکیل شده که وقتی در عمل مفهومی را به گیرنده برسانند، عنوان اطلاعات را می گیرند. کامپیوترها بدون درک معنای اطلاعات، آنها