بوده که رنگ بدن آن بسیار متغیر است و اغلب به رنگ-های قرمز، سیاه، سفید و بلوطی دیده می¬شود. سر در این حشره سیاهرنگ و دارای نقاط پراکنده و موهای ظریف طلایی رنگ است (بهداد، 1381). چشم¬ها لوبیایی شکل و برجسته می¬باشند. شاخک 11 بندی بوده که هفت بند انتهایی آن، در نرها بلندتر از ماده¬ها بوده و به همین جهت طول شاخک در نرها بلندتر می¬باشد (مروّج، 1370). شاخک در نرها نیمه ارّه¬ای و در ماده¬ها کاملاً ارّه¬ای است، آخرین بند شاخک کشیده و طول آن دو برابر پهنای آن می¬باشد (معروف، 1375). پیش قفسه سینه به شکل مخروط ناقص و به رنگ قرمز روشن یا قهوه¬ای است. طول هر بالپوش تقریباً دو برابر عرض آن است. هر بالپوش دارای یک لکه سیاهرنگ در وسط و یک لکه متمایل به سیاه در انتها می¬باشد (بهداد، 1381). در این حشرات پیژیدیوم کشیده و کاملاً لخت است و روی آن دو لکه سیاهرنگ بزرگ وجود دارد که به وسیله یک خط باریک سفیدرنگ از یکدیگر جدا شده¬اند (باقری زنوز، 1375). پیژیدیوم در طرفین بدن محدّب بوده و در حشره ماده به مقدار زیاد از انتهای بالپوش تجاوز می¬کند. این ویژگی مخصوصاً در روز اول خروج حشره از دانه کاملاً بارز است. همچنین مقایسه انتهای شکم حشرات نر و ماده از سطح شکمی نشان می¬دهد که در نرها آخرین نیم حلقه شکمی در بخش میانی، دارای فرورفتگی در حاشیه عقبی خود می¬باشد در صورتی که در حشرات ماده حاشیه عقبی آخرین نیم حلقه شکمی بدون فرورفتگی است (مروّج، 1370). ساق پای عقبی در انتها و در جهت بیرونی دارای شش دندانه مشخص می¬باشد. اندازه حشرات نر نسبت به ماده¬ها کوچک¬تر و رنگ آنها نیز قرمزتر است (بهداد، 1381).<br />تخم: تخم¬ها نیمه کروی است (بهداد، 1381). تخم در سطح خود دارای برجستگی¬ها و فرورفتگی¬هایی می¬باشد (سپاسگزاریان، 1357). هر تخم 4/0 تا 7/0 میلی¬متر طول و 3/0 تا 45/0 میلی¬متر عرض دارد (شکوهیان، 1351).
لارو: لارو سن اوّل دارای پاهای سینه¬ای سه بندی کوتاه و نسبتاً قوی می¬باشد که پس از استقرار در داخل پوست دانه، تغییر جلد داده و به تیپ کرمی شکل که فاقد پا است تبدیل می¬شود (بهداد، 1381). نشانه¬های تشخیص لاروهای سنین مختلف از یکدیگر، مربوط به شکل ساختمانی صفحه کیتینی سینه است که رنگ آن زرد روشن است و 4 تا 5 لکه سفیدرنگ روی آن مشاهده می¬گردد.
شفیره: شفیره از تیپ آزاد بوده و پس از چند روز حشره کامل ظاهر می¬شود، اما مدتی در داخل دانه به حالت استراحت به سر می¬برد و سپس با کنار زدن قطعه دایره¬ای شکل، از دانه خارج می¬شود (دنیس ، 1983).
2-1-2- زیست¬شناسی
فعالیت حشرات ماده از مزرعه آغاز می¬گردد، این حشرات اندکی پس از ظهور جفتگیری کرده و متعاقب آن تخمریزی می¬کنند. جفتگیری می¬تواند بلافاصله پس از خروج از دانه انجام شود. همچنین یک حشره نر یا ماده، در طول دوران زندگی ممکن است چندین بار جفتگیری کنند (پایکو و کوتیاهو ، 2005). حشرات ماده اغلب دانه¬هایی را برای تخمریزی انتخاب می¬کنند که لارو بتواند از آنها تغذیه کند و اگر این انتخاب با دقت کافی انجام نشود لارو جوان ضمن کندن دالان برای نفوذ به دانه در آغاز کار از بین می¬رود. ولی به نظر می¬رسد این انتخاب تنها در شرایط عادی و در صورت وفور ماده غذایی امکان پذیر است. در صورتی که حمله آفت شدید باشد و مواد غذایی به اندازه کافی موجود نباشد، حشرات ماده روی تمام دانه¬های بقولات و حتی روی دیواره ظروف شیشه¬ای و سطوح و ابزار و لوازم مختلف نیز تخمریزی می¬کنند. حشره ماده تخم¬های خود را روی غلاف¬های کامل رسیده و یا روی دانه¬های بقولات در انبار قرار می¬دهد. تخم¬ها به وسیله ماده لزجی به سطح دانه¬ها چسبانده می¬شوند (بهداد، 1381). افراد ماده در دوره تخمریزی بسیار فعال بوده و بطور مداوم روی غلاف¬های لوبیا در مزرعه ویا روی دانه¬های خشک در محیط انبار رفت و آمد می¬کنند و شکم خود را روی آنها می¬مالند و بدین ترتیب محیط را برای تخمریزی خود مورد بررسی قرار می¬دهند (سپیدار، 1364). لاروهای جوان بعد از 3 تا 4 بار پوست اندازی از تخم خارج شده و بدون اینکه در سطح دانه نمایان شوند، از محل زیر تخم مستقیماً به درون دانه نفوذ کرده و به تغذیه می-پردازند. طول دوره¬ی رشد لاروی بسیار متفاوت بوده و بر حسب شرایط اکولوژیک محیط در تابستان 17 تا 22 روز و در زمستان ممکن است چندین ماه طول بکشد، در طول این مدت لارو 3 تا 4 بار پوست اندازی می¬کند (بهداد، 1381).
لارو کامل برای شفیره شدن به سطح خارجی و زیر پوست دانه نزدیک شده و قسمتی از پوست دانه را بصورت دایره برش می¬دهد و سپس به شفیره تبدیل می¬شود (کلمنت و همکاران، 2002). شفیره از تیپ آزاد بوده و پس از چند روز حشره کامل ظاهر می¬شود، اما مدتی در داخل دانه به حالت استراحت به سر می¬برد و سپس با کنار زدن قطعه دایره¬ای شکل، از دانه خارج می¬شود. دوره رشد کامل این حشره در شرایط مساعد 20 روز و در شرایط نامساعد بسیار طولانی و گاهی تا یک سال به درازا می¬کشد. پایین آمدن میزان رطوبت نسبی سبب طولانی شدن دوره رشد ونمو و کوتاه شدن طول عمر حشره کامل می¬شود. این آفت در شرایط معتدله 3 تا 4 نسل و در مناطق استوایی 7 تا 8 نسل در سال دارد (اسماعیلی و همکاران، 1378).
2-1-3- اهمیت اقتصادی
سوسک چهارنقطه¬ای حبوبات یکی از آفات انباری است که لارو آن از دانه¬های بقولات مختلف مانند لوبیا، نخود، ماش، عدس، باقلا و غیره تغذیه می¬کنند. بعضی از ارقام لوبیا از حمله این آفت مصون هستند، در صورتی که بعضی دیگر مانند لوبیا چشم بلبلی به شدّت به آن آلوده می¬شوند (باقری زنوز، 1375).
2-1-4- خسارت
این آفت با تغذیه از دانه¬های حبوبات علاوه بر اینکه سبب کاهش وزن دانه¬ها می¬گردد، با ایجاد سوراخ¬های خروج حشره کامل بر روی دانه¬ها، باعث کاهش کیفیت و بازار پسندی آنها می¬گردد. تعداد 18 گونه باکتری از گونه¬ها C. maculatus و C. analis جدا و خالص¬سازی شده است. بنابراین این آفت علاوه بر خسارت شدید به محصولات انباری، قادر است سلامت مصرف کنندگان این نوع مواد غذایی را نیز در معرض خطر قرار دهد (مروّج، 1370).
2-1-5- مناطق انتشار
سوسک چهارنقطه¬ای حبوبات مخصوص نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری است (سمپل و همکاران، 1992). در اغلب نقاط دنیا از جمله آمریکا، اروپا، اطراف دریای مدیترانه، آفریقا، استرالیا و ایران دیده می¬شود (آرچیبالد و مادیسون ، 1988). موطن اصلی این آفت معلوم نیست، بعضی تصوّر می¬کنند آمریکای مرکزی باشد و برخی دیگر اصل آنرا از نواحی جنوبی دریای خزر و هندوستان می¬دانند (سپاسگزاریان، 1357).
2-2- مبارزه با آفات انباری
برای مبارزه با آفات انباری از روش¬های متعدّدی استفاده می¬شود که از این میان روشی انتخاب می¬گردد که علاوه بر کنترل مؤثّّر آفات، از جنبه¬های اقتصادی توجیه¬پذیر بوده و سبب آلودگی محیط زیست نگردد. بعضی از این روشها به شرح زیر می¬باشد:

مطلب مرتبط :   ، اللهبه، بیروت،، قادریه، تهران،، elders

2-2-1- بهداشت و تدابیر زراعی
بهداشت و تمیز کردن انبار در محدود کردن آلودگی توسط حشراتی که به محصولات انباری حمله می¬کنند نقش بسیار مهمّی دارد (شلتون و همکاران، 1998). این اقدامات قبل از انبار کردن محصولات آغاز شده و در طول مدّت انبارداری ادامه می¬یابد. از جمله مهمترین این اقدامات می¬توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- تمیز کردن وسایل و ماشین¬آلات برداشت و حمل و نقل محصولات
2- از بین بردن بقایای محصولات (که اغلب حاوی تخم، لارو وشفیره آفات می¬باشند)
3- تمیز کردن اطراف انبار از بقایای محصولات و علف¬های هرز
4- سمپاشی انبار خالی با سموم مناسب
5- کاربرد سموم مناسب پس از انبار کردن محصولات (ماسون و اوبرمایر ، 2006).
2-2-2- مبارزه فیزیکی
در این روش مبارزه از یکی از خواصّ فیزیکی محیط علیه آفات استفاده می¬گردد (اسماعیلی و همکاران، 1378). از آنجا که بیشتر آفات انباری بومی مناطق گرمسیری هستند نسبت به دماهای پایین حساس می¬باشند بنابراین نگهداری محصولات انباری در مکان¬های سرد سبب کاهش رشد آنها می¬گردد. Karen و Johnson( 2000) نشان دادند که نگه-داری لوبیا چشم بلبلی به مدت 6 تا 24 ساعت در دمای 8- درجه سلسیوس می¬تواند جمعیت این آفت را کاهش دهد. همچنین طاهری (1369) تأثیر برودت را به عنوان یک عامل کنترل کننده بر مراحل رشدی سوسک چهارنقطه¬ای حبوبات مشخص کرد. دماهای بسیار بالا نیز سبب کنترل آفات انباری می¬شوند. بیشتر آفات انباری را می¬توان با قرار دادن مواد انباری آلوده در دمای 52 تا 53 درجه سلسیوس به مدت سه ساعت از بین برد. در این روش مبارزه هر قدر رطوبت نسبی بیشتر گردد، قدرت کشندگی در اثر افزایش دما بیشتر است (اسماعیلی و همکاران، 1378). امواج رادیویی و اشعه مادون قرمز با حرارتی که در مواد انباری تولید می¬کنند موجب مرگ عده زیادی از آفات انباری می¬گردند ولی قدرت نفوذ آنها کم است. استفاده از تشعشعات هسته¬ای و عوامل فیزیکی دیگر مانند صوت، نور و رنگ در قالب تله¬ها می¬توانند به عنوان روش¬های دیگر مبارزه با آفات انباری بیان شوند (گلب ، 1997).

مطلب مرتبط :   یمین، برترى، یمن، فضل، زیادت، مشتق

2-2-3- مبارزه تلفیقی
مبارزه تلفیقی عبارت از اعمال سیستم مبارزه مرکّب و استفاده از روش¬های مختلف مبارزه (مبارزه شیمیایی و حشرات مفید) می¬باشد. در مبارزه تلفیقی به کارگیری روش صحیح برای ارزیابی انبوهی آفت یا بیماری، دشمنان طبیعی و بالاخره تعیین آستانه قابل تحمّل اقتصادی قبل از اقدام به مبارزه شیمیایی ضروری است. امروزه آفت¬کش¬ها به عنوان جزئی از روش¬های مبارزه تلفیقی پذیرفته شده¬اند. به طور معمول و ایده¬آل مبارزه تلفیقی بر اساس آگاهی کامل از نوسانات جمعیت و اختصاص یک راهکار مناسب برای کنترل آن پایه ریزی شده است (افشاری، 1371).
2-2-4- مبارزه شیمیایی
در این روش برای مبارزه با آفات از مواد شیمیایی که اصطلاحاً آفت¬کش نام گرفته¬اند استفاده می¬شود. سموم شیمیایی از نظر مکانیسم تأثیر به سه گروه تقسیم می¬شوند (اسماعیلی و همکاران،1375).
1- سموم گوارشی: باید به طریقی وارد دستگاه گوارش حشره شوند.
2- سموم تماسی: از طریق تماس بدن با مواد سمّی موجب مرگ می¬گردند.
3- سموم تدخینی: از طریق نفوذ بخار یا گاز سمّی به داخل منافذ و لوله¬های تنفسی، آفات را مسموم می¬کنند.
برای حفظ فرآورده¬های کشاورزی از حمله آفات در انبارها، حشره¬کش¬های شیمیایی مؤثّرترین و کارآمدترین ابزار بوده که استفاده از آنها در مبارزه با آفات انباری سابقه بسیار طولانی دارد، ابتدا سموم معدنی از جایگاه خاصّی برخوردار بودند ولی سپس سموم کلره وارد بازار مصرف شده و در زمان کوتاهی گسترش یافتند. امروزه تولید و مصرف اکثر سموم کلره به دلیل پایداری و تبدیل شدن به ترکیبات خطرناک، منسوخ شده است. در سال 1945 ترکیبات فسفره به عنوان حشره¬کش معرفی شدند (سرایلو، 1376).
در ابتدا برای کنترل آفات محصولات انباری از حشره¬کش¬های تماسی استفاده می¬شد، بررسی¬ها نشان می¬دهد که مهمترین و پرمصرف¬ترین حشره¬کش تماسی برای حفظ غلّات در برابر آلودگی با حشرات انباری مالاتیون بوده است که به دلیل استفاده بیش از حد آنها، حشرات نسبت به این سموم مقاوم شده¬اند و مشکلات مربوط به آلودگی محیط زیست ایجاد گردیده است. کلرپیریمفوس متیل نیز از جمله سموم فسفره است که در انبار مورد استفاده قرار می¬گیرد اما بعضی از آفات انباری از جمله سوسک کشیش به آن مقاوم شده است (آرتور ، 1992).
به تدریج سموم تدخینی برای کنترل آفات انباری مورد توجه قرار گرفتند، اما در سال¬های اخیر تعداد این نوع سموم موجود برای استفاده کاهش یافته است (لیچ ، 1995).
از مدّت¬ها پیش در جوامع گوناگون بشری گرایش شدیدی به استفاده از مواد غذایی عاری از پس¬مانده¬های ترکیبات شیمیایی مصنوعی وجود داشته است. این گرایش سبب شده تا پژوهش¬ها به سوی دست¬یابی به ترکیبات حشره¬کش کم¬خطر سوق داده شود (پورمیرزا و تاجبخش، 1381).
از جمله حشره¬کش¬های کم¬خطر که بر روی آفات هدف بسیار مؤثّر بوده اما برای دشمنان طبیعی سمیت کمتری دارد، حشره¬کش¬های بیورشنال می¬باشد که به دو گروه زیر تقسیم می¬شوند:
1- حشره¬کش¬های بیوشیمیایی: شامل هورمون¬ها، آنزیم¬ها، فرومون¬ها و ترکیبات تنظیم کننده رشد
2- حشره¬کش¬های میکروبی: شامل ویروس¬ها، باکتری¬ها، قارچ¬ها و نماتدها
در سالهای گذشته تعداد حشره¬کش¬های بیولوژیک کنترل کننده آفات که دارای طرز عمل منحصر به فرد هستند، افزایش یافته است. این ترکیبات جدید در برنامه¬های کنترل تلفیقی آفات بسیار مورد توجه قرار گرفته¬اند. بطور کلی ترکیبات شیمیایی حشره¬کش باید دارای خصوصیات زیر باشد: (اسماعیلی و همکاران، 1378)
1- روی آفت مورد نظر اثر کافی داشته یاشد.
2- برای گیاهان زراعی زیان¬آور نبوده و اثر گیاه¬سوزی نداشته باشد.
3- برای انسان و دام بی¬خطر باشد و بطور کلی روی جانوران مفید حداقل تلفات را ایجاد کند.
3- از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد.

2-2-5- مبارزه بیولوژیک
این روش مبارزه شامل به کار بردن دشمنان طبیعی آفات از جمله عوامل بیماری¬زا، پارازیتوئیدها و شکارگرها می-باشد. برخی از بال¬غشائیان همانند گونه¬های Dinarmus basalis و Anisoptero malusاز خانواده Pteromalidae پارازیتوئید خارجی مراحل مختلف لاروی سوسک چهارنقطه¬ای حبوبات می¬باشند که تخم¬های خود را بر روی بدن آنها قرار می¬دهند (کتوه و همکاران، 2002؛ ریو و شی