ز طبیبان و مهندسان مستمری قرار داد و به وزیر خود نصر بنهارون که از قضا مسیحی بود، اجازه تعمیر و بازسازی معابد و دیرها داد و میان فقیران مسیحی اموالی را تقسیم کرد. تعمیر و تجهیز بیمارستان بغداد که وضعیت نامطلوبی یافته بود، به دست این امیران صورت گرفت.
این فضای متکثر که ریشه در وحی قرآنی و سنت حسنه نبوی داشت، زمینه را برای هر گونه رشد و تحولی فراهم ساخت. از مهمترین تحولات اولیه در ساحت اندیشه در جهان اسلام میتوان از مناقشات عقیدتی و فکری میان شیعه و خوارج و غلات و اهل حدیث نام برد که پایه مناقشات و مجادلات فکری در جهان اسلام بود. بعد از این از ظهور پدیده ترجمه355 در جهان اسلام و عبور از آن نام برد که تأسیس دارالحکمه (سده دوم تا چهارم قمری یا هشتم تا دهم میلادی) در رأس آن قرار دارد.356 پس از آن بود که گرایشهای فکری و فلسفی در جهان اسلام شگل گرفت و مناطق مسلماننشین قلهای در فرهنگ و تمدن اسلامی شد. رشد تفکر مستقل و انتقادی در همه زمینهها از سیاست تا نقد ادبی و از منطق و فلسفه گرفته تا دانشهای تجربی و مهندسی و معماری و پیشرفت در زمینه تفسیر و علوم زبانی و امثال آن، از جمله مهمترین تحولات در جهان اسلام بود. در همین دوره بود که هم بسیاری از آثار فاخر آن زمان که حاصل و دستاورد قرنها تفکر و اندیشه و تأملورزی بود، به دست با کفایت مسمانان از منابع مختلف یونانی، سریانی، سانسکریت و پهلوی به عربی ترجمه شد و علاوه بر آن، پس از غور و اندیشه، نقد و تحلیل گشت و بسیاری بر آن افزوده شد و همین موجب اعجاب و شگفتی بسیاری از متفکران شد. این روند علمی و مترقی به گونهای برای دیگرن نیز جذابیت پیدا کرده بود که آلواروس در اثر خود به نام نمایه درخشان گلایه میکند “همکیشان من با اشتیاق تواریخ و داستانهای اعراب را میخوانند. ایشان آثار متکلمان و فیلسوفان مسلمان را مطالعه میکنند، نه به این منظور که به رد آنها بپردازند، بلکه با این هدف که نحوه تحریر صحیح و خوشنویسی را بیاموزند…افسوس آن دسته از جوانان مسیحی که از استعدادهای بارز برخوردارند، تنها زبان و ادبیات عرب را میشناسند، آنها با اشتیاق فراوان کتابهای عربی را میخوانند.”357
برای آگاهی از نوع نگاه متفکران آن دوره این دو نقل قول مفید است:
ما نباید از قدر شناختن حقیقت شرمنده باشیم و از اکتساب آن از هر جا که بیاید، حتی اگر از نژادهای دور و مللی متفاوت با ما بیاید؛ زیرا جوینده حقیقت هیچ چیز را بر حقیقت مقدم نمیداند و حقیقت را خوار نمیشمرد و کسی که آن را میطلبد یا آن را حمل میکند، کوچک نمیسازد. منزلت هیچ کس از حقیقت کاهش نمییابد، چرا که حقیقت به همه شرف میبخشد.358

مطلب مرتبط :   فقیه، حکومت، جمهوری، دین، دینی، دموکراسیکلمات کلیدی این مطلب: