دانلود پایان نامه
ط سیاسی شروانشاهان با پادشاهان نخست صفوی پرداخته است. اما در رابطه با روابط شیوخ صفوی با شروانشاهان مطلبی قید نشده است. در مقاله “شروان در دوره تیموریان” از دکتر علیرضا کریمی و محرم قلی زاده از بعد سیاسی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است البته تأکید مقاله بیشتر به دوره شیخ ابراهیم دربندی از بعد سیاسی و اشاراتی مختصر از جانشینان او در شروان می باشد. اما در بعد اقتصادی و وضعیت فرهنگی از نگاه علما و شعراء اشاراتی نشده است. مقاله “جایگاه علمی و فرهنگی شیروان دوره تیموری و صفوی” از دکتر ولی دین پرست که به نقش علما و عرفای شیروان در آناتولی و خراسان پرداخته است. از نکات قوت مقاله استفاده از منابع ترکی عثمانی می باشد. اما در مقاله فقط به نقش علمای شیروان توجه شده و مباحث مربوط به علما و شعرای گرجی و مسائل اقتصادی منطقه اشاره¬ای نشده است. مقاله “ایران در سده پانزدهم (نهم هجری) بین ترکیه و ونیز” از شرق شناس روسی به نام مینورسکی که به نقش دولتهای ترکمانان به عنوان دولت حائل بین تیموریان و عثمانی پرداخته است. در این مقاله بیشتر به فعالیت های سیاسی اوزون حسن برای رسیدن به قدرت و نقشی که آق قویونلوها در دستیابی دولت صفوی به تخت شاهی داشته اند اشاره شده است؛ اما در این آثار به موضوعات اقتصادی و فرهنگی پرداخته نشده است و مطالب سیاسی این منابع نیز دربرگیرنده حوادث سیاسی شیروان، اران و گرجستان به طور کامل و مفصل در دوره مورد نظر نیست.<br />1-7 روش شناسی
ماهیت این تحقیق بیان می کند که از نوع پژوهش های بنیادی – نظری بوده و روش به کار گرفته شده در آن توصیفی – تحلیلی می باشد ضمن اینکه گردآوری اطلاعات در آن، کتابخانه ای و با تکیه بر منابع نوشتاری خواهد بود.
1-8 بررسی و نقد منابع
تلخیص الآثار و عجایب الملک القهار
این اثر از منابع اصلی در بررسی اوضاع جغرافیایی و اقتصادی قفقاز جنوبی در قرن نهم هجری می باشد. این کتاب تألیف عبد الرشید بن صالح باکوئی (م805ه.ق) است. او به مسافرت در سرزمین های اسلامی پرداخت و از هر سرزمینی که عبور می کرد اطلاعات با ارزشی را در زمینه جغرافیایی، تاریخی و معرفی ایالات و شهرهای جهان اسلام جمع آوری کرد و در کتابش با عنوان تلخیص الآثار ثبت نمود. این کتاب به دلیل اینکه در قرن نهم هجری و به وسیله یکی از بومیان باکو نوشته شده است اطلاعات دقیقی از جغرافیای شهرهای قفقاز، نوع تولیدات هر یک از شهرهای آن و وضعیت اقتصادی منطقه در اختیار ما می گذارد و در این پژوهش از اهمیت خاصی برخوردار می باشد.
رساله فلکیه
این کتاب ارزشمند از جمله متونی است که به منظور آموزش حسابداری دیوانی به مأموران دیوانی توسط عبدالله بن محمد مازندرانی در نیمه دوم قرن نهم هجری نوشته شده است. این رساله وضع حسابداری دوره ی قراقویونلوها را از نخستین سالهای قرن هشتم تا اواخر قرن نهم هجری را به تصویر کشیده است. با استفاده از ارقام و اعدادی که در رساله بیان شده می توان به چگونگی میزان مالیات مأموران مالیاتی در ایالات قفقاز، چگونگی قیمت برخی از اجناس، میزان سهم دریافتی امرای قراقویونلو از شروانشاهان و پادشاهان گرجی پی برد. در این رساله اطلاعات ارزشمندی در رابطه با مسائل اقتصادی و مالیاتی قفقاز جنوبی می توان یافت و از آن ها بهره گرفت.

گلستان ارم
این کتاب اثر سرهنگ عباسقلی آقا باکیخانوف نمونه ای مهم از تک نگاری های مربوط به تاریخ قفقاز و تحولات سیاسی، اجتماعی و حتی قومی و طایفه ای این سرزمین در قرن ۱۳ ه.ق محسوب می شود. این اثر علاوه بر تحولات قفقاز، بخش هایی از تاریخ صفویه را نیز مورد توجه قرار داده است. باکیخانوف هدف اصلی از تألیف گلستان ارم را بررسی تاریخ شروان و داغستان عنوان می کند و بخش سه کتابش را به تاریخ قفقاز با تکیه بر ولایت شروان و داغستان از زمان استیلای مغول تا ظهور صفویه اختصاص می دهد، استفاده از این کتاب سهم مهمی در تحقیق حاضر دارد.
عالم آرای امینی
این کتاب نوشته فضل الله بن روزبهان خنجی اصفهانی، در زمره یکی از منابع بسیار معتبر برای دوره حکومت آق قویونلوها (۹۲۰-۸۷۲ ق) و هم برای آگاهی از چگونگی به قدرت رسیدن صفویان است. نویسنده بعد از ذکر مقدماتی در فوائد این اثر از اوزون حسن و خصوصیات او یاد کرده و اختلافاتی را که بعد از مرگ اوزون حسن بر سر جانشینی او به وجود آمده، به طور کامل مورد بررسی قرار داده است. علاوه بر اینها نویسنده به معرفی شیخ صفی الدین اردبیلی و بازماندگان او پرداخته است به ویژه از مبارزات و کوشش های شیخ جنید و شیخ حیدر با شروان شاهان مطالبی آورده است. کتاب از آن جهت که مؤلف وقایع همعصر خود را که یا شاهد آنها بوده و یا از این و آن شنیده و به رشته تحریر درآورده در این پژوهش از اهمیت بسزایی برخوردار است.
دیار بکریه
کتاب ابوبکر طهرانی به دلیل دربرداشتن مسائل سیاسی و نظامی دوران اوزون حسن و اسلافش حائز اهمیت بوده و اطلاعات ارزنده ای در مورد اقدامات ترکمانان در قفقاز ارائه می نماید. از جمله جنگ قراعثمان آق قویونلو با قرایوسف قراقویونلو، جنگ قراعثمان با اسکندر قراقویونلو، جنگ اوزون حسن با جهان شاه، کشمکش اوزون حسن با ابوسعید گورکانی، حملات اوزون حسن به گرجستان و… که این موارد به ارزش های علمی این اثر می افزاید.

مطلب مرتبط :   جهل، ، حقوقی، فقه، تعذر، فقهی

سفرنامه های ونیزیان در ایران
سفرنامه های ونیزیان مشتمل بر شش سفرنامه است که پنج تای آن را چهار نفر از سفیران ونیزی و یکی را بازرگان گمنام از مردم همان دیار نوشته اند. این عده در فاصله سال های سلطنت اوزون حسن و شاه طهماسب دومین شهریار سلسله صفوی به ایران آمده اند و مأموریت اصلی این سفیران آن بوده که ایران را به جنگ با عثمانی برانگیزند و مانع توسعه نفوذ ترکان عثمانی در اروپا شوند. این اثر اطلاعات سیاسی ارزنده ای ارائه و بهترین منبع در مورد روابط خارجی دولت آق قویونلو بویژه در دوران اوزون حسن با دول عثمانی و گرجستان و … می باشد در این سفرنامه از شهرهای تجاری شماخی، تانا، کافا و طرابوزان نام برده شده است. به طور کلی با بهره گرفتن از این کتاب می توان راه های تجاری، کالاهای تجاری، شهرهای تجاری مهم این دوره، مراکز و بنادر مهم داد و ستد کالاها تصویر روشنی ارائه داد. به این ترتیب این سفرنامه در روشن شدن پژوهش حاضر سهم بسزایی دارد.
حبیب السیر
حبیب السیر به شیوه تاریخ جهان نوشته شده و از چهار کتاب تشکیل می شود؛ در واقع بزرگترین و مهمترین اثر خواندمیر و از لحاظ تاریخ این سوی قفقاز و گرجستان در شمار منابع اولیه می توان به حساب آورد. تاریخی عمومی است از آغاز خلقت تا سال ۹۳۰ هجری قمری. کتاب مشتمل است بر کلیه مطالبی که خواندمیر در ترجمه احوال و نوادر رجال تاریخی از علما و شعرا و شیوخ و متصوفه و فضلا و هنرمندان در اجزای چهارگانه آورده، این قسمت شرح حال کلیه رجالی است که بین استیلای مغول و مرگ شاه اسماعیل اول می زیسته اند را بیان کرده است، همچنین درباره اولین حمله قزلباشها به گرجستان در سال ۹۰۵، در مورد دوره حملات سالهای ۹۲۷-۹۲۲ ه.ق قزلباشها به سرداری دیو سلطان روملو به گرجستان مطالبی را عنوان کرده است. استفاده از این کتاب درمورد آگاهی از حال علما و اهل تصوف و شرح حملات صفوی به گرجستان حائز اهمیت است.
خلد برین
روضه ششم و هفتم خلد برین درمورد تاریخ تیموریان و ترکمانان نوشته محمد یوسف اصفهانی قزوینی یکی از آثار حجیم و مهم و از منابع دست اول تاریخ عصر تیموری است. روضه ششم تا هشتم که شامل تاریخ تیموریان و ترکمانان و صفویان تا روزگار پادشاهی شاه سلیمان است، در این پژوهش واجد اهمیت بسیار است.
ظفرنامه یزدی
به طور کلی اقدامات سیاسی و برخورد امیر تیمور گورکان با دول ترکمان را مطرح و اطلاعات ذیقیمتی بدست می دهد. این اثر با ظفرنامه شامی اشتراکات محتوایی زیادی دارد. یزدی در کتابش به حفر نهر برلاس، لشکرکشی تیمور به شمکور (شهری در نزدیکی گنجه و اران) و از قراباغ به عنوان قشلاق تیمور یاد می کند؛ همچنین در این کتاب به واگذاری ممالک بیلقان، بردع و گنجه و تمام اران به امیرزاده خلیل سلطان اشاره شده است. این اثر که ماهیتی سیاسی نظامی دارد با سود جستن از تاریخنگاری توصیفی اطلاعات ارزنده ای عرضه می دارد و بدان علت در این پژوهش از جایگاه والایی برخوردار می باشد.
سفرنامه کلاویخو
این کتاب ارزشمند توسط کلاویخو اسپانیایی که در اوایل قرن پانزدهم و اندکی قبل از بسته شدن راه ابریشم به روی اروپائیان در خاورمیانه سفر کرده بود، نوشته شده است. در این سفرنامه او از مسیر راههایی که عبور کرده و قصد داشت در قشلاق قره باغ به تیمور برسد اسامی دریاها و شهرها را ذکر کرده. کلاویخو در این سفرنامه به نکات ظریفی اشاره کرده که در هیچ جای دیگری نمی توان یافت. از آنجایی که وی نظری دقیق و تیزبین داشته است بسیاری از امور را چه از لحاظ اجتماعی و چه از لحاظ سیاسی و اقتصادی دریافته و نوشته است. کلاویخو از شهر های شیروان و اران که محل تولید ابریشم بوده مطالبی ارزنده ارائه می دهد و از بازرگانان که چگونه داد و ستد می کنند اطلاعات جالبی به دست می دهد. همچنین این سفرنامه درمورد برخورد تیموریان و قرایوسف و همچنین اقدامات نظامی آن سردار ترکمان در ناحیه گرجستان اطلاعاتی به دست می دهد؛ بنابراین مطالب ارزشمندی در رابطه با موضوع تحقیق در این سفرنامه می توان یافت و از آن بهره گرفت.

مطلب مرتبط :  

ظفرنامه شامی
شامی از هنگام محاصره و تصرف حلب توسط تیمور از همراهان او و هنگام سفرهایش از ملتزمینش بود؛ بدین ترتیب شاهد محاصره برتوسین قلعه گرجیها در ۱۴۰۳ م بود و سپس در مورد گشایش کانال بیلقان نیز تاریخی نوشت. این کتاب در چگونگی فتح سرزمین های شروان و گرجستان در این پژوهش حائز اهمیت می باشد.
زبده التواریخ
زبده التواریخ حافظ ابرو قدیمی ترین تاریخی است که درباره زندگی و فتوحات تیمور نوشته شده است و شامل شرح رویدادهای ایران و ممالک همجوار از جمله قفقاز در نیمه قرن هشتم و نیمه اول قرن نهم یعنی از ۷۲۶ تا ۸۳۰ ه.ق می باشد. این دوران مصادف است با حکومت و یورش های تیمور و وقایع همعصر شاهرخ میرزا. در این کتاب به عبور تیمور از راه دربند به دشت قبچاق علیه تقتمش خان، توجه خاص تیمور به آبادی اراضی بیلقان، حمامات شهر، رسیدگی به وضع راهها و ساخت بازار در این شهر اشاره شده است. این کتاب صرفا وقایع نگارانه نیست بلکه از لابه¬لای آن می توان تاریخ اجتماعی، اقتصادی و اعتقادی عصر حافظ ابرو را نیز دریافت. در واقع حافظ ابرو نخستین مورخی است که به وضعیت اجتماعی و اقتصادی جامعه خود نظر دارد و در نوشته هایش به این مسائل پرداخته است.
تکلمه الاخبار
اثر معروف عبدی بیگ شیرازی که از دبیران شاهان صفوی بود و بخش مفید زندگیش¬اش را در دربار شاه تهماسب سپری کرده است. در این اثر درباره تاریخ شاه اسماعیل اول و شرح جنگ های او با حکام شیروان و گرجستان مطالب با ارزشی نوشته شده است. همچنین کتاب مذکور شرح وقایع تاریخ پادشاهی تهماسب اول را تا سال 979ه.ق در برمیگیرد که به وقایع قفقاز و شروانشاهان نیز اشاره کرده است. در این اثر می توان از روابط سیاسی شاهان صفوی با شروانشاهان تصویر روشنی به دست آورد.
خلاصه التواریخ
این اثر نوشته قاضی احمد بن شرف الدین حسین حسینی قمی است. این کتاب از نظر همزمانی با دوره شاه تهماسب اول و شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده در حوزه سیاسی و شرح لشکرکشی های آنها به قفقاز و گرجستان مطالب دقیق و ارزنده ای دارد و حتی برخی از نامه های تاریخی آن دوره نیز در این اثر ثبت شده است. این کتاب به شرح وقایع سیاسی و نظامی این دوره و روابط شاهان صفوی با ملوک محلی قفقاز کمک بسزایی می کند.

The ottoman Empire the classical Age 1300-1600. Halil inalcik
این کتاب تألیف خلیل اینالجیق نویسنده ترکی می باشد. در این اثر اینالجیق به اوضاع اقتصادی دولت عثمانی، تجارت این امپراتوری با ایالات قفقاز، تجارت دریای سیاه، شهرها و شبکه راه ها، اصناف و تجار شروانی و قفقازی، کاروانسراها و مهمانخانه های امپراتوری پرداخته است. این اثر در تحقیق حاضر اهمیت بسزایی دارد، زیرا به تجارت ابریشم شروان و شماخی در دوره ترکمانان، به راههای تجاری این دوره، تجار و بازرگانان قفقازی و کالاهای مهم صادراتی که در این مسیر حمل و نقل می شده است پرداخته است.

bursa kadi sicillerinden, secmeler. Halil inalcik(1981)
این اثر نیز تألیف خلیل اینالجیق، به صورت اسناد تجاری می باشد. در این کتاب به تجارت و بازرگانی عثمانی با تجار ایرانی پرداخته شده است. در این نوشته به حضور بازرگانان شروانی، قفقازی و تبریزی در کاروانسراهای عثمانی، که بیشتر به تجارت ابریشم قفقاز مشغول بودند، اشاره شده است. این اثر همچنین از نظر مقدار ابریشم صادراتی، اسامی بازرگانان شروانی و کاروانسراهایی که به اسم همین تجار بود، در این پژوهش حائز اهمیت می¬باشد و اطلاعات گرانبهایی را می توان در رابطه با موضوع اقتصادی به دست آورد.

Bondage and travels,Schiltberger Johan,(1879),London.
این اثر از منابع اصلی در بررسی اوضاع تجاری دوره¬ی تیموریان است. این کتاب سفرنامه می باشد که مؤلف آن شیلتبرگر است. شیلتبرگر از اهالی آلمان بوده که در جنگ با عثمانی ها به اسارت درآمده و در جنگ با تیموریان