زمینه شده است تا آنجا که بیش از یک هزار تحقیق مشهور و معروف به بررسی خشونت رسانه‌ای پرداخته‌اند. طبق این مطالعات، خشونت موجود در فیلم‌ها و برنامه‌های تلویزیونی تاثیرات چند برابری بر بینندگان دارند. تحقیقات بعضی از کشورها نشان می‌دهد، به جز برخی تاثیرات مطلوب، خشونت رسانه‌ای اغلب موجب ترس‌های نامطلوب و تا حدودی پرخاشگری‌های مخرب می‌شود، البته در صورتی که عوامل تعیین کننده دیگری نیز در محیط کودک باشد که به تقویت این پرخاشگری‌های مخرب، بینجامد. در عین حال برخی از تحقیقات انجام گرفته در مناطق مختلف، حاکی از آن است که این نتایج را نمی‌توان به راحتی به سایر ملیت‌ها تعمیم داد.
البته همه تحقیقات مربوط به تاثیرات زیان بار رسانه‌ها مربوط به خشونت نمی‌شود. به عنوان مثال مطالعاتی هم در زمینه تصورات کودکان راجع به نقش زن و مرد، افراد مسن و سالخورده، خانواده، اقلیت‌های قومی، سایر مردم جهان، دیگر کشورهای جنگ و صلح وجود دارد و یا مطالعاتی که مربوط به دیگر اثرات زیان بار رسانه هاست از قبیل آن که آیا رسانه‌ها و محتوای آنها کودکان را به انزوا، بی توجهی به تکالیف مدرسه و دیگر فعالیت‌های بیرون از خانه، بی نظمی و اختلال در تغذیه و یا مصرف گرایی سوق می‌دهند.
به عنوان یک قانون کلی، محتوای رسانه‌ها به ندرت تاثیر مستقیم و یا انحصاری بر اعمال ما دارند. در عوض ما از رسانه‌ها تأثیرات ذهنی، تصورات، ایده ها، اندیشه ها، احساسات و تجربیاتی را دریافت می‌کنیم که با دیگر تصورات، هنجارها، ارزش‌ها و احساساتی که از تجربیات شخصی خود، خانواده، مدرسه و گروه‌های همسالان (که اغلب نیز مهم‌تر هستند) برگرفته‌ایم ترکیب و عجین می‌شود. مجموعه این تاثیرات برگرفته از رسانه‌ها، اشخاص و تجربیاتمان در زندگی واقعی به افزایش و یا کاهش میزان تمایل ما به عمل می‌انجامد. به این ترتیب تنها رسانه‌ها نیستند که به تصورات ما نسبت به نقش‌های زن و مرد در جامعه و یا بی عدالتی‌های مربوط به سن، جنس و یا میزان پذیرش فرهنگی – اجتماعی شکل می‌دهند و یا ما را به سوی نژاد پرستی، اختلالات و بی‌نظمی غذایی، مصرف‌گرایی، انزوا، آزارهای جنسی، فقر، پرخاشگری، خشونت و غیره می‌کشاند. اما اگر سایر عوامل محیطی در یک جهت حرکت کنند، رسانه‌ها نیز در آنها موثر واقع می‌شوند و مشارکت می‌یابند. نقش رسانه‌ها به ویژه در مواقعی که شخص تجربه چندانی ندارد و یا اطلاعات مناسب و درست از جایی دریافت نمی‌کند و قادر نیست از محیط شخصی خود، عقیده‌ای برای خود پیدا کند، برجسته‌تر می‌شود.
همچنین باید گفت که رسانه‌ها نمی‌توانند به تنهایی عامل تغییرات مثبت اجتماعی (نظیر کاهش اختلاف و شکاف‌های اطلاعاتی انقلاب آموزشی، مدارای اجتماعی، دموکراسی و صلح) باشند. با این حال اگر در همان جهت حرکت کنند، می‌توانند در ایجاد این تغییرات مثبت مشارکت داشته باشند.
به یقین، شالوده تفکر دینی کودکان را می‌توان در همین مفاهیم و برداشت‌های گوناگون جستجو کرد؛ اما به شرط آنکه شیوه‌های طرح این مفاهیم دینی، متناسب با درک و فهم کودکان با قالب‌های مناسب برنامه‌سازی انجام گیرد تا به درستی این مفاهیم در ذهن کودکان نقش ببندد.
ساخت هر برنامه‌ای نیاز به محتوا و قالبی برای ارائه دارد. باتوجه به هدفی که تولید‌کننده برنامه در نظر دارد محتوا و قالبی مناسب انتخاب می‌شود تا بتوان راحت‌تر و سریع‌تر به هدف رسید. و اگر هدف با محتوا و قالب هم‌خوانی نداشته باشد هدف دقیق منتقل نمی‌شود و گاه برداشت معکوس، باعث شکست در هدف تولید کننده خواهد شد. محتوای یک پیام در قالب دکوپاژی است که از صدا و تصویر تلفیق شده با ساختار، ارائه می‌گردد. و نمی‌توان به راحتی محتوا را از قالب جدا کرد چرا که هر ساختار و قالبی محتوای خاصی را می‌طلبد. تولید‌کنندگان برنامه کودک برای ساخت برنامه نیاز به قالب و محتوایی خاص دارند که دانش و تجربه بالایی را می طلبد.
اما برنامه‌سازی برای کودکان خود از کارهای بسیار خطیر می‌باشد چرا که قدرت فراگیری کودک در این دوره بسیار بالا بوده و گاهی آموختن مطلبی، در رقم زدن سرنوشت کودک موثر خواهد افتاد. در ارتباط با فراگیری در کودکی در آثار اسلامی احادیث فراوانی از حضرات معصومین (ع) نقل شده است که به چند نمونه از آنها اشاره می‌شود:
قال رسول الله (ص) : مَنْ تَعَلَّم فی شبابه کان بمنزله الرَّسم فی الحَجَر .
کسی که در جوانی علم بیاموزد، مانند نقش روی سنگ است.
قال علی بن ابیطالب (ع): الْعِلْمُ مِنَ الصِّغَرِ کَالنَّقْشِ فِی الْحَجَرِ.
یادگیری در کودکی مانند کند و کاری روی سنگ است.(ماندگار است)
قال علی بن ابیطالب (ع): إنَّما قَلبُ الحَدَثِ کَالأرضِ الخالِیَهِ مَهما أُلقِیَ فیها مِن کُلِّ شَیءٍ قَبِلَتهُ ؛
قلب نوجوان ، همچون زمین ناکشته است که هرچه در آن افکنده شود، مى پذیرد .
در کودکی است که تمام شاکله شخصیتی کودک شکل گرفته و پایه زیربنای شخصیت هر فرد مشخص می‌شود. و بهتر است از این فرصت به نحو مطلوبی جهت شکوفا کردن فطرت انسانی کودک بهره جست و او را در مدار اخلاق متعالی قرار داد. یکی از پتانسیل‌های مهم برای انتقال مفاهیم اخلاقی به کودکان از طریق تولید برنامه‌های تلویزیونی برای کودکان است. به ویژه که در عصر حاضر کودک مدت بیشتری را برای تماشای برنامه‌های کودک سپری می‌کند و والدین به خاطر مشغله‌های فراوان کمتر با کودک هم‌بازی و هم‌داستان می‌شوند و دیگر مادربزرگ دلسوز و مهربان، زیر کرسی گرم و صمیمی خانواده داستان و متیلی پندآموز را نقل نمی‌کند بلکه خاله‌های مجازی در فضایی سرد داستان‌هایی با ذائقه بیگانه با فرهنگ ایرانی را بر بالین کودک می‌خوانند.
1-1 طرح مساله:
ساختار هر برنامه‌ای متشکل از فرم (قالب، ساختار) و محتوایی ویژه است. اهداف فراسوی هر برنامه تعیین کننده نوع ساختار و محتوای آن برنامه است که هماهنگی ساختار و محتوا درصد موفقیت آن را رقم می زند.
برنامه‌های کودک و نوجوان اگر چه پیشینه‌ای قابل اعتنا دارند، اما از نظر پشتوانه نظری بسیار ضعیف بوده و گونه‌شناسی (Typology) مخاطبان این نوع سینما، ‌با بی‌توجهی جامعه علمی – پژوهشی مواجه است؛ وکمبود منابع معتبر در حوزه برنامه‌سازی برای کودک و نوجوان ایفای نقش تهیه کنندگی این برنام‌ها را، با مشکل جدی در زمینه علمی بودن مواجه می‌کند.
فقر دانشی در حوزه تولید برنامه‌های دینی برای کودک و نوجوان را می‌توان با نتایج حاصل از پژوهش‌هایی که پژوهشگران در حوزه روانشناسی دین و پژوهش‌های دینی در رسانه و واحد تحقیقات کانال‌های کودک در سرتاسر دنیا انجام داده‌اند تا حدودی مرتفع کرد. بررسی مؤلفه‌ها و عناصری که در پردازش مفاهیم ارائه شده در تولیدات کانال‌های موفق کودک استفاده می‌شود راهکارهایی را جهت تولیدات بهتر برای سازندگان داخلی برنامه‌های کودک فراهم می‌آورد.
کانال‌های دینی برای کودکان، خود برای احراز این کرسی نیازمند تأیید و ارزش‌گذاری توسط مراجع و مخاطبان این برنامه‌ها هستند که در این پژوهش و بررسی کانال‌های دینی برای کودکان با لحاظ‌های مورد تایید انتخاب شده‌اند. برنامه‌های کودک شبکه قرآن از آن جهت که با هدفگذاری آموزش مهارت‌های زندگی قرآنی تولید می‌شوند و از پخش برنامه‌های غیرقرآنی خودداری می‌کنند. به عنوان یک شبکه دینی شیعی قابل توجه است. شبکه ست 7 پارس (sat7pars) نیز یک شبکه تبلیغی مسیحی است که یکی از شعبات شبکه ست 7 کیدز است. ست 7 کیدز (sat7kids) که به زبان عربی برای کودکان خاورمیانه و شمال آفریقا برنامه به زبان عربی برنامه پخش می‌کند تحت نظارت کلیسای مرکزی خاورمیانه در قبرس قرار دارد. این شبکه دو شبکه فارسی زبان و ترک زبان برای فارس زبانان و ترک زبانان منطقه دارد که کانال مورد نظر ما کانال فارسی زبان آن است. در سایت این شبکه ادعا شده است که این شبکه از متخصصین آشنا با روحیه کودک و دارای تجربه در امر تبلیغ برای تولید برنامه‌های خود استفاده می‌برند. و تلاش آنان تنها گسترش دادن ارزش‌های مسیحی همراه با محتوای سرگرمی ، آموزشی، فرهنگ و دانش است.
اما سؤالی که اکنون این پژوهش در صدد پاسخگویی به آن برآمده است این است که: کدام ویژگی‌های یک قالب برنامه‌سازی باعث موفقیت در انتقال مفاهیم اخلاقی دین در برنامه‌ها ی کودک می‌شوند.
1-2 ضرورت تحقیق:
امروزه کودکان در سپهر بی¬کران اطلاعات و ارتباطات و در معرض پیام¬های بی¬شمار دینی قرار دارند که این مسأله هشیاری درباره¬ی این مخاطبان کم سن و سال را وظیفه¬ای مهم می¬سازد. ساختار نوپا و ظریف و بی‌تجربه ذهن کودک در مقابل ظرفیت بزرگی مانند رسانه تصویری بسیار شکننده و حساس خواهد بود اگر به صورت ناروا و غیر علمی مورد هجمه اطلاعات قرار بگیرد. ادراک پانگرفته و نوزاد ذهن یک کودک قدرت تحلیل ،استنباط ، جداسازی و مبهم‌‌پردازی‌ها و ضمنی‌گویی‌های برنامه‌های غیراصولی را ندارد و استفاده نابجای مفاهیم و ساختار، اثرات مخرب روحی و جسمی شدید و گاه دائمی را بر کودک وارد می‌آورد. اثرپذیری ذهن یک کودک در این دوران همچون نقوش حکاکی شده بر روی سنگ ماندگار است و تغییر مفهوم آموخته شده از ذهن در بزرگسالی بسیار دشوار و گاه غیر ممکن خواهد بود. ذهن کودکی که در حال شکل‌گیری شاکله و شخصیت خویش است و آینده خویش را با آموخته‌های این دوران رقم می‌زند و خلاقیت او باروری خود را از آموخته‌های این دوران دارد، نیاز به تغذیه صحیح علمی و فکری دارد تا در آینده مفید به حال خود و جامعه خویش باشد. پژوهش‌های مفید و رصدهای چند ساله تولیدات دینی برنامه‌های کودک و کسب موفقیت توسط کانال‌هایی که تجربه و توان علمی بالاتری در انتقال مفاهیم دینی دارند می‌تواند پایه و ستونی برای برپا کردن خیمه تولیدات داخلی بر اساس تجربیات علمی و مستند باشد و درصد ناکامی‌ها و ناروایی‌ها را در تولیدات داخلی به حداقل برساند. پیشینه‌یابی و کمک از راه رفته افراد موفق همواره الگوی اهل منطق و عقلای عالم بوده است. لذا شایسته است گام‌های تولیدی خود را در مسیر آزمون شده دیگران- به صورت بومی شده- بر‌داریم.
1-3 اهداف تحقیق:
1-3-1 هدف اصلی:
1. ارائه ویژگی‌های موفق یک قالب در انتقال مفاهیم اخلاقی دین که در برنامه کانال‌های دینی کودک مذکور به کار می‌رود
1-3-2 اهداف فرعی:
1. تعیین ملاک های دینی بودن یک کانال دینی کودک
2. برشمردن قالب‌های مورد استفاده برنامه‌سازی در این دو کانال دینی کودک
3. برشمردن مؤلفه‌های دینی که معمولا در برنامه‌های کانال‌های دینی کودک بیشتر مورد تاکید قرار می‌گیرند
4. برشمردن قالب‌های برنامه‌سازی که برای انتقال این مفاهیم دینی در هر یک از شبکه‌ها به کار رفته است.
5. تعیین تاثیرگذارترین قالب‌های برنامه‌سازی در انتقال مفاهیم دینی در شبکه‌های مذکور
1-4 سؤال‌های تحقیق
1-4-1 سؤال اصلی:
1. ویژگی‌های یک قالب موفق برنامه‌سازی در انتقال مفاهیم اخلاقی دین در برنامه‌های کودک شبکه قرآن سیما با کانال ست 7 پارس (sat7pars) کدامند؟
1-4-2 سؤال های فرعی:
1. مفاهیم دینی چیست و مصادیق آن در کانال های دینی کودک شبکه های قرآن سیما و ست 7 پارس (sat7pars) کدامند؟
2. کدام قالب‌های برنامه‌سازی در انتقال مفاهیم دینی در کانال دینی کودک شبکه قرآن سیما استفاده می‌شود؟
3. کدام قالب‌های برنامه‌سازی در انتقال مفاهیم دینی در کانال دینی کودک شبکه ست 7 پارس (sat7pars) استفاده می‌شود؟
4. چه مفاهیمی در در برنامه‌ها ی کودک شبکه قرآن سیما بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند؟
5. چه مفاهیمی در در برنامه‌ها ی کودک شبکه ست 7 پارس (sat7pars) بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند؟
6. چه انطباقی میان شیوه‌های انتقال مفاهیم دینی در برنامه‌ها ی کودک شبکه قرآن سیما با کانال ست 7 پارس (sat7pars) وجود دارد؟
7. چگونه می‌توان با توجه به روش‌های انتقال مفاهیم دینی در برنامه‌ها ی کودک این شبکه ها به تهیه برنامه‌هایی برای شبکه تخصصی کودک و نوجوان اقدام نمود؟

مطلب مرتبط :   اولوا‌الأمر، اطاعت، فخر، عصمت، عقد، قرآن

1-4 تعریف نظری مفاهیم
1-4-1 قالب‌های برنامه‌سازی
«شکل» ‌ (form)یک فیلم از ساختار یا نحوه روابط بین اجزای صوتی و تصویری آن بوجود می‌آید. بنابراین شکل نتیجه عملکردهای عناصر ساختار است و این شکل است که نهایتاً بر عواطف، اندیشه و یا ذهنیت مخاطب تأثیر می‌گذارد.
عناصر ساختاری یک فیلم عبارتند از:
الف: آنچه که به شیوه‌های فیلمبرداری یک نما مربوط می‌شود (مثل رنگ، نور، ترکیب‌بندی، حرکت درون قاب، قاب‌بندی ، زاویه، فیلمبرداری).
ب: آنچه که به ترتیب نمایش، نماها و نحوه پیوند آنها و رابطه صداها و نماها مربوط می‌شود که آن را «فنون یا شیوه‌های تدوین» می نامیم.
اتحاد این عناصر که بر پایه موضوع و محتوای یک فیلم یا یک برنامه ساماندهی و طراحی می‌شوند ساختار «اناطم فرمال» برنامه است که هدف از طراحی و تنظیم آن انتقال و تأثیر بر ذهنیت و نگرش مخاطب نسبت به یک موضوع معین است. پس شکل ظاهری و چارچوب اصلی و قواعد ساختاری هر قالب را «فرم» می‌گویند.حال باید مقداری در خصوص قالب‌ها و فرم‌های موجود سخن بگوییم و سپس استفاده از هر کدام را در رسانه تصویری برای ارائه مفهوم دینی بررسی کنیم. گرچه در ابتدای این سخن باید گفت نمی‌توان قالب عام و کلی را یافت که همه آمال دینی ما را محقق کند و یا اینکه با یک یا دو فرم خاص مستغنی از