گناهان 213
3.2.10. فروتنی 213
3.2.11. شناخت 214
3.2.12. الگو پذیری از صالحان و انبیأ 214
3.2.13. دل دادن به پیام‏های قرآن‏ 215
3.2.14. توجّه به نشانه‏های الهی و آفرینش آسمان‏ها و زمین 216
3.2.15. شنیدن با گوش جان 216
3.2.16. رعایت تقوا 217
3.2.17. خشوع دل و ارزش قائل شدن برای آیات الهی 217
3.2.18. دیدن نشانه‏های الهی 217
3.2.19. اهمّیّت ویژه تنها برای خدا 218
3.2.20. دوری از گناهان 218
3.2.21. عجله در انجام کار خیر 219
3.2.22. رقت قلب و عدم قساوت آن 219
3.2.23. خردمند ی 220
3.2.24. امر به معروف و نهی از منکر 220
3.2.25. پاک طینت بودن 221
3.2.26. وسیله دانستن الفاظ آیات‏ 221
3.2.27. تکرار آیات‏ 222
3.2.28. در جستجوی راه درست بودن 222
3.2.29. ارزش قائل شدن برای آیات 222
3.2.30. یاد گرفتن قرآن 222
3.2.31. استفاده از ابزار شناخت 223
3.2.32. به دنبال خشنودی خداوند 223
3.2.33. فروتنی در نماز و مراقبت بر آن 224
3.2.34. اخلاص در عمل 224
3.2.35. صبر، راستگویی، فرمانبرداری، انفاق و استغفار و شب زنده داری 224
3.2.36. ایمان داشتن به کتاب‏های آسمانی 224
3.2.37. رویگردانی از بیهوده 225
3.2.38. پرهیز از هر گونه شرک 225
3.2.39. رعایت کردن پیمان و امانت 225
3.2.40. کم کردن آرزوها 226
نتیجه فصل 2 (بخش سوّم) 227
3.3. فصل سوم: آثار مواجهه‏های مثبت در برابر آیات الهی 228
3.3.1. آثار دنیوی مواجهه‏های مثبت در برابر آیات الهی 229
3.3.1.1. افزایش ایمان 229
3.3.1.2. رقت قلب 230
3.3.1.3. تداوم نعمت 231
3.3.1.4. برگزیده شدن 232
3.3.1.5. نیروی تشخیص حق از باطل 233
3.3.1.6. هدایت 233
3.3.1.7. مصون ماندن از هر گونه خطا 234
3.3.1.8. افزایش نعمت 235
3.3.1.9. چنگ زدن به دستاویز محکم 236
3.3.1.10. زدودن کینه از سینه ها 236
3.3.1.11. کشانده شدن از تاریکی به سوی روشنایی 237
3.3.1.12. نجات از عذاب دنیوی 237
3.3.1.13. کسب آگاهی و حق‏شناسی 238
3.3.1.14. افزایش خشوع و فروتنی 238
3.3.1.15. پاداش چند برابر 238
3.3.1.16. درخشان شدن خانه 239
3.3.1.17. هیبت و شوکت 239
3.3.1.18.. دوری از استدراج 240
3.3.1.19. اجابت خواسته ها 240
3.3.1.20. پاک شدن گناهان 241
3.3.1.21. نورانی شدن دل 242
3.3.1.22. افزایش هدایت 242
3.3.1.23. توان درک آیات 243
3.3.1.24. ایمان آوردن به آیات الهی 243
3.3.1.25. ایمنی از اغوای ابلیس 243
3.3.1.26. یاد کردن خدا در همۀ احوال 243
3.3.1.27. نائل شدن به خیر 244
3.3.1.28. برخورداری از رزق معلوم 244
3.3.1.29. پذیرش توبه 244
3.3.1.30. قرار دادن رأفت و مهربانی در دلهای آنها 245
3.3.1.31. داشتن بهترین دین 245
3.3.1.32. ستایش شایسته 245
3.3.1.33. ارزش آفرینی 246
3.3.1.34. خوش گفتارترین انسان 246
3.3.1.35. رفع اندوه و دلتنگی 246
3.3.2. آثار اخروی مواجهه‏های مثبت در برابر آیات الهی 246
3.3.2.1. بهشت جاودانه 247
3.3.2.2. باغ‏های سرسبز و همسرانی پاکیزه 248
3.3.2.3. رستگاری 249
3.3.2.4. پوشیده شدن گناهان و پاداش بزرگ 250
3.3.2.5. پاداش الهی و رسیدگی سریع به حساب 251
3.3.2.6. مصون بودن از دوزخ 252
3.3.2.7. به ارث بردن بهشت 252
3.3.2.8. داشتن درجات والا 253
3.3.2.9. در نعیم الهی به سر بردن 253
3.3.2.10. پذیرفته شدن اعمال 254
3.3.2.11. بهترین توشه 254
3.3.2.12. آمرزش و پاداشی بزرگ 254
3.3.2.13. به ارث بردن زمین 255
3.3.2.14. یاری خداوند 255
3.3.3. آثار” دنیوی اخروی” مواجهه‏های مثبت در برابر آیات الهی 256
3.3.3.1. مشمول رحمت خداوند گشتن 256
3.3.3.2. همراهی خداوند با آنها و تقرّب به او 257
3.3.3.3. نداشتن ترس و اندوه 259
3.3.3.4. رضایت خداوند 260
3.3.3.5. امدادهای الهی 260
3.3.3.6. قرار دادن نور و برکت برای آنها 261
3.3.3.7. روزی بی حساب 261
3.3.3.8. سربلندی 262
3.3.3.9. آرامش خاطر 262
3.3.3.10. محبوبیت در نزد خدا 263
3.3.3.11. نجات از نابودی در دنیا و عذاب آخرت 263
3.3.3.12. نیکویی و نعمت در دنیا و از شایستگان در آخرت 264
3.3.3.13. جزو بهترین موجودات آفریده شده 264
3.3.3.14. بزرگواترین افراد 264
3.3.3.15. سود بردن 264
3.3.3.16. رستگاری و سعادت‌ 265
3.3.3.17. سرپرستی خدا 265
3.3.3.18. پیروزی و جزو حزب خدا 265
3.3.3.19. صبر 265
3.3.3.20. شکر خدا 266
نتیجه فصل 3 (بخش سوّم) 267
ارزش افزوده (بخش سوّم) ……………………..268
نتایج تحقیق 269
فهرست منابع 272

مقدمه:
قرآن کریم مهمترین و کامل‏ترین کتاب آسمانی تجلّی علم الهی بر روی زمین است. امام صادق (علیه السلام) در این‏باره فرمودند:
«لَقد تجلّی اللهُ لِخَلْقِهِ فی کلامه و لکنّهم لایُبصرون»
خداوند در کلامش (قرآن) برای خلقش ظهور کرده است ولی آنها بصیرت ندارند.
بر این اساس، مسلّماً ایمان به محتوا و اعتقاد به هدایت بخشی آن و ارتباط با مضامین بلند آن، باعث بهره‏مندی از علم الهی در جهت سعادت و فلاح ابدی انسان می‏گردد.
یکی از مهمترین مسائلی که باعث رسیدن انسانها به مقصد اصلی هدایت می‏شود توجّه به آیات الهی است. آیاتی که برای انسانها به عنوان نشانه‏ای از قدرت و وجود عظمت الهی فرستاده شده است. ولی آنها با بی‏توجّهی و سهل انگاری در برابر آیات، موجبات گمراهی و ضلالت خویش را فراهم می‏کنند و از مسیر اصلی هدایت خارج می‏شوند.
قرآن کریم از انواع برخوردها و رفتارهای مختلف در برابر آیات خدا، سخن می‏گوید، برخی به صورت شایسته و مناسب در برابر آنها رفتار می‏کنند و برخی رفتاری ناشایست و نامناسب را در برابر آیات الهی، در پیش می‏گیرند. رفتارهای مثبت و شایسته عبارتند از: ایمان و تسلیم در برابر آیات الهی، دیدن و شنیدن آیات، تدبّر، تفکّر، تفقّه و تعقّل در آیات و متذکّر شدن از آنها، شکر، گریه، سجده و ازدیاد ایمان در برابر آیات، یقین به آنها و همچنین رفتارهای منفی و ناپسند عبارتند از: کوری و کری در قبال آیات، بی توجّهی و غفلت و اعراض از آن‏ها، مجادله و خوض باطل در آنها، نسیان آیات، کوچک شمردن و استهزا آنها، مرور از کنار آیات و بی توجّهی به آنها، دریافت آیات و منسلخ شدن از آنها، فروختن آیات به بهای ناچیز، ظلم و مکر در حق آیات و بستن راه مردم به سوی آنها، کفر، جحد، الحاد، عناد و تکذیب که در آیات بسیاری از آیات قرآن کریم، به معرفی این برخوردها پرداخته شده است.
ممکن است آدمی‏ با خود چنین اندیشه کند که در قبال آیات الهی، برخوردی ناشایست ندارد و کفر و تکذیب و نسیان و استهزا و . . . در برابر آیات را، ویژه‏ای دیگران بداند، امّا با دقّت در آیاتی که این تعابیر را در برگرفته‏اند، این مطلب به دست می‏آید که گسترۀ این مفاهیم بسیار گسترده است و اغلب انسانها را فرا می‏گیرد. به عبارت دیگر اگر آدمی ‏رفتارهای شایسته و پسندیده در قبال آیات نداشته باشد، ناخودآگاه رفتارهای ناشایست و ناپسند در برابر آنها خواهد داشت.
انسانها در برابر انواع آیات الهی از جمله قرآن که به عنوان عظیم ترین معجزۀ جاوید برای انسانها فرستاده شده است، آنگونه که شایسته و بایسته است برخورد نمی‏کنند. در جامعۀ امروزین بر روی فهم مفاهیم آیات الهی، کمتر توجّه می‏شود. قرآن در تمام خانه‏ها وجود دارد ولی با آن که انسانها آن را در اختیار گرفته‏اند باز مهجور مانده است. زندگی روزمرۀ افراد در جامعه رنگ و بوی قرآنی ندارد و افراد از درسهای فراوان آن متذکّر نمی‏شوند و حتّی با خواندن و تلاوت آن تأثیری در رفتار آنها مشاهده نمی‏شود امام صادق (علیه السلام) در این زمینه می‏فرمایند:
«کسی که قرآن بخواند، ولی قلبش رقّت پیدا نکند و در برابر خداوند خاضع نشود و در درون، حالت ‏حزن و خشیت و هراس نیابد، شأن و جایگاه والای خدا را سبک شمرده است. بنگر که کتاب پروردگارت را چگونه می‏‏خوانی و با منشور ‏خویش چه برخوردی داری و اوامر و نواهی آن را چگونه پاسخ می‏‏دهی و حدود و تکالیف آن را چگونه ‏امتثال و فرمانبرداری می‏‏کنی‏؟! در آیه‏های وعد و وعید، درنگ کن، در امثال و مواعظ قرآن اندیشه کن. مبادا اقامه حروف و قرائت ‏ظاهر، تو را در تباه ساختن حدود آن بیندازد. »
بر اساس این سخن گرانقدر امام صادق (علیه السلام) باید توجّه کرد که آیا با تلاوت آیات الهی و همچنین مشاهدۀ آنها، آیا رقّت قلب و خضوع دل و همچنین حزن و خشیت به سراغ انسان می‏آید یا آنکه تنها تلاوت آنها از زبان برمی‏آید و در همانجا متوقف می‏گردد. باید توجّه کرد که آیا انسان خود را مخاطب آیات الهی قرار می‏دهد یا آنکه مواعظ آن را مخصوص دیگران می‏داند در حالی که قرآن همۀ انسانها را مخاطب قرار می‏دهد.
هر کتابی مخاطبان ویژه‎ای دارد امّا تنها کتابی که مخاطب ویژه ندارد قرآن کریم است. مخاطبان قرآن کریم مردم هستند که در قرآن با عناوین: بشر، انسان، ناس و بنی آدم و . . . ذکر شده‏اند و برای همۀ زمانها و مکانها، بدون توجّه به مرزها و نژادها زبان‎های خاص نازل شده است. قرآن کریم فضا و مخاطبی عام دارد و با همه به یک صورت برخورد می‏کند، امّا مخاطبان قرآن کریم به دلیل داشتن اختیار، در زمان مواجهه با آیات الهی موضع گیریهای مختلفی از خود نشان می‏دهند. عدّه‏ای خشوع و پذیرش و عدّه‏ای انکار و استکبار را در مقابل آن، از خود نشان می‏دهند. این رفتارهای گوناگون آثار و نتایج مهمی‏ را در زندگی آنها بر جای می‏گذارند که در طی مسیر زندگی، همراه همیشگی آنها خواهد بود.
در اینجا سوالهای فراوانی پیش می‏آید، از جمله آنکه آیا انسانها می‏توانند این برخوردها را کنترل کنند و زمینه‏های ‏برخورد مناسب را در خود ایجاد کنند یا اینکه چگونگی مواجهه‏ها از قبل در وجود آدمی نهادینه شده است؟ برخوردهای مثبت و منفی از منظر قرآن کدامند؟ برخوردهای مختلف چه آثاری را در زندگی انسانها پدید می‏آورد؟ و . . .
حال هدف این پایان نامه آن است که این برخوردها را مورد بررسی قرار دهد و زمینه‏های ‏را که در انسان به عنوان مخاطب اصلی قرآن باعث ایجاد برخوردهای مختلف می‏شود، شناسایی و بازیابی کند و به بررسی زمینه‏ها، آثار و نتایج این برخوردها به گونه‏ای مختصر بپردازد.
گونه‏شناسی برخوردها و مواجهه‏های مختلف در برابر انواع آیات الهی ، یکی از مهمترین موضوعات قرآنی است که تا به حال به صورت کلی به آن پرداخته نشده است.
این عنوان می‏تواند هم برای کسانی که برای قرآن و آیه‏های الهی، حریم و حرمت قائل هستند، جالب باشد و هم برای کسانی که انواع مقابله و معارضه با قرآن را در پیش گرفته‏اند، مورد توجّه قرار گیرد، تا با مروری مجدّد بر حالات و رفتار خود اگر روزنه‏ی امیدی به بازگشت آنها هست، به دامن قرآن برگردند و خود را از گمراهی و انحراف نجات دهند.
تکیۀ اصلی این پژوهش در طرح و تبیین عناوین این رساله، بر اساس آیات قرآن بنا نهاده شده است و همچنین در جایی که لازم بوده، از ذکر احادیث و نظرات و گفتار اندیشمندان استفاده گردیده است.
این پژوهش در سه بخش به بررسی موضوع «گونه‏شناسی نحوۀ مواجهه با آیات الهی از منظر قرآن کریم» خواهد پرداخت. در بخش اوّل در دو فصل مجزا، به تبیین موضوع و باز کردن زوایای آن و همچنین به معرفی انواع آیات الهی از منظر قرآن کریم خواهد پرداخت. در بخش دوم، گونه‏های مختلف مواجهه‏ها و برخوردهای منفی که از سوی بشر، در برابر آیات نشان داده شده است مورد بررسی قرار خواهند گرفت و زمینه‏های ‏که در وجود آدمی ‏به بروز مواجهه‏های منفی منجر می‏گردند نیز در فصل جداگانه‏ای مورد پژوهش قرار خواهند گرفت و آثاری که هر برخورد در زندگی دنیوی و اخروی انسان، از خود بر جای می‏گذارد نیز در فصلی دیگر معرفی خواهند شد.
در بخش سوم به بررسی انواع مواجهه‏های مثبت در برابر آیات الهی، پرداخته خواهد شد و نیز در فصل‏های جداگانه زمینه‏های ‏بروز آنها و آثار مختلفی که آن برخوردها در زندگی آدمی‏ ایجاد می‏کند، مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
این پژوهش با روشی درون‏متنی به گردآوری آیات مرتبط در مورد هر برخورد و مواجهه در برابر آیات الهی پرداخته است. با توجّه به گستردگی موضوع در این پژوهش بیشتر به آیات قرآن استناد شده است. مباحث اصلی پژوهش در پرتو تدبیر در آیات و با استفاده از تفاسیر، کتابهای حدیثی و اخلاقی پژوهش گردیده است.
در این پایان نامه سعی بر آن بوده است که تمام برخوردها و مواجهه‏ها در برابر انواع آیات الهی مورد بررسی قرار گیرد، ولی هیچگاه نمی‏توان اطمینان داشت که در برابر معجزه‏ی الهی، توان جمع‏آوری همۀ مطالب رخ خواهد داد، زیرا هر آیه، بطن‏های فراوانی دارد و شاید توان برداشت و دریافت آنها از عهدۀ گردآورنده خارج بوده است.

مطلب مرتبط :   باغ، فردوس، قنات، کاشانک، خیابان، شاه

1. بخش اوّل: کلیات

1.1. فصل اوّل: تبیین موضوع

1.1.1. بیان مسئله
خداوند در جای جای جهان آفرینش، آیات و نشانه‏های قدرت خویش را به عرصه‏ی ظهور گذاشت تا بلکه انسانها با برخورد مناسب در برابر آنها به راه هدایت دست یابند و به خاطر لطف و رحمت بی‏حدّش نسبت به مخلوقات خویش، به آن نیز اکتفا نکرد، بلکه پیامبران را به همراه آیات روشن و آشکار الهی مبعوث کرد تا بدین وسیله به انسانها هشدار دهد و راه درست و صحیح را به آنها نشان ده