به هدایت و ضلالت افراد می‏شود نحوۀ برخوردشان با آیات الهی است و همچنین دریابند مسبب اصلی هدایت و ضلالت افراد خودشان هستند نه خداوند متعال. <br />4. بررسی انواع برخورد با آیات الهی و معرفی زمینه‏های ‏مؤثر در ایجاد مواجهه‏ها در برابر آیات تا افراد، با اطلاع از آنها مدیریت رفتار در برابر انواع آیات الهی را در دست بگیرند و چگونگی برخوردشان در برابر آیات را کنترل کنند.
5. بررسی آثار و نتایج برخوردهای متنوع در برابر انواع آیات الهی تا بدین وسیله انسانها را به داشتن برخوردهای مثبت و به رفع مواجهه‏های منفی ترغیب کند.

1.1.7. پیشینۀ تحقیق
در این زمینه مطالعاتی بسیار و مقالاتی متعدّد آن هم نه در زمینۀ گونه‏های برخورد با آیات، بلکه در زمینه آثار برخی از برخوردها نوشته شده است و یا اینکه به صورت اخلاقی به بررسی آنها پرداخته شده است و به صورت کلی و با عنوان پایان نامه هنوز کاری در این زمینه صورت نگرفته است و این پیشینه‏ی تحقیقاتی نشان می‏دهد پژوهشی که در آن برخوردهای مثبت و منفی به صورت کامل جمع‏آوری شود و آثار و زمینه‏های آن معرفی گردد تا به این زمان انجام نشده است. ولی به صورت جزئی و در زمینۀ آثار برخی از برخوردها پایان‏نامه‏های نوشته شده که مطالعه‏ی آنها برای پیشبرد پایان نامه مؤثر است. مانند:
1. روش‌های هدایتی قرآن کریم، نوع نوشتار: پایان نامه، سال انتشار: 1372 سازمان (ها): دانشگاه تربیت مدرس* دانشکده علوم انسانی استاد راهنما : عباسعلی عمیدزنجانی | دانشجو : تقی جاویدان |
2. هدایت در قرآن، نوع نوشتار: مقاله های همایش های ایران، سال انتشار:1361، عنوان نشر: تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی نویسنده : عبدالله جوادی آملی
3. اضلال الهی و مصادیق آن در قرآن، سال انتشار: 1388 سازمان (ها): دانشگاه الزهراء علیها السلام*دانشکده الهیات و معارف اسلامی، استاد راهنما : فاطمه علایی رحمانی | دانشجو : حوا شیخ | مشاور : بی بی سادات رضی بهابادی
4. مسیر هدایت (9 صفحه – از 37 تا 45 مجلات : قرآن و حدیث » رشد ( آموزش قرآن ) » تابستان 1388 – شماره 25 نویسنده: رشیدی، مریم
5. عوامل ضلالت و گمراهی (6 صفحه – از 7 تا 12مجلات : فلسفه، کلام و عرفان » درسهایی از مکتب اسلام» بهمن 1360، سال 21 – شماره 11 »گلستان قرآن » دی 1380 – شماره 104 گلستان قرآن » دی 1380 – شماره 104
6. عوامل هدایت و ضلالت (6 صفحه – از 5 تا 9 – از 55 تا 55(مجلات : فلسفه، کلام و عرفان » درسهایی از مکتب اسلام » اسفند 1360، سال 21 – شماره 12
7. بازکاوی هدایت و ضلالت در قرآن فصلنامه الهیات و حقوق، شماره 1 نویسنده : محمد امامی
8. هدایت و بررسی موانع هدایت از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه / رشیدی، مریم، استاد راهنما : امینی، خلیل الله رشته گرایش : الهیات و معارف اسلامی، استاد مشاور : معارف، مجید دانشگاه : دانشگاه آزاد اسلامی تهران شمال
9. استکبار از دیدگاه قرآن و حدیث، نوع نوشتار: پایان نامه، سال انتشار:1382 دانشگاه علوم اسلامی رضوی استاد راهنما : محمد هادی معرفت | استاد مشاور : علی مهدیزاده | دانشجو : جعفر شکری صادقی
10. و…

1.1.8. مواجهه‏های پیشنهادی در قرآن کریم
در بسیاری از آیات قرآن کریم رفتار شایسته و برخورد مناسب و همچنین دوری از برخورد نامناسب، به انسانها تذکّر داده شده است و انسانها با توجّه به آنها می‏توانند مدیریت برخوردهای خودشان را در برابر آیات در دست بگیرند و باعث سعادت و هدایت خویش شوند. در عناوین زیر به معرفی برخی از این پیشنهادها پرداخته خواهد شد:

1.1.8.1. پیشنهاد به داشتن مواجهه‏ی مناسب
در قرآن کریم انسانها به داشتن مواجهه‏هایی مناسب مانند ایمان، تسلیم، تقوا، تدبّر و … دعوت می‏شوند که در عبارات زیر به برخی از آنها اشاره خواهد شد.

1- ارزش قائل شدن برای آیات الهی
در آیات زیر خداوند به ارزش قائل شدن برای آیات الهی و داشتن تقوا تأکید می‏کند زیرا کسی که برای آیات الهی اهمّیّت قائل شود سعی می‏کند در برابر آنها به درستی رفتار کند و رفتاری که در شأن و منزلت آیات باشد از خود بروز می‏دهد.

2- داشتن تقوای الهی وترس از خدا
تقوا و ترس از خدا انسان را به بروز برخوردهای مثبت ترغیب می‏کند و زمینه را برای رشد و شکوفایی آنها آماده می‏سازد، به همین دلیل در آیات قرآن کریم به داشتن تقوا و پروای الهی تأکید شده است زیرا نداشتن تقوا در برابر آیات الهی حتّی باعث می‏شود آدمی برای به دست آوردن منافع مادّی حق آیات را زیر پا بگذارد.

3- ایمان و تسلیم در برابر اوامر الهی
در قرآن کریم، به ایمان آوردن که یکی از مهمترین برخوردهای مثبت اعتقادی در برابر آیات الهی است، تأکید شده است که هدایت را برای آدمی ‏به ارمغان می‏آورد و موجب رشد و شکوفایی او می‏شود.

مطلب مرتبط :  

4- ذکر و یادآوری نعمت‏های خدا
کسی که به ذکر و یادآوری آیات اقدام کند از غفلت و فراموشی در برابر آیات الهی مصون می ماند به همین دلیل قرآن کریم به انسانها پیشنهاد می‏دهد که به ذکر و یادآوری نعمتهای الهی اقدم کنند.

5- تدبّر
یکی از مهمّترین مواردی که باعث دستیابی انسان به حقیقت می‏شود استفاده از قدرت عقل و اندیشه در برابر آیات الهی است. کسانی که به تفکر و تدبّر در آیات اقدام کنند، زمینه را برای بروز مواجهه‏های شایسته دیگر آماده می‏سازند که در آیه‏ی زیر به آن اشاره شده است.

6- یاد کردن خدا در همه حال
فردی که با نماز مأنوس باشد حداقل در روز چندین مرتبه، یاد و خاطر خود را به خداوند معطوف می‏سازد و کسی که به سوی خدا توجّه کند و نماز بخواند به تدریج در مسیر صحیح قرار خواهد گرفت زیرا نماز، آدمی را از کارهای زشت و بد منع می کند به همین دلیل در این آیه به اقامه و برپا داشتن نماز در جامعه تأکید شده است و به انسانها پیشنهاد می‏دهد که خدا را در همۀ احوال یاد کنند زیرا کسی که خود را، در محضر خداوند حس کند و در همۀ احوال یاد و خاطر او را در دل داشته باشد، در برابر آیات الهی به درستی برخورد می‏کند و مواجهه‏ای که در شأن و منزلت آیات باشد از خود بروز می دهد.

7- شکر گزاری
توجّه به انواع آیات روحیۀ شکرگذاری را در افراد برمی‏انگیزد خداوند در آیات بسیاری از قرآن کریم انسانها را دعوت به شکرگذاری می‏کند. شکر در برابر نعمت‏های بسیاری که به آنها ارزانی شده است و در سایۀ توجّه به آیات پدید می‏آید و در اصل با این امر، انسانها را به داشتن برخوردهای مناسب همچون دقّت و توجّه در برابر آیات دعوت می‏کند.

8- رکوع و سجود در برابر پروردگار
کسانی که در برابر خداوند سر بر سجدۀ بندگی بگذارند و در برابر او سر تعظیم و فروتنی فرود آورند در مسیر زندگی خویش در برابر هیچکس سر خم نمی‏کنند و همیشه بر او توکّل می‏کنند و داشتن این روحیه، زمینه را برای ایجاد مواجهه‏ی مناسب ایجاد خواهد کرد به همین دلیل خداوند در این آیه انسانهای اهل ایمان را به عبادت در برابر خداوند دعوت می‏کند و در عبادت به رکوع و سجود آنها تأکید می‏ورزد و آنها را به انجام کارهای خیر دعوت می‏کند تا به رستگاری دست یابند.

9- تلاوت قرآن
تنها در سایه‏ی تلاوت آیات رموز و بطون مختلف آن برای آدمی نمود و ظهور پیدا خواهند کرد، به همین دلیل خداوند انسانها را به خواندن قرآن در حدّ توانشان توصیه می‏کند تا بدین وسیله به نکات مهمی‏که در آیات قرآن اشاره شده است پی ببرند و به حقیقت دست یابند.
(. . . عَلَیْکُمْ فَاقْرَؤُوا مَا تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَن سَیَکُونُ مِنکُم مَّرْضَی وَآخَرُونَ یَضْرِبُونَ فِی الْأَرْضِ یَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُوا مَا تَیَسَّرَ مِنْهُ . . . )

1.1.8.2. پیشنهاد به نداشتن مواجهه منفی در برابر آیات الهی
در قرآن کریم انسانها نه تنها به داشتن مواجهه‏هایی مناسب دعوت می‏شوند بلکه به نداشتن مواجهه‏های منفی مانند استهزا، کفر، تکذیب، انکار، غفلت و … نیز امر می‏شوند که در عبارات زیر به آنها اشاره خواهد شد.

1- به ریشخند نگرفتن آیات خدا
خداوند در قرآن کریم به انسانها دستور داده است که آیات الهی را به استهزا نگیرند و از به مسخره گرفتن آیات الهی دوری کنند، زیرا استهزاء آیات یکی از نشانه‏های ارزش قائل نشدن برای آیات الهی محسوب می‏گردد و کسی که برای آیات الهی ارزش قائل نشود در برابر آنها، به درستی برخورد نخواهد داشت و زمینه را برای ایجاد برخوردهای منفی دیگر مهیّا می‏سازد.

2- عدم کفر و انکار
در قرآن کریم خداوند انسانها را به ایمان آوردن و عدم کفر و انکار دعوت می‏کند و می‏گوید از اولین کسانی نباشید که نسبت به قرآن کفر ورزیدند.

3- پیروی نکردن از تکذیب کنندگان
یکی دیگر از مهمترین دستورات خداوند به انسانها پیروی نکردن از کسانی است که آیات الهی را تکذیب می‏کنند. به دلیل آنکه اطاعت و پیروی کردن از آنها افراد را از قدم گذاشتن در راه صحیح باز می‏دارد.

مطلب مرتبط :   سیاست، جنایی، حقوق، حکمرانی، کیفری، گفتمان

4- باز نداشتن از راه خدا
خداوند در این آیه از انسانها می‏خواهد که راه او را کج نخواهند و مردم را از راه خدا باز ندارند و با این کار خود را در زمره‏ی فسادکاران قرار ندهند زیرا با ممانعت دیگران از راه صحیح باعث انحراف افراد از مسیر صحیح می گردند و انحراف افراد فساد را در جامعه گسترش می‏دهد.
5- دوری از غفلت
خداوند تبارک و تعالی به انسانها تذکّر می‏دهد که در طول روز خداوند را با تضرّع و ترس، در دل یاد کنند و از گروه کسانی که در غفلت به سر می‏برند نباشند، زیرا غفلت سرچشمۀ بسیاری از مواجهه‏های نامناسب محسوب می‏گردد.

نتیجه فصل 1 (بخش اوّل)
با توجّه به مطالبی که در این فصل ذکر گردید با مرور مهمّترین مطالب، این فصل به پایان خواهد رسید. در ابتدا مسئله‏ی اصلی پایان‏نامه تبیین گردید و پس از آن معنای برخی از کلیدواژه‏ها مورد بررسی قرار گرفت. همچنین سؤالهای اصلی و فرعی، فرضیات، اهداف، ضرورتهای پژوهش و پیشینۀ تحقیق به صورت اجمالی نیز بیان گردید و در انتها با ذکر مهمترین پیشنهادهای خداوند در مورد داشتن برخوردهای مناسب و نداشتن برخوردهای منفی مطلب به پایان رسید و از آنجا که بررسی مواجهه‏های انسانها در برابر آیات نیاز به معرفی انواع آیات الهی دارد و ابتدا باید آیات شناخته شوند تا بتوان مواجهه با آنها را مورد بررسی قرار داد، در فصل بعدی به ذکر مهمّترین آیات الهی از منظر قرآن کریم پرداخته خواهد شد.
چنان که ذکر گردید انسانها در برابر آیات الهی به صورتهای گوناگون رفتار می‏کنند. به همین دلیل بررسی این موضوع نیاز به شناخت انواع آیات از منظر قرآن دارد که در فصل بعدی به آن پرداخته خواهد شد.

1.2. فصل دوم
انواع آیات الهی از منظر قرآن کریم


انواع آیات الهی
قرآن کریم یکی از مهمترین آیات و نشانه‏های قدرت خداوند است که برای هدایت انسانها از سوی خداوند بر حضرت محمّد (صلوات الله علیه و آله) نازل شده است. قرآن مجموعه آیات خداست و لذا هر گونه رفتاری با آن، باید متناسب و هماهنگ با ویژگی‏های اساسی آیات الهی باشد. یکی از اصول اساسی در مسئله‏ی مواجهه و برخورد در برابر قرآن کریم، توجّه به این حقیقت است که قرآن، متشکّل از آیات خداست، چنان که خود نیز بارها بر این مسئله تصریح نموده است. (لقمان/ 2، جاثیه/ 6، قَصَص/ 2 و . . . ) بنابراین هرگونه برخوردی با قرآن، باید متناسب و در شأن آیات الهی باشد .
شناخت آیات الهی، گامی بسیار سودمند و کارساز در راستای مواجهه با آیات الهی است و آیات الهی چیزی نیست غیر از مواجهۀ خداوند با جهان هستی و قرآن به عنوان مهمترین معجزۀ الهی، متشکل از آیات خداوند است، بنابراین بدون شناخت صحیحی از آیات، برخورد با آیات الهی، آنگونه ‏که شایسته است، تحقّق نخواهد یافت و در نتیجه برخورد مناسب با آنها صورت نخواهد پذیرفت.
شناخت ماهیّت انواع آیات، زیر بنای تمامی حرکتها و فعالیّتهای قرآنی است، حافظ و قاری قرآن، معلّم قرآن، محقّق و هنرمند قرآنی، مترجم و مفسّر هر یک بر مبنای نوع دیدگاهی که به این پدیده دارند، به فعالیّتهای ویژه‏ی خود دست می‏زنند. در این میان آنچه مهم و اساسی است، نوع این شناخت هاست، که باید دید از کدامین منشأ سرچشمه می‏گیرند.
در برخورد مناسب با آیات، به وسیله‏ی گفتگو و انس با قرآن و استخراج و استنباط لطایف و ظرایف و نکته‏های حیاتی نهفته در آیات و بهره‏مندی و به کارگیری آنها در جوانب مختلف زندگی می‏توان به یک قرآن شناسی صحیح و شایسته با مرجعیت خود قرآن و معصومان)علیهم السلام( دست یافت.
در این بخش به بررسی مختصر انواع آیات پرداخته خواهد شد. آیاتی که از سوی خداوند برای انسان فرستاده شده است و آدمی ‏در برابر آن به صورت‏های گوناگون برخورد می‏کنند. قرآن به دو دسته از مهمترین آیات الهی اشاره می‏کند که در عبارات زیر به آنها اشاره خواهد شد: آیات طبیعی و آیات تاریخی.

1.2.1. آیات طبیعی
در سراسر قرآن آیات زیادی است که طبیعت یعنی زمین، آسمان، ستارگان، خورشید، ماه ابر، باران، جریان باد، حرکت کشتیها در دریاها، گیاهان، حیوانات و بالاخره هر امر محسوسی را که بشر در اطراف خود می‏بیند به عنوان مسائلی که دربارۀ آن دقیقا باید اندیشید و تفکّر و