د و قرآن را به عنوان معجزه‏ی جاوید الهی، برای هدایت همۀ انسانها نازل کرد و در آیات گران قدرش، مطالبی را که برای قرار گرفتن انسان در مسیر صحیح لازم بود، متذکّر شد.<br />خداوند بنا به مصلحت خویش بر آن است که بندگان واقعی را از دیگر انسانها جدا سازد و عرصه را برای همۀ انسانها پدید آورد تا بلکه آنها صفات بالقوه‏ا‏ی که از صفات باری تعالی در آنها به ودیعت گذاشته شده است، به صفات بالفعل تبدیل کنند و در برابر مواجهه‏ی با آیات به حقایق الهی دست یابند ولی انسانها در برابر آیات و نشانه‏هایی که شماره‏ی آنها از قدرت انسان خارج است، رفتارهای متفاوتی را از خود بروز می‏دهند در حالی که آیات برای همه به یک صورت به نمایش گذاشته شده‏اند و آن انسانها هستند که به صورتهای گوناگون در برابر آنها رفتار می‏کنند.
مواجهه در برابر آیات الهی از اعتقاد آدمی ‏نشأت می‏گیرد و در اعمال و رفتار او بروز داده می‏شود و بدین گونه برخوردها به دو گونه‏ی اعتقادی و رفتاری تقسیم بندی می‏گردند. برخی به صورت شایسته و مناسب در برابر آیات الهی رفتار می‏کنند و برخی برای رسیدن به مقاصد دنیوی خویش، حقّ آیات را زیر پا می‏گذارند و رفتارهای نامناسبی را در برابر آیات، از خود بروز می‏دهند، در حالی که دنیا مقدمه‏ای برای رسیدن به زندگی اخروی است.
قرآن نیز بنا به تربیتی بودن مطالبش بر روی مواجهه‏های منفی و نامناسب بیشتر تأکید می‏کند و به ذکر جزئیات بیشتری در مورد برخوردهای منفی می‏پردازد. در قرآن کریم آیات بسیاری به معرفی مواجهه‏های بسیار متنوع مثبت و منفی انسانها در برابر انواع آیات، در طول تاریخ پرداخته است. برخوردهایی که در راستای هدف خلقت آدمی ‏از بشر نشان داده شود، به هدایت انسان منجر می‏شود و اگر مخالف جهت مسیر هدایت الهی باشد، به ضلالت و گمراهی انسان منجر می‏گردند.
خداوند در آیاتی از قرآن کریم نیز به ذکر زمینه‏های ‏بروز آن برخوردها می‏پردازد و بر ذکر آثاری که هر یک از مواجهه‏ها بر جای می‏گذارند، تأکید می‏ورزد، زیرا هر یک از این مواجهه‏ها و برخوردها در برابر آیات الهی آثاری را در زندگی آدمی، ‏هم در این دنیا و هم در آخرت باقی می‏گذارند.
مواجهه‏های مثبت و منفی در برابر آیات سلسله وار به هم مرتبط هستند و هر برخورد زمینۀ مواجهه‏ی دیگر برخورد به حساب می‏آید و اینگونه نیست که انسانها تنها به یک گونه رفتار اقدام کنند، بلکه سلسله‏ای از برخوردها را در طول زندگی از خود بروز می‏دهند. به همین دلیل آنها باید در کنار هم مورد بررسی و پژوهش قرار گیرند.
به عنوان مثال در میان انسانها کسانی هستند که در برابر آیات الهی سر تسلیم فرود می‏آورند و در برابر آنها خاشعانه ایمان می‏آورند و سر بر سجده‏ی بندگی می‏گذارند و به تلاوت و ذکر آیات و سپس به تدبّر و تفکر در آنها می‏پردازند. آنها در برابر عظمت الهی و شناختن حقیقت، اشک از چشمانشان سرازیر می‏گردد. در مثالی که ذکر گردید سلسله‏ای از برخوردهای مثبت از سوی آدمی بروز داده می شود که هر برخورد به عنوان پیش زمینۀ دیگر مواجهه مناسب، به شمار می‏آید.
اگر هر برخورد و مواجهه در برابر آیات به صورت صحیح بروز کند و عمیق و دقیق باشد به برخوردهای دیگر که از مرتبه‏ای بالاتر قرار دارند، منجر می‏شود و اگر هر برخورد سطحی باشد و از عقیده‏ی آدمی‏ برخیزد ولی در اعمال و رفتار او ‏بروز نکند، به برخوردهای رفتاری که از رتبه‏ای بالاتر از برخوردهای اعتقادی است، منجر نمی‏گردند و تنها در همان سطح باقی می‏مانند.

1.1.2. تبیین آیات
خداوند در آیات بسیاری از قرآن کریم این نکته را خاطر نشان کرده است که خداوند علیم و حکیم آیات الهی را برای مردم بیان می‏کند تا آنها به حقایق آیات دست یابند و بدین وسیله در مسیر درست قدم بردارند؛
(وَیُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیَاتِ وَاللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ)
خداوند علاوه بر آن که آیات را به روشنی و وضوح بیان کرده آنها را به صورت‏های گوناگون آورده است تا این که انسانها به سوی خداوند باز گردند و راه درست را پیدا کنند و به فهم آن بپردازند و به دلیل این راهنمایی، شکرگذار خداوند متعال باشند، ولی باز هم عدّه‏ی بسیاری از آنها از آیات الهی روی برمی‏گردانند؛
(. . . وَصَرَّفْنَا الْآیَاتِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ)
در آیات قرآن کریم چند گروه نام برده می‏شوند که آیات الهی برای آنها به صورتی روشن و آشکار بیان و تفصیل شده است و تنها آنها هستند که به حقایق آیات دست می‏یابند:
1. کسانی که یقین دارند.
2. کسانی که پند پذیر هستند.
3. کسانی که از نیروی عقل و تفکر خود بهره می‏برند.
4. کسانی که فهمیده و دانا هستند.
با توجّه به موارد بالا این نکته دریافت می‏شود که تنها این چند گروه هستند که از مفاهیم آیات الهی بهره‏مند می‏گردند و تنها آنها هستند که روشنی و وضوح، آیات الهی را درک می‏کنند.

مطلب مرتبط :   ←، مرتبت، تأویل، حجت، زکوه، رمضان

1.1.3. بررسی معنای برخی ازکلیدواژه‏ها
گونه‏شناسی، آیه، مواجهه، رفتار

1.1.3.1. معنای گونه شناسی
گونه‏شناسی با کلمات نوع شناسی و سنخ شناسی مترادف است. در گونه شناسی به شناسایی انواع گونه‏های مواجهه با آیات پرداخته خواهد شد. در گونه‏شناسی علاوه بر آنکه مواجهه‏ها و برخوردها در برابر آیات، اعمّ از برخوردهای اعتقادی و رفتاری مورد بررسی قرار می‏گیرند به معرفی زمینه‏های ‏که به بروز آن رفتارها کمک می‏کنند نیز پرداخته خواهد شد و همچنین به آثاری که هر مواجهه در زندگی دنیوی و اخروی انسان ایجاد می‏کند، نیز اشاره خواهد شد، زیرا آثار و زمینه‏های ‏هر مواجهه از آن جدا نخواهد بود و در اصل زمینه ها و آثار بروز هر برخورد، معرف ماهیّت آن برخورد خواهند بود.

1.1.3.2. معنای آیه
کلمه آیه از ریشه «أیی» به معنای قصد کردن و توجّه داشتن است. براین اساس، آیه چیزی است که باید مورد قصد و توجّه قرار گیرد.
با توجّه به معنای لغوی آیه، این نتیجه مهم دریافت می شود که: آیه، در یک نگاه، چیزی است که حرفهای بی‌شمار برای گفتن دارد، امّا هیچ گاه حرف نمی‏زند، بلکه باید آن را به سخن درآورد. در آن صورت، حرفهایش دیگر تمامی نخواهد داشت و البته این خاصیت همۀ آیات الهی است.
آیه‏های جهان آفرینش نیز همین گونه هستند. ممکن است سالها از زیر درختی که در حیاط خانه یا کوچه و خیابان قرار دارد، رفت و آمد شود و در این مدّت، حتّی یک اشاره از آن دیده نشود و آن به عنوان یک آیه که حرفها برای گفتن دارد، شناخته نشود به گونه‏ای که گویی آفرینش آن باطل است! یا این که سالها با آب زندگی شود و یک بار هم به سخن فرا خوانده نشود و به تعبیر قرآن، عمری نوشیده شود، امّا یک بار هم دیده نشود! در مورد قرآن نیز، جریان همین گونه است، ممکن است عمری خوانده شود، امّا از اشارات و لطایف و ظرایف آن نکته‏ای برداشت نشود و حضوری احساس نشود؟!

1.1.3.3. مواجهه
مواجهه مترادف با کلمه برخورد است و منظور از مواجهه و برخورد در برابر آیات، آن است که زمانی که آیات الهی بر سر راه انسانها قرار می‏گیرد، آنها به چه صورتی در برابر آن رفتار می‏کنند و آیا حق آیات رعایت می‏شود یا خیر؟

1.1.3.4. رفتار
رفتار، واژۀ فارسی و اسم مصدر است. عمل (رفتار) شامل همۀ حرکات، اعمال و رفتار داخلی، خارجی، روحی، جسمی، فکری و عینی خوب و بد می شود.«هُُو عام فی کُلِ فعل یفعل» بنابر این به هر حرکتی که از انسان صادر می‏شود رفتار می‏گویند و در یک تقسیم بندی به دو نوع تقسیم می‏گرد:
رفتارهای بیرونی: این رفتارها همان اعمال ظاهری و فیزیکی انسان ها را شامل می‏شود که با اعضاء و جوارح انجام می گیرد و غالبا ملموس و محسوس است.
رفتارهای درونی: به رفتارهایی که از درون آدمی شکل می‏گیرند و از روح و نفس صادر می‏شوند رفتارهای درونی یا باطنی می گویند که همان خلق و خوی، صفات نفسانی و نیّت آدمی را شکل می‏دهد.

1.1.4. سؤالات تحقیق
در این موضوع سوالهای زیادی مطرح می‏گردد که به دلیل گستردگی مطلب نمی‏توان به همۀ آنها پاسخ داد و جا دارد در پژوهش‏های دیگر با نگاه‏های متفاوت به آنها پاسخ داده شود و در این پژوهش تنها به سوالهای اصلی پاسخ داده خواهد شد زیرا به دلیل پیشینۀ موضوع، هنوز در این زمینه پایان‏نامه‏ای تدوین نشده است و تنها در مورد آثار و زمینه‏های ‏برخی از برخوردها مقالات و پایان نامه‏هایی نوشته شده است که بیشتر به مباحث اخلاقی و معناشناسی پرداخته شده است و به مواجهه‏ها به عنوان یک برخورد اعتقادی یا رفتاری نگاه نشده است بلکه به عنوان یک مبحث اخلاقی مورد بررسی قرار گرفته‏اند. ولی در این موضوع نگاه متفاوتی وجود دارد که به بررسی‏های مجدّد نیازمند است تا بیشتر به جزئیات آن پرداخته شود.
1. گونه‏های مثبت مواجهه با آیات الهی از دیدگاه قرآن کریم کدامند؟
2. گونه‏های منفی مواجهه با آیات الهی از دیدگاه قرآن کریم کدامند؟
3. زمینه ها و عوامل ایجاد مواجهه‏های مثبت و منفی در برابر آیات الهی از منظر قرآن کریم چیست؟
4. آثار مواجهه‏های مثبت و منفی در برابر آیات الهی از منظر قرآن کریم چیست؟
شاید اصطلاح مثبت و منفی در برابر آیات الهی، تعبیر مناسبی برای برخوردها و مواجهه‏ها نباشد و تنها منظور از برخوردهای مثبت، رفتارهای مناسب و شایسته‏ای است که در برابر آیات الهی، منجر به سعادت و هدایت و رستگاری می‏شود و برخوردهای منفی، رفتارهای نامناسب و بدی است که منجر به شقاوت و ضلالت و گمراهی می‏شود.

مطلب مرتبط :   سوره، سوره،، آوایی، ، معنایی، هجایی

سؤال‌های فرعی تحقیق
1. انواع آیات الهی از منظر قرآن کریم چیست؟
2. برخوردها و مواجهه‏ها با آیات الهی آیا متناسب با توصیفی است که قرآن از آیات خود ارائه می‏دهد یا آنکه هیج سنخیتی با آنها ندارند ؟
3. آیا انسانها قادر به ایجاد برخورد مناسب و شایسته با آیات هستند یا این که چگونگی مواجهه با آیات الهی، از ابتدا در وجود انسان نهادینه شده است؟
4. چگونه انسان می‏تواند از چگونگی برخورد و مواجهه‏ی خود در برابر آیات اطلاع پیدا کند؟
5. آیا برخوردهای متنوع، سلسله‏وار به هم مرتبط هستند یا این که هر کدام به صورت مستقل در برابر آیات بروز داده می‏شوند؟

1.1.5. فرضیات تحقیق (پاسخ به سوالات اصلی تحقیق)
1. گونه‏های مثبت مواجهه در برابر آیات عبارتند از: ایمان ،متذکّر شدن، تقوا، تدبّر و تفکر، سجده و تسبیح در برابر آیات، گریه، خضوع و خشوع، تسلیم و تصدیق، حمد و شکر، اخلاص و خلوص نسبت به آیات الهی و تلاوت و ذکر آیات الهی
2. ‏گونه‏های منفی مواجهه در برابر آیات عبارتند از: ‌کفر ، تکذیب ، انکار ،اوهام و افسانه دانستن آیات و سحر خواندن آیات، خوض در باطل ، ظلم و ستم ، کجروی و انحراف پس از روشنگری، کتمان ، لجاجت و پافشاری بر روی عقاید باطل، کوری و کری در مقابل آیات، مکر ، ممانعت مردم از راه یافتن به حق، اعراض و رویگردانی، ابطال و تخریب آیات، عاری شدن (منسلخ شدن ) از آیات الهی، اختلاف در مورد آیات، تحریف، تکبر، جدال ، غفلت، فراموشی ، پیمان شکنی و استهزا، افترا در برابر انواع آیات الهی
3. هر برخورد و مواجهه در برابر آیات الهی، ریشه در زمینه‏ها و عواملی در وجود آدمی ‏دارد و زمینه‏ها و عواملی همچون تکبّر، غفلت و بی توجّهی، دنیامداری و … در مورد برخوردهای منفی و زمینه‏های ‏همچون توجّه و دقّت، علم و آگاهی، ترس از خدا، دل دادن به پیام‏های آیات و … در مورد برخوردهای مثبت، در چگونگی برخورد و مواجهه در برابر آیات الهی مؤثر هستند.
4. هر مواجهه و برخورد اثری را از خود بر جای می‏گذارد که متناسب با آن رفتار است و به صورت همیشگی همراه انسان خواهد بود و مواجهه‏های منفی آثاری همچون عذاب و هلاکت، لعن و نفرین، عدم بخشش و آمرزش و … و مواجهه‏های مثبت آثاری همچون رحمت و آمرزش، خشنودی خدا، جلا و صفای دل، متذکّر شدن و … را از خود بر جای می‏گذارد.

1.1.6. ضرورت و اهداف
از آنجا که همه مخاطبان آیات الهی، در برابر آن رفتارهای متنوعی از خود نشان می‏دهند، شایسته است که در این حوزه به بررسی و تحقیق با روشی صحیح و نو پرداخته شود.
این مبحثی کاملا به روز است و به صورت درون متنی در میان آیات قرآن کریم، به جستجوی انواع مواجهه در برابر آیات الهی می‏پردازد. در مباحث کلامی‏ جدید بحث‏های جدّی در مورد مواجهه با قرآن مطرح است که به قرآن، نه به عنوان یک کلام وحیانی بلکه به عنوان یک تجربۀ نبوی نگاه می‏کنند که دیگر افراد هم بنا به شرایطی می‏توانند آن تجربه را داشته باشند و این موضوع ماهیّت قرآن را تهدید می‏کند. این پژوهش بر آن است که با بررسی اینگونه برخوردها با آیات الهی، نتایج و آثار آنها را بازگو کند و نشان دهد اینگونه مواجهه‏ها در طول تاریخ و در زمانهای مختلف از سوی انسانها نشان داده شده است و همچنین زمینۀ اینگونه مواجهه‏ها را معرفی کند تا با مدیریت ایجاد زمینه‏ها از چگونگی مواجهه‏ها در برابر آیات الهی مراقبت شود. در واقع هدف از این تحقیق را می‏توان در عبارات ذیل بیان نمود:
1. نشان دادن راهکاری برای ایجاد برخوردهای مناسب با آیات الهی، تا با به کار گیری آن در مسائل اجتماعی، جامعه به سمت هدایت پیش برود.
2. افراد را از نتایج برخوردهایی که ممکن است در مقابل آیات از خود نشان دهند مطلع کند تا اینکه به درستی تصمیم بگیرند و با آگاهی در مسیری که انتخاب می‏کنند، قدم بردارند.
3. مخاطبان در یابند چیزی که منجر