جزایی، رفتار مجرمانه همچنان وصف مجرمانه خود را حفظ می‌کند، اما به دلیل عدم امکان اسناد جرم به اراده خود آگاه مجرم، او را نمی‌توان مسؤول شناخت. در چنین شرایطی به دلیل رشد نیافتگی جسمی یا روانی یا حدوث عارضه‌ای گذرا، فاعل جرم فاقد ادراک یا اختیار یا هر دو است، از این رو، رفتار ارتکابی قابل انتساب به وی نیست.
هر دو عامل فوق الذکر در سلب مسوولیت از حیث آثار محقق شده نزدیک به هم میباشند ؛ لیکن، میان این دو تفاوت‌های اساسی وجود دارد.
۱.عوامل موجهه جرم که گاه اسباب عینی عدم مسؤولیّت نیز نامیده می‌شود، از فاعل جرم رفع تقصیر می‌کند، ولی عوامل رافع مسؤولیّت کیفری، سبب‌های شخصی رفع مسؤولیت به حساب می‌آید.
۲.عوامل موجهه، (دفاع مشروع، امر آمر قانونی و… ) سبب‌های عینی هستند و هر جا تأثیر بگذارند، مانع از شکل‌گیری جرم می‌گردد.
حال آنکه عوامل رافع، (جنون، کودکی و… ) سبب‌های شخصی هستند که این اسباب نافی جرم نیستند و تنها فرد مجرم را متأثر می‌سازند. از این رو در وضع دیگران (معاون و شرکا) بی‌تأثیر است.۲۷۸
۳.در علل رافع مسؤولیّت، رکن معنوی جرم محقق نمی‌شود، در حالیکه، جرم نبودن عمل مجرمانه در علل موجهه جرم، رفع رکن قانونی از سوی مقنّن است.۲۷۹
با توجه به مباحث مطرح در فصول پیشین مبنی بر نحوه فعالیت و نوع امواج مغزی نائم در حالت خواب و نظر به ماهیّت خاصّ فیزیولوژیکی آن و به دنبال تأثیری که در اراده، ادراک و قصد انسان می‌گذارد؛ به اتفاق نظر علمای حقوق کیفری، خواب از دایره شمول علل موجهه جرم خارج بوده و آن را باید از جمله علل رافع مسوولیت دانست.
پیشتر گفته شد، علل رافع مسؤولیّت کیفری، گاه به طور کامل مسؤولیّت جزایی را از بین می‌برند و گاه به طور نسبی زائل کننده‌ی مسؤولیّت جزایی می‌باشند. از میان این عوامل، کودکی، جنون و اجبار جزء علل تام مسؤولیّت کیفری و مستی، اشتباه، خواب و بیهوشی جزء علل نسبی مسؤولیّت کیفری قلمداد شده است.۲۸۰
بنابراین خواب طبیعی از علل نسبی رافع مسؤولیّت کیفری قلمداد می‌گردد و اگر شخصی بدون قصد و اراده، با حرکات خود در خواب، دیگری را مصدوم و مجروح می‌نماید، یا سبب مرگ او شود؛ به علّت تأثیر خواب در رکن روانی جرم و عدم تحقّق آن، فاقد تکلیف و مسؤولیّت کیفری است. این عارضه ای طبیعی است، که به صورت نسبی سبب رفع مسؤولیّت کیفری می‌گردد. این موضوع در حقوق اسلامی دارای سابقه‌ی تاریخی است. رسول گرامی اسلام حضرت محمّد (ص)، در حدیثی که به رفع قلم شهرت یافت، سه دسته از مردم را فاقد مسؤولیّت و تکلیف اعلام نمودند. در این حدیث آمده است: سه دسته از مردم فاقد تکلیف و مسؤولیّت‌اند، کودک تا به سن بلوغ برسد، دیوانه تا بهبود یابد و خفته تا بیدار شود.۲۸۱
اما در مورد خواب مصنوعی، گفته شد هیپنوتیزم حالتی مشابه خواب که توسط کسی القا شده باشد و تلقیناتش بسادگی و بدون مقاومت توسط فرد پذیرفته می گردد و در این حالت ذهن آگاه و هوشیار فرد فعالیتش در روند تفکر کاهش می یابد و این موضوع سبب می شود ذهن ناخوداگاه وی در دسترس او قرار بگیرد. هنگام هیپنوتیزم فرد بیشتر مستعد پذیرش تلقینات میباشد، پس بنابراین زمانی که فرد هیپنوتیزم کننده با او سخن می گوید، ذهن ناخوداگاه وی با مقاومت کمتری تلقینات را می پذیرد و در این حالت ممکن است فرد دست به ارتکاب جرم بزند. برای بررسی خواب مصنوعی از نقطه نظر عوامل رافع مسوولیت کیفری، در اینجا باید دو حالت را متصور شد. نخست اینکه اگر شخصی هیپنوتیزم شده پیش از آن که به خواب مصنوعی وارد شود، بداند که در خواب به ارتکاب بزه وادار خواهد شد، و تحت تأثیر هیپنوتیزم، مرتکب جنایتی گردد، نمی‌توان وی را فاقد مسؤولیّت دانست. زیرا به حکم “الامتناع بالاختیار، لاینافی الاختیار” شخص به اراده خود، خویش را در اختیار خواب کننده قرار داده و در نتیجه از خود سلب اختیار کرده است، قانوناً مختار تلقی می‌شود.۲۸۲ بنابراین تحقّق خواب مصنوعی به عنوان یکی از علل رافع مسؤولیّت کیفری در این مورد جایگاهی ندارد و اعمال مجرمانه‌ای که شخص در این حالت مرتکب می‌شود، دارای رکن روانی است و مرتکب دارای مسؤولیّت کیفری است. اما هر گونه رفتار در خواب مصنوعی که منجر به ارتکاب جرم گردد، وقتی ناشی از سلب اراده و اختیار کامل و بدون تبانی قبلی هیپنوتیزم شده یا هیپنوتیزم کننده و اتفاقی باشد، در این حالت فرد خواب به عنوان وسیله جرم تلقی میگردد و لذا موجب عدم مسؤولیت جزائی و مدنی هیپنوتیزم شونده است و تمامی بار مسؤولیت به عهده هیپنوتیزم کننده خواهد بود و به عبارت دیگر بار مسوولیت کیفری از خواب شونده به خواب کننده منتقل میشود و وی باید به مجازات مباشر جرم محکوم گردد، زیرا میتواند مصداق بارز سبب اقوی از مباشر تلقی گردد.
مبحث دوم- آثار مسؤولیّت کیفری شخص خواب
موضوع اصلی حقوقی جزا به دو موضوع معطوف میگردد یکی جرم است به عنوان رفتاری که از وی صادر میگردد که موجب لطمه به یک ارزش مقبول جامعه گردیده که این ارزش مورد حمایت کیفری مقنن قرار گرفته است و دیگری وا کنش یا پاسخی است که از سوی جامعه که حراست از ارزشهای مقبول را بر عهده داردبه مرتکب عودت میگردد. در زندگی اجتماعی در قبال مسئولیت هایی که جامعه با تدوین قوانین و وضع مقررات برای افراد جامعه به وجود آورده مکلف به دفاع از سایر حقوق و آزادیهای آنان است. اگر یکی از افراد جامعه مورد تجاوز قرار گیرد جامعه برای احقاق حق و حفظ امنیت و آرامش ملزم به مجازات مجرم است.
واکنش جامعه در قبال پدیده مجرمانه, مجازات نامیده می شود که مشتقی است از نظر جانی , مالی , حیثیت و آبرو که بر مجرم تحمیل می گردد. برای اینکه مرتکب جرم از نظر اخلاقی و اجتماعی مسؤول باشد، لازم است، وقوع رفتار مجرمانه، یا پدیده جزایی، از میل و اراده آگاهانه مرتکب آن نشأت بگیرد، و نیز نحوه‌ی پندار و کردار و جریان تصمیم‌گیری او را مشخص کند. عمل مجرمانه‌ای که با اندیشه و قصد و میل مرتکب، در خارج تحقق یافته، باید حاکی از سوء نیّت مرتکب یا ناشی از خطای او باشد.۲۸۳ مسولیت انواع مختلفی دارد که از جمله: ۱-اخلاقی، ۲-منطقی۳-حرفه ای۴-قانونی. که از این بین تنها مسوولیت قانونی به مبحث ما مربوط میباشد.که مسئولیت قانونی نیز، انواع مختلفی دارد: ۱-مسئولیت مدنی، ۲-مسئولیت کیفری. و تمام مسئولیت قانونی، زیر مجموعه این دو عنوان است.
در عالم خواب نیز، فرد خواب ممکن است گاهی رفتارهایی از خود نشان دهد، که حاکی از محتویات ناخودآگاهی ذهنی اوست، که در حالت عادی مجال بروز پیدا نمیکند و در هنگام خواب با بروز این قبیل رفتارها، گاه ممکن است ، مرتکب اعمال مجرمانه شود. و شخص خواب نیز هر رفتاری که در حال خواب بصورت عمد یا غیرعمد – با میل و اراده آگاهانه یا سهواً از روی خطاء – مرتکب ‌گردد، از تحمّل تبعات و آثار عمل خویش بری نبوده و می‌بایست عواقب رفتار خود را تحمّل کند. تبعات رفتار نائم نیز، گاه به صورت مجازات وی و گاه نیز در جهت جبران خسارات وارده به اشخاص ثالث نمایان میگردد.
گفتار اوّل – مجازات شخص خواب
یکى از مهم‏ترین نهادهاى حقوقى هر جامعه، نظام جزایى آن است که قوانین و مقررات کیفرى را در خود دارد. مجازات یکى از عوامل حفظ نظم و حقوق افراد است. از این روست که از بدو پیدایش جوامع، نظام کیفرى یکى از پایه‏هاى اساسى هر جامعه‏اى بوده است. مـجازات در لغت به مـعنای جزا دادن، پاداش وکیفر آمده است۲۸۴ و در اصـطلاح حقوقی تعاریف متفاوتی از مـجازات آمـده اسـت: « مجازات عبارت از تنبیه وکیفری است که بر مرتکب جرم تحمیل میشود. مفهوم رنج از مفهوم مجازات

مطلب مرتبط :   تحقیق درموردترک فعل، استعمال لفظ، تصور و تصدیق، مذاهب اسلامی
دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید