تلویزیون، رادیو، صداوسیما، خدمت، نهاد، خرده

وجود انحصاری بودن، تنها در مورد برنامه های معدودی دارای بیننده انبوه می باشد، ناشی از عدم برآورده سازی نیازها وانتظارات مخاطب و فقدان ارتباط مثبت با خرده فرهنگ ها می باشد.
در رابطه با نهاد هنر نیز اگرچه رویکرد اصلی صداوسیما تقویت نهاد هنر بوده، اما محدودیتهای اعمال شده ناشی از نهاد قدرت موجب محرومیت بخشی از هنرمندان از همکار یا صداوسیما گردیده و بخش دیگری نیز به دلیل رویکردهای سیاسی این سازمان و موضع گیری درباره خرده فرهنگها از همکاری اجتناب می کنند، اما بدنه سازمان صداوسیما برای تداوم ارتباط مناسب با نهاد هنر در حال تلاش می باشند.
2-6-4- روابط متقابل رادیو تلویزیون خصوصی با حوزه های تاثیرگذار
در نگاره شماره 17 روابط متقابل روابط متقابل رادیو تلویزیون خصوصی با حوزه های تاثیرگذار هفت گانه بررسی شده است:

نگاره 17 مدل روابط متقابل رادیو تلویزیون خصوصی با حوزه های تاثیرگذار

توضیح: رنگ آبی به معنای ارتباط مثبت وهم افزا، رنگ قرمز به معنای رابطه منفی ورنگ زرد به معنای رابطه دوگانه ( دربخشهایی مثبت ودر بخشهایی منفی)
تلویزیون خصوصی به دلایلی ماهیت مستقل وجنبه آزادی عمل ذاتی آن از ارتباط مناسبی با نهاد قدرت فعلی برخوردار نیست، چرا که امکان دسترسی سایر جریانات سیاسی و فرهنگی به شبکه های خصوصی و برقراری ارتباط آنان با مخاطب انبوه شرایط انحصاری فعلی را تغییر می دهد و با توانمند شدن رقبا جریان قدرت فعلی حاکم با چالش مواجه می گردد.
از سوی دیگر جنبه نظارتی تلویزیون خصوصی که ناشی از استقلال مدیریتی ومالکیتی آن بوده موجب بروز انتقاد به عملکرد دستگاههای اجرایی که بخشی از بدنه قدرت می باشند خواهند شد و عدم کارکرد نظارتی رادیو تلویزیون فعلی را تغییر می دهد واز این رو نهاد قدرت نیز ناگزیر به تغییر رفتار خود خواهد گردید.
ارتباط تلویزیون خصوصی با حوزه امنیت ملی مثبت می باشد، از یکسو شبکه های خصوصی به دلیل تعهدات بالای اقتصادی و اجرایی خود با کمترین ریسک تخلف قانونی فعالیت کرده ودر حوزه های امنیت ملی ومنافع ملی با احتیاط وسنجیدگی کامل عمل خواهند کرد واز سوی دیگر به دلیل استقلال وماهیت غیرحاکمیتی این شبکه ها فعالیت آنها در حوزه منافع ملی تاثیرات به مراتب بیشتری نسبت به رادیو تلویزیون دولتی در عرصه داخلی وبین المللی خواهد گذاشت. صرف فعالیت این شبکه ها وموفقیت آنها در جذب مخاطب به کاهش اثرگذاری شبکه های بیگانه ورسانه های غیر رسمی منجر شده وامنیت ملی را تقویت خواهد کرد.
در حوزه اقتصاد نیز شبکه های خصوصی دارای مزیت قابل توجهی از نظر اقتصادی بوده وهم با جذب منابع جدیدی بخش خصوصی این صنعت را تقویت کرده وهم با توسعه بازار تبلیغات تلویزیونی با فراگیر کردن، کاهش هزینه و بالطبع افزایش تبلیغات تلویزیون، به رونق صنعت کمک خواهند کرد. از سویی دیگر فاصله بزرگ میان هزینه تبلیغات تلویزیون در صداوسیما و شبکه های خصوصی منجر به مزیت رقابتی این شبکه ها در جذب تبلیغات تلویزیونی شده وسودآوری وبازگشت سرمایه این شبکه ها را تضمین خواهد کرد.
شبکه های تلویزیون در حوزه ایدئولوژیک با دونوع رابطه مواجه خواهند بود، رابطه مثبت از جهت ایجاد فرصت طرح گفتمانی متفاوت دینی برای نهاد غیرحاکمیتی حوزه های دینی و رابطه منفی به جهت کاهش محدودیتهای فرهنگی وهنری در مقایسه با صداوسیما. هرچند به نظر می رسد با توجه به محدودیتهای مالی این شبکه ها وعدم انتساب آنها به نظام انتظارات ایدئولوژیک از این شبکه ها نیز در حوزه دینی، نسبت به صداوسیما کمتر باشد.
تلویزیون خصوصی با نهاد هنری نیز رابطه ای دوگانه دارد، از یکسو امکان طرح بخش گسترده ای از ظرفیت هنری کشور که هم اکنون بصورت خودخواسته ویا اجباری از حضور در صداوسیما محرومند، جذابیت وتوانمندی هنری این رسانه را به شدت افزایش می دهد، اما از سویی دیگر به دلیل عدم توجیه اقتصادی پرداختن به هنر فاخر تلویزیون خصوصی، امکان حمایت مالی از هنر فاخر نظیر حمایتهای صداوسیما را دارا نبوده و ناگزیر به صرف نظر کردن از تولید آثار هنری فاخر می باشد.
نهاد خرده فرهنگها یکی از مزیتهای اصلی تلویزیون خصوصی می باشد، چرا که این نهاد به دلیل عدم دارا بودن جایگاه حداقلی خود در صداوسیما هم ظرفیت بالایی برای تولید محتوا در اختیار تلویزیون خصوصی قرار می دهد، هم بازار گسترده ای از مخاطب را برای این رسانه بهمراه دارد، همچنین تمایل بسیاری از خرده فرهنگها برای حضور در رسانه فرصت درآمدزایی برای تلویزیون خصوصی وجلب حمایت مالی از خرده فرهنگها نظیر اقوام، اقلیتها و احزاب را به وجود می آورد.
3-6-4- روابط متقابل رسانه خدمت عمومی با حوزه های تاثیرگذار
در نظام رادیو تلویزیون خدمت عمومی، به دلیل استفاده این رسانه از بودجه عمومی و متعلق به جامعه، مخاطب انتظارات و توقعات متفاوتی از رسانه خدمت عمومی در مقایسه با رسانه خصوصی و یا حتی دولتی دارد همچنین حاکم بودن اصل تکثر بر رسانه خدمت عمومی انتظار خرده فرهنگ ها برای انتقال صدا و پیامشان به جامعه از طریق رسانه و دسترسی به آن را افزایش می دهد و قدرت سیاسی نیز بر رعایت مصالح توسط رسانه عمومی تاکید می کند
نگاره 18 مدل روابط متقابل رادیو تلویزیون خدمت عمومی با حوزه های تاثیرگذار

توضیح:رنگ آبی به معنای ارتباط مثبت وهم افزا، رنگ قرمز به معنای رابطه منفی ورنگ زرد به معنای رابطه دوگانه ( دربخشهایی مثبت ودر بخشهایی منفی)
رابطه رادیو تلویزیون خدمت عمومی( صداوسیمای اصلاح شده) با حوزه های مختلف نیزدر اکثر موارد شبیه رادیو تلویزیون خصوصی است.رادیو تلویزیون خدمت عمومی به دلیل پرهیز از تبدیل شدن به تریبون قدرت حاکم وهمچنین جنبه نظارتی آن نسبت به حاکمیت وخصوصیت عدالت گرایی آن در پوشش خرده فرهنگها واقلیتهای سیاسی وفرهنگی رابطه مناسبی با حوزه قدرت سیاسی حاکم ندارد.
اما در حوزه امنیتی پایدار این رسانه به دلیل حاکم بودن دفاع از منافع ملی وامنیت ملی بر اصول فعالیت آن بیشترین همگرایی را با گفتمان امنیت پایدار نسبت به شبکه های خصوصی و صداوسیمای فعلی دارد.
برخلاف شبکه های خصوصی رادیو تلویزیون خدمت عمومی به دلیل کاهش رویکرد تجاری آن نسبت به صداوسیمای فعلی واتکای بیشتر به بودجه دولتی، با حوزه اقتصاد رابطه مناسبی ندارد اما رابطه آن با حوزه ایدئولوژیک و هنر، به دلیل ترجیحات ذاتی آن، مناسبتر از رادیو تلویزیون خصوصی وصداوسیمای فعلی می باشد.
در حوزه نیاز مخاطب نیز، به دلیل محدودیتهای رادیو تلویزیون خدمت عمومی در هنرعامه پسند و ارضای نیازهای مخاطب مشابه محدودیتهای فعلی صداوسیما این رسانه در مقایسه با صداوسیما فعلی موفق تر و درمقایسه با شبکه های خصوصی از موفقیت کمتری برخوردار است.
رابطه رادیو تلویزیون خدمت عمومی با خرده فرهنگها نیز بسیار گسترده وکارآمد و فارغ از محدودیتهای سیاسی صداوسیمای فعلی ومحدودیتهای اقتصادی شبکه های خصوصی می باشد.

7-4- مدل تلفیقی نظام رسانه ای
بر اساس مدل تجمیعی چهار مدل فوق با یکدیگر، مدل تلفیقی نظام رسانه ای وتاثیرات متقابل آن برحوزه ها بدست می آید.
توضیح آنکه در مدل فوق، فلش قرمز به معنای ارتباط منفی دو حوزه، فلش نقطه چین به معنای ارتباط مثبت و فلش خط چین به معنای ارتباط دوگانه(در بخشهای مثبت ودر بخشهایی منفی ) می باشد.

نگاره 19 مدل تلفیقی نظام رسانه ای

فصل پنجم پیشنهادات تحقیق
1-5- مقدمه
در این فصل ابتدا به جمع بندی مراحل قبلی تحقیق، مقایسه نتایج حاصل از ادبیات تحقیق با داده های حاصل از مصاحبه ها درباره ارزیابی دو نظام متکثر وانحصاری پرداخته می شود و سپس براین اساس، نظام فعلی ونظام متکثر رادیو – تلویزیونی در حوزه های شش گانه، مورد ارزیابی قرارگرفته وکارامدی آن سنجیده می شود.
در نهایت مدل مطلوب نظام رسانه ای ارائه شده و پیشنهاد تحقیق مبنی بر ارائه سه گزینه جهت ایجاد تکثر در نظام رادیو تلویزیونی ایران طرح می گردد.
2-5- مقایسه نتایج ادبیات تحقیق وتحلیل مصاحبه ها
براساس شش کارکرد اصلی رسانه که در فصل دوم بصورت مشروح بیان شد و با توجه به متون بررسی شده مشاهده می شود نظرات مصاحبه شوندگان با نتایج حاصل از بررسی کتابخانه ای مطابقت دارد.
بنابراین بررسی، کارایی نظام فعلی رادیو تلویزیونی کشور که در انحصار صداوسیما قرار دارد ارزیابی گردیده است:

جدول 13 گزیده نظرات مصاحبه شوندگان در ارتباط با کارکردهای اصلی رسانه ملی
کارکردهای اصلی رسانه
نظرات مصاحبه شوندگان در خصوص رسانه ملی
1. سرگرم سازی
“یکی از مشکلات فعلی رادیو تلویزیون ما این است که به اندازه کافی نیروی توانمند و متخصص فنی ندارد و به همین دلیل برنامههایش اینقدر ضعیف است و البته بخشی از مدیران توانمند هم حذف شدهاند”، “عقل اقتضا میکند مسیر را عوض کنیم و به سمت تکثر برویم”، “در حوزه سرگرمی، فیلم و سریالها را تنها چند مرکز خاص تولید میکنند، چون هزینه سنگینی دارد”، “تنوع برنامهها، سلایق مختلف، چندصدایی، تعدیل انتظار روحانیت از تلویزیون خصوصی نسبت به انتظار صداوسیما فرصتهایی است که میتوان بیننده جذب کرد”، “تلویزیون خصوصی نمی تواند با شبکه های ماهواره ای رقابت کند چون آنها مرز ومحدودیتی ندارند اما می تواند آثار جذاب وحرفه ای ارائه کند که مخاطب را جذب نماید”،
2. سیاسی
“صداوسیما به عنوان رسانه ملی باید بیشتر از هر رسانه ای حرف ها را مطرح کند”، “چرا ما فضا را باز نمی گذاریم که دیگران هم بیایند و از نظام دفاع کنند”، “نگاه یک طرفهای که رسانه به بحثهای سیاسی جناحی کرده، یک مقداری اقبال مردم را به سمت شبکههای ماهوارهای ارتقا داده و احتمال این گرایش سیاسی به گرایش غیرسیاسی هم سرایت پیدا کرده”، “اینکه در صداوسیما بخشی از اخبار و حقایق گفته نمیشوند یا بالعکس گفته میشوند، یا تحلیلها توسط افراد فاقد تخصص بیان میشود، موجب فراری شدن مخاطب است”،
3. فرهنگی – آموزشی
“مخاطب در انتخاب شبکه آزاد نیست”، “اعضای فعلی صداوسیما بخشی از توانمندی تولید برنامه رادیو – تلویزیونی را خارج کرده و بالطبع انتظار جامعه به صورت کامل تأمین نمیشود”،
4. اجتماعی
“اگر رسانه ملی ما اخلاقیتر عمل میکرد، فراجناحیتر عمل میکرد، فراقوهای عمل میکرد، شاید امروز نیاز به تأسیس شبکههای خصوصی را نداشتیم”، “نخبگان از اینکه فهم آنها نادیده گرفته شود، فراری میشوند و به شبکههای ماهوارهای پناه میبرند”، “ترکیه تجربه موفقی در مدیریت موج وتولید محتوا داشت نه تنها مقابله نکرد، بلکه در تولید محتوی سرمایهگذاری کرد”،
5. اقتصادی
“وقتی چند صدایی و رقابت نباشد، ریزش مخاطب، عدم کارامدی و پویایی و غیراقتصادی بودن است”، “تمرکز را بشکنیم که با نظارتهایی و با مردمی کردن رسانههای تصویری، سازوکار نظارتی را پررنگ بکنیم که آن (منظور رسانه ملی) احساس کند رقیب جدی دارد”، “تا کی میتوانیم هزینه بدون بازگشت برای کنترل انجام دهیم”، “در حوزه اقتصادی نیز رادیو تلویزیون می تواند چرخش اقتصادی مطلوبی ایجاد کند و تبلیغات در حوزه کالاهای داخلی هم تولید داخلی را تقویت می کند هم رفاه را بالا می برد”، “مشکلات صداوسیما، گران تمام شدن محصولات، بودجه سنگین دولتی، عدم کشش مخاطب، ساختار، استراتژی، بهرهگیری از تکنولوژی، نحوه و فرآیند تولید است که باید تغییر کند”،
6. ملی
“فضا، فضایی باشد که حرف ها زده شود و هر فرد مسلمان هم انتخاب خودش را بکند”، “مردم در مواردی که قانع نمی شوند، تحت تأثیر رسانه های بیگانه هستند” “از نظر امنیت ملی هم تلویزیون خصوصی به نفع کشور است”، “در حوزه منافع ملی و امنیت ملی با نگاه متکثر بهتر تأمین میشود”، “از نظر منافع ملی، تئوری متمرکز رسانهها قابل دوام نیست، ما واحدی جدا از دنیا نیستیم”، “من با ورود بخش خصوصی به تلویزیون موافقم چون اگر تلویزیون خصوصی راه بیفتد بخش بزرگی از بار و فشاری که روی سازمان صداوسیما است سبک میشود”، “صداوسیما ظرفیت محدودی برای استفاده از توانمندی های داخل دارد بعبارت دیگر سطح نخبگی با انضباط داخلی محروم افراد غیرنخبه بی انضباط خارجی فعال می باشند و این یک زیان بالقوه است که بسیاری از استعدادها و صاحب نظران که جذب آنها در صداوسیمای فعلی ممکن نیست بلااستفاده می مانند”، “در بعد منافع ملی و امینت ملی نیز باید با تدبیر عمل کرد فقدان رسانه های دیگر وانحصار در حوزه رادیوتلویزیون به معنای آن نیست که ما می توانیم انتقال اخبار واطلاعات را به مردم کنترل کنیم بلکه فقط از رسانه های خودمان سلب اعتماد کردیم”، “اگر باتدبیر عمل شود ودر جهت گیری های مهم مانند امنیت ملی ومنافع ملی ما رسانه های متکثر داخلی را همسو کنیم امنیت ملی و منافع ملی افزایش می یابد و اثرگذاری رسانه های بیگانه در مواقع بحران کاهش می یابد”، “صداوسیما فعلی، رسانه ملی نیست، بلکه رسانهای وابسته به یک جناح و گروه خاص در جامعه است”، “اطلاع داشتن مردم موجب افزایش دلبستگی به نظام و جلوگیری از فساد میشود، در این نگاه تکثر معنا مییابد، چون رقابت باعث بهبود مدیریت میشود”، اگر در چارچوب قواعد و مقررات تکثر ایجاد شود به امنیت ملی کمک میکند”

3-5- مقایسه کارایی نظام انحصاری ونظام متکثر با تلفیق نتایج حاصل از بررسی متون و مصاحبه ها:
1-3-5 – کارکرد سرگرم سازی
به دلیل حاکم بودن سلیقه خاص ومحدودیتهای

]]>