موجود در محیط پژوهش اشاره شد. سایر ویژگی‌هایی که باید در اینجا به آن اشاره شود عبارتند از: ترجیح پژوهشگر به داده‌های گردآوری شده از محیط واقعی نسبت به اطلاعات موجود در منابع علمی که الزاماً در شرایط مشابه با محیط پژوهش فعلی گردآوری نشده‌اند. این ویژگی گراندد تئوری پژوهشگران را به کسب شناخت دقیق‌تر از موضوع مورد بررسی و به مطالعه عمیق‌تر جامعه پژوهش ترغیب می‌کند. به همین دلیل پژوهشگرانی که از گراندد تئوری استفاده می‌کنند در فرآیند کدگذاری داده‌ها و تحلیل استقرایی خود حساسیت زیادی نسبت به مفاهیم مستتر در درون داده‌های خام دارند و بجای آنکه خود را با تعاریف از قبل تعیین شده محدود کنند آمادگی لازم را برای کشف مفاهیم تازه دارند.
مفاهیم و مقوله‌ها45 سازنده نظریه در خلال فرآیند طولانی کدگذاری از درون داده‌ها به دست می‌آیند. هر مفهوم و هر مقوله ویژگی‌هایی دارد که آن را از سایر مفاهیم متمایز می‌سازد. مفاهیم مورد نیاز برای تدوین نظریه در خلال تعامل پژوهشگر با مجموعه داده‌ها به تدریج آشکار می‌شوند. تداوم آشکارسازی مفاهیم تنها زمانی میسر خواهد بود که پژوهشگر از نزدیک با جامعه و موضوع مورد بررسی ارتباط داشته باشد و تعاملی مستمر با داده‌های گردآوری شده داشته باشد. معمولا این مجاورت پژوهشگر با جامعه پژوهش در دو مرحله منجر به موفقیت فرآیند استقراء در تحلیل داده‌ها خواهد شد. در گام نخست پژوهشگر بررسی عمیقی از بخش کوچکی از داده به عمل می‌آورد و در مرحله بعد بر اساس یافته های حاصل از مرحله نخست می‌تواند به مقایسه یافته ها در سطح گسترده‌تر و نمونه های مشابه بپردازد.
و نیز می‌توان برای نظریه‌هایی که از طریق گراندد تئوری تولید می‌شوند پنج ویژگی برشمرد:
1. پژوهشگر را قادر به توضیح و تشریح موضوع مورد مطالعه می‌سازد و امکان پیشگویی در مورد رخدادهای ممکن در زمینه تحقیق را فراهم سازد.
2. در پیشرفت مبانی نظری موضوع مورد مطالعه مؤثر می‌باشد و در آن مشارکت می‌کند.
3. علاوه بر مبانی نظری در زمینه‌های عملی موضوع مورد مطالعه نیز، می‌تواند کاربرد داشته باشد.
4. رویکرد تازه ای برای نگرش به موضوع مورد مطالعه فراهم آورده و پژوهشگر به مرحله‌ای از شناخت
نسبت به داده برساند که بتواند به داده گردآوری شده معنا و مفهوم ببخشد.
6. پژوهش‌های آتی در زمینه مورد نظر را تسهیل نمایند.

3-2-4 اجزاء و مراحل در فرآیند تحقیق داده‌بنیاد
دیک (2005) برای این نظریه چند مرحله‌ی کلی به گونه‌ی زیر تعریف کرده است :
1. جمع‌آوری داده‌ها
2. بازنویسی و نوت‌برداری
3. کد گذاری
4. طبقه‌بندی
5. نوشتن گزارش تحقیق
شکل زیر به خوبی این فرآیند را بازگو می‌کند :

شکل 3-1 : شکل فرآیند تحقیق داده بنیاد

3-2-4-1 سؤال تحقیق :
هدف اصلی از تحقیق به روش گراندد تئوری، بررسی و روشن‌سازی فرآیند‌های اجتماعی مورد نظر در تئوری در حال توسعه است. این فرآیند‌ها از تحلیل اطلاعات به دست می‌آیند. ولی این سؤال تحقیق است که پدیده مورد بررسی و روش تحقیق را مشخص می‌سازد. تمرکز سؤال تحقیق بر این است که این پدیده چیست؟ در عین حال این سؤال باید انعطاف‌پذیری و آزادی لازم را برای ژرفکاری پدیده فراهم آورد. پیش فرض این سؤال آن است که لاقل در این جامعه و این مکان، همه مفاهیم مربوط به پدیده هنوز تعریف نشده‌اند و یا لااقل روابط بین مفاهیم چندان توسعه نیافته است. لازمه طبیعت گراندد تئوری این است که محقق با پیشرفت جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها سؤال تحقیق را اصلاح نماید، زیرا بسته به داده‌های جمع‌آوری شده، ممکن است کانون توجه مطالعه تغییر نماید. بنابراین طراحی یک سؤال تحقیق کاملا دقیق در شروع کار غیر ممکن است. مثالی از سؤال تحقیق در گراندد تئوری که در آغاز مطرح می‌شود آن است که چگونه اساتید پرستاری عملکرد ناکافی دانشجویان پرستاری را تعیین می‌کنند؟ این سؤال گسترده‌ای است ولی با پیشرفت کار، کانون توجه تحقیق تغییر می‌کند و بر مهارت بالینی متمرکز شده و به این سؤال تبدیل می‌شود که : مهارت عملکرد نامطلوب چیست؟

3-2-4-2 نمونه‌گیری :
همان‌گونه که سؤال تحقیق را نمی‌توان از ابتدا به طور دقیق مشخص ساخت، تعداد شرکت‌کنندگان در تحقیق از اول قابل پیش بینی نیست. حجم نمونه توسط داده‌های جمع‌آوری شده و تحلیل آنها مشخص می‌شود. نمونه‌گیری بدون هیچ محدودیتی در تعداد مشارکت کنندگان ادامه می‌یابد تا به اشباع برسیم. اشباع در گراندد تئوری عبارت است از کامل شدن همه سطوح، کدها و اینکه اطلاعات مفهومی جدیدی که نیازی به کد جدید یا گسترش کدهای موجود باشد به دست نیاید. محقق مرتب از طریق بررسی مرتب داده‌ها و پرسیدن سؤالات نهایتا به احساس اشباع و بستن نمونه می‌رسد. به این ترتیب انتخاب مشارکت‌کنندگان و سایر منابع تا شکوفایی و کشف نظریه ادامه می‌یابد.
بعضی از صاحب‌نظران، نمونه‌های گسترده با دامنه تفاوت‌های زیاد و بعضی دیگر، در مقابل، نمونه‌های متمرکز را پیشنهاد می‌کنند. انتخاب نمونه‌های گسترده می‌تواند دامنه وسیع‌تری از رفتارهای اجتماعی را پوشش دهد و مخالفین معتقدند که در کشف تعامل‌های اجتماعی باید افرادی دانش و تجربه مناسب درباره موضوع دارند انتخاب شوند از این رو نمونه‌های معدود و محدود بهتر هستند. (کاتکلیف، 2000)
به نظر می‌رسد بهتر است ترکیب هر دو نمونه‌گیری مبتنی بر هدف و نمونه‌گیری نظری از مطلعین کلیدی تا اشباع داده‌ها ، در گراندد تئوری بر حسب نیاز به درک و کشف پدیده مورد بررسی به کار گرفته شوند.

مطلب مرتبط :   مصلحت، حقوق، احکام، فقه، دینی، کیفری

3-2-4-3 نقش محقق :
دریک محیط و شرایط طبیعی نمی‌توان تأثیر حضور محقق را تحت کنترل درآورد. محقق برای افزایش فهم مسئله، تجربیات فردی خود را به مطالعه وارد می‌کند. استراپرت و کارپنتر، 1999، می‌نویسند در تحقیقات طبیعت‌گرایانه46 محقق سعی نمی‌کند که خود را از مطالعه جدا کند، بلکه کاملا واقف است که خود در تحقیق نقش دارد. محقق گراندد تئوری در محیط و شرایطی کار می‌‌‌‌‌‌‌‌کند که به صورت همزمان فرآیند‌های متعددی در جریان است، (نه اینکه یکسری مراحل به صورت پی در پی اجرا گردد). محقق بلافاصله پس از جمع‌آوری داده‌ها به بررسی آنها پرداخته و شروع به کدگذاری، طبقه‌بندی و مفهوم‌‌بندی می‌کند. او از آغاز شروع به نوشتن افکار اولیه خود درباره گزارش تحقیق می‌نماید. محقق خود بخشی از تحقیق است . باید به تأثیر خود در جمع‌آوری و تحلیل و تفسیر داده‌ها واقف باشد. مهارت محقق در تحقیق نقش به سزایی دارد. استرائوس و کوربین، 1990، مهارت‌های لازم برای انجام تحقیق کیفی را شامل توانایی صحبت کردن درباره گذشته، تحلیل نقادانه وضعیت، تشخیص و خودداری از تورش47 برای به دست آوردن داده‌های صحیح و معتبر، و توانایی تفکر انتزاعی می‌دانند، به علاوه یک محقق کیفی باید به لحاظ تئوریک و اجتماعی حساس بوده و در همان حال که تجربیات گذشته و دانش تئوریک را ترسیم می‌نماید، فاصله تحلیلی خود را برای تفسیر آنچه دیده است حفظ نماید. قدرت مشاهده، مهارت‌های خوب ارتباطی و بین فردی، مهارت‌های نوشتاری، و توانایی به تحریر درآوردن آنچه که یاد گرفته است از سایر مهارت‌های لازم برای محقق گراندد تئوری هستند.
استرابرت و کارپنتر، 1999، می‌نویسند : پس از آنکه محقق سؤال تحقیق خود را به صورت کلی مشخص ساخت و مشخص گردید که شرکت‌کنندگان در تحقیق شامل چه کسانی باید باشند محقق پنج مرحله را طی می‌کند :
1. جمع‌آوری داده‌های تجربی
2. شکل‌دهی مفهوم
3. توسعه مفهوم
4. اصلاح و تکمیل مفهوم
5. تهیه گزارش تحقیق

3-2-4-4 جمع‌آوری داده‌ها :
محقق ممکن است داده‌ها را از طریق مصاحبه، مشاهده، مراجعه به اسناد، یا ترکیبی از این منابع جمع‌آوری نماید. یادداشت‌های روزانه48 روش شرکت‌کننده مشاهده‌گر49 مصاحبه‌های رسمی، غیر رسمی و یا نیمه سازمان یافته50 نیز راه‌های معتبری برای تولید داده هستند.
رفتار با داده‌ها :
نحوه رفتار با داده‌ها تحت تأثیر محقق است. او معمولا در طی مصاحبه از نوار ضبط صوت استفاده می‌کند و سپس عین گفته‌ها را از پیاده می‌کند. در این هنگام باید آنها را یک خط در میان تایپ نماید و به منظور کدگذاری لااقل دو اینچ حاشیه گذاری کند(مانند جدول شماره سه).

جدول 3-1 : نمونه یادداشت عرصه و کدگذاری آن
یادداشت عرصه
سطح کدگذاری
2/8/80
7 دانشجو، یک مربی و 3 پرستار برای مراقبت از 35 مددجوی ارتوپدی وجود دارند. برای هر دانشجو 1 مددجو مشخص گردیده است. این چهارمین هفته از اولین تجربه بالینی آنهاست. مربی در حال کار کردن با یک دانشجوست. دانشجو دارد وسائل یک تزریق عضلانی را آماده می‌کند. دست‌های او می‌لرزد.
سرنگ بدون پوشش از دست او به زمین می‌افتد، خم می‌شود و سرنگ آلوده را برمی‌دارد تا برای استفاده آماده کند. مربی از او سؤال می‌کند که در کارش چه اشتباهی وجود دارد؟
دانشجو نمی‌داند، اشک در چشم‌های او حلقه می‌زند. چهره مربی برافروخته می‌شود و به نظر عصبانی می‌رسد . مربی اشتباه موجود را توضیح می‌دهد.
او می‌گوید که دانشجو برای تجربه آمادگی ندارد و از یکی از پرسنل می‌خواهد که تزریق را انجام دهد. پرستار می‌گوید که وقت ندارد، دانشجوی گریان اتاق دارو را ترک می‌کند، مربی او را به گوشه‌ای می‌برد تا در مورد واقعه با او بحث کند.

مطلب مرتبط :   دینی، معرفتی، اعتماد، فضایل، باورنده، باورهای

ترس

سؤال کردن

تحت فشار بودن
عصبانیت، گفتن

خواستن رعایت خلوت

3-2-4-5 تحلیل داده‌ها :
3-2-4-5-1 شکل گیری مفهوم :
برای شکل گیری مفهوم باید از ابتدای جمع‌آوری داده‌ها به کدگذاری و تحلیل آنها پرداخت.

3-2-4-5-2 کدگذاری :
کدگذاری را قلب گراندد تئوری خوانده‌اند. کدگذاری یک روش اساسی برای مشخص‌سازی مقولات موجود در داده‌هاست. کد نماد یا مخففی است که برای مقوله‌بندی کلمات یا عبارات داده‌ها به کار می‌رود. هدف از کدگذاری تسهیل بازیابی قطعات داده‌هاست. کوفی و اتکینسون51 1996، می‌نویسد : کدگذاری حجم داده‌ها را کاسته به سازماندهی داده‌ها کمک نموده، انتخاب قسمت خاصی از داده‌ها را برای مقوله‌ها، و نامگذاری مقوله‌ها را آسان نموده و ضمن انعکاس فلسفه پایه مطالعه، حتی ایجاد تاکسونومی52 را در مطالعه راحت می‌نماید. مورس و فیلد53 1995، روش‌هایی را برای کدگذاری داده‌ها برمی‌شمارند. استفاده از قلم‌های مشخص کننده و کاربرد رنگ‌های متفاوت یا شماره‌های خاص برای هر یک از مقوله‌ها، استفاده از کارت‌های اندکس و برچسب‌های کاغذی برای مشخص‌سازی مقوله‌ها از آن جمله‌اند. نوشتن کدها در حاشیه‌ها، مرتب‌سازی و شمارش آنها را آسان می‌سازد. هربار که محقق اطلاعات را بررسی و کدها را اصلاح می‌کند افکار جدید یا بینش تازه‌ای به ذهن او می‌رسد که باید آنها را در محلی جدا از متن اصلی یادداشت نماید.

نمودار 3-1 : نمودار تجزیه و تحلیل گراندد تئوری ایوز (2001، ص. 658)

فصل چهارم:
یافته‌های تحقیق

4-1 گزارش نویسی از مراحل تحقیق :
4-1-1 استخراج سؤالات تحقیق :
با توجه به آنچه در بیان مسأله پژوهش بیان شد، ابتدا در مواجهه با موضوع فکر می‌کردم پس از نمایش برنامه‌های ضبط شده از دو کانال ست سون پارس مسیحی و شبکه قرآن سیما برای مصاحبه‌شوندگان آنان به راحتی یکی از قالب‌های برنامه‌سازی را انتخاب خواهند کرد و یا حداکثر اینطور خواهد بود که هر کدام یک قالب را نام خواهند برد و سپس ویژگی‌های آن قالب که در موفقیتش تأثیرگذار بوده است را برخواهند شمرد. و در ابتدا وقتی این سؤال را برای بعضی از دوستان مطرح نمودم هر کدام نیز یک قالب را بدون دیدن برنامه‌های ضبط شده موفق‌ترین قالب می‌دانستند و دلیل این موفقیت را نیز اقبال کودکشان و هم‌سالان کودکشان به آن قالب می‌دانستند. یکی دیگر از دوستان نیز در همان ابتدای طرح موضوع عنوان کرد که آیا به غیر از قالب انیمیشن به قالب دیگری دست پیدا خواهی کرد و این یک سؤال بدیهی می‌باشد.
این کنش‌ها و جواب‌ها سبب ایجاد ابهامات فراوان و سؤالات زیادی در ذهنم گردید. سؤالاتی که فکر می‌کردم واقعا جواب آنها را به درستی نه من و نه دیگر دوستانم قادر به پاسخگویی صحیح آن بدون دیدن جوانب مختلف آن نیستیم. از همین رو، ابتدا با دو نفر از دوستان که در زمینه برنامه‌های کودک مطالعاتی داشتند در بهمن ماه 1390 مصاحبه‌ای انجام دادم و سپس با توجه به مباحث مطرح شده سؤالاتی که در ذهنم ایجاد شده بود را بر روی کاغذ آوردم که از این قرار بود :
1. کدام قالب برنامه‌ای برای کدام گروه سنی مناسب تر است؟
2. جذابیت هر قالب برای کودکان کدام است؟
3. چه عواملی را در این برنامه‌ها سبب جلب کودکان و توجه آنان به مفاهیم اخلاقی دین می‌دانید؟
4. تا چه اندازه برنامه‌ها در ارائه مفاهیم اخلاقی دین در این دو شبکه موفق بوده اند؟
5. نحوه ارائه مفاهیم اخلاقی دین در این قالب‌ها چگونه می‌باشد؟(مستقیم ،غیرمستقیم…)
6. آیا مفاهیم ارائه شده در هر قالب متناسب می‌باشد؟
7. بین قالب‌های ارائه شده کدامیک جذابیت بیشتری دارد و چرا؟
8. آیا قالب موزیکال و رقص و آواز سبب جلب کودکان است؟
9. قالب موزیکال تا چه اندازه می‌تواند در تفهیم مفاهیم اخلاقی برای کودکان موثر باشد؟
10. آیا ارائه مفاهیم اخلاقی در این قالب‌ها به صورت خیالی و فانتزی موثرتر است یا به صورت واقعی و رئال؟
11. آیا می‌توان گفت قالب‌های برنامه‌ای