(درونی)، تعهد به اجتماع دینی و مشارکت در مراسم و مناسک عبادات دسته جمعی؛ درگیری ذهنی و نظری با مقولات مذهبی؛ اعتقاد به حضور فعال دین در حوزه مسائل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، تعلیم و تربیت، و مانند آن؛ ضرورت دین در پیشبرد جامعه، یعنی جهت گیری مذهبی در بعد اجتماعی (بیرونی)؛ مشورت، تعامل، و ارتباط درونی در اجتماع مذهبی؛ مدارا و تساهل؛ عضویت در اجتماعات دینی اعم از شیعی ، سنی ، ایرانی، شیعیان جهان، مسلمانان جهان، و امت اسلامی.
راهبردهای هویت مدرن
این راهبردها در چهار بعد به قرار زیر قابل بررسیاند:
بعد اول: گرایش به ارزشهای بنیادی مدرنیته در بعد معرفتی که موارد زیر را دربر میگیرد: استدلال گرایی، استقراگرایی، عقل گرایی، انسان گرایی، انسا نمداری، خودمحوری، فردگرایی، و نفی قیمومیت؛ پیشرفتگرایی، ترقیگرایی، و نفی تقدیرگرایی؛ برابری طلبی و آزادی خواهی؛ مادی گرایی؛ و حس گرایی.
بعد دوم: گرایش به ارزش های بنیادی مدرنیته در بعد اجتماعی و سیاسی که شامل موارد زیر می‌شود: باور به برابری زن و مرد (برابری جنسیتی)؛ اعتقاد به برابری مذهبی و دینی؛ اعتقاد به طبیعی بودن تغییرات فرهنگی و اجتماعی؛ و باور به دموکراسی، آزادی، مشارکت سیاسی، و حقوق بشر.
بعد سوم: مربوط به تمایل و گرایش به مدرنیسم و عبارت است از: نگرش نسبت به اخلاق در جوامع غربی؛ میزان پذیرش فرهنگ، هنر، ارزشها، و آداب و رسوم جامعه غربی؛ نگرش نسبت بهرویه ها و اقدامات سیاسی غرب؛ و نگرش نسبت به حکومت های غربی.
بعد چهارم: همان هویت جهانی (بین المللیگرایی یا جهان وطنی)، است و این موارد را شامل می‌شود: اعتقاد به زیست بوم کره زمین، جهانی فکرکردن، هم زیستی و تعامل با سایر ملل، اعتقاد به وجود مشکلات و مسائل مشترک جهانی، و پذیرش اقتدار و مقررات و نهادهای بینالمللی و تأکید بر توافقات جهانی (ویسی حصار و توانگر، 1393).
2-23. هیئتهای دینی و مذهبی
هیئت مذهبی تشکیلاتی است مردمی، متشکل از اعضایی شامل جوانان، میانسالان و کهن سالان، زن و مرد که اساساً با محوریت هدف ترویج فرهنگ قرآن و عترت و زنده نگهداشتن سنت عزاداری در ایام شهادت سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) ساختار منسجم مردمی به صورت تشکیلاتی و یا غیر تشکیلاتی، با روال اجرای برنامه های هفتگی، ماهانه، فصلی و یا سالانه فعالیت مینماید.
2-24. کارکرد اجتماعی هیأتهای مذهبی
هیئتهای مذهبی از قدیمیترین نهادهای مردمی و اجتماعی بوده که حول محور حب اهل بیت عصمت و طهارت و تعظیم شعائر دینی به خصوص بزرگداشت ایام شهادت سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) فعالیت مینمایند.
در یک نگاه بسیار کلی و گذرا بر تاریخچه هیأتهای مذهبی میتوان گفت این نهاد مردمی دینی بلافاصله پس از واقعه عاشورا و از طریق بازماندگان آن حماسه (چه آنهایی که مقدر نبود شهید شوند، چه آنهایی که از قافله عقب ماندند و چه آنهایی که در آن زمان قصد حضور نداشته، اما بعداً پشیمان شدند)، به صورتهای مختلف نشو و نمو گرفت.
در تعظیم شعائر دینی و پاسداشت فرهنگ عاشورا در زمانهای مختلف، مخالفت ها و موافقت ها و حال و هوای متفاوتی حاکم بوده است. این عزاداریها و سوگواریها پس از حماسهی عاشورا و هنگام ورود اهل بیت به شهر کوفه و افشاگریهایی که شد، آغاز گردید و بعد از آن با حضور توابین و عملکرد آنها، رنگ و بوی دیگری یافت و در ادامه به اهتمام خاندان عصمت و طهارت (علیهم السلام)، دوستداران اهل بیت و شیعیان، متفکرین و اندیشمندان و بزرگان دین ادامه یافت.
صد البته اصلیترین رسالت هیأتهای مذهبی اقامه عزاداری و سوگواری و ذکر مصیبت در شهادت حضرت سید الشهدا و احیاء فرهنگ پرشور و شعور و بالندهی عاشورا و تعظیم شعائر مذهبی و دینی است. اما آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش اجتماعی هیأتهای مذهبی در جامعه و کارکرد آنها در برقراری تعاملات فرهنگی در سطوح مختلف مردمی است (خیرخواه و سجودی، 2013).
فرهنگ عاشورا و مکتب حسین (ع) درس آموز ابعاد گوناگون زندگی بشر و متفکرین، خاصه شیعیان بوده است، به عنوان نمونه؛ مهاتما گاندی، رهبر اندیشمند انقلاب و تحول بزرگ هند میگوید: من زندگی امام حسین، آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خواندم و توجه کافی به صفحات کربلا نمودم و بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از سرمشق امام حسین پیروی کند (نصراصفهانی، 1394).
میسیو باربین، اندیشمند آلمانی میگوید: تا به امروز تاریخ بشریت نظیر چنین شخص مآل اندیش و فداکاری به خود ندیده و نخواهد دید. هنوز اسرای حسین (ع) نزد یزید نرسیده بودند که علم خونخواهی حسین برافراشته شد و نهضت عظیمی علیه یزید آغاز گردید.
به جرأت میتوان گفت، قسمتی از فرهنگ شخصی هر شیعه و بخش اعظم فرهنگ و تمدن اسلامی شیعی، نشأت گرفته و متأثر از فرهنگ عاشورا است.
در این راستا و با توجه به شعائر و اهداف عالی و بلند حاکم بر حرکت حسین بن علی (ع) و فرهنگ عاشورا، هیأتهای مذهبی نیز ضمن اقامهی عزاداری و سوگواری و بزرگداشت مناسبتهای اسلامی در دیگر شئون اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی، انسانی و… که در شرع مقدس اسلام و احادیث معصومین (علیهم السلام)، آمده است، وارد شده و نسبت به اجرای آن با جدیت فراوان میکوشند.
هویت بخشی و الگوسازی
یکی از کارکردهای بسیار مؤثر هیأتهای مذهبی، الگوسازی، مبتنی بر دین باوری و رعایت هنجارها، ارزشها و اخلاقیات است.
افراد با حضور در دس
ته جات، تکایا و حسینیهها و استماع احادیث و درسهای اخلاقی و گوش دادن به ایات الهی و اشعار مداحان در مدح و ثنای اهل بیت به صورت علمی و کاربردی (تعلیم و تربیت)، راه به فرهنگی میبرند که مبنای آن رعایت معنویات، اخلاقیات، اصول و مبانی انسانی، خودشناسی و خداشناسی است. این کارکرد، انسان را برای رسیدن به یک هویت مذهبی و حیات دینی کمک میکند.
تعالی جویی و فضیلت طلبی
یکی دیگر از کارکردهای هیأتهای مذهبی مساعدت، بسترسازی و کمک به انسان ها برای تعالی جویی و فضیلت طلبی است. در این نهاد مذهبی که ملاک تفوق و برتری، صرفاً عشق و علاقه به اهل بیت(ع) و رعایت شرع مقدس اسلام و دستورات الهی است، افراد در کنار هم جمع شده، بر اساس و چارچوب فعالیت های خداپسندانه و تقرب در درگاه باری تعالی تلاش می نمایند تا مسیر تعالی را بپیمایند.
کنترل غیر مستقیم انسانها.
از دیگر کارکردهای اجتماعی مؤثر هیئات مذهبی و دیگر نهادهای دینی، کنترل غیر مستقیم جامعه و افزایش حال و هوای معنوی است. در بررسی های به عمل آمده در ایام و مناسبت های اسلامی، تعظیم شعائر دینی به خصوص درماه های محرم، صفر، رمضان و فصول نیایش مشخص شده، انسانها کمتر دچار هوای نفس شده، حتی بزهکاران، مجرمین، مفسده جویان نیز بعضاً در این ایام از فعالیتهای غیر اخلاقی انسانی و انحراف آمیز خود کاسته و به سوی معنویات و برنامه های الهی روی میآورند.
پر نمودن اوقات فراغت
یکی دیگر از تعاملات هیأتهای مذهبی، پر نمودن اوقات فراغت افراد، به طور منسجم و نهادینه است. افراد و اعضایی که فصول اشتراک دیگر اجتماعی، قومی، فکری و… دارند، غیر از ایام خاص مذهبی و تبلیغی و مناسبتهای اسلامی چونماه های محرم، صفر، فاطمیه و رمضان، در دیگر ایام سال به صورتگروه های کوچکتر گرد هم جمع شده و نسبت به اجرای برنامههای مختلف دینی، چون قرائت قرآن، ادعیه، زیارتنامهها، برگزاری کلاسهای آموزشی، اخلاق، احکام و علوم دینی و برنامههای فرهنگی و دینی اهتمام و اقدام مینمایند.
مساعدت، دستگیری و انفاق
هیئتهای مذهبی در زمینه های دیگری چون انجام اعمال انسان دوستانه، انفاق و دستگیری از محرومین، تهیهی جهیزیه و امکانات اولیهی زندگی برای تازه عروسان و زوجهای جوان کم توان، ایجاد صندوق های قرض الحسنه و اهداء وامهای بدون بهره و راه اندازی سیستم های خدمات درمانی رایگان و… به واسطهی ایجاد ارتباط بین افراد خیر و توانمند جامعه با افراد بی بضاعت و کم توان فعالیت می نمایند.
هیئتهای مذهبی در جمع آوری مساعدتهای کم و زیاد مردم به عنوان نذر و توزیع آن در قالبهایی چون اطعام گستردهی مردم، به ویژه در مناطق محروم نیز فعالیت چشمگیری داشته که این نیز، تعاملی است مناسب بین هیأت و جامعه.
2-25. تاریخچه جلسات و هیئتهای مذهبی در ایران
هیئتهای مذهبی، سازمانهایی هستند که به گونه ای تقریبا همیشگی در معرض دید ساکنان حوزهی تمدنی –فرهنگی ایران قرار دارند، از ماورأالنهر تا غرب قفقاز در شمال، از دریای بالتیک تا غرب شبه جزیره عربستان در غرب و از آنجا تا کشمیر در جنوب و از کشمیر تا ماورأالنهر در مشرق، میتواند گسترهی جغرافیایی این حوزه را مشخص کند. با این حال روشن است که میزان تأثیر اجتماعی و چگالی فرهنگی آنها در مرکز این حوزه، یعنی در شهرهای قدیم ایران امروزی به مراتب چشمگیرتر از مناطق پیرامونی است. هیئتهای مذهبی نهادهای سنتیاند که به دلیل ماهیت مذهبی و شکل خود جوش و مردمیشان توانایی جذب افراد بسیاری را دارند.
شکلهای اولیه مجموعه کار ویژه هیأتهای مذهبی در ایران باستان، در مراسم دینی وجود داشته است. هدف و خواستههایی که در مراسم مذهبی از طریق هیات های مذهبی دنبال میشده در شکل ابتدایی و اولیهاش در مراسم دینی و اساطیر باستان به چشم میخورد. هدفهایی که در این مراسم دنبال می شده و خود مراسم، در ایران بعد از اسلام دوام وقوام خود را تا حدود زیادی حفظ کردهاند هر چند که کیفیت نهادی شان هم با پیش از اسلام و هم با آنچه امروزه وجود دارد تفاوتهایی داشته است. نا گفته نماند مجموعه این نقشها و تأثیرات، همرا با دیگر ارکان تمدن ایرانی در یورش بنیان بر انداز مغولی تا مرز نابودی تاریخی پیش رفت و سپس با وحدت سیاسی دوبارهی اقوام ایرانی در زمان صفویه ،جانی دگر بار گرفت و به راه خود ادامه داد.
اما ظاهراً برای اولین بار حکومت آل بویه با گرامیداشت مقام امام سوم شیعیان و سرگذشت شهادت ایشان به مراسم مزبور رسمیت داده و کار ویژه جدیدی (استقلال ایران از خلاقت اسلامی)، را بر مجموعه کار ویژه های پیشین آن افزوده است. با رفتن سلسلهی آل بویه، این سنت ها نیز رو به اضمحلال نهادند و باروی کارآمدن سلجوقیان به کلی پایان یافتند. اینکار ویژه جدید در دوره صفوی احیاء شده و همزمان با آن روابط درونی –و بیرونی سوگوارانه نیز توسعه یافت. هر چند سوگواری برای امام حسین(ع) از مدت ها قبل کم و بیش به صورت پنهانی و نیمه پنهانی وجود داشت و در زمان سلاطین آل بویه نیز وسعت یافت و از دایرهی تنگ نوحه سرایی در خانه ها و مجالس خصوصی به بازار ها و خیابان ها و مراسم سینه زنی و مانند آن مبدل گردید. اما هیچ گاه تا پیش از روی کار آمدن صفویه به صورت یک نهاد اجتماعی قدرتمند در نیامد.
و سرانجام از اواسط دوره قاجار، بستر و چارچوب امروزین خود را به دست آورده است. از اواخر عهد ناصری هیئتهای مذهبی مستقل از دربار پدید میآیند و به سرعت روبه گسترش میگذارند.
در واقع هیئتهای مذهبی نهاده
ای شهری هستند و به خوبی میتوان آنها را ازدسته های عزادار که در ایام سوگواری در روستاها تشکیل میشوند متمایز نمود. این هیأتها با نهادهای دیگر شهری از جمله نظام روابط خانوادگی در ایران، بازار، روحانیت و اصناف ارتباط هایی مشخص دارند و به عنون نوعی سازمان در نهاد فرهنگ به ایفای نقش می پردازند و به همین دلیل میتوان هیئتهای مذهبی را در اواخر عهد ناصری به بعد نهادها و سازمان هایی مردمی قلمداد نمود. هیئتهای مذهبی. مذهب را از انحصار و سلطه تمام عیار دربار و حکومت خارج ساختهاند و نوعی نهاد فرهنگی به وجود آورندهاند که در کنار دیگر نهادهای شهری از استقلال درونی برخوردار بوده و کارهای متفاوتی را بر عهده گرفته اند.
بنابراین، با تغییر سیاست حکومتهای محلی، که در مناطق گوناگون ایران حکومت را به دست میگرفتند تغییرات و دگرگونیهایی از نظر قوت و ضعف، در مسأله اقامهی عزاداری به امام حسین(ع) روی میداد اما روی کارآمدن صفویه و تشکیل یک دولت مرکز مقتدر واهتمام وکوششی که در برگزاری عزای حسینی در داخل و خارج، در خانهها، مساجد، تکیه ها معابد و بازار داشتند موجب شد تا عزاداری امام حسین(ع) به صورت یک نهاد اجتماعی درآید به این معنا که پس از اضمحلال سلسلهی صفویه نه تنها این سنت از بین نرفت بلکه روز به روز باروتر و تنومندتر شد و اگر در روز اول، کارکردی جز احیای عزاداری و سوگواری نداشت به مرور ایام کارکردهای دیگری به آن اضافه شدند (نصراصفهانی، 1394).
2-26. بخش سوم: پیشینه پژوهش
2-26-1. پیشینه پژوهش در داخل کشور
برای رسیدن به هدف کلی پژوهش ابتدا واژهها، مفاهیم و مراحلبرنامه ریزی و مدیریت استراتژیک فرهنگی در سایر فرهنگها و نهادهای دینی مطالعه گردید. سپس با مقایسه و ارزیابی عملکردها و بررسی انواع استراتژی ها و مزایای مدیریت فرهنگی در نهاد دینی سازمان تبلیغات اسلامی مدلهای مختلف مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. در نهایت با توجه به نقش سازمان تبلیغات اسلامی در تدوین راهبرد فرهنگی هیئتهای دینی و مذهبی نسبت به توانایی در سازمان و چالشهای پیش روی به بررسی پیشینه فرهنگی در سایر آداب و سنن فرهنگ های ملل مختلف با استفاده از منابع و آخرین دستاوردهای علمی مطالعات مقایسهای و بررسی تحقیقات انجام شد تا نسبت به تدوین راهبرد علمی و مدیریت دیدگاه روشنی ارائه گردد. با توجه به بررسی به عمل آمده از مراکز مختلف فرهنگی و دینی داخل کشور نسبت به راهبرد فرهنگی هیئتهای دینی و مذهبی تحقیقات علمی انجام گرفته است وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دانشگاهها، سازمان ملل جوانان، صدا و سیما، و … برنامه های راهبردی فرهنگی دارند.
لازم به ذکر است که به منظور تدوین استراتژی فرهنگی در مراکز علمی و دانشگاهی از جمله دانشگاه پیام نور تهران، دانشگاه اقتصاد علوم اجتماعی (1389)، دانشگاه باقرالعلوم، دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی (1390)، دانشگاه سیستان و بلوچستان دانشکده جغرافیا (1392)، دانشگاه علم و صنعت ایران (1380)، تحقیقات علمی و کاربردی در زمینه تدوین راهبرد فرهنگی داشته اند.
براتلو (1393)، پژوهشی تحت عنوان «امنیت فرهنگ و راهبردهای کلان آن در حوزه مدیریت فرهنگی» انجام داده است. با توجه به این واقعیت که همه علوم و معارف بشری همواره برداشتی کلی از مفهوم امنیت دارند، موضوع این پژوهش بحث درباره مفهوم امنیت در حوزه مدیریت فرهنگی است. از این رو ابتدا مفهوم امنیتِ فرهنگ، با رویکردی ترکیبی و استفاده از نظریه‌‌های فرهنگی و نظریه‌‌های امنیتی، بررسی و سپس روابط و نسبت‌‌های میان فرهنگ، هویت، و امنیت با رویکردی تحلیلی تبیین شده است و درنهایت به یک سؤال اصلی، مبنی‌بر اینکه راهبردهای امنیتِ فرهنگ در ایران کدام است؟ پاسخ داده شده است. ناامنی یک تولید فرهنگی است، زیرا با مفاهیم فرهنگی جامعه و هویت گره خورده است. به‌علاوه هویت برای بقا و امنیت خود نیازمند تفاوت و تمایز است. بنابراین، «هویت ما ـ هویت دیگری» در گفتمان ژئوپلیتیک فرهنگی می‌‌تواند تحلیلی از احساس ناامنی ارائه دهد. البته این بیان هم در درون

دسته بندی : پایان نامه مدیریت

دیدگاهتان را بنویسید