دانلود پایان نامه
2-2-2-2-3. حاشیه سود(NIM)
حاشیه سود که آن را حاشیه سود خالص نیز می نامند، تفاوت مطلق بین بازده‏ میانگین دارایی های سودآور(متوسط نرخ‏ درآمد سود کسب شده)و نرخ سود پرداخت‏ شده به سپرده‏ها(متوسط نرخ هزینه سود) می‏باشد. این تجزیه و تحلیل برای تعیین‏ آثار تغییر در نرخ اعطای اعتبارات و یا جذب سپرده‏ها بر سودآوری بانک استفاده‏ می‏شود. برای محاسبه حاشیه سود از دو فرمول به صورت نسبت درآمد بهره خالص به کل دارایی ها (gul et all (2011)) و درآمد بهره خالص به متوسط کل داراییها (soyemi et all (2013)) استفاده می شود.
شایان ذکر است که علاوه بر شاخص های فوق الذکر، معیارهای دیگری مانند نسبت سودناخالص به فروش، نسبت سودعملیاتی به فروش، نسبت سودخالص به فروش، خالص بازده دارایی ها، نسبت سود عملی آتی به فروش، سود قبل از کسر مالیات به فروش، سود قبل از کسر مالیات به سود ناویژه، سود بعد از کسر مالیات به سود ناویژه نیز به عنوان معیارهای اندازه گیری سودآوری مطرح می باشند.
2-2-3. عوامل موثر بر سودآوری بانک ها
سودآوری بانک ها تحت تاثیر دو عامل درونی و بیرونی قرار دارد. عوامل درونی که از آنها به عوامل سطح (خاص) بانکی تعبیر می شود قابل کنترل مدیریت می باشند. در مقابل عوامل بیرونی که از آنها به عوامل کلان اقتصادی تعبیر می شود، خارج از کنترل مدیریت بانک و تحت تاثیر شرایط اقتصادی حاکم بر کشورها و عوامل محیطی قرار دارند. با توجه به این موضوع، در این قسمت هر یک از عوامل را به طور جداگانه توضیح می دهیم.
2-2-3-1. عوامل درونی (عوامل خاص بانکی)
از عوامل درونی (شاخص های خاص بانکی) که بر سودآوری بانک ها تاثیرگذار هستند را می توان اندازه بانک، نقدینگی بانک، کارایی عملیاتی، سرمایه، ریسک اعتباری، ترکیب پرتفوی و مدیریت دارایی ها و …. نام برد که همه از جمله متغیرهایی هستند که سودآوری بانک ها را به طور درونی تحت تاثیر قرار می دهند. این عوامل توسط مدیریت بانک ها قابل کنترل هستند و شواهدی تجربی در خصوص این متغیرها و ارتباط آنها با سودآوری وجود دارد (Sufian and Habibullah(2009); Sayilgan and Ramlall(2009); Yildirim(2009)). در ادامه با توجه به موضوع تحقیق، برخی از متغیرهای مورد استفاده در مدل تحقیق، مورد بررسی قرار می گیرد.
2-2-3-1-1. اندازه بانک
اندازه بانک معمولا به صورت کل داریی ها اندازه گیری می شود و در بین متغیرهای خاص بانک، اندازه بانک ها از اهمیت بیشتری برخوردار است، زیرا هر چه بانکی بزرگتر باشد، برای تخصیص هزینه های ثابت مبلغ کمتری پرداخت می کند و اینکه آن برای بانک ها جهت به دست آوردن سهم بزرگتری از بازار و سودآوری بالا مفید است (Koasmidou,2008). بانک های بزرگ در مقایسه با بانک های کوچک از محصولات و وام های متنوع تری دارند. به علاوه پتانسیل تنوع پذیری بالاتر و استفاده از صرفه جویی های ناشی از مقیاس نیز در یک اندازه بزرگتر موضوعیت دارد. به طوریکه، تنوع پذیری، ریسک را کاهش می دهد و مقیاس های اقتصادی منجر به افزایش کارایی عملیاتی می گردد. از این رو، می توان انتظار داشت که اندازه بانک اثری مثبت بر سودآوری آن داشته باشد. در این ارتباط در تعداد زیادی از مطالعات بیان می شود که اندازه بانک اثر مثبتی بر سودآوری بانک دارد (برای مثال، Pasiouras and Smirlock(1985); Koasmidou(2007); Bourke(1989); Molyneux and Thornton(1992); Bikker and Hu(2002); Goddard(2004); Goddard(2004)) بنابراین با توجه به مطالب فوق الذکر، در بانک های بزرگ صرفه های ناشی از مقیاس می تواند منجر به ایجاد هزینه متوسط کمتر گردد که این موضوع خود اثر مثبتی بر سود بانک برجای خواهد گذاشت. با این وجود، در خصوص بانک هایی که به شدت بزرگ هستند، پدیده عدم صرفه جویی به مقیاس ظاهر می شود و در نتیجه بین بین اندازه و سودآوری بانک رابطه منفی پدیدار می گردد. این موضوع را می توان به هزینه های بنگاهی، فرآیندهای دیوان سالاری و … نسبت داد. براین اساس، اثر کلی اندازه بانک بر سودآوری از دیدگاه تئوریکی چندان مشخص نیست و بعضا گفته می شود، بین دو متغیر مذکور رابطه غیر خطی وجود دارد.
2-2-3-1-2. سرمایه بانک
یکی از عوامل موثر بر سودآوری بانک ها سرمایه بانک است. بانک ها می توانند با در اختیار داشتن سرمایه بالاتر به آسانی ثروت اعتباری خود را از طریق دادن وام افزایش و بدین ترتیب هزینه تامین وجوه را کاهش دهند. به علاوه، بانک ها با نسبت سرمایه بیشتر معمولا نیاز کمتری به منابع مالی خارجی دارند که این به معنای اثر مثبت بر سودآوری بانک است.علاوه براین، سرمایه بانک به صورت نسبت حقوق صاحبان سهام به دارایی ها اندازه گیری می شود، کفایت سرمایه را نشان می دهد و امنیت عمومی و سلامت موسسات مالی را به دنبال خواهد داشت در واقع سرمایه بالاتر به معنای توانایی بانک برای جذب زیان‎ها و اداره کردن در عرض ریسک سهامداران است. GUL, S.; Irshad, K. and Zaman,K:61 (2011)
همچنین ممکن است سرمایه بالا، بانک ها را به پذیرش ریسک بیشتر در پرتفولیوی دارایی های شان به وسیله افزایش پرداخت اعتبارات و تسهیلات به امید افزایش درآمد، تحریک کند. بنابراین، انتظار براین است که بین نسبت سرمایه و سودآوری بانک رابطه مثبتی وجود داشته باشد که این موضوع در مطالعات نشان داده شده است.
با این وجود، نگهداری بیش از حد سرمایه و نقدینگی باعث کاهش ریسک و کاهش بازددهی هر بانک می شود. براین اساس، بانک هایی که سرمایه کمتری دارند، ریسک پذیر بوده و انتظار براین است که بازدهی بیشتری داشته باشند. بنابراین، نسبت سرمایه براساس فرضیه ریسک – بازدهی اثری منفی بر سودآوری خواهد داشت (Uchenna et.al,2012:17).
2-2-3-1-3. حجم سپرده های بانکی
از عوامل موثر مهم در سودآوری بانک های می توان به سپرده های بانکی اشاره کرد. وجوهی اعم از پول رایج کشورو یا پول کشور خارجیکه اشخاص حقیقی و حقوق تحت شرایطی که قانون تعیین می نماید، نزد بانکها و موسسات اعتباری نگهداری می نمایند، سپرده نامیده می شود. قبول سپرده توسط بانک باعث ایجاد تعهدات متقابل بین بانک و مشتریان براساس قرارداد فیمابین می گردد. عواملی که می‎توانند بر روند جذب سپرده ها توسط بانکها تاثیرگذار باشند عبارتند از نقدینگی بخش خصوصی، نرخ سود پرداختی، تبلیغات بانک، جوایز پرداختی، تعداد شعب بانک، تسهیلات پرداختی، درآمد ملی، درآمد سالانه و نرخ رشد جمعیت. (هدایتی و همکاران،89:1383)
سپرده ها به دو نوع سپرده های دیداری و سپرده های غیر دیداری قابل تقسیم هستند. سپرده دیداری، به سپرده ای اطلاق می شود که به محض مطالبه آن از بانک و بدون اطلاع قبلی قابل پرداخت بوده و عیناً مانند وجه نقد قابلیت نقل و انتقال داشته باشد. این سپرده در محاسبه حجم پول کشور منظور می شود. در حالیکه سپرده غیر دیداری به سپرده ای اطلاق می شود که در آن شخص سپرده گذار باید برای نقل و انتقال پول مراجعه کند. در یک تقسیمبندی دیگر نیز می توان سپرده ها را در چهار نوع قرض الحسنه جاری، قرض الحسنه پس انداز، سرمایه گذاری کوتاه مدت و بلند مدت تقسیم بندی نمود.(هدایتی و همکاران،89:1383) به طوریکه:
– حساب قرض الحسنه جاری قرارداد دو جانبه ای است که بنا به تقاضای اشخاص حقیقی و یا حقوقی در بانک افتتاح می شود. وجوه واریز شده در این حساب با صدور چک از طرف صاحب حساب برداشت و یا در وجه اشخاص ثالث کارسازی می گردد. این حساب از لحاظ هزینه های جذب و نگه داری جزء سپرده های ارزان قیمت محسوب می شود و به موجودی این گونه حساب ها هیچ گونه سودی تعلق می گیرد. رابطه حقوقی بین سپرده گذار و بانک در این حساب رابطه دائن و مدیون بوده و مشتری در این قرارداد قرض دهنده (دائن) و بانک قرض گیرنده (مدیون) قلمداد می گردد.
– حساب قرض الحسنه پس انداز سپرده ای است که دارنده آن وجوه مازاد بر مصرف خود را بدون قصد انتفاع به منظور برخورداری از اجر معنوی به بانک می سپارد تا در موقع ضروری و مورد نیاز آن را برداشت و رفع احتیاج نماید. از نظر ارتباط حقوقی، رابطه بانک با سپرده گذار رابطه دائن و مدیون دارد، لذا بانک مکلف است عندالمطالبه اصل سپرده های قرض الحسنه را مسترد نماید. از نظر هزینه جذب و نگهداری این نوع سپرده از جمله سپرده های ارزان قیمت بانک محاسبه می گردد به این حساب سودی تعلق نمی گیرد.
– در سپرده سرمایه گذاری کوتاه مدت، بانکها به وکالت از طرف سپرده گذار با داشتن حق توکیل به غیر، وجه سپرده را به طور مشاع بکار گرفته و منافع حاصله را پس از کسر حق الوکاله مطابق مقررات با داشتن حق المصالحه منافع را به تناسب مبلغ و مدت وجوه به کار گرفته شده احتساب و به سپرده گذار یا قائم مقام قانونی وی پرداخت می نماید.
– سپرده بلندمدت برای دوره های یکساله، دوساله، سه ساله، چهارساله، پنج ساله افتتاح می گردد. این نوع سپرده ها که بانک در به کار گرفتن آن ها وکیل سپرده گذار می باشد، در امور مشارکت، مضاربه، اجاره به شرط تملیک و سایر معاملات مورد استفاده قرار می گیرد. منافع حاصل از عملیات مذکور بر اساس قرارداد منعقد شده، متناسب با مدت و مبلغ سپرده های سرمایه گذاری و رعایت سهم منابع بانک در کل وجوه به کار گرفته شده تقسیم و پس از کسر حق الوکاله به بانک پرداخت خواهد شد.
2-2-3-1-4. نقدینگی