دانلود پایان نامه
وجود حداقل یک حرف مشابه در میانگین هر ستون، نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنی دار در سطح 5 درصد است.
این در حالی است که حضور تعدادی از کپورماهیان در معرض انواع زیستکشها با ثابت بودن تعداد کل گلبولهای سفید، منجر به کاهش لنفوسیتها و افزایش نوتروفیل، مونوسیت و ائوزینوفیل میشود [38، 82، 87، 95]. سیستم ایمنی ارتباط بسیار نزدیکی با سیسستم درونریز و و بلوغ جنسی دارد. افزایش میزان هورمونهای استروئیدی در آزادماهیان سبب توقف پاسخهای ایمنی و در نتیجه افزایش حساسیت ماهی نسبت به ابتلا به بیماری میشود. این توقف در سیستم ایمنی به دلیل ازدیاد هورمونهای جنسی استروئیدی و همچنین کورتیزول ایجاد میگردد. استروئیدها، فعالیت سلولهای ترشح کننده آنتیبادی و سطح آنتی بادی در پلاسما را کاهش میدهند. این در حالی است که مطالعات انجام شده بر روی کپورماهیان نشان داد که استروئیدهای جنسی فاقد اثر بازدارندگی بر عملکرد سیستم ایمنی هستند. به عنوان مثال، علیرغم بالا بودن در طول فصل تخمریزی در این ماهیان، علائم توقف پاسخهای ایمنی در آنها مشاهده نشده است. این موضوع بیانگر راندمان بیشتر سیستم ایمنی کپورماهیان در فصل تولیدمثل و بنابراین حضور آنها در معرض ترکیبات شبهاستروئیدی در محیط است [25، 84، 85]. این موضوع میتواند علت عدم کاهش میزان WBC و حتی افزایش معنیدار برخی از انواع گلبولهای سفید در ایستگاه آلوده به ترکیبات شبه استروژنی را توجیه کند.
4-4- شاخص توسعه گنادی، بافتشناسی گناد و نسبت جنسی
پس از انجام نمونهبرداری از ماهیان، ابتدا گناد تمام آنها از نظر ماکروسکوپی مورد بررسی قرار گرفت. گنادها در این ماهی به صورت زوج در امتداد بدن کشیده شده و بیضه دارای ساختاری نواری با رنگ سفید و تخمدان با تخمک های نسبتاً ریز به رنگ سبز تیره در محوطه شکمی قابل مشاهده بود (شکل 4-1). از نظر ماکروسکوپی، هیچ گونه ناهنجاری گنادی، در هیچ یک از ماهیان نمونه برداری شده مشاهده نشد.
شکل 4-1) ساختار ماکروسکوپی بیضه (بالا) و تخمدان (پایین) در عروسماهی زایندهرود. عکس از اسداله، منتشر نشده.
4-4-1- شاخص توسعه گنادی
در این مطالعه دامنه GSI در جنس نر ایستگاههای چشمهدیمه، خرسونک، چمگردان و پل صفائیه به ترتیب 77/2-77/0، 07/4-82/0، 54/1-33/0 و 08/4-31/0 و در جنس ماده ماهیان صید شده از همان ایستگاهها به ترتیب 29/7-14/0، 77/5-27/0، 24/8-89/1 و 91/5-63/0 محاسبه شد. با توجه با ارقام یاد شده، مشاهده میشود که میزان این شاخص در جنس ماده هر ایستگاه، از جنس نر آن بیشتر است.
در مقایسهای که بین میانگین GSI جنس نر ماهیان صید شده از ایستگاههای مختلف نمونهبرداری صورت گرفت، این شاخص در چمگردان به طور معنیداری از سایر ایستگاهها کمتر بود (شکل 4-2؛ 05/0p<).
با توجه به یکسان بودن تقریبی زمان نمونهبرداری در هر چهار ایستگاه، کمتر بودن این شاخص در ایستگاه چمگردان نشان میدهد که ماهیان این ایستگاه احتمالا تحت تاثیر آلایندههایی قرار داشتهاند که از رشد و توسعه اندام جنسی در آنها ممانعت میکند. این یافته، با بسیاری از مطالعات انجام شده بر روی سایر ماهیان همخوانی دارد.
GSI شاخصی از حضور ترکیبات شبه استروژنی در محیطهای آبی است چراکه در اغلب موارد همبستگی منفی بین رشد بیضه ماهیان و قدرت ترکیبات استروژنی وجود دارد [21، 59]. مکانیسم ممانعت از رشد بیضه توسط ترکیبات استروژنی به طور کامل شناخته نشده است اما احتمالا اثر این ترکیبات از طریق ممانعت از سنتز آندروژنها به طور مستقیم بر بیضه اعمال می شود (آندروژنها برای اسپرماتوژنزیز مورد نیاز هستند) [103]. از دیگر مکانیسمهای عمل ترکیبات استروژنی، اثر بر یک یا چند مرحله از مسیرهای توسعه بیضه و در نتیجه ممانعت از اسپرماتوژنزیز است. از جمله این مراحل میتوان به بازدارندگی تولید GnRH در هیپوتالاموس یا گنادوتروپینها از هیپوفیز یا بیان ژن مربوط به آنها اشاره کرد [58، 109، 110]. مطالعه انجام شده بر روی دو گونه Ameiurus nebulosus و Micrpterus salmoides نشان داد که GSI ماهیان نر رودخانه آلوده به ترکیبات شبه استروژنی به طور معنیداری از میانگین این شاخص در رودخانه شاهد کمتر بود در حالیکه میانگین این شاخص در ماهیان ماده دو رودخانه تفاوت معنیداری نداشت [50].
شکل 4-2) مقایسه میانگین GSI جنس نر عروسماهی زایندهرود در ایستگاههای مختلف. خطوط عمودی نشانگر خطای استاندارد و وجود حداقل یک حرف مشابه در میانگین هر ستون، نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنی دار در سطح 5 درصد است.
در مقایسهای که بین میانگین GSI جنس ماده ماهیان صید شده از ایستگاههای مختلف نمونهبرداری صورت گرفت، در ایستگاه چمگردان با وجود افزایش نسبی میانگین این شاخص، استفاده از آزمونهای آماری تفاوت معنیداری را در بین ایستگاههای مختلف نمونهبرداری نشان نداد (شکل 4-3).
a
a
شکل 4-3) مقایسه میانگین GSI جنس ماده عروسماهی زایندهرود در ایستگاههای مختلف. خطوط عمودی نشانگر خطای استاندارد و وجود حداقل یک حرف مشابه در میانگین هر ستون، نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنی دار در سطح 5 درصد است.
مطالعاتی که بر روی سایر ماهیان انجام گرفته است نشان میدهد که اثرات EDCها بر رشد گناد تنها به جنس نر محدود نمیشود. از آنجاییکه گیرندههای استروژنی در جنس ماده بسیار بیشتر از جنس نر است، ترکیبات شبهاستروژنی احتمالا بر ماهیان ماده نیز اثرگذار خواهند بود [96]. به عنوان مثال در مطالعهای که بر روی جمعیت وحشی R. cataractae در رودخانههای آلوده به انواع EDCها در کانادا صورت گرفت، افزایش اندازه گناد همزمان با بیان ژن ویتلوژنین مشاهده شد. این نتیجه نشان میدهد که با وجود تاثیر فیزیولوژیک EDCها بر فرآیندهای فیزیولوژیک، ماهیان از نظر ریختشناسی سالم به نظر میرسند در حالیکه از تنشهای ناشی از این اثرات رنج میبرند [54].
4-4-2- مطالعه میکروسکوپی توسعه گنادی
بهطور کلی تعداد 40 نمونه از گناد ماهیان صید شده (10 نمونه از هر ایستگاه) مورد مطالعات بافتشناسی قرار گرفت. بررسی میکروسکوپی گناد در جنس ماده وجود حداقل دو دسته تخمک را نشان داد (شکل 4-4). تخمک های اولیه در مراحل بسیار آغازین رسیدگی جنسی، پیش از مرحله زرده سازی خارجی و در مرحله هستک های کناری قرار داشتند که احتمالا دوره های بعدی تولیدمثلی در سال های آینده، آماده رهاسازی می شدند. دسته دوم تخمک ها در مراحل میانی زرده سازی خارجی با هسته های مشخص در وسط قرار داشتند. از این لحاظ ماهیان ماده را می توان در مرحله گذار از مرحله دوم رسیدگی جنسی به مرحله سوم رسیدگی جنسی لحاظ نمود. در مطالعهای که توسط صوفیانی و همکاران (1990) بر روی همین گونه صورت گرفت نیز وجود تخمکهایی با اندازه متفاوت در تخمدان و در نتیجه تخمریزی در دورهای طولانی (اردیبهشت تا مرداد ماه) گزارش شده است [3]. در بررسی میکروسکوپی، هیچ گونه ناهنجاری گنادی، از منظر حضور بافت بیضه درون بافت تخمدان مشاهده نشد. همچنین تفاوتی بین ساختار گنادی ماهیان ماده در ایستگاه های مختلف مشاهده نشد (شکل 4-4 (الف و ب)).
قطر تخمک با استفاده از سنجش قطر حداقل 20 قطعه تخمک دارای بیشترین قطر در ماهیان هر ایستگاه تعیین گردید (جدول 4-6). بیشینه قطر تخمک در دامنه 8/0-55/0 میلی متر و کمینه آن در گستره 27/0-12/0 میلی متر قرار داشت. از نظر میانگین قطر تخمک ها، در بین ایستگاه های مختلف، تفاوت معنی داری مشاهده شد، به طوری که بیشترین میانگین قطر تخمک در ایستگاه خرسونک 09/0 ± 6/0 میلی متر و کمترین آن در ایستگاه پل صفائیه 1/0 ± 34/0 میلی متر مشاهده شد (جدول 4-5؛ 05/0>p). میانگین کلی قطر تخمک ها 19/0 ± 47/0 میلی متر محاسبه شد. میانگین قطر تخمک در این گونه در طی سال در ایستگاه چشمه دیمه در گستره 11/1-35/0 میلی متر اندازه گیری شده است، همچنین بیشینه و کمینه قطر به ترتیب معادل 8/1 و 18/0 میلی متر گزارش شد [3]. تغییر در میانگین قطر تخمک می تواند متاثر از فصل، مرحله رسیدگی جنسی، سن و اندازه مولدین باشد. به طور کلی از ماهیان با افزایش اندازه، قطر تخمک نیز افزایش می یابد [1]. به نظر می رسد اندازه بزرگتر ماهیان دو ایستگاه بالادست رودخانه (چشمه دیمه و خرسونک) بتواند توجیه کننده میانگین بیشتر قطر تخمک در ماهیان این منطقه نسبت به ماهیان ایستگاه پل صفائیه باشد.
در ماهیان نر در اغلب موارد، بیضه در مرحله دوم رسیدگی جنسی قرار داشت. ساختارهای لوب مانند در برخی نواحی بیضه مشاهده شد. در ساختار میکروسکوپی بیضه، سلولهای جنسی اسپرماتوگونیا و اسپرماتوسیت اولیه به وفور مشاهده می شد، هیچ موردی از ناهنجاری گنادی از قبیل جنسیت بینابین در ماهیان نر مشاهده نشد، به بیان دیگر ماهیان مورد بررسی، به طور کلی جداجنس بودند (شکل 4-4 (ج و د)). در تنها مطالعه منتشر شده در خصوص این گونه در رودخانه زاینده رود نیز، ساختار جنسیت بینابین مشاهده نشد [3].
جدول 4-6) قطر تخمک در ماهیان صید شده در ایستگاههای مختلف نمونهبرداری.
ایستگاه
بیشینه
کمینه
میانگین
چشمهدیمه