دانلود پایان نامه
اسلام آخرین دین الهی و کامل ترین آن، مجموعهای است از بایدها و نبایدهای اخلاقی است، که همه آنچه بشر برای تعالی و رشد خویش در طول زندگی بدان نیازمند است، در اختیارش مینهد. برای طراحی یک نظام آموزش اخلاقی باید به هستی شناسی وانسان شناسی دینی توجه نمود. در این نگرش دین کلیتی است مشتمل بر توحید یکی از اصلیترین اصول عقاید اسلامی است و به معنی آن است که هیچ خدایی جزء خدای یگانه نیست. اخلاق اسلامی، کاملا غایتگرا است و هدف و محور امور بر دستیابی انسان به قرب پروردگار و رضوان الهی است.از دیدگاه قرآنی قرب و نزدیکی به پرودگار بالاترین سرور و شادمانی برای مومن است. به نظر قرآن انسان موجودی است ، مرکب از بدن و روح که هویت الهی دارد و برگزیده از طرف‏ خداوند، خلیفه و جانشین او در زمین، نیمه ملکوتی و نیمه مادی، دارای فطرتی خدا آشنا، آزاد، مستقل، امانتدار خدا و مسئول خویشتن می باشد ،با این دیدگاه هیچ مفهوم اخلاقى در قرآن، از مفهوم وجودى و وصفى خدا جدا نیست و داورى بر خوب و بد، جدای از مفاهیم خداوندى، معنا ندارد ؛ یعنى مفاهیم ارزشى و اخلاقی در حوزه انسان با مفاهیم وجودى در خداوند پیوند وجودشناسانه دارد.تاکید بر یگانگی خداوند و یکتا دانستن او، بر همه ی جنبه های زندگی یک مسلمان تاثیرگذاشته و به عنوان یک قوه ناظر بر همه شئونات زندگی فرد مسلمان عمل کرده و در نتیجه به آن هدف و در عین حال جهت بخشیده است.
3.1.5. مرور یافته های پرسش سوم
یکی از مسایل مهم و پیچیده ای که امروزه نظام های آموزشی و تربیتی ایران به ویژه جوامع دینی و مذهبی با آن رو به رو باشند، تحقق مفهوم تربیت اخلاقی می باشد. به سخن دیگر، بحث اخلاقی کردن انسان ها از دغدغه های اصلی هر نظام آموزشی است. تربیت اخلاقی باید متناسب با اهداف ،مبانی و روش های برگرفته از دین مبین اسلام عرضه گردد. هدف مهم ونهایی دین و اخلاق، پرورش انسان هایی هدایت یافته، پاک و مبرّا از هرگونه آلودگی، به منظور رسیدن به هدف نهایی خلقت، یعنی قرب الی اللّه می باشد زیرا سعادت وکمال جز در قرب الی الله میسر نمی شود.
علاوه بر هدف کلی اهداف جزیی نیز وجود دارند که زمینه ساز رسیدن به هدف کلی می باشند برای دستیابی به اخلاق قرآنی وسعادت وکمال جاودانه، انسان ازمسئولیت ها و وظایفی برخورداراست این وظایفی است که فرد در برابرخدا، خود، دیگران، یا نظام خلقت دارد.
در بحث اخلاق فردی برای متخلق شدن به اخلاق الهی و در نتیجه رسیدن به قرب الی الله بحث خودشناسی مطرح می باشد « کسی که خود را شناخت، خدای خویش را می شناسد. «و همچنین کسب فضایل ومکارم اخلاقی در سایه ی ایمان به خداوجهان آخرت (امانت ،صداقت،وفاداری،درستکاری و……) و رعایت اصول بهداشت جسم تن و همچنین اسلام کار کردن را از بزرگ ترین عبادت ها و وسیله ای برای تقرب به پروردگار شمرده است.
یکی ازاهداف تربیت اخلاقی، اخلاق اجتماعی که اسلام بر آن تاکید ورزیده، توجه به ارتباط با دیگران است. این نکته از آنجا تاکید شده است که انسان موجودی اجتماعی است و بدون ارتباط با دیگران نمی تواند به زندگی خود ادامه دهد.
به عنوان نمونه توجه به ایفای نقش پدر و مادر و فرزندان در تکمیل و بقای یکدیگر توجه به مسئولیت فرد در قبال همسایگان ،ایتام ومستمندان و………… می باشد.
و از دیگراهداف جزیی که زمینه ساز برای رسیدن به هدف کلی است شناخت طبیعت می باشد. طبیعت با همه ی پیچیدگیها و ظرافتهای که دارد آفریده ی آفریدگار جهان است و مظهر ذات حق است.
بعد از مشخص کردن اهداف کلی وجزیی به تبین مبانی تربیت اخلاق می پردازیم، اولین مبنا و مهمترین مبنا توحید می باشد. دومین مبنای قرآن در تربیت اخلاقی، پذیرش فطریات در انسان است، شهید مطهری در این زمینه می گوید: “اگر انسان دارای یک سلسله فطریات باشد، قطعاً تربیت او باید با در نظر گرفتن همان فطریات صورت گیرد”. (مطهری، 1375: 14)
ارزش تمام کارهای اخلاقی انسان به دلیل وجود اختیاردرانسان می باشد سومین مبنا در تربیت اخلاقی وجود اختیار در انسان است و معرفت پذیری یکی دیگر از مبانی تربیت اخلاقی است که جزاستعدادهای ویژه انسانی به شمار می آید. یکی از مسائل مهم در تربیت اخلاقی، وجود محرّک اصلی، به منظور حرکت برای خودسازی یا دیگرسازی اخلاقی است آنچه می تواند برای شناسایی شکوفایی استعدادهای اخلاقی محرک باشد، شناخت نیاز انسان و میل به رفع آن است. بنابراین، انسان نیازمند معرفت به نفس خویش است تا در مسیرشناخت الهی قدم بردارد. بعد از تبین اهداف و مبانی نوبت به بیان شیوه های تربیت اخلاقی در قرآن می شود، اولین ومهم ترین روش تربیت اخلاقی مبتنی بر توحید، روش حبّ عبودی است. دومین روش با توجه به فطرت اجرا می شود؛ روش موعظه و نصیحت می باشد یعنی کارهای نیک به گونه ای تذکر داده شود که قلب شنونده از شنیدن بیان آن رقت پیدا کند و در نتیجه تسلیم شود و روش بعدی الگوسازی با بیان داستان و مثال که این روش یکی از روش های موثر در تربیت اخلاقی است، انسان به طور طبیعی تحت تاثیر افکار، عقاید، گفتار، رفتار وحرکات دیگران، به ویژه پدر و مادر و مربیان قرار می گیرد و براساس آن شخصیت، رفتار واعمال خود را شکل می دهد.پنجمین روش، پرسش و پاسخ می باشد چون یکی از شیوه های پرورش استعدادها، مطرح کردن موضوع مورد نظر در قالب پرسش است. و روش بعدی امر به معروف و نهی از منکر است انجام معروف وقتی آسان می شود که همه هدف ها متوجه قرب الی الله باشد و منکر وقتی صورت می گیرد که انسان از این هدف به انحراف کشیده شده و عقب بیفتد. در روش مواجه شدن با نتایج اعمال هنگامی که فرد با نتایح رفتار وکردار خویش در زندگی روبه رو شود و به آثار و پی آمدهای آن توجه کند زمینه های مناسبی برای یافتن انگیزه ی درونی به منظور ترک یا انجام کار پیدا می نماید از دیگر روش های قابل توجه در تربیت اخلاقی روش تکلیف به اندازه توان می باشد چون یکی از شرایط اختیار آدمی، قدرت می باشد، برای اینکه هر فرد بتواند به اندازه ی قدرت و توان خویش برخی از تکالیف اخلاقی را انجام دهد، لازم است تکالیفی به همان مقدار برای او معین گردد. برای انجام هر عملی ضروری است شوق و انگیزه ی آن در فرد به وجود بیاید تا عزم بر انجام کار در او تقویت شود. برای این که انسان بتواند با استفاده از اختیار، اراده و قدرت خویش در راه کسب اخلاق قرآنی بویژه کسب فضایل و رفع رذایل بکوشد، لازم است انگیزه و رغبت کافی به آنها درخود بوجود آورد بنابراین ایجاد انگیزه یکی دیگر از روش های تربیت اخلاقی است.
خداوند انسان را دارای فکر و اندیشه آفرید و به او نیروی تفکر و تعقل بخشید. آدمی می تواند با استفاده از روش مطالعه و تفکر در امور اخلاقی، فضایل و رذایل را بشناسد و زمینه ی اختیار خویش را فراهم سازد، تشویق و تنبیه دو ابزاری است که برای ضمانت اجرایی تربیت اخلاقی مورد نیاز است. پیامبران الهی و پاداش و کیفر و وعده و وعید دینی، بر همین روش استوار است.
2.5. بحث و گفتگو
علم اخلاق و مسائل مربوط به آن از مهم ترین و با ارزش ترین مباحث علوم دینى است و همچنین نیاز به اخلاق یک نیاز بشرى و انسانى است و تنها به دین اسلام و مسلمانان اختصاص ندارد. اخلاق یعنی رفتاری که وجدان همه انسان ها برای آن ارزش قائل است وامکان تغییر آن برای همه ی انسان ها ممکن است برای دستیابی به اخلاقی صحیح و کارآمد، می توان از قرآن کریم الگو گرفت، با مطالعه آیات قرآن کریم به این نکته دست پیدا می کنیم که کمال انسان و مقصد عالی حیات، قرب به خدا است. خدای متعال کمال مطلق است و قرب به کمال مطلق هدف اصلی است. قرب به خدا تنها در سایه اطاعت، بندگی و تقوای پروردگار حاصل می شود.
به نظر قرآن انسان موجودی است، دارای فطرتی خدا آشنا، آزاد، مستقل، امانتدار خدا و مسئول خویشتن، با این دیدگاه هیچ مفهوم اخلاقى در قرآن، از مفهوم وجودى و وصفى خدا جدا نیست و داورى بر خوب و بد، جدای از مفاهیم خداوندى، معنا ندارد. عبودیت و تقوا نیز حاصل جمع ایمان و عمل صالح است، این هدف عالی انضباط رفتاری خاصی را برای انسان مومن الزام می کند.که دارای ابعاد و شاخصهایی می باشد، که باید در تربیت اخلاقی هر فرد مسلمان نگرش ها، گرایش ها و رفتارهای او بر اساس شاخص های اخلاقی برگرفته از کتاب قرآن باشد تا زندگی مطلوب اخلاقی اسلامی را تجربه کند. هدفمند بودن در زندگی، گرایش به زندگی و بهره مندی از زیبایی ها و لذت های حلال آن از جمله دستوراتی است که دین مبین اسلام همواره بر آن تاکید نموده است و هرگز از پیروان خود ترک دنیا و گوشه نشینی و عزلت و تنهایی را نخواسته است اعتدال و میانه روی را که به معنای پیمودن و گزینش راه میانه و وسط و عدم تمایل به دو طرف افراط و تفریط است را خواستار است.با امید به اینکه با پیاده کردن شیوه های اخلاقی قرآن در تمام برنامه ها ی آموزشی و تربیتی، شاهد ارتقای سطح اخلاق ورزی در کشورمان باشیم.
3.5. محدودیت های تحقیق
روشن است که طراحی یک نظام اخلاقی قرآنی جامع به گونه ای که همه ابعاد و جزئیات آن قابل طرح و کاربردی باشد کاری است بس دشوار و تا حدی غیر ممکن. برای طراحی چنین نظام اخلاقی، باید دهها پژوهنده از رشته های مختلف با اتکا به روش علمی و با پیکاوی در منابع مختلف دینی، اخلاقی وتربیتی مدت زمان طولانی کار و کوشش کنند، به همین دلیل در این پژوهش به دست آوردن تمامی ابعاد اخلاق مقدور نبود. از این رو، تعیین تمامی شاخص های اخلاقی در قرآن کاری بس دشوار و زمان بر است، لذا تا جایی که امکان داشته شاخص های اخلاقی تعیین و در نهایت مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته است.
4.5. پیشنهادات تحقیق
از جمله پیشنهادات تحقیق می توان به نکات زیر اشاره نمود:
پژوهشهای کاربردی بیشتری برای حاکم کردن فرهنگ قرآن کریم و هدایت جامعه بر اساس اعتقادات و ارزش‏هاى اخلاقی قرآن کریم صورت پذیرد .
بهتر است از روشهای اخلاقی قرآن به صورت تعمیمی بهره برد و در آموزش برای متعلمان به کار بست.
برای شناساندن مفاهیم اخلاقی قرآن به کودکان بهتر است به صورت غیر مستقیم از روش تشویق و با ایجاد انگیزه در محیطی شاد بهره جست.
برای شناساندن مفاهیم اخلاقی قرآن به نوجوانان وجوانان بهتر است از تغییرات شناختی و عمیق استفاده شود.
تهیه ی نسخه های الکترونیکی کتاب های اخلاقی و دسترسی آسان به آن.
رسانه ملی می بایست نسبت به ساخت برنامه هایی اقدام نماید که پیامد دنیوی و اخروی اخلاق قرآنی را به صورت ملموس نشان دهد و وبر تعمق معرفت مخاطبان بیفزاید .