دانلود پایان نامه

ایستگاه
تعداد ماهیان نر
تعداد ماهیان ماده
نسبت جنسی (ماده: نر)
چشمهدیمه
22
82
1:3*
خرسونک
31
50
1:2*
چمگردان
13
50
1:3*
پل صفائیه
41
34
1:1
* انحراف معنی دار نسبت جنسی مشاهده شده در مقایسه با نسبت جنسی مورد انتظار با آزمون کای مربع (05/0p<).
در رابطه با نقش ویژگیهای زیستی گونه در انحراف نسبت جنسی، مثال رایج ماهیان دوجنس (همزمان یا متوالی) هستند. در این ماهیان تغییر جنسیت زمانی صورت میگیرد که توانایی تولیدمثل افراد با تغییر سن، اندازه و یا رابطه با جنس دیگر دستخوش تغییر شود. در این رابطه، انتخاب طبیعی به نفع جنسیت اولیه عمل میکند. در واقع در ماهیان دوجنس متوالی، نسبت جنسی بیشتر به سمت جنسیت اولیه متمایل است. مطالعات نشان داده است که این حالت در ماهیان پروتوجینوس (که ابتدا ماده و سپس نر میشوند) شدیدتر است [27]. این حالت در بسیاری از ماهیان صخرههای مرجانی از جمله طوطیماهیان (Scaridae) مشاهده شده است [6]. اما از آنجایی که گزارشی مبنی بر وجود حالت دوجنسی در کپورماهیان وجود ندارد، انحراف نسبت جنسی در ایستگاههای مورد مطالعه اخیر به دلیل این عامل بعید به نظر میرسد.
ترکیبات مخرب سیستم درونریز با فعالیت شبه استروژنی از طریق تاثیر بر توسعه جنسی میتوانند منجر به تغییر جنسیت شوند [65]. به عنوان مثال انحراف شدید نسبت جنسی به نفع جنس ماده در پاییندست رودخانههای ایالت کلورادو آمریکا به وجود ترکیبات شبهاستروژنی موجود در پسابهای شهری نسبت داده شده است [108]. در مطالعه دیگری که در این رابطه بر روی ماهیریزقنات R. cataractae انجام گرفت در برخی از ایستگاههای آلوده ناشی از ورود پسابهای شهری، کشاورزی و دامپروری نسبت جنسی تا 90% به نفع جنس ماده تغییر کرد [54]. از آنجاییکه بخش اعظم آب رودخانه در ایستگاه چمگردان خصوصاً در مواقع کم آبی وارد ساختاری حوضچه مانند می شود که نمونه برداری ما نیز از درون همین حوضچه صورت گرفت. این احتمال وجود دارد که به دلیل ماندگاری بیشتر آب در حوضچه در مقایسه با مسیر عادی رودخانه و حضور طولانی مدت ماهیان در معرض آلاینده ها در مقایسه با بستر جاری رود، عامل انحراف نسبت جنسی به سمت جنس ماده در این ایستگاه باشد. به علاوه وجود شواهدی از جمله پایین بودن میزان GSI در جنس نر ماهیان این ایستگاه، میتواند با حضور ترکیبات شبه استروژنی مرتبط باشد. با این وجود اظهار نظر قطعی در این زمینه نیازمند بررسی بیشتر است.
شاید بتوان متعادل شدن نسبت جنسی در آخرین ایستگاه را به حضور ترکیبات شبهآندروژنی نسبت داد. ترکیبات شبهآندروژنی می توانند بر سیستم درونریز اثرگذار باشند. ترکیبات شیمیایی شبه آندروژنی، از طریق اتصال به گیرندههای آندروژنی از آندروژنهای طبیعی تقلید می کنند و مسیرهای سیگنال دهنده سلولی را تحت تاثیر قرار میدهند. ترکیبات آندروژنی موجود در فاضلابهایی که به محیطهای آبی رها میشوند، اغلب شامل استروئیدهای آندروژنی طبیعی وابسته به تستوسترون هستند. از جمله ترکیبات شبه آندروژنی که اثر نرسازی آنها مشاهده شده است، بتا-سیتوسترول است. این ماده در پساب کارخانههای تولید خمیر چوب یافت می شود. استرولهای رها شده از خمیر حرارت دیده چوب، توسط باکتریهای موجود در آب و رسوبات رودخانه به هورمونهای مردانه آندروژنی تبدیل میشوند. اثرات این ترکیبات از طریق تأثیر بر محور هیپوفیز-گناد، فعالیت مربوط به گیرندههای استروژنی و تغییر قابلیت دسترسی به کلسترول اعمال میشود و منجر به مادهسازی جمعیت و در نتیجه کاهش افراد ماده در آن میگردد. به عنوان مثال پیفرر (1993) نشان داد که حضور ماهیان تازه تفریخ شده آزادماهی چینوک که از نظر ژنوتیپی ماده بودند به مدت دو ساعت در معرض تستوسترون، 17آلفا-متیلتستوسترون، 11-کتوتستوسترون و 17آلفا-متیل-دیهیدروتستوسترون موجب تغییر جنسیت وابسته به دوز میشوند [79]. با در نظر گرفتن اینکه فاضلاب زرینشهر در ایستگاه پل صفائیه به رودخانه زایندهرود وارد میشود و این نوع پسابها حاوی ترکیبات آندروژنی طبیعی هستند، این احتمال وجود دارد که علت متعادل شدن نسبت جنسی و کاهش تعداد افراد ماده، به دلیل وجود این نوع از آلایندهها در این ناحیه از رودخانه باشد.
از سوی دیگر خطای نمونهبرداری را میتوان در نسبت جنسی نامتعادل مشاهده شده دخیل دانست. در این مطالعه از هر ایستگاه تنها یک بار نمونهبرداری صورت گرفت و در برخی از ایستگاهها از جمله چشمهدیمه، با تلاش صیادی اندک، تعداد زیادی ماهی صید شد. با توجه به اینکه عوامل متعددی از قبیل رفتارهای مختلف در جنس نر و ماده و سهولت صید برخی از جنسها در نسبت جنسی ماهیان صید شده موثر است، نتیجهگیری قطعی در این رابطه دشوار و نیازمند مطالعات بیشتر و اختصاصیتر است.
4-5- مطالعات مولکولی