دانلود پایان نامه

تکثیر این گیاه به دلیل تنوع ارقام به روشهای گوناگون انجام میشود ولی به طور عمده این گیاه از طریق کشت بذر و تقسیم بوته تکثیر میشود]11[. تکثیر توسط بذر به دو روش مستقیم و غیرمستقیم صورت میگیرد. در کشت مستقیم بذور، در ردیفهایی به فاصله 40 تا 50 سانتی متر در زمین اصلی کشت میشود. برای هر هکتار زمین به 3-2 کیلوگرم بذر نیاز است و زمان مناسب کشت اواخر تابستان تا اوایل پاییز میباشد. در روش غیر مستقیم بذور را در اوایل بهار در خزانه هوای آزاد در ردیفهایی به فاصله 5 تا 20 سانتی متر کشت میشود. پس از آبیاری و وجین علف هرز در سطح خزانه، اوایل پاییز میتوان نشاها را به زمین اصلی منتقل کرد. فاصله ردیفها در زمین اصلی 60 سانتی متر و فاصله دو بوته در طول ردیف 25 تا 30 سانتی متر است. بذرهای این گیاه برای جوانه زنی به نور نیاز دارند بنابر این بذرها نباید با خاک پوشیده شوند. درجه حرارت مناسب، جوانه زنی این بذرها 18 تا 21 درجه سانتی گراد است]11[. اگر هدف از کشت این گیاه، تولید گل شاخه بریده باشد، بهترین روش تکثیر استفاده از ریزوم و تقسیم بوته میباشد. تقسیم بوته در اوایل بهار یا بعد از گلدهی گیاه انجام میشود. در این روش هر گیاه را به 2 تا 4 بوته تقسیم، در ردیف هایی به فاصله 60 سانتی متر و فاصله دو بوته 25 تا 30 سانتی متر کشت میشوند. استفاده از تقسیم بوته علاوه بر تکثیر گیاه به منظور حفظ قدرت رشد پایه هم انجام میشود. به عنوان مثال گونه A.clypeolata دارای زندگی کوتاهی است، بنابراین بایستی هر ساله این گیاه برای حفظ پایه تقسیم شود. بیشتر گونههای Achillea همچنین از طریق قلمه تکثیر میشوند]11[. A. ptarmica دارای گلهای به رنگ سفید و نحوه تکثیر آن با بذر و تقسیم بوته انجام میشود. از گونههای استفاده در فضای سبز میتوان A. fanal، A. anthea که با بذر و تقسیم بوته تکثیر میشود]11[.
1-5- فنولوژی
بذر گیاه بومادران در اواخر زمستان (اسفند ماه) شروع به جوانه زنی میکند و رشد اندامهای رویشی در اسفند ماه شروع میشود و تا اواخر بهار نیز ادامه مییابد. گلدهی گیاه در خرداد ماه آغاز و تا تابستان ادامه دارد. رسیدن بذور از تیر ماه شروع میشود و تا آذر ماه نیز ادامه مییابد. خشکی و ریزش پاییزه برگ ها از آذر ماه شروع میشود. رشد اندامهای رویشی در اسفند ماه مجدداً آغاز میشود. کشت نشاء بومادران در فروردین ماه صورت میگیرد، البته تفاوتهای بسیار زیادی بین گونههای مختلف به لحاظ فنولوژیک وجود دارد ]34[.
1-6- خواص دارویی
این گیاه به علت دارا بودن ترکیبات مؤثره که خواص دارویی دارند از گذشته ها تا کنون مصارف دارویی متعددی دارد
1-6-1- موارد استفاده در طب سنتی
استفاده از خواص دارویی گیاه بومادران بیشینه تاریخی دارد. در کتاب ایلیاد و ادیسه هومر گیاه بومادران به عنوان گیاهی که در درمان خونریزی نقش مهمی را ایفا میکند، نام برده شده است]12[. در قرون گذشته از این گیاه برای بند آوردن خونریزیهای بینی، اختلالات قاعدگی، بیخوابی، اختلالات بینایی، وجود خون در ادرار، دفع سنگ کلیه و غیره استفاده میشد؛ علاوه بر آن تب بر و ضد نفخ هست]6 و 12[. اشکال قابل مصرف این گیاه عبارتند از: گیاه خشک شده، عصاره، مایع، پماد و اسانس]26 و 94[.
1-6-2- موارد استفاده در طب جدید و صنایع غذایی
یافتههای جدید طبی موارد استفاده سنتی را تأیید مینماید]26 و 27[. بر اساس گزارشات جدید، بومادران از فعالیت الستاز نوتروفیلی که به عنوان یک آنزیم پروتئاز در فرآیندهای التهابی نقش دارد جلوگیری مینماید. به عبارت دیگر این گیاه میتواند نقش مهمی در جلوگیری از التهاب داشته باشد. امروزه از این گیاه به عنوان افزودنی دارویی در داروهای مؤثر در درمان زخم ها و التهابات پوستی استفاده میشود]26 و 27[. یکی دیگر از کاربردهای این گیاه دارویی در صنایع غذایی به خصوص در تولید مخلوطهای دارویی چایی]26[ و تولید روغن های دارویی]55[ از بذر برخی گونههای این گیاه میباشد. تجزیه و تحلیل چهل نمونه تجاری بومادران نشان داده است که درصد ترکیبات فنولی در این گیاه بسیار بالاست. بومادران به طور متوسط حاوی 6/0% فلاونوئید و 48/1 % اسیدهای فنولی است. نظر به وجود ساختار قطبی ترکیبات فنولی حلالیت آنها در آب و الکل بالا بوده و به راحتی در آب و الکل حل میشوند. لذا میتوانند به عنوان افزودنی چایی مورد استفاده قرار گیرند]26[. علاوه بر این گزارشات مختلفی در رابطه با فعالیت های ضداسپاسم و التهاب در قسمتهای مختلف دستگاه گوارش از این گیاه گزارش شده است. یزدانپرست و همکاران]112[ از گونه A. santolina که در ایران به فراوانی یافت میشود؛ برای درمان دیابت از طریق تأثیر عصاره آن روی پارامترهای اکسیداتیو لوزالمعده استفاده نمودند. همچنین حضور ترکیبات سینئول ، برنئول ، کامفور و ترکیب آلفا پینین با غلظت بالا در گونهA. bibersteinii گزارش شده است که این ترکیبات ویژگیهای آنتیاکسیدانی، ضد التهابی و ضدآپوپتوزی دارند]44[. گونه A. nobilisفعالیت قوی در جلوگیری از تکثیر سلولهای سرطان سینه رده MCF7 از خود نشان میدهد]112[.
1-7- موارد استفاده در فضای سبز
فضای سبز به عنوان جزء ضروری و مهم شهرها نقش اساسی در بهبود و کیفیت زیستی شهرها داشته و کمبود آن میتواند سبب ایجاد اختلال جدی در حیات شهرها شود. این مسأله خصوصا در شهرهای بزرگ و صنعتی از اهمیت بیشتری برخوردار است. زینت شهرها و مطلوب بودن آنها برای زیست مدیون زیبایی آفرینی فضای سبز در شکلهای متنوع آن است، فضای سبز متکی به درختچهها، بوتهها و گیاهان پوششی یکی از مهم ترین و اثر بخش ترین شکلهای فضای شهری است که از پایداری مناسبی برخوردار است مهمترین اثرهای این گیاهان در فضای سبز شهری تعدیل دما، افزایش رطوبت نسبی، کنترل باد، جذب گردو غبار و تلطیف هوا، کاهش آلودگی صوتی،تولید اکسیژن و جذب دیاکسیدکربن و سایر آلایندههای گازی و هم چنین زیبایی آفرینی میباشد. گیاهان پایا با هزینه کم نگهداری و با حفظ برگهای خود در تمام طول سال، نقش مؤثرتری در جذب آلاینده هایی از قبیل سرب، دیاکسیدگوگرد و اکسید های نیتروژن و نیز کاهش آلودگی صوتی ایفا میکنند. گونههای مختلف بومادران به عنوان گیاهان کم توقع میتوانند در فضای سبز مناطق خشک مورد استفاده قرار گیرند. تنوع در رنگ، عادت رشد و مقاومت به انواع عوامل نامساعد محیطی باعث شده این گیاه در سالهای اخیر به عنوان یک گیاه زینتی، مورد توجه بسیاری از پرورشدهندگان گیاهان زینتی قرار گیرد، به طوری که بعضی از کشورهای اروپایی و آمریکا از این گیاه برای تهیه گل شاخه بریده و گل خشک استفاده میکند. بعضی از رقمهای این گیاه به خاطر عادت رشد خزنده به عنوان گیاه پوششی استفاده میشوند. همچنین تنوع رنگ در گلهای این گیاه باعث شده که از این گیاه در فضای سبز استفاده شود.
1-8- مهمترین ارقام وگونههای مورد استفاده در جهان
الف) رقم معروف به Coronation Gold که هیبریدی از A.filipendulina× A.clypeolata میباشد. گونه A.clypeolataبا 2n=2x=18به عنوان والد نر و گونه A. filipendulina با 2n=2x=18 استفاده میشود.گلهای زرد و طلایی این گونه از اواسط تابستان تا اوایل پاییز ظاهر میشوند. ساقه گل دهنده این گیاه حدود 90-70 سانتیمتر ارتفاع دارد. بر این اساس از این گیاه به عنوان گل شاخه بریده استفاده میشود. عمر ماندگاری این گلها در دمای اتاق حدود 6 تا 7 روز میباشد.
ب) رقم Moonshine هیبریدی است که از تلاقی دو گونه A. filipenduli × A. taygeta حاصل شده است. گونه A. taygeta با 2n=2x=18 به عنوان والد و گونه A. filipenduli با 2n=2x=18 استفاده میشود. این رقم دارای گلهای زرد و برگهای سبز نقره ای است. ارتفاع این گیاه 70-50 سانتیمتر است و در طول فصل رشد فقط یکبار گل میدهد. از این گیاه بیشتر به خاطر داشتن برگهایی به رنگ نقرهای در حاشیه فضای سبز استفاده میشود]52[.
ج)ارقام متعلق به گونه A. filipendulina دارای سطح دیپلوئیدی و همگی دارای گلهایی به رنگ زرد هستند. گلهای این گونه بر روی گلآذین بسیار بزرگ و فشردهای قرار گرفتهاند. ارتفاع این گیاه بسته به رقم از 70 سانتی متر تا 150 سانتی متر متفاوت است. از گلهای این گونه هم برای تهیه گل خشک و هم برای تهیه گل شاخه بریده استفاده میشود]49[.
د) ارقام گونه A. millefolium با سطح پلوئیدی 2n=45,54 و به خاطر تنوع رنگ و داشتن گلهایی با گلآذین فشرده هم به عنوان گل شاخه بریده و به منظور گل خشک استفاده میشود]52[.
ر)ارقام گونه A. taygeata با تعداد پایه کروموزومی 182n=2x= دارای مخلوطی از رنگهای روشن هستند که به عنوان گل باغچهای و گل خشک استفاده میشوند]94[.
ز)گونه A. tomentosa با سطح پلوئیدی 2n=2x=18دارای گلهای زرد طلایی است که از اواخر اردیبهشتماه تا اواخر شهریور ظاهر میشوند. گلها و برگهای این گیاه بسیار معطر هستند. دارای عادت رشد خزنده است به طوری که در مدت کوتاهی فضای اختصاص داده شده به خود را پر میکند. حداکثر ارتفاع این گیاه 15 سانتی متر است و تا حدودی دارای قدرت پاخوری است. به همین دلیل از این گیاه برای استفاده در باغهای صخرهای و به عنوان گیاه پوششی استفاده میکنند]36[.
س)گونه A. sivasica یک گونه جدید است و در ترکیه شناخته شدهاست]52[.
ش) گونه nobolis.A با سطح پلوئیدی 2n=2x=18 این گونه با نام بومادران تماشایی نیز نامیده میشود. دارای ارتفاع 60-30 سانتی متر و بومی ایران بوده، دارای گلهایی با طیف رنگی کرم تا سفید می باشد]94[.
ط)گونه aucherii .A با سطح پلوئیدی 2n=4x=36 بومی ایران بوده و بیشتر به عنوان گیاه دارویی مطرح است]107[.
ع) گونه pachycephala .A با سطح پلوئیدی 2n=4x=36 بومی ایران وخراسان شمالی وبه عنوان گیاه زینتی مطرح میباشد]47[.
غ) گونه A. talagonica با سطح 2n=2x=18 بومی مرکز ونواحی شرقی ایران است. و بیشتر جنبه دارویی و زینتی دارد]96[.
1-9- اهمیت بررسی تنوع فصلی
اگرچه میزان رشد و نمو و همچنین سن بافت]29[ بر روی کمیت و کیفیت مواد موثر گیاهان دارویی تأثیر گذار است. عوامل محیطی مانند سرما، گرما، میزان رطوبت نسبی وغیره بر روی میزان این ترکیبات نیز تأثیر دارد. بر این اساس فصل برداشت گیاهان دارویی معرف میزان ماده موثر، در نهایت باعث افزایش کیفیت، کمیت و بالا رفتن عملکرد آن میشود. نظر به این امر بررسی تنوع فصلی بر روی ترکیبات مادهی موثره گیاهان دارویی حائز اهمیت است. بر این اساس مطالعات بسیاری صورت گرفته است به عنوان مثال: لوییز و جانسون]78[ اثر تنوع فصلی بر روی اسیدهای رزمارینیک و کارنوزیک موجود در عصاره گیاه رزماری مورد مطالعه قرار دادند. در طول تابستان غلظت اسید کارنوزیک کاهش یافته که عامل آن می تواند در کاهش میزان بارندگی و افزایش درجه حرارت محیط باشد و به این نتیجه رسیدند که شرایط زیست محیطی در حال رشد می تواند محتوای اسید رزماریک و کارنوزیک را تحت تأثیر قرار بدهد و در نتیجه فعالیت آنتی اکسیدانی رزماری را تغییر دهد. لیو و همکاران]76[ میزان متابولیتهای ثانویه در فصول مختلف سال و سن بافت گیاه Camptotheca eroxidat را مورد بررسی قرار دادند. با افزایش سن بافت ترکیباتی مانند فنولیک اسید ها در گیاه افزایش پیدا کرد و همچنین میزان این آلکالوئید ها در تنشهای آبی هم افزایش مییابد]42[. این مطالعه نشان داد که تنشهای زنده و غیرزنده فرآیندهای متابولیک را تغییر میدهد و احتمالاً ترکیبات ثانویه در پاسخ به تغییرات محیطی دما، رطوبت نسبی، طول روز، آب و خاک تغییر میکند. بر همین اساس مطالعه بر روی گیاه بومادران میتواند بهترین فصل برداشت با دارا بودن مواد موثره گیاه را مشخص کند. رضازاده و همکاران]5[ اثر تغییرات فصلی بر روی ترکیبات فلاونوئیدی گیاه Ginkgo biloba L. بررسی کردند. آنها با استفاده از روش HPLC میزان فلاونول گلیکوزیدها در محیط اسیدی را هیدرولیز کردند. نتیجهای که مشاهده کردند این بود که در ماههای مختلف سال میزان فلاونوئیدها متفاوت است و حداکثر مقدار در خرداد ماه بدست آمد. پوری و همکاران]4 [اثر تغییرات فصلی بر روی ترکیبات فنولیک در چای سیاهCamellia sinensis L. مطالعه کردند. در ماههای گرم سال بالاترین میزان پلی فنول در نمونههای چای سیاه مشاهده شد. نرگ همکاران]87 [تأثیر تغییرات فصلی و موقعیت جغرافیایی بر روی ترکیبات ثانویه گیاه Pinussylvestris L. مورد بررسی قرار دادند و نتایج بدست آمده مشخص کرد که فاکتورهای محیطی از عواملی هستند که بر روی کیفیت کمیت ترکیبات ثانویه اثر میگذارند. مالا و همکاران تأثیر تغییرات فصل بر روی متابولیتهای ثانویه در گیاه دارویی Calotropis procera مورد آزمایش قرار دادند. آنها ترکیبات ثانویه شامل: آلکالوئیدها، فلاونوئیدها، استروئلها را از گل آن استخراج کردند ونتایج بدست آمده نشان داد که استروئل و فلاونوئیدها در فصل زمستان بیشترین مقدار را داشت و طی فصل مرطوب کمترین میزان را دارا بود. رویوگویا و همکاران اثر تغییرات فصلی بر روی متابولیتهای ثانویه در گیاه Eremanthus mattogrossensis از خانواده Asteraseae را مورد مطالعه قرار دادند. آنها از عصاره برگهای این گیاه با استفاده از روش HPLC عملکرد ترکیبات اصلی در متابولیتهای ثانویه را شناسایی کردند و نتایج بدست آمده همبستگی بالایی بین کمیت ترکیبات و تغییرات فصل نشان داد. جاکوولژویک و همکاران]70 [اثر تغییرات فصلی بر روی مقدار متابولیتهای ثانویه گیاه Chelibonium majus L. و اثر آنتیاکسیدانی آن مورد ارزیابی قرار دادند. آنها ترکیبات اصلی در متابولیت ثانویه مانند: فنولیک، فلاونوئید و فعالیت آنتیاکسیدانی آنها را در سه دوره فنولوژی گیاه (رزت، گلدهی، میوه دهی) آزمایش کردند. نتایج بدست آمده نشان داد میزان فنولیک و فعالیت آنتیاکسیدانی در مرحله رزت بالاترین میزان و مقدار فلاونوئید در مرحله گلدهی بیشترین را دارا بوده است.
1-10- ترکیبات فنولیک