و نگارش، مرا یاری رساندند، نهایت تشکر را دارم. از جناب آقای دکترمحسن بهشتی سرشت که زحمت مشاوره بر دوش ایشان بوده مراتب سپاس و قدردانی خود را ابراز می نمایم. سپاس دیگر خود را به پاس زحمت¬های رئیس پژوهشکده امام خمینی(س) آیت الله عباسعلی روحانی با فراهم آوردن چند مصاحبه، از جمله مصاحبه با آقای دعایی، ابراز می¬نمایم. در اولین نشست با دعایی در پژوهشکده امام خمینی(س)، آیت الله عباسعلی روحانی، دکتر بصیرت منش ودکتر رجایی حضورداشتند. جلسه¬ی¬دوم با آمدن دعایی به پژوهشکده، با حضور آیت الله عباسعلی¬روحانی رئیس پژوهشکده، و دکتر بصیرت منش، چند سند را، در اختیار نگارنده قرار داد. همچنین سپاس خود را به پاس زحمت مسئولان کتابخانه پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی و سازمان تبلیغات اسلامی (بخصوص از آقای جواد کامور از پژوهشگران حوزه هنری، نهایت همکاری را با اینجانب داشتند) و کتابخانه مجلس شورای اسلامی و همچنین مرکز اسناد انقلاب اسلامی تقدیم می نمایم. <br />برای پاسخگویی به بعضی از ابهامات، با آقای دعایی و چند تن از همفکران و دوستان وی مصاحبه هایی صورت گرفت و سؤالهایی به این شرح مطرح گردید:(با این تذکر که از درون این سؤال¬ها، سؤال¬های جزیی تری در حین مصاحبه مورد توجه بوده است)
– دوستان دعایی در کرمان چه کسانی بودند؟
– استادان دعایی در کرمان و قم و نجف چه کسانی بودند؟
– قضیه آتش زدن طاق نصرت در کرمان چه بود؟
– درکرمان چه چیزی باعث بازداشت دعایی شد؟
– او چگونه به گروه مبارزین قم پیوست؟
– چه زمانی با حاج مصطفی آشنا شد؟
– چرا دست اندرکاران نشریه بعثت با اسم مستعار فعالیت می کردند؟
– نشریه بعثت هر چند وقت یک بار منتشر می شد؟
اعلامیه ها را چگونه توزیع می کردند؟
– دعایی با گروههای ملی ـ مذهبی چه ارتباطی داشت؟
– در بحثهای آیت الله طالقانی و مسجد هدایت شرکت داشت؟
– از چه زمانی دعایی با مهندس بازرگان کی آشنا شد؟
– اولین باری که دعایی وارد نجف شد به کجا رفت؟
– اوضاع نجف از نظر سیاسی چگونه بود و چرا نجفی ها با فعالیت¬های مبارزاتی یاران امام خمینی مخالف بودند؟
مخالفان امام چه اتهاماتی به یاران ایشان می زدند؟
– چرا آقایان خویی و شاهرودی مخالف فعالیت سیاسی علیه رژیم ایران بودند؟
– ارتباط سیّد محمد روحانی با امام خمینی چگونه بود؟
تشکل روحانیون خارج از کشور به پیشنهاد چه کسی به وجود آمد؟
– اعضای روحانیون مبارز چه ارتباطی با هم و با گروههای دیگر داشتند؟
– کارهای سیاسی این گروه 22 نفری چه بود؟
– آیا کلیه فعالیت¬های اعضا با اطلاع این تشکل صورت می گرفت؟
– آیا حضور دعایی در اعتصاب¬ها با هماهنگی این تشکل و شخص امام خمینی بود؟
– اطرافیان امام در نجف بیشتر از چه طیفهایی بودند؟
– چرا در وسایل مسافرینی که به نجف می آمدند بدون اطلاع آنان اعلامیه می¬گذاشتند؟
– دعایی چطور با حزب بعث ارتباط پیدا کرد؟
– مواضع امام راجع به دکتر شریعتی و امام موسی صدر چگونه بود؟ چرا گروهی از یاران امام در نجف با این دو نفر مخالف بودند؟
– همکاری دعایی با سازمان مجاهدین خلق با جزئیات بیشتری توضیح داده شود؟ چه خدماتی به سازمان مجاهدین خلق (قبل از التقاط سازمان )صورت گرفته؟
– فعالیت دعایی در رادیو نهضت روحانیت به چه صورتی بود؟
– آیا امام برای ایجاد رادیو در کار انجام شده قرار نگرفت؟
– چه کسانی با این رادیو همکاری داشتند؟
– درس ولایت فقیه امام توسط چه کسی در رادیو پخش می شد؟
– چه کسی و چگونه نوارهای درس حکومت اسلامی را در رادیو بغداد پخش می کرد؟
– دعایی چگونه با تیمور بختیار آشنا شد؟
– آقای صادق طباطبایی در خاطراتش آورده که سال 49 سفری را به نجف داشته و در خانه شیخ حسن کروبی و آقایانی مثل محتشمی، سجادی، و زیارتی آنجا بودند، آقای دعایی مرا به آن جلسه رساند ولی خود، داخل نشد و در آن جلسه شرکت نکرد. چه دلیل خاصی داشت، که شرکت نمی¬کرد؟
– سید حمید روحانی در کتاب نهضت امام خمینی ج 3، گفته است: دعایی به این دلیل رادیو نهضت روحانیت را ایجاد کرد که بعثی ها برای سرپوشیده داشتن ماهیت ضد اسلامی خود از آن بهره ببرند و از طرفی تبلیغی برای سازمان مجاهدین خلق باشد. علت بدبینی او نسبت به این مسأله چیست؟
– بعد از قرار داد الجزایر وضعیت یاران امام خمینی و فعالیت¬های مبارزاتی و رادیو چگونه بود؟
– بعد از انقلاب اسلامی دعایی در چه تاریخی به عنوان سفیر ایران به عراق رفت؟ اقدامات او در این مسؤلیت چه بود؟
– عامل یا عواملی که باعث جنگ تحمیلی علیه ملت ایران شد چه بود؟
– فعالیت دعایی در مسؤلیت نمایندگی مجلس چه بود؟
– فعالیت ایشان در مجمع روحانیت مبارز چگونه بود؟ علت تضعیف این نهاد چه بود؟
– فعالیت دعایی در روزنامه اطلاعات از چه زمانی شروع شد؟
– حکمی که امام برای اداره روزنامه به دعایی دادند چه بود؟
– چه اقدامات مهمی در اداره مؤسسه اطلاعات صورت گرفت؟
– علت آزردگی امام از روزنامه اطلاعات چه بود؟
– آیا دعایی احتمال حمله عراق را به اطلاع امام خمینی رسانده بود؟
– چگونگی خاطرات دعایی، از امام، مبارزین و …
ـ چه دیدگاه سیاسی و مشی فرهنگی دارد؟

مطلب مرتبط :   مطبوعات، ساحت، ریزوم، می‌کند.، جهش‌یافته، تجدد

کلیات پژوهش

بیان مسأله:
علل و عوامل متعددی در به ظهور رسیدن انقلاب اسلامی ایران، مؤثر بوده است.روحانیت و طلاب نیز نقش بسیار مهمی در همین رابطه داشتند. گذشته از رهبری¬های هوشمندانه و مدبرانه امام خمینی (ره)، نقش پیروان نزدیک به ایشان و تأثیر آنها در روند انقلاب در خور توجه است. یکی ازروحانیون فعالی که در ایام تبعید امام خمینی درنجف در حلقه نزدیکترین یاران ایشان قرار داشت.سید محمود دعایی است. دعایی در جریان مبارزات سیاسی خارج از کشور نقش مهمی داشت و با تشکل روحانیت مبارز در عراق همکاری می¬کرد. او گاه نمایندگی امام خمینی را با مسئولین عالی رتبه عراقی برعهده داشت لذا از معدود کسانی است که اطلاعات دست اولی از مبارزات امام خمینی دارد. دعایی بعد از انقلاب اسلامی سفیر جمهوری اسلامی ایران در عراق شد. پس ازبازگشت درسال1358مدتی در دفتر رهبر انقلاب اشتغال داشت و سپس به دستور ایشان در اردیبهشت 1359 به سرپرستی مؤسسه اطلاعات منصوب گردید. اوشش دوره نمایندگی مردم تهران را درمجلس شورای اسلامی برعهده داشته است.
پژوهش حاضر می¬کوشد تا از لابه لای اسناد، مصاحبه، خاطرات و کتابهای گوناگون ضمن بررسی توصیفی شخصیت و عملکرد سیدمحموددعایی به ویژه برنامه¬های مبارزاتی،سیاسی، فرهنگی وی قبل از انقلاب اسلامی و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مورد کنکاش قرار دهد تا مشخص گردد که یاران امام خمینی در مبارزه با رژیم پهلوی در چه فضای حساس و دشواری به تلاش و مبارزه پرداختند.
سؤالات اصلی و فرعی
سؤال اصلی:
سیّد محمود دعایی در فرایند مبارزات امام خمینی چه نقش و جایگاهی برعهده داشت؟
سؤالات فرعی:
1 ـ سید محمود دعایی چگونه به نهضت امام خمینی پیوست ؟
2 ـ دعایی چه نقشی در تشکل روحانیون خارج از کشور (پیش از انقلاب )بر عهده داشت؟
3 ـ دعایی از چه ویژگیهای منحصر به فردی درمقایسه با دیگر روحانیون مبارز خارج از کشور برخوردار بود؟

مفروضات:
1ـ دعایی درفرایند مبارزات امام خمینی با رژیم پهلوی نقش مهمی بر عهده داشته است.
2-دعایی نقش اساسی در تشکل روحانیون خارج از کشور داشت.
پیشینه پژوهش:
کتاب¬ها و خاطرات جسته گریخته¬ای از سوی برخی مطلعین از جمله شاگردان واطرافیان امام خمینی منتشر شده است، این منابع با وجود داشتن اطلاعات مفید در بر گیرنده موضوع این پژوهش به صورت همه جانبه نیستند گر چه در زمره منابع به شمار می آیند. کتابهایی تحت عنوان خاطرات در ایام تبعید امام خمینی در عراق به چاپ رسیده از جمله آنها خاطرات مختصری از دعایی می باشد اما به طور مشخص پژوهشی پیرامون زندگی و فعالیت¬های ایشان صورت نگرفته است. با توجه به این امر سعی شده است برای بررسی زندگی و مبارزات و نقش دعایی در پیروزی انقلاب اسلامی از کتاب های مرتبط با موضوع و کتاب¬های اسنادی و خاطرات استفاده شود و مصاحبه با افرادی که با وی در ارتباط بودند، صورت گیرد. کتاب هایی که موضوع آن ها به نحوی مرتبط با این پژوهش هستند از این قرار مطرح است:نشریه¬ها که از مهم ترین آنها می توان به روزنامه¬های اطلاعات و کیهان اشاره کرد که متناسب با مطالب مورد نظر در این پژوهش از آن ها استفاده شد. از میان اسناد منتشر شده می توان به آثاری چون مجموعه 22 جلدی «سیر مبارزات امام خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، تهران: مؤسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی، 1386،»«یاران امام به روایت اسناد ساواک، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی،» «قیام 15خرداد به روایت اسناد ساواک، تهران: مرکز بررسی¬اسنادتاریخی وزارت اطلاعات،1378،»اشاره کرد. اطلاعات مندرج در این آثار برگرفته از اسناد موجود در مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات و مؤسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی بوده است . از اسناد انتشار نیافته می توان به اسناد و مدارکی نام برد که توسط دعایی در اختیار نگارنده قرار گرفت، که حائز اهمیتند و می توانند خلاء ناشی از برخی از منابع را پر کنند.

مطلب مرتبط :   مدینه، پیامبر، مسلمانان، میثاق، حقوقی، حقوق

تعریف مفاهیم:
زندگینامه: نگرشی به ابعاد مختلف و متزاید حیات فکری سیاسی اجتماعی و فردی یک شخصیت در متن جامعه و تاریخ است. تاریخ زندگی یا دوره¬ای از زندگی یک شخصی در حدود اطلاعاتی که نویسنده از احوال وی داشته باشد. زندگینامه را ترجمه¬ی حال و کارنامه نیز می¬گویند.
انقلاب اسلامی: در عین حال که یک انقلاب سیاسی و دگرگونی اجتماعی بود، می¬کوشید به تجدید حیات اسلام همت گمارد. در تاریخ 22 بهمن 1357 با قیام یکپارچه مردم به رهبری امام خمینی (س) به پیروزی رسید.که نظام سلطنتی را برچید و نظام اجتماعی،اقتصادی، و سیاسی جدیدی را براساس دین اسلام هدف خود قرارداد. با همه پرسی 12 فروردین 1358 جمهوری اسلامی جایگزین نظام پادشاهی شد و امام و مردم به هدف نهایی و اصلی خود رسیدند.

ضرورت و اهمیت موضوع :
یکی از راه های شناخت انقلاب اسلامی، شناخت افراد و بازیگران مؤثر در آن است. با توجه به نزدیکی دعایی به رهبر انقلاب اسلامی، شناخت زوایای شخصیت و فعالیت¬های سیاسی وی، بخش های مهمی از اقدامات روحانیون انقلابی در پیش از انقلاب و نیز وجوه دیگری از انقلاب اسلامی ایران را روشن خواهد ساخت.

نوع پژوهش وشیوه گردآوری داده ها:
روش¬این¬پژوهش¬توصیفی¬است¬وداده¬هاو اطلاعات به صورت کتابخانه¬ای(اسناد،کتاب،روزنامه و…) و نیز از طریق مصاحبه فراهم شد.

سازماندهی پژوهش:
سازماندهی این پژوهش به 5 بخش کلی تقسیم می شود.
در بخش اول به شرح حال سیّد محمود دعایی تا پیوستن به نهضت امام خمینی (س)(1320-1342ش) پرداخته شد که خود شامل دو فصل است.
فصل اول در مورد ولادت و زندگی حجت الاسلام و المسلمین دعایی است. و فصل دوم به فعالیت¬های سیاسی وی در کرمان پرداخته شده است.
بخش دوم این پایان نامه به فعالیت های سیاسی دعایی در ایران تا خروج از کشور(1342ـ 1345) اختصاص یافته است که این بخش نیز شامل دو فصل است.
در فصل اول، سفر آقای دعایی به قم و آشنایی با امام خمینی و حاج آقا مصطفی و تلمذ از اساتید، مورد بررسی قرارگرفت
و در فصل دوم به فعالیت های سیاسی وی در قم پرداخته شده است.
در بخش سوم به تداوم مبارزات سیاسی دعایی درخارج از کشور پرداخته شده است که شامل پنج فصل است در فصل اول فعالیت های سیاسی مخالفان رژیم پهلوی در عراق مورد مطالعه قرار گرفته است و در فصل دوم اشاره به تشکل روحانیون مبارز خارج از کشور دارد و در فصل سوم به فعالیت های سیاسی دعایی در عراق پرداخته شده است.
فصل چهارم و فصل پنجم به فعالیت¬های دعایی در سایر کشورها و رویدادهای سال 57 و نقش وی در این دوران اشاره شده است.
بخش چهارم به فعالیت¬های سیاسی و فرهنگی دعایی بعد از انقلاب اسلامی دارد. که شامل سه فصل است: فصل اول به سفارت ایران در عراق پرداخته شده است،و درفصل دوم، اشاره¬ای به نمایندگی دعایی در مجلس شورای اسلامی اشاره دارد و در فصل سوم این بخش به مدیریت وی در مؤسسه اطلاعات پرداخته شده است.
در بخش پنجم که آخرین بخش این پایان نامه است به دیدگاه¬ها و نظرهای دعایی پرداخته شده که شامل سه فصل است:
فصل¬های اول و فصل دوم به دیدگاههای سیاسی و مشی فرهنگی دعایی اشاره دارد و فصل سوم که آخرین فصل این پژوهش است به اهمیت خاطرات دعایی در تاریخ انقلاب اسلامی پرداخته شده است.

معرفی ونقد مراجع محوری پژوهش:
خاطره و یادنامه¬
خاطره به شکل گذرا به فعالیت¬های دعایی اشاره دارد این گونه آثار، بیشتر با نگاهی ارزشی و یک سویه نگاشته می¬شوند و نمی¬توان آنها را یک اثر تحقیقی دانست چرا که یادنامه¬ بیشتر به منظور پاسداشت اشخاص به چاپ می رسد .
مصاحبه:
مصاحبه مانند منابع دیگر دارای محاسن و گاهی موانع و آسیب هایی نیز می باشد در این شیوه از گردآوری داده، علی رغم محاسنی همچون میزان بالای اعتبار آن مصاحبه کننده با موانعی نیز روبه رو است که از جمله آن، وقت گیر بودن این شیوه برای مصاحبه کننده و به ویژه برای مصاحبه شوندگان می¬باشد. گاهی نیز مسائلی چون کهولت سن و بیماری مصاحبه شوندگانی همچون آقایان رحمت، احمد نفری، و… مزید