در موضوع تحدید حدود دریایی نیز دیوان داوری مبادرت به ترسیم خط مرزی دریایی بر اساس مختصات جغرافیایی تعریف شده، در منطقه ای از دریای سرخ بین دو کشور نمود. دیوان داوری با پیروی از رأی دیوان بین المللی دادگستری در سال 1993 در مورد اختلاف مرز دریایی نروژ و دانمارک در سن ماین از قاعده خط متساوی الفاصله – شرایط خاص705 استفاده نمود و محل وقوع جزایر و صخره ها صرفنظر از وضع حقوقی آنها، ماهیگیری، دریانوردی، منافع دول ثالث، منابع زیرزمینی، حقوق تاریخی، اصل تناسب و … را مدنظر قرار داد706.
یکی از موضوعاتی که در رسیدگی به دعوای مذکور توسط دیوان داوری مورد توجه قرار گرفت، موضوع انعقاد قراردادهای نفتی و فعالیت های شرکت های نفتی خارجی به عنوان دلیلی بر اثبات حاکمیت سرزمینی در مناطق مورد اختلاف و همچنین چگونگی مواجهه دولتها با پدیده مخازن مشترک نفت و گاز در مناطق مرزی است. از دیدگاه دولت یمن، انعقاد قراردادهای نفتی با کمپانی های نفتی و فعالیت این کمپانی ها در مناطق مورد ادعا می تواند دلیلی بر اعمال حاکمیت و درنتیجه اثبات حاکمیت بر سرزمین باشد707. در مقابل، اریتره مدعی بود که صرف عمل یک دولت در اعطای امتیاز بهره برداری از نفت به یک شرکت خارجی نمی تواند مؤید حق حاکمیت آن دولت باشد708. دیوان داوری اعلام نمود که امتیازهای اعطا شده توسط دو طرف به کمپانی های نفتی به گونه ای نیست که بتواند مؤید حاکمیت سرزمینی آنها باشد709.
دیوان داوری در بخش دیگری از رأی خود با اشاره به رأی دیوان بین المللی دادگستری در قضیه فلات قاره دریای شمال و تأکید بر نظریه جداگانه قاضی جساپ710 اعلام می کند که حتی در صورت تعیین مرز دریایی بین اریتره و یمن، ممکن است در مناطقی از دریا اصطکاک منافع میان آنها ایجاد شود در این حالت طرفین بایستی واقعیت را پذیرفته و با توافق یکدیگر مسأله را حل نمایند و در صورت عدم توافق با توسل به ترتیباتی چون تقسیم عادلانه منطقه مورد اختلاف یا استخراج منابع به صورت مشترک موضوع را حل و فصل نماید و حالت اخیر بیشتر در زمانی کاربرد دارد که مسأله وحدت مخزن711 در میان باشد712.
دیوان داوری با اشاره به رویه دولتها در سی سال اخیر و ارجاع به تحقیقات علمی صورت گرفته در این زمینه اعلام می دارد که:
“با توجه به مرز دریایی که بوسیله این رأی تثبیت و اعلام می شود دو طرف ملزم اند در صورت کشف هرگونه منابع نفت و گاز و سایر معادن که در مجاورت خط مرزی که از مرز تعریف شده بین آنها عبور نماید، به همدیگر اطلاع داده و در مورد آنها با یکدیگر مشورت نمایند. علاوه بر آن روابط تاریخی بین مردم دو کشور و روابط دوستانه بین دو دولت که از زمان صدور رأی دیوان داوری در مورد حاکمیت سرزمینی تقویت یافته در کنار رویه دولتها در استخراج از منابع معدنی که از مرز دریایی عبور می نماید، این مسأله را دو چندان مهم می کند که دولتهای یمن و اریتره به نحوه مشترک یا به صورت یکی سازی از این میادین استفاده نمایند713.”
بند دوم :رأی داوری فرانسه – انگلستان
در این داوری، دوکشور به دنبال اختلاف در تحدید حدود دریایی از دیوان داوری خواستند که که به اختلاف مذکور رسیدگی کرده و اقدام به ترسیم به ترسیم خط مرزی نماید.دیوان داوری بر اساس کنوانسیون 1958 ژنو رسیدگی کردو اصل خط متساوی الفاصله و اوضاع واحوال خاص را واجد خصیصه عرفی دانست که تلفیق آنها می تواند منجر به نتیجه منصفانه شود .دیوان مذکور در این رای که در سال 1977 صادر شد،اصل حفظ یکپارچگی مخزن را به عنوان یکی از مصادیق اوضاع و احوال خاص ،به رسمیت نشناخت.714
بند سوم :رأی داوری گویان – سورینام
گویان و سورینام در سواحل شمال شرقی قاره آمریکای جنوبی قرار داشته و سواحل آنها در مجاورت یکدیگر واقع شده است و بوسیله دهانه رودخانه Corentyne از یکدیگر جدا می شود. این رودخانه به اقیانوس اطلس می ریزد. سورینام در دوران استعمار مستعمره هلند و گویان مستعمره انگلستان بود. در سال 1799 اولین موافقت نامه تحدید حدود بین دو کشور استعمارگر در مرزهای مستعمراتی آنها در این منطقه منعقد شد. در سال 1934 کمیسیون مشترکی مرکب از نمایندگان انگلستان، هلند و برزیل جهت تعریف مرز بین گویان سورینام و برزیل تشکیل شد و این کمیسیون در سال 1936 پیشنهادات خود را در مورد تعریف نقطه تحدید حدود مرز زمینی و دریایی ارائه نمود و بر این اساس در سال 1939 انگلستان پیش نویس موافقت نامه تحدید حدود مرز دریای گویان و سورینام را تهیه کرد اما جنگ جهانی دوم مانع از انعقاد آن شد715.
در سالهای 1961 و 1965 نیز طرحهایی از سوی انگلستان در مورد تحدید حدود فلات قاره، دریای سرزمینی و منطقه مجاور ارائه شد که با پاسخ منفی از سوی هلند مواجه شد716. پس از استقلال دو کشور نیز مذاکرات به منظور تحدید حدود این مناطق منجر به شکست گردید. زیرا گویان از نظریه تقسیم بر مبنای خط متساوی الفاصله حمایت می کرد درحالیکه سورینام به تقسیم بر اساس شرایط خاص جغرافیایی تأکید می نمود717 طرحهای طرفین تا سال 1989 منجر به انعقاد موافقت نامه تحدید حدود نشد و هریک از دولتها به طور یک جانبه مبادرت به وضع قانون داخلی در مورد تعریف مناطق دریایی نمودند718. از سوی دیگر، هر دو کشور در فاصله سالهای 1960 تا 2000 با اعطای امتیاز بهره برداری به شرکت های نفتی خارجی در مناطق خاصی از منطقه مورد اختلاف بهره برداری می کردند719.
در سال 1989 رؤسای دودولت موافقت اولیه خود را درخصوص بهره برداری مشترک از منابع زیرزمینی واقع در منطقه مورد اختلاف بدون خدشه به موضوع تحدید حدود این منطقه، به عنوان یک راه حل موقت اعلام و متعاقب آن یادداشت تفاهمی نیز به امضای مقامات دو کشور رسید.720 این توافق اما هنوز به مرحله اجرائی نرسیده بود که در ژوئن 2000 دو ناوچه سورینام، یک کشتی متعلق به شرکت نفتی CGX کانادا راکه با مجوز گویان در نقطه ای از مناطق مورد اختلاف مشغول عملیات اکتشافی بود ، با توسل به قوه قهریه و اخطار از منطقه خارج کردند. این واقعه باعث شد که شرکت کانادائی عملیات خود را متوقف و برخی از شرکت های دیگر نیز با توسل به شرط فورس ماژور در قرارداد خود با گویان، مبادرت به فسخ قرارداد امتیاز نمایند721. پس از آنکه راهکارهای سیاسی جهت حل و فصل موضوع بی تنیجه ماند، گویان در قالب ماده 287 کنوانسیون 1982 حقوق دریاها موضوع را به داوری ارجاع نمود.
گویان، از دیوان داوری خواست علاوه بر تعریف یک منطقه خاص مورد نظر خود به عنوان مرز دریایی، اعلام نماید که سورینام با توسل زور منشور ملل متحد و مقررات کنوانسیون 1982 حقوق دریاها و اصول حقوق بین الملل را نقض کرده و دارای مسئولیت بوده و می بایست خسارت پرداخت نماید722.
همچنین گویان از دیوان خواست که اعلام نماید که سورینام تعهدات موجود در کنوانسیون 1982 حقوق دریاها مبنی بر تلاش برای ایجاد سازوکارهای موقت و عملی بدون خدشه به موافقت نامه تحدید حدود فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی را نقض کرده است و روند نیل به توافق در مورد تحدید حدود را به مخاطره انداخته است و ملزم به جبران خسارت است. سورینام در مقابل از دیوان خواست اعلام نماید که گویان با اعطای امتیاز بهره برداری جهت حفاری در منطقه مورد اختلاف مرزی، تعهدات مذکور در ماده (3)74 و (3)83 کنوانسیون 1982 حقوق دریاها را نقص و روند نیل به توافق نهایی در زمینه تحدید حدود را به خطر انداخته است723. رأی دیوان داوری گویان و سورینام از این جهت دارای اهمیت مضاعف است که یکی از بخشهای اصلی آن، موضوع توسل به اقدامات موقت جهت بهره برداری از میادین نفت و گاز در مناطق دریایی مورد اختلاف است. دیوان داوری اعلام می نماید که مواد (3)74 و (3)83 کنوانسیون 1982 دو تعهد را بر کشورها تحمیل می کند که شامل هرگونه تلاش برای ایجاد سازوکارهای موقت به شکل عملی و به مخاطره نیانداختن روند نیل به موافقت نامه نهایی تحدید حدود در منطقه انحصاری اقتصادی و فلات قاره می باشد724.
از دیدگاه دیوان، تعهد اول یعنی ایجاد سازوکارهای موقت عملی جهت بهره برداری از منابع، بدون لزوم نیل به توافق نهایی، حاکی از واقع گرایی کنوانسیون در جهت بهره برداری از منابع و راهکاری جهت جلوگیری از تأخیر در توسعه اقتصادی می باشد725.
از نظر دیوان “هرگونه تلاش”726 که در مواد مذکور به آن اشاره شده اگرچه تا حدودی دارای ابهام می باشد، ولی بدان معنی است که دولت متعاهد کنوانسیون ،دارای وظیفه انجام مذاکره با حسن نیت در این زمینه است. درواقع قصد طراحان این کنوانسیون این بوده که دولتها را ملزم نمایند با توافق و تفاهم در جهت ایجاد سازوکارهای موقت اقدام کنند؛ سازوکارهایی که موقتی بوده و لطمه ای به موافقت نامه نهایی تحدید حدود وارد نمی سازد727. این تدابیر یکی از ابزارهای موجود در کنوانسیون برای نیل به اهداف آن می باشد و به همین دلیل است که کنوانسیون تعهد به ایجاد چنین سازوکارهایی را به دولتها تحمیل می کند728. دیوان داوری، با اشاره به رأی داوری ارتیره یمن و رأی دیوان بین الملل دادگستری در قضیه فلات قاره دریای شمال اعلام می نماید که رویه دولتها حاکی از آن است که در مواردی که مخزن نفت و گاز از مرز بین کشورها عبور می نماید، اکتشاف و استخراج مشترک این میادین روشی برای حفظ وحدت مخزن و اکتشاف مناسب و کارآمد می باشد729. دیوان، توسعه مشترک را به معنی موسع تعریف و آنرا اکتشاف و استخراج مخازن یا میادین خاص یا جمع آوری منابع غیرجاندار در مناطق موضوع تعارض ادعا یا در مواردی که این منابع از مرزهای مشترک عبور می کنند، می داند730.
تعهد دومی که دیوان در قالب مواد (3)74 و (3)83 به تشریح آن می پردازد تعهد به عدم لطمه یا به مخاطره نیانداختن توافق نهایی است. دیوان اعلام می کند یکی از اهداف کنوانسیون، توسعه مناسبات و حل صلح آمیز اختلافات می باشد. اما این به آن معنی نیست که هرگونه فعالیتی در مناطق مورد اختلاف ممنوع شده باشد.731 از اینرو در حوزه مباحث مربوط به اکتشاف و استخراج نفت و گاز، دو دسته فعالیت ها در مناطق مورد اختلاف مجاز است اول فعالیت هایی که در قالب سازوکارهای موقت با توافق طرفین صورت می گیرد و دوم فعالیت هایی که هرچند یک جانبه است اما موجب مخاطره و لطمه به توافق نهایی نمی شود732. دیوان معتقد است فعالیت های یک جانبه ای که موجب تغییر فیزیکی در محیط نمی شوند در دسته ی دوم قرار گرفته و مجاز می باشند733 و اقداماتی که دارای چنین آثاری هستند، از آنجا که موجب لطمه به موافقت نامه نهایی می شوند بدون توافق طرفین و به شکل یک جانبه مجاز نیستند. دیوان از نظر مصداقی به استخراج نفت و عملیات تحقیقاتی اکتشافی اشاره می کند و دسته اول را موجب تغییر فیزیکی و دسته دوم را فاقد چنین اثری می داند734. این تمایز دیوان داوری، متأثر از رأی دیوان بین الملل دادگستری در قضیه فلات قاره دریای اژه است735. دیوان داوری با یک تفسیر غایت شناسانه از مواد کنوانسیون معتقد است که، تفسیر مواد کنوانسیون و ممانعت از فعالیت های که موجب لطمه به توافق نهایی می شوند، نباید به گونه ای باشد که به طور کلی کشورها را از مزایای توسعه اقتصادی در مناطق اختلافی محروم سازد. برای نیل به این مقصود تنها لازم است آن دسته از فعالیت های یک جانبه ای ممنوع شوند که موجب تغییر دائمی در محیط زیست می گردند.736 این تفسیر با دیگر جنبه های حقوق بین الملل دریاها نیز مطابقت دارد.
دیوان داوری یادداشت تفاهم 1989 بین دو کشور را که در آن در مورد بهره برداری مشترک از فرصت ها در منطقه مورد اختلاف توافق شده بود را یک سازوکار موقت در چارچوب کنوانسیون 1982 می داند. اگرچه این موافقت نامه از نظر بعد جغرافیایی فقط یک منطقه تحت امتیاز گویان را شامل می شود، ولی در آن بر انجام مذاکرات بیشتر در یک دوره زمانی برای بهره برداری مشترک تأکید شده است. گویان در چند مورد در قالب این یادداشت تفاهم اقدام به ارسال پیش نویس موافقت نامه و ارائه پیشنهاد نموده بود ولی سورینام پاسخی نداده و حتی نماینده ای جهت مذاکره اعزام نکرده بود و از نظر دیوان داوری این گونه اقدامات سورینام نقض تعهدات موجود در کنوانسیون یعنی ایجاد سازوکار موقت است737. از سوی دیگر با اینکه سورینام می دانست که اقدامات کشتی شرکت CGX صرفاً عملیات مطالعاتی اکتشافی است و حتی طرح اکتشافی این کمپانی به آن دولت نیز اعلام شده بود به جای تلاش عملی و با حسن نیت جهت نیل به توافق با گویان، اقدام به استفاده از نیروی نظامی کرده بود. این اقدام این کشور نیز از سوی دیوان مغایر با تعهد به ایجاد سازوکار موقت اعلام شد. همچنین اگرچه گویان به طور کلی به سورینام اطلاع داده است، اما این کشور نیز از نظر دیوان ناقض تعهدات مواد (3)74 و (3)83 کنوانسیون است .زیرا اجازه عملیات حفاری اکتشافی را در منطقه مورد اختلاف داده است و اقدامات گویان در صورتی مطابق با این مواد است که اولاً به طور رسمی و با ذکر جزئیات تمام فعالیت های خود را به سورینام اطلاع می داد. ثانیاً درصدد جلب همکاری سورینام در تمام فعالیت های خود برمی آمد. ثالثاً به سورینام پیشنهاد مشارکت در نتایج اکتشاف می کرد و فرصتی به این کشور جهت نظارت بر عملیات خود را می داد و بالاخره

مطلب مرتبط :   مرحوم، تعهد، عقد، وفا، می‌گوید:، وجوب