زنان، سرپرست، پیشگیری، آزار، جوامع، جوانان

ن پدر و مادر و فرزندان با دیگران مثلا خویشاوندان در مکان مشترکی زندگی می کنند. همچنین در برخی جوامع مفاهیم دیگری از خانواده وجود دارد که روابط سنتی خانواده را کنار گذاشته اند. خانواده به عنوان یک واحد اجتماعیِ جامعه پذیری، در جامعه شناسی خانواده مورد بررسی قرار می گیرد. تبارشناسی رشته ای است که دودمان های خانوادگی را در تاریخ مطالعه می کند. همچنین اقتصاد خانواده در علم اقتصاد بررسی می شود.
خانواده»: یک پدیده جهانی است، شامل دونفر بالغ از دو جنس مخالف، همراه یک یا چند فرزند خود یا فرزند خوانده که دارای رابطه عاطفی و بسیار نزدیک و تأیید شده اجتماعی می باشد.(آقا بخشی 1387، ص 125).
سرپرست خانواده»: فردی است که مسئولیت تأمین هزینه های زندگی و سرپرستی امور معنوی اعضاء خانواده را به عهده دارد و به نحوی خانواده را اداره و سرپرستی می کند. (حاج یوسفی 1382، ص 52).
خانواده تک والدی»: خانواده ای است که به علت فوت، طلاق و یا جدایی یکی از والدین، همه وظایف و ولایت و سرپرستی مادی و معنوی فرزندان توسط والد دیگر انجام می شود. (بیرشک 1380، ص13).
زنان بی سرپرست»: زنانی هستند که به یکی از دلایل فوت، طلاق و یاغیبت همسرانشان نان آور خود را از دست داده باشند. منظور از زنان بی سرپرست در این تحقیق زنانی هستند که مطابق با دستور العمل حمایت از زنان بی سرپرست سال 1378 سازمان بهزیستی کشور هیچگونه درآمد قابل توجهی نداشته و از هیچ دستگاه دولتی مستمری دریافت نمی دارند. بنابراین این زنان با داشتن شرایط لازم تحت پوشش قرار گرفته و وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آنها مورد بررسی و رسیدگی قرار می گیرد.
مشکلات اقتصادی»: ناتوانی در پرداخت هزینه های جاری مثل خوراک، پوشاک، مسکن، بهداشت و تحصیل و امور متفرقه را مشکل اقتصادی گویند. منظور از مشکلات اقتصادی زنان بی سرپرست تحت پوشش بهزیستی در این تحقیق این است که پرسشنامه اقتصادی مشخص می کند این زنان از نظر مشکلات اقتصادی درچه درجه ای از مقیاس … قرار می گیرند.
مشکلات اجتماعی»: شامل اموری مربوط به آسیب های اجتماعی، بزهکاری و تخلفاتی که افراد ممکن است در جامعه انجام دهند می باشد. منظور از مشکلات اجتماعی در این تحقیق که مربوط به زنان سرپرست خانوار و فرزندان آنها می باشد، مشخص می کند مشکلات آنها در زمینه امور فوق که در پرسشنامه اجتماعی مربوطه آمده، در چه درجه ای از مقیاس … قرار دارد.
مشکلات فرهنگی»: عدم علاقه مندی یا بی توجهی و یا نپرداختن به امور از جمله کسب علم و دانش مطالعه کتاب و نشریات، شرکت در اوقات فراغت و امور فرهنگی مسجد و غیره … را مشکلات فرهنگی گویند.
مشکلات عاطفی»: منظور از مشکلات عاطفی هستند که به عزت نفس ارزش انسانی، کرامت نفس و غرور و شخصیت و عواطف روحی انسان لطمه وارد می کند و آنها را زیر سوال می برد.
توانمند سازی»: توانمند سازی عبارت است از شناختن ارزش افراد و سهمی که می تواند در انجام امور داشته باشند. توانمند سازی عبارتست از ارتقای توانائی زنان سرپرست خانواده در استفاده بیشتر از قوه تشخیص و تحلیل داشتن بصیرت در انجام کارهایشان و مشارکت کامل در تصمیم هائی که بر زندگی آنها اثر می گذارد. زنان بی سرپرست پس از تحت پوشش قرارگرفتن، توسط مدد کار اجتماعی مربوطه توانائی و استعدادهای بالقوه آنها و اعضا خانواده مورد بررسی قرار می گیرد و با استفاده از امکانات مالی بهزیستی و جامعه (سرمایه کار، وام اشتغال) سعی و تلاش می نماید تا ایجاد شغل و کسب وکار درآمد نماید. سرانجام بدین طریق مددجو قادر خواهد بود روی پای خود بایستد وخودکفا اعلام گردد زمانی که مددجویان در بهزیستی توانستند به این مرحله برسند، باز توان تشخیص داده می شوند واز تحت پوشش خارج می گردند.

1-5-2-1-خانواده و نقش آن در تربیت فرزندان
خانواده از نهادهای مهم و اساسی جامعه است. خانواده به عنوان یک نهاد اجتماعی مهم ترین و عمده ترین نقش را در تربیت کودک ایفا می نماید. خانواده اولین آموزشگاه است. آموزشگاهی که کودک در آن لبخند، قهر، دوستی، خوش خلقی، خودداری، تعامل و تکامل وظیفه شناسی و مسئولیت و اخلاق را می آموزد. خانواده نقش اصلی را در شخصیت سازی کودک بر عهده دارد و شخصیت هر فرد همان عادتها و یادگیری های آن مجموعه ای است که با آنها در ارتباط است.
دوران کودکی به سه حلقه تقسیم می شود: از بدو تولد تا 2 سالگی، از 2 سالگی تا 7 سالگی و از 7 سالگی تا 11 سالگی، سبک زندگی و عادتها در این دوران پایه گذاری می شود.

امیرالمومنین حضرت علی(ع) فرموده اند:
«فرزندانمان را مطابق با زمان خودشان تربیت کنیم زیرا آنها برای زمان خودشان به وجود آمده اند.»  
هر چه علقه خانوادگی شدیدتر باشد، زمینه ناهنجاری رفتاری جوانان کمتر خواهد بود. هر چه خانوادههانظارت بیشتری بر برفتار فرزندان خود داشته باشند، احتمال انحراف آنها ازهنجارهای اجتماعی کاهش خواهد یافت. هرچه جوانان وقت بیشتری را با خانوادهو درکنار خانواده سپری سازند، با هنجارهای اجتماعی همنواتر خواهند شد. هرچهخانوادهها
و به ویژه مادران مذهبیتر باشند، احتمال ناهنجاری رفتاری فرزندانشان کمتر است.مذهبی بودن خود فرد نیز در تبعیت او از هنجارهای اجتماعی بسیار مؤثر است، چنانکه مذهبی بودن دوستان نیز از دیگر عوامل مساعدهمسویی باهنحارهای اجتماعی است.

1-5-3- نشانه های افراد خطرناک:
۱-بی تفاوتی عاطفی        ۲-بی ثباتی شخصیتی       ۳-خودمحوری وخودخواهی  ۴-پرخاشگری.
هر فردی که این نشانه ها را دارا بود واین نشانه ها به لحاظ کمی وکیفی درحال افزایش وگسترش بود دارنده چنین نشانه هایی برای دیگران خطر آفرینی در پی خواهد داشت.
۱-بی تفاوتی عاطفی:هریک ازما برای ارتباط اجتماعی سالم می بایستی که دارای کنش های عاطفی سالم ولازمی باشیم به طوریکه یک فرد سالم عاطفی بایستی ازناراحتی دیگران رنج برده آزرده شده ناراحت شود وتا حد امکان ازآن وضعیت پیشگیری نماید .به گونه ای که روان شناسان این گمان را دارند کسی که ازسلامت روانی بالایی برخوردار است که ازخوشحال کردن دیگران خوشحال شوند وآن کسی که نه ازخوشحال کردن ونه ازآزردن دیگران خوشحال شود خطرآفرین بالا از آسیب زدن به دیگری از غارت اموال دیگری از شکنجه احساس خوشحالی می کند.
۲- بی ثباتی شخصیتی:گاهی درگزارشهای جنایی دیده شده که قاتل بعداز قتل برای مقتول گریه هم کرده درست اسن است که فردازنظر شخصیتی ازچگونه ساختاری برخوردار باشدکه هرکس درارتباط بااوتکلیف خود را بداند.
۳- خودخواهی وخود محوری : اگرقرار باشددربین نمام ایرادهای انسانهای دنیا مهمترین رامشخص کنیم خودخواهی است درچنین وضعیتی به جایی می رسد که گاهی افرادی برای منافع خود حاضر می شوند که گروهی از افراد نابود شده به زیرخاک بروندازآنجاکه برمی آید که فرددنبال منافع شخصی است این یادمان باشد که آنگاه جامعه قابل قبول می رسدکه ازپایین ترین وبالاترین افرادش به این باور برسندزندگی آسانی،آنگاه فراهم می شود که به جای اندیشه خودخواهانه ،اندیشه های دگرخواهانه راجایگزین کنیم.

1-5-4- آسیب شناسی اجتماعی
آسیب شناسی اجتماعی به بررسی انواع مشکلات می پردازد که در سطح اجتماعی مطرح هستند و سعی می کنند علل مختلف آنها را از جنبه های مختلف فردی ، اجتماعی و غیره مورد بررسی قرار دهد.
  آسیب های اجتماعی که به تعبیر بعضی از اندیشمندان حاصل و معلول مستقیم انقلاب صنعتی هستند، در اکثر جوامع وجود دارند و تاثیرات خود را می گذارند. اما آن چه جوامع مختلف را در این مورد از هم متفاوت می سازد، نوع نگرش این جوامع به علل به وجود آورنده آسیب ها و راهکارهای اصلاح وبهبود آن است. در مورد نگرش، آن چه مهم است این که این آسیب ها چرا به وجود آمده اند؟ آیا وجود آسیب ها در جوامع امری لازم وضروری است یا می توان جامعه ای بدون آسیب داشت؟ پاسخ به این پرسش ها مستلزم شناخت نظریه های مختلف جامعه شناسی و روان شناسی است که هرکدام سعی درتبیین مسائل ،آسیب ها وبحران های اجتماعی از نظر گاه های مختلف دارند.این دید گاه ها متاثر از باورهای سیاسی و اقتصادی هر جامعه است.

1-5-5- اهمیت آسیب شناسی اجتماعی
هر جامعه ای متناسب با شرایط خود ، فرهنگ ، رشد و انحطاط خود با انواعی از انحرافات و مشکلات روبروست که تاثیرات مخربی روی فرآیند ترقی آن جامعه دارد. شناخت چنین عواملی می تواند مسیر حرکت جامعه را بسوی ترقی و تعامل هموار سازد، بطوری که علاوه بر درک عمل آنها و جلوگیری از تداوم آن عمل با ارائه راه حلهایی به سلامت جامعه کمک نماید. به عنوان مثال مسأله اعتیاد را در نظر بگیریم. این مساله هم به عنوان یک مشکل فردی و هم یک معضل اجتماعی مطرح است. روشن است در سطح اجتماعی منجر به از بین رفتن نیروها و انرژی بارآور جامعه می شود. شناسایی علل اساسی و کنترل آنها می تواند بسیاری از نیروهای از دست رفته جامعه را تجدید نموده ، در مسیر کار سالم جامعه هدایت کند.

1-5-5-1- تعریف و هدف های آسیب شناسی
در پزشکی به مطالعه و شناخت ریشه بی نظمی های ارگانیسم( موجود زنده) آسیب شناسی می گویند. در مشابهت کالبد انسانی با کالبد جامعه(نظریه اندام وارگی) می توان آسیب شناسی را مطالعه و ریشه یابی بی نظمی های اجتماعی تعریف کرد.
به گزارش هفت روز؛ درواقع آسیب شناسی اجتماعی  ، مطالعه ناهنجاری ها و نابسامانی های اجتماعی نظیر  بیکاری ، فقر ، اعتیاد ، خود کشی ، روسپیگیری ، رشوه خواری ، ولگردی ، زورگیری ، گدایی و … همراه با علل و شیوه های پیشگیری و درمان آنها و نیز شرایط بیمار گونه اجتماعی است.
 هدف ها و مقاصد آسیب شناسی اجتماعی را چنین می توان بر شمرد:
1.       مطالعه و شناخت آسیب های آسیب های اجتماعی و علل و انگیزه های پیدایی آنها و نیز بررسی شخصیت کژرفتاران و ویژگی های جسمانی ، روانی ، فرهنگی و اجتماعی آنان. شناخت درست درد ها و آسیب ها ، نخسین شرط چاره جویی و بیش از نیمی از درمان است ؛ درد تشخیص ناداده را درمان نتوان کرد ؛ زیرا هر گونه ساختن بدون شناختن ، تیر در تاریکی رها کردن است.
2.      پیشگیری از آسیب های اجتماعی به منظور بهسازی محیط زندگی و جمعی خانوادگی.از آنجا که پیشگیری همواره ساده تر ، عملی تر و کم هزینه تر از درمان است ، دارای اهمیت بسیار می باشد.
3.     درمان آسیب دیدگان اجتماعی یا بکارگیری روش های علمی و استفاده از شیوه های مناسب برای قطع ریشه ها و انگیزه های آنان.
4.     تداوم درمان برای پیشگیری و جلوگیری از بازگشت مجدد کژ رفتاری و بررسی شیوه های بازپذیری اجتماعی.
در عصر ما پیشگیری مهمتر از درمان است. بسیاری از آسیب شناسان اجتماعی برآنند که برای مبارزه با کژرفتاری ها باید زمینه اجتماعی آنها را از میان برداشت و برای حصول این منظور رعایت دو اصل ضروری است.

1-5-6- جوانان و ناهنجاریهای رفتاری
هنجارها، الگوها و قواعد رفتاری نسبتا عام و پایدار و مورد قبولاعضایجامعهاند و اعضا رفتار خود را با آنها تطبیق میدهند. مهمترین کار کرد تبعیت ازهنجارها، تأمین وفاق و انسجام اجتماعی و کار کرد مهم دیگر آن، به ویژ ه در بین نسل جوان جامعه پذیری است. متأسفانه، ناهنجاریهای رفتاری جوانان کشورروز بهروز گسترده تر میشوند و نرخ بزهکاریها و قانون شکنیهای آنها پیوسته فزونی می یابد. این مسأله ، با توجه به جوانی جمعیت کشو رمان اهمیتی مضاعف
پیدامیکند. بیتردید، برای رفع مشکلات یاد شده، ابتدا باید علل و عوامل آن رابهدرستی شناخت و هدف اصلی پژوهش حاضر، حرکتی هر چند مختصر در اینراستاست.
اصولا به مسأله ناهنجاری رفتاری یا کجروی از سه منظر متفاوت: زیستشناختی، روانشناختی و جامعه شناختی ک ه به ترتی ب ناظر بر ابعاد سه گانه زیستی،روانی و اجتماعی حیات انسانی اند، نگریسته شده است. نظریه های زیست شناختی به ساخت جسمانی انسان و رابطه آن با کج رفتاری می پردازند . نظریه های روان شناختی بین کج روی و ویژگیهای شخصیتی و روانی انسان رابطه بر قرارمی کنند و نظریه های جامعه شناختی نیز نقش عوامل محیطی و اجتماعی را درشکل گیری رفتاری های ناهنجارعمده میسازد. در چارچوب نظری پژوهش، از بین نظریه های جامعه شناختی موجود، تنها از نظریه آنومی دور کیم، مرتون ، نظری هارتباط ات نسبی سات رلند، نظری ه برچسب زنی بکر، نظریه – گروههای مرجع نیوکمب، نظریه علقه اجتماعی هیرشی و نظریه کنترل اجتماعی نی استفاده شده است.

1-5-7- تعریف آزار خیابانی
دو واژه آزار خیابانی و آزار جنسی از جهت مفهوم و مصداق بسیار به هم نزدیک می باشند.
آزار جنسی، مفهومی روانشناختی است و ناظر به رفتاری لذتجویانه از سوی جنس مخالف (مردان) است که رنج و اذیتی را بر طرف مقابل (زنان) تحمیل میکند.
سازمان بهداشت جهانی در قطعنامه خشونت علیه زنان، آزار جنسی را چنین تعریف کرده است: هر نوع رفتار خشن و وابسته به جنسیت که موجب آسیب جسمی، روانی یا رنج زنان می شود، چنین رفتاری میتواند با استفاده از تهدید، اجبار یا سلب مطلق اختیار و آزادی در جمع یا خفا رخ دهد.
بنابراین در ماهیت این مقوله، نارضایتی و عدم تحمل از سوی جنس مخالف وجود دارد. از این

]]>