نظامی داشت و نه به دولت انگلیس اجازهی چنین عملیاتی را داد. <br/” title=”br”>br />

3-2-1-4- تحلیل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- انگلیس
عمده افراد و نهادهای مربوط به دولت انگلیس در متن‌ها شامل مواردی چون بریتانیا، قوای روس و انگلیس؛ رسانه‌های بریتانیا، کارکنان شرکت نفت ایران و انگلیس، سفارت بریتانیا، سرویس اطلاعاتی بریتانیا، بی‌بی‌سی، شبکه انگلیسی اس‌آی‌اس، کارشناسان بریتانیایی، وینستون چرچیل، کلمنت اتلی بوده است.
در گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» انگلیس را با گزاره‌های زیر توصیف‌شده ‌است:
– رسانه‌های بریتانیا چهره‌ای منفی از او (مصدق) ترسیم میکردند.
– سرویس اطلاعاتی بریتانیا اولین بار با من تماس گرفت.
– سرویس اطلاعاتی بریتانیا با اشرف در سوئیس تماس برقرار کرد.
– چرچیل قرار شد تغییری در برنامه نیمه‌شب بی‌بی‌سی بدهد.
– به سرویس اطلاعاتی بریتانیا گزارش بدهیم.
– چرچیل خیلی منتظر و مشتاق بود بشنود چه اتفاقی افتاده است.
– روزهایی که ایران زیر فشار تحریم‌های نفتی از سوی بریتانیا و متحدانش کمر خم کرده بود.
– کارشناسان بریتانیایی خوزستان را ترک کردند.
– بریتانیا مانع از صادرات نفت ایران می‌شد.
– مخالفت مصدق با تهدید بریتانیا به اقدام نظامی همراه بود.
– محاصره اقتصادی ایران به‌وسیله بریتانیا این کشور را در وضع بدی قرار داده بود.
– با این تغییر (نخست‌وزیری چرچیل) موضع بریتانیا در برابر ایران تندتر شد.
– با پیروزی او (آیزن‌هاور) دولت چرچیل فرصت را برای همکاری مشترک اطلاعاتی علیه محمد مصدق مناسب دید.
– چرچیل نمایندگانی را به واشنگتن فرستاد تا مقدمات سرنگونی او (مصدق) فراهم شود.
– تشدید بحران اقتصادی ایران به خاطر تحریم‌های نفتی بریتانیا ایران را در وضع بدی قرار داده بود.
– تحریم بینالمللی نفت ایران برداشته شد.
عمده پیش‌فرض‌هایی که متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در مورد دولت انگلیس داشته است، معطوف به موضوعاتی مانند مقوله‌های ذیل است:
– ضد انگلیسی بودن یک ضد ارزش است.
– بی‌بی‌سی در پخش مصاحبه روزولت اصل بی‌طرف را رعایت ‌کرد.
– در راستای بی‌طرف‌نمایی بی‌بی‌سی، این رسانه به دخالت دولت انگلیس و سرویس‌های جاسوسی آن در کودتا اذعان دارد.
– این مصاحبه تداعی‌کننده دخالت بی‌بی‌سی در جریان کودتای 28 مرداد است که نزد اذهان عمومی مردم ایران پذیرفته‌شده است.
– در انگلیس طرح کودتا فقط باروی کار آمدن چرچیل مطرح شد،‌ قبل از آن تنها به راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز فکر می‌شد.
دلالت‌های ضمنی متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در خصوص دکتر مصدق و دولت و طرفدارانش در قالب تداعی به‌قرار زیر است. آن چیزی که متن به‌وسیله آن‌ها درصدد ذهنیت‌سازی برای مخاطب خود است عبارتند از:
– اشاره به بسته شدن سفارت انگلیس در زمان مصدق یادآور قطع روابط دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران و انگلیس در سال ۱۳۹۰ است.
– تکرار چندباره بر تلاش آمریکا برای ایفای نقش میانجی در مذاکرات ایران و انگلیس تداعی‌کننده مذاکرات هسته‌ای جمهوری اسلامی و گروه ۵+۱ و نقش ویژه‌ای آمریکا برای خود قائل است.
گزاره‌هایی که در متن به دنبال تلقین در مخاطب در مورد دولت انگلیس است، عبارتند از:
– بی‌بی‌سی با آوردن جملاتی نظیر «در اسناد منتشرشده» و «در آن زمان یک افسر بلندپایه سی‌آی‌ای بود از طراحان اصلی و فرمانده این کودتا بود» و یا «آقای روزولت پیش از مرگش در مصاحبه با بی‌بی‌سی از پشت پرده عملیات کودتا صحبت کرد» تلاش دارد تا اینگونه به مخاطب خود تلقین کند که این اطلاعات دست‌اول ابهامات این واقعه تاریخی را مرتفع می‌سازد.
– علی‌رغم همراهی انگلیس در کودتا، گوینده تلاش دارد تا این همراهی را بیش‌تر یک نقش مشورتی و حاشیه‌ای جلوه دهد. به‌طوری‌که حتی چرچیل اخبار کودتا را نه از مأموران خود که از یک مأمور سیا دریافت کند.
گزارههای اساسی متن گزارش‌ها درباره دولت انگلیس، به‌قرار زیر است:
– پخش مصاحبه‌ای از طراح اصلی کودتا پس از 3 دهه از بی‌بی‌سی فارسی برای اولین بار از بی‌بی‌سی فارسی پخش شد.
– چرچیل تلاش کرد تا با تغییر در برنامه بی‌بی‌سی حسن نیت خود را به شاه ثابت کند.
– انگلیس نقش حاشیه‌ای و مشورتی را در جریان کودتا داشت.

4-2-1-4- تحلیل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- شاه و نیروهای طرفدار سلطنت
عمده افراد و نهادهای مربوط به شاه و نیروهای طرفدار سلطنت در متن‌ها رضاخان سپه‌سالار، قوای قزاق، سردار سپه، نیروهای انتظامی، گارد سلطنتی، بغداد، نظامیان، سرلشکر فضل‌الله زاهدی؛ فضل‌الله زاهدی؛ سرلشکر فضل‌الله زاهدی، مازندران، یگان‌های ارتشی، عراق، میادین بهارستان و توپخانه، ثریا همسر شاه، رم، افسران بازنشسته، نیروهای گارد سلطنتی، اوباش؛ شاهزاده اشرف خواهر دوقلوی شاه، رئیس گارد سلطنتی، ژنرال نصیری، سپهبد زاهدی، تهران، زورخانه‌ها، پهلوان‌های زورخانه، ژنرال زاهدی، حکومت پهلوی، سازمان اطلاعات و امنیت کشور ساواک، دربار شاهنشاهی، ایتالیا بوده است.
گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» شاه و نیروهای طرفدار سلطنت با گزاره‌های زیر توصیف کرده‌اند:
– شاه در 24 مرداد دستور عزل مصدق را صادر کرد و در بیست و پنجم مرداد به او ابلاغ شد.
– شاه به بغداد گریخت.
– نظامیان دوباره دست‌به‌کار شدند.
– نگاه مردم بار دیگر متوجه شاهشان بود که منتظر بازگشتش بودند.
– شاه از مازندران به عراق می‌گریزد، مردم به خیابان‌ها می‌آیند، مجسمه شاه را از میادین و توپخانه پایین ‌کشیدند.
– نام شاه از سلام صبحگاهی ارتش حذف می‌شود.
– در صورت بروز شکافی مشخص بین شاه و مصدق مردم و ارتش ایران از شاه حمایت خواهند کرد.
– شاه حتی از درخت‌های باغ هم مطمئن نبود.
– ارتش هم به شاه وفادار است.
– برنامه خیلی ساده بود شاه یک گارد محافظ داشت که به او وفادار بودند
– علیه مصدق راهپیمایی خیابانی راه بیندازند و ارتش را به حمایت از راهپیمایی و مخالفت با مصدق ترغیب کنند.
– شاه و هوادارانش واقعهی 28 مرداد را نه کودتا بلکه رستاخیز ملی نامیدند.
– اعتمادبه‌نفس شاه بعد از کودتا خیلی بیشتر شد.
– کودتای 28 مرداد مشروعیت مشروطیت را در ایران از بین برد
درآمد نفت هم بیشتر شد.
– شاه قصد داشت تا نظام حکومت پدریاش را بازسازی کند.
– سرکوب مخالفان فصلی طولانی از اختناق سیاسی به وجود آورد
– ستاد کودتا تبدیل می‌شود به ساواک و سیستماتیک میشود و نظامیافته میشود
– شاه اصلاحات اقتصادی و اجتماعی گستردهای آغاز کرد
– او در کارش صادق نیست.
– شاه تنها به فکر تحکیم موقعیت خودش بود.
– منتقدان شاه او را مطیع بی‌چون‌وچرای امریکا می‌دانستند
– شاه به تشخیص خودش عمل میکرد
– کودتایی که کلید پیروزی‌اش در دست این جمعیت بود حمایت از شاهی که به بغداد و ازآنجا به رم گریخته بود.
– ارتش خودش عامل کودتاست.
– بیشترش را در زورخانه‌ها خرج کردند و به پهلوان‌های زورخانه دادند.
– بعدازظهر آن روز هم نیروهای رزمی طرفدار شاه وارد عمل شدند که زدوخوردهای شدی و تلفات جانی زیاد دولت سقوط کرد
– بدون کمک شبکه‌های داخلی و گروهی از ایرانیان مانند شاه، زاهدی حتی خود مصدق و اوباش موفقیت این کودتا امکان‌پذیر نبود.
– شاه هم برای ادامه سلطنت از ایتالیا به ایران بازگشت.
– کودتای 28 مرداد یک جابجایی سادهی قدرت نبود.
– شاه برای درمان بیماریاش به آمریکا رفته بود
– مردم خودشان هم به میدان آمدند.
عمده پیش‌فرض‌هایی که متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در مورد شاه و نیروهای طرفدار سلطنت داشته است، معطوف به موضوعاتی مانند مقوله‌های ذیل است:
– کودتا به هر شکلی و در هرزمانی محکوم است.
– شاه نسبت به آمریکا و انگلیس مستقل بود و به خاطرات شرایط و تحت‌فشار حاضر به همکاری با آنها شد.
– شاه و ارتش به خاطر منافع ایران حاضر به همکاری با نیروهای خارجی شدند.
– کودتای 28 مرداد تاریخ را دگرگون کرد.
– عامل به وجود آمد انقلاب کودتا بود.
– مدل حکومتی سلطنت مشروطه عالی‌ترین و مطلوب‌ترین روش حکومت است.
– سرکوب بد اما لازم است. سرکوب باید نقش مکمل را بازی می‌کرد نه نقش اصلی.
– ساواک مسئول سرکوب مردم بود.
– شاه قصد اصلاح جامعه را داشت.
– شاه در مبارزه با مذهبی‌ها مسامحه کرد.
– شاه مستقل از آمریکا و به رأی خودش عمل می‌کرد.
– در شرایط آن روز ایران اختناق برای کمک به ثبات لازم بود.
– کودتاچیان به دلیل استفاده از تانک و ارتش توانستند بر مردم مسلط شوند.
دلالت‌های ضمنی متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در خصوص شاه و نیروهای طرفدار سلطنت در قالب تداعی به‌قرار زیر است. آن چیزی که متن به‌وسیله آن‌ها درصدد ذهنیت‌سازی برای مخاطب خود است عبارتند از:
– ایران در زمان شاه از وضعیت خوبی برخوردار بود.
– گزارش تداعی‌کننده ادعاهای رژیم گذشته در مورد شاه‌دوستی مردم و محبوبیت نزد مردم است.
– دخالت‌های بی‌جای خانواده سلطنتی در مسائل سیاسی ایران در زمان حکومت پهلوی
مشروطه برای استقرار دموکراسی بود. مشروطه سلطنتی برای برقراری دموکراسی در ایران کافی بود.
– شاه اجراکننده دستورات آمریکا در ایران و منطقه بود.
– ساواک برای تأمین امنیت سلطنت شاه به هر روشی اعم از شکنجه، قتل و زندان متوسل می‌شد.
– فرار شاه در زمان کودتا تداعیکنندهی فرار شاه در آخرین روزهای حکومتش در دیماه 57 است.
– ادعای شاه و اطرافیانش در مورد قیام ملی بودن کودتا در این گزارش تداعی میشود.
گزاره‌هایی که در متن به دنبال تلقین در مخاطب در مورد شاه و نیروهای طرفدار سلطنت است، عبارتند از:
– اتفاقات 25 تا 28 توهین به سلطنت و جایگاه شاه بود.
– نیروهای ارتش و زاهدی از ساختار و نظم خود ارتش برای پیشبرد برنامه سیا و سرنگونی مصدق استفاده کرده بودند. کودتاچیان بیشتر از آنکه به نیروهای خارجی وابسته باشند، با اتکا به نیروها و امکانات داخلی اقدام به پیاده نمودن نقشه خود کردند.
– داشتن پایگاه مردمی کودتا بین مردم.
– اصلاحات ارضی شاه موردنیاز جامعه بود و اقشار تحصیل‌کرده و روشنفکر هم این اصلاحات را پشتیبانی می‌کردند.
روشنفکران و قشر تحصیل‌کرده با شاه و حکومت همراه و یکدل نبودند.
– متن تلاش دارد تا به مخاطب خود القا کند برخلاف تصور عمومی شاه نه‌تنها دارای استقلال بود بلکه نظرات و عقاید خود را به آمریکایی‌ها دیکته و تحمیل می‌کرد.
گزارههای اساسی متن گزارش‌ها پیرامون شاه و نیروهای طرفدار سلطنت به‌قرار زیر است:
– مجسمه شاه را از میادین بهارستان و توپخانه پایین می‌کشند. در ادامه آن نام شاه از سلام صبحگاه ارتش حذف می‌شود.
– شاه برای پیشینه خانوادگی روزولت اعتبار زیادی قائل بود.
– مردم و ارتش، طرف شاه بودند.
– پول بین پهلوان‌ها و در روزنامه‌های تهران خرج شد.
– شاه بعد از کودتا قدرت خود را بیش‌ازپیش با اختناق از طریق ساواک افزایش داد.
– شاه در دهه 40 با اصلاحات اقتصادی و اجتماعی گسترده از جمله اصلاحات ارضی درصدد اصلاحات ساختاری جامعه برآمد.
– شاه با نابودی تشکیلات سکولارها و طبقه متوسط، راه را برای یکه‌تازی مذهبی‌ها و طرفداران امام خمینی باز کرد. (شاه به شکل غیرمستقیم عرصه را در اختیار هیئت حاکم حاضر جمهوری اسلامی قرارداد.)
5-2-1-4- تحلیل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی
عمده افراد و نهادهای مربوط به آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی در متن‌ها آقای سالمی، انقلاب، دانشجویان؛ روحانیت سنتی آیت‌الله بهبهانی، آیت‌الله بروجردی، آیت‌الله ابوالقاسم کاشانی، زورخانه؛ روحانیون بوده است.
گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی را با گزاره‌های زیر توصیف کرده‌اند:
– ازجمله آیت‌الله کاشانی به مخالفت ورزیدن (با دکتر مصدق) شروع می‌کند.
– آیت‌الله کاشانی و سایر گروه‌ها بودند که از مصدق و جبهه ملی جدا شدند و نهضت را به بن‌بست کشاندند.
– کاشانی هرگز چنین نامه‌ای را ننوشته
– نقش چندان بزرگی در موفقیت کودتا نداشته
مخالفان حکومت مشی مسلحانه در پیش گرفتند.
– زمینه افتادن رهبری انقلاب به دست اسلامگراها
– مسجدها و بازارها را از بین ببرد آنچه باقی ماند تشکیلاتی بود که بیش از همه فرصتی برای جنبش خمینی فراهم میکرد.
روحانیت سنتی شاید مهم‌ترین نقش را در این کودتا ایفا کرد
– آیت‌الله ابوالقاسم کاشانی که کم‌کم راهشان را از مصدق جدا کردند و در مقطعی هم رودرروی او ایستادند.
– بعضی‌ها می‌گویند روحانیت از ترس نفوذ کمونیست و حفظ بقای خودش چنین موضع‌گیری‌ای کرد
– بعضی‌ها هم می‌گویند در آن زمان ارتباطاتی با سی‌آ‌ی‌ای آمریکا داشت
– بعضی سهم خواهی کاشانی از قدرت را ریشه بروز اختلاف بین او و مصدق می‌دانند
– روابط پشت پرده بعضی از روحانیون با عوامل خارجی کودتا
– باور ما این است که تقریباً همه رهبران بزرگ مذهبی با هواداران زیاد به‌شدت مخالف مصدق هستند. شبکه محلی آمریکا و شبکه انگلیسی اس‌آی‌اس دارای تماس‌های مستحکم با چنین رهبرانی هستند
– شعبان جعفری: ما با کاشانی بودیم من همیشه طرفدار کاشانی زیادتر بودم
– آیت‌الله کاشانی گفت بروید که شاه دارد از مملکت خارج می‌شود بروی

مطلب مرتبط :