شهری، . استفاده، . طراحی، . در، . ، جوامع

توسعه پایدار شهری نیازمند شناسایی توسعه پایدار شهری است که به دنبال نظریه محدودیت های محیطی برای فعالیت های انسانی در ارتباط با شهرها و تطبیق روش های طراحی در این محدودیت هاست . در این نظریه موضوع نگهداری منابع برای حال و آینده از راه استفاده بهینه از زمین و وارد کردن ضایعات به منابع تجدید ناپذیر مطرح است . نظریه توسعه پایدار شهری موضوع های جلوگیری از آلودگی های محیط شهری و ناحیه ای ، کاهش ظرفیت های تولید محلی ، ناحیه ای و ملی ، حمایت از بازیافت ها ، عدم حمایت از توسعه های زیانبار و از بین بردن شکاف میان فقیر و غنی را مطرح می کند همچنین راه رسیدن به این اهداف را با برنامه ریزی شهری ، روستایی ، ناحیه ای ، ملی که برابر قانون ، کنترل کاربری ها و کنترل بیشتر در شهر و روستاست ، می داند.این نظریه به مثابه دیدگاهی راهبردی ، به نقش دولت در این برنامه ریزی ها اهمیت بسیار می دهد و معتقد است دولت ها باید از محیط زیست حمایت همه جانبه ای کنند . این نظریه ، پایداری شکل شهر ، الگوی پایدار سکونتگاهی ، الگوی موثر حمل و نقل در زمینه مصرف سوخت و نیز شهر را در سلسله مراتب ناحیه شهری بررسی می کند . شاخص های توسعه پایدار شهری را در نمودار زیر مشاهده می نماییم : ” ( زرآبادی ، توکلی ، 1388 ) .
نمودار 3-2 چارچوب شاخص های توسعه پایدار شهری ( تفکیک شاخص های کاربردی در شهر )

منبع : ( زرآبادی ، توکلی ، 1388 ) .

2-7-1-1 عوامل پایداری شهری در مقیاس شهر :
توجه به فشردگی بافت ) بایستی متناسب با وضعیت شیب زمین ،پوشش گیاهی و اقلیم در نظر گرفته شود )
افزایش تراکم در اطراف شهر به منظور مصرف بهینه انرزی و جلوگیری از اتلاف آن و تخریب محیط زیست .
طراحی مناسب شریان ها و به حداقل رساندن سه راهی ها ،چهار راه ها و تقاطع ها برای کاهش ترافیک و آمد و رفت ها ،کاهش مصرف انرزی و آلودگی هوا .
افزایش کاربری های چند عملکردی و جلوگیری از قطبی شدن131 عملکردها و نزدیکی محل کار به زندگی .
بهینه سازی ارتفاع ساختمان ها تا چهار طبقه به منظور کاهش اتلاف انرزی در طبقه های بالاتر .
افزایش مراکز فعالیت در شهر و ایجاد تمرکز مورد نیاز در آنها .
افزایش جذابیت و خوانایی شهر .
انجام مطالعات تفضیلی برای تعریف و معرفی شاخص های پایداری شهری به عنوان برای سنجش میزان حرکت به سوی پایداری در فرآیند توسعه شهری .
استفاده از سیستم یکپارچه حمل و نقل عمومی .
برنامه ریزی و طراحی برای افزایش و کارایی هر چه بیشتر فضاهای سودمند از نظر بیولوزیکی .
توزیع نظام یافته شهرها در فضا بر اساس سلسه مراتب و متناسب با ظرفیت حمل بستر اکولوزیک هر شهر ) آمایش سرزمین ) .
مکان یابی دقیق و طراحی و برنامه ریزی بهینه برای شهرهای جدید .
تعیین ضوابط برنامه ریزی و طراحی شهری برای کاهش آلودگی هوا ، صدا و آلودگی های بصری ( زرآبادی ، توکلی ، 1388 ) .
2-7-1-2 عوامل پایداری شهری در مقیاس محله :
تطابق طراحی محله با طبیعت و همگام با محیط پیرامونش ) اعم از توپوگرافی ،اقلیم ،پوشش گیاهی و… ( .
استفاده از زمین های خالی و بناهای متروک .
استفاده از کمربند سبز در اطراف محله ها و تقویت پوشش گیاهی .
طراحی کاربری زمین در محله و مرکز محله به کونه ای که افراد بتوانند بدون نیاز به خودرو و از راه پیاده روی ،نیازهای خود را تامین کنند ( همان 1388، ص 115 ) .

2-7-1-3 عوامل پایداری شهری در مقیاس واحد همسایگی :
افزایش کاربری ها متنوع در واحد همسایگی؛
زیبا سازی خیابان ها و شریان ها؛
ایمن سازی خیابان ها و مسیرها برای استفاده پیاده؛
طراحی مسیرهای دوچرخه؛
باز زنده سازی و حفظ بناهای تاریخی؛
جلوگیری از تخریب بناها تا حد امکان؛
تامین انرزی مصرفی واحد همسایگی از منابع محلی ( همان ، 1385 ، ص 115 ) .
2-7-1-4 عوامل پایداری شهری در مقیاس بنا :
طراحی بنا به گونه ای که تاثیر نامطلوب به محیط اطراف نگذارد) جلوگیری از تاثیر ساخت بنا بر محیط زیست و گیاهان(
طراحی ساختمان های با کیفیت و استحکام لازم و با طول عمر بالا .
قابلیت استفاده مجدد از ساختمان ها و قابلیت تغییر عملکرد آنها ) انعطاف پذیری132( .
حداکثر استفاده از انرژی های تجدید پذیر در بنا .
طراحی سازگار با اقلیم در ساختمان ها .
مشارکت در مدیریت انرژی توسط استفاده کنندگان .
طراحی در جهت سلامت مردم .
استفاده از مصالح بوم آورد در طراحی بناها ) بکارگیری تجربه های گذشتگان در طراحی های بومی)
توجه به حجم بنا و سایه اندازی با استفاده از خورشید و نوع اقلیم در مکان های مختلف .
طراحی ساختمان های دلپذیر ،زیبا و با حداقل هزینه نگهداری .
بهبود روشهای ساخت و ساز صنعتی که باعث کاهش هدر رفت مصالح می شود ( همان ، 1385، ص 116 ) .

2-7-2 دیدگاه پرنشیب و آزاردهنده133 توسعه پایدار شهری :
به منابع طبیعی به عنوان یک سرمایه نگاه می شود و حداکثر استفاده کردن از آن مورد نظر است .
بر اساس این نظریه هیچ محدودیتی در زمینه ظرفیت درک انسان وجود ندارد و این قدرت انسان می تواند هرگونه سیستم محیطی را تحت نفوذ خود درآورد .
ابزار سیاست گذاری به صورت مداوم به حداکثر سازی محصول رشد آن می پردازد .
محدودیت این دیدگاه در متن توسعه پایدار عبارت از این است که این دیدگاه با معیار پول نگاه متمرکزی بر سیستم فعالیت اقتصادی دارد و از نتایج محیطی این گونه فعلا کاملا چشم می پوشد .
روشی از توسعه است که طی آن به هر قیمت باید سرمایه ها افزایش یابند و به حداکثر برسند ، این امر در زمینه کارهای بزرگ ویا درباره کارهای کوچک تولیدی یکسان است .
در جهان سوم مشکلات شهری به این دیدگاه مربوط می شود ( بیات زاده، مهری – بیدادی، امیر – رحمانی ، سعید ؛ 1390 ص 6 ) .
2-7-3 دیدگاه توسعه پایدار ضعیف شهری :
هدف با ارزش این دیدگاه رشد سرمایه داری را با امور محیطی ترکیب کردن می باشد .
لازمه اهداف سیاست گذاری در زمینه توسعه پایدار ضعیف ، در نظر گرفتن رشد اقتصادی است اما طی آن هزینه های محیطی هم در نظر گرفته می شود .
منابع محیطی به عنوان سرمایه های ثابت تلقی می شود در حالی که اقتصاد مجاز است به دنبال هر آرمان و هدف اجتماعی مناسب .برود .
رشد پایدار با توجه به سرانه درآمد واقعی طی زمان و با توجه به اهداف رشد اقتصادی رسمی بدون تخلیه ذخیره های سرمایه های ملی .
استفاده پایدار از منابع و محیط به شرطی که سرمایه های محیطی کاملا تخلیه نشود .
مخالفان این دیدگاه : گروهی آن را مانع رشد اقتصادی می دانند و گروهی دیگر آن را مخرب ساختار محیطی می دانند ( همان ، 1390 ، ص 6 ) .
2-7-4 دیدگاه توسعه پایدار قوی شهری :
مدعی این نکته که پیش شرط هرگونه توسعه اقتصادی ، محافظت محیطی است .
هرگونه توسعه اقتصادی باید طوری انجام شود که محیط لطمه نخورد و اگر از ثروت محیطی استفاده می شود هزینه هایی باید .
تعیین شود که مخصوصاً منابع تجدید پذیر اقتصادی کاملا از بیخ و بن تهی نشود و همچنین صنایع فاضلاب ها و دودهای خود را بدون تصفیه کامل به محیط رها نکنند .
هرگونه سیاست گذاری اقتصادی با عطف توجه کامل نسبت به سرمایه های محیطی ، چه آنهایی که تجدید پذیرند و چه آنهایی که قابل تهی شدن هستند .
در این دیدگاه رشد کیفی بیشتر مورد توجه است .
ابزار قانونی و اقتصادی برنامه ریزی بر روی مدیریت منابع متمرکز شده است ( همان ، 1390 ، صص 7و6 ) .
2-7-5 دیدگاه ایده آل توسعه پایدار شهری :
هدف آن تغییر ساختار اجتماع ، اقتصاد و سیاست شهری است .
اجزای این سیستم طوری چیده شده است که رفتار انسان را نسبت به محیط و طبیعت اصلاح کند دیدگاه اکولوژیست .
توسعه پایدار خالص را در نظر می گیرد ، جایی که هر چه در طبیعت می گذرد و یا در آن می نشاند به همان مقدار از آن بر می دارد .
رشد مورد نظر با معیارهای کیفی زندگی اندازه گیری می شود، نه با استانداردهای زندگی .
تنها به زندگی انسان فکر نمی کند ، بلکه کلیه عوامل زنده و غیر زنده بجز انسان را بسیار پرارزش تلقی می کنند .
در جستجوی معیارهای برابری برای فرم های گوناگون زندگی است.
در این مدل ابعاد اجتماعی توسعه پایدار بیشتر مورد توجه قرار می گیرد و معیارهای اندازه گیری موجود را در زمینه کیفیت زندگی کافی نمی بیند و پیشنهاد شاخص های بیشتری در زمینه اندازه گیری کیفیت زندگی .
می توان شهر پایدار را شهری دانست که برآمده از توسعه ای است که ذهنیت و امکان ارتقای همیشگی سلامت اجتماعی – اقتصادی و بوم شناسانه شهر و منطقه ، آن را فراهم کرده است ( همان،1390 ، ص 7 ) .

2-8 نظریه توسعه پایدار اجتماعات محلی
Sustainable Local Communities development Theory ) ) :
با مطرح شدن نظریه توسعه پایدار در مقیاس جهانی، مشکلات اجرایی در نیل به این نوع توسعه در جوامع مختلف پدیدار گشت که مشکل اصلی آن عدم توجه به ویژگی های محلی و بومی هر محدوده بوده است. همانطور که هیچ شهری نمی تواند بدون اتکا به منابع و ظرفیت محیطی اطرافش پایدار بماند، بدون توجه به اجزاء درونی خود یعنی سلولهای شهری نیز این پایداری تحقق نمی یابد. بنابراین به موازات این دیدگاه و حتی قبل از آن، دیدگاهی که توجه به محلات شهری را به عنوان سلول های حیات شهری ) از جمله مکتب محیط گرایان فرهنگی و… ( مطرح می کردند، توسعه یافت. این دیدگاه حل مشکلات شهری را استفاده از نیروهای توانمند درونزا در محلات شهری یعنی گروهها و اجتماعات محلی به عنوان سرمایه های اجتماعی که از جایگاه و کارکرد ویژهای از لحاظ حفظ و توسعه تنظیمات اجتماعی در کلانشهرها برخوردار هستند، می دانست. این دو نظریه در کنار یکدیگر، منجر به تبیین دیدگاهی با عنوان « توسعه پایدار اجتماعات محلی » گردید. این دیدگاه مبین این اصل است که محلات شهری دارای درونمایه های عظیم اجتماعی فرهنگی هستند که تنها با توجه به محلات به عنوان بستر زندگی اجتماعی ساکنین می توان توسعه پایدار آنها را سبب گردید ( موسوی ، یعقوب ، 1382 ) .
در ابتدای مطرح شدن نظریه توسعه پایدار، اکثر تفکرات و فعالیتها حول بحثهای زیست محیطی در سطح جهان بوده است. اما در چند سال اخیر رویکردهای جهانی توسعه پایدار بیشتر به سمت سرمایه های اجتماعی و تفکرات در مقیاس محلی پیش رفته است . برخلاف توسعه پایدار در مقیاس جهانی پایداری محلی تغییرات را با سرعت بالاتری و به صورت عینی متحقق می نماید. پایداری در مقیاس محله ای بدین معناست که هر شهروندی از حقوق و مزایای زندگی در آن محله برخوردار است و در مقابل عملکردها و تصمیم گیری هایی که بر سرنوشت اجتماع محلی آنها تأثیرگذار است، مسئول می باشند. این حقوق می تواند از گسترده ترین موارد تا جزئی ترین را از جمله امنیت در واحد مسکونی را نیز شامل شود Barton Hugh , 2003,) ) .توسعه پایدار در مقیاس محله به معنای ارتقاء کیفیت زندگی در شهر، شامل همه ویژگی ها و اجزاء می باشد. مانعی که نتیجه کاهش زیست محیطی، فرهنگی، سیاسی، اداری، اجتماعی و اقتصادی بدون ایجاد مانعی برای نسل آینده منابع طبیعی و افزایش کمبودهای محلی است .
مؤسسه رهن و مسکن کانادا134 در یک تحقیق با عنوان « تغییر ارزش ها ، تغییر جوامع : یک راهبرد برای توسعه جوامع پایدار و سالم » هفت جنبه کلیدی نیل به جوامع محلی سالم و پایدار را به صورت زیربیان نموده اند : ( Changing Values , CMHC, SCHL)
حفاظت از منابع طبیعی )زمین، مواد اولیه، آب، انرژی و (…
بررسی اثرات زیست محیطی )گازهای گلخانه ای ، تخریب لایه ازن، کیفیت آب/ هوا/ خاک(
حیات اقتصادی )زیرساختها، پایداری اقتصادی و (…
تساوی و عدالت )فرصتها و دسترسی، پاسخگویی به نیازهای اساسی، خدماتی و رفاهی و( …
سرزندگی و حیات )خدمات و زیرساختها، فضاهای باز، تسهیلات رفاهی، تسهیلات حمل و نقل، اقلیم و آب و هوا، نور و (…
اجتماعات محلی )مشارکت، نزدیکی و پیوند محلی، هویت، میراث محلی، فضاهای گفتگو و(…
سلامتی و امنیت ) حمایت بهداشتی، ارتقاء سطح بهداشت،حفاظت امنیتی و(… .

]]>