دانلود پایان نامه
بوده و هست و دیر گاهی است توجه ایرانیان به این هوانورد گستاخ کشیده شده است و پرش آنرا به فال نیک می گرفتند .
این مرغ دو بار به نام « سئن » ( 1 ) در اوستا یاد گردیده است و اوستا شناسان اروپایی آنرا به معنی عقاب بر گردانده اند ، از اینکه سئن همان شاهین ( عقاب ) است مورد شک نیست .
وصف شاهین از واژه شاه در آمده و این پرنده به مناسبت شکوه و توانایی و تقدس خود شاه مرغان خوانده شده است .
( فرهنگ ایران باستان ) . در کلیه فرهنگها عقاب در فارسی « آله » نامیده می شود و در بسیاری از لهجه های کنونی ایران نیز چنین آمده است و در لهجه ای به هیأت شائین ( 2 ) به جای مانده ( حاشیه برهان مصحح دکتر معین ) .
در وجه تسمیه این پرنده به شاهین گویند چون در سیری و گرسنگی نهایت اعتدال را نگاه دارد به شاهین ترازو در اعتدال تشبیه شده است . درباره بهترین نوع این پرنده گفته اند که : بایر سرخ رنگ . عظیم الجثه ، با چشمهای درشت و تیزبین ، گردن بلند ، موی بر روی پیشانی افشانده و درشت منقار و سینه فراخ با رانهای فربه و گوش و پاهای کوتاه و پنجه باز با بالهای بلند و دم کوتاه پر پشت باشد و بعضی گویند که رنگ اصلی این پرنده سیاه بوده است لذا سیاهرنگ آن بهتر باشد . گویند اول کسی که این پرنده را به دست آورد قسطنطنین قیصر رم بود چون سرعت و بلند پروازی و شکار پرنده را بدید او را خوش آمد و دستور داد او را شکار کنند و در شکارها شاهین را بر روی دست خود نگاه می داشت . مؤلف المصاید و المطارد گوید : رسم و عادت پادشاهان رم بر آن بود که هنگام حرکت شاهینها بر فراز سر آنان پرواز می کردند و هر آنجا که شاه فرود می آمد آنها نیز فرود می آمدند و یکی از علایم عظمت و بزرگی در نزد سلاطین عرب بود که هنگام حرکت موکب شاهینهار ابر فراز خود بپرواز در می آورند . ( از صبح الاعشی ) :
هــزار کبک نــدارد دل یــکی شــاهـیــن / هزار بنده نــدارد دل خداونـــدی ( شهید بلخی ) .
ســگ و یــوز در پیش شــاهــیــن و بــاز / هــمی رانــد بــر دشـــت روز دراز ( فردوسی ) .
نشســنــتــگه و مــجلــس و می گــســار / همان باز و شاهین و یـــوز و شکار ( فردوسی ) .
کــف یــوز پـــر مــغــــز آهــــو بـــــره / همه چنـگ شـــاهین دل گــودره ( عنصری ) .
دم عــقــرب بــتــابـــیــد از ســـر کـــوه / چنان چون چشم شاهین از نشیمن ( منوچهری ) .
بــگــاه ربــودن چــو شــاهیــن و بـــازی . ابـــوالطبــیــب مـــصعبی . ( از تاریخ بیهقی ) .
تفکر کن درین معنی تو در شاهین و مرغابی / گریزان است این از آن و آن بر این ظفر دارد ( ناصرخسرو ) .
تــو بــر بــالای عــلــم آنــگــه رسی بــاز / که بــر شاهین همت نشکنی پر ( ناصرخسرو ) .
ای کــه مــن بـــــازم و تــو فـــر فـــوزی / من چــو شاهینم و تـــو مرغـــابی ( معزی ) .
ور سوی کبوتـــر نگرد سخــت مـــبــنــدش / شـــاهین بعنایـت نگرد سوی کبوتر ( معزی ) .
بسخـا صیــد کند کف جوادش دل خــلــق / ز سخا کس بجز او باشه و شاهین نکند ( سوزنی ) .
پــاس او دســت گـــــر دراز کـــــنــــد / دست یابد تذرو بر شاهین ( انوری ، نقل سروری ) .
شــبــروی کــرده کــلــنـگ آســا بـــروز / همچــو شاهین کامران خواهد نــمود ( خاقانی ) .
چــو شــاهــیــن بــاز مــانــد از پــریـدن / ز گنجشکــش لگد بـایــد چشیــدن ( نظامی ) .
کــجــا گشت شــاهیــن او صــیــد گــیــر / ز شــاهین گردون بر آرد نــفــیــر ( نظامی ) .
فــرود آمــد یـکی شــاهین بــشــبــگــیــر / تـــذرو نــازنیـن را کـــرد نخجیر ( نظامی ) .
ســوی شــاهین بــحــری بـــاز گــشــتــی / کــه وحشی تر شود شاهین دشتی ( نظامی ) .
ز آهـــنین چــنــگــال شــاهــیــن غــمــت / رخنه رخنه ست اندرون من چودام ( سعدی ) .
خودرا بــزیــر چــنــگـل شــاهـین عشــق تــو / عنقای صبر من پر وبالی نیافتــه ( سعدی ) .
بــسی نــمــانــد که در عـهــد رای و رایــت او / بیک مقام نشینند صعوه و شاهین ( سعدی ) .
شهپر زاغ و زغن زیبای قید و صیـد نیست / این کرامت همره شهباز و شاهین کرده اند ( حافظ ) .
– شاهین بحری ، نوعی از کمرغان شکاری آبی است :
چو شــاهین بــحری در آمــد بــکــار / دهــد مـــاهیان را ز مرغان شکار ( گنجینه گنجوی ) .
– شاهین زرین ، علامت و نشانی بود علم ایران را ، در سر لشکریان در روزگار هخامنشیان شاهین شهپر گشوده در سر نیزه بلندی بر افراشته به همه نمودار بود . پس از سپری شدن شاهنشاهی و دست یافتن اسکندر در پایان سده چهارم پیش از میلاد به ایران عقاب ( شاهین ) نشان اقتدار ایرانیان رفته رفته در اروپا رواج یافت و در بسیاری از کشورها چون روسیه ، آلمان ، اتریش ، لهستان و غیره ؛ عقاب نقش علم آن سرزمینها گردید و در برخی از آنها هنوز برقرار است . و اسکندر آنرا نقش سکه پادشاهی خود قرار داد نشان شاهین ( عقاب ) پس از سیصد سال پایداری در مصر با اکتاویوس به رم رفت و علامت اقتدار آن امپراتورگردید .( فرهنگ ایران باستان ). ( دهخدا ، جلد 40 ، 1341 ، 186 – 187 ) .
عقاب – ع ( بضم عین ) پرنده ای است شکاری ، بزرگ جثه ، تیز پر و تیز بین و بلند پرواز ، دارای بال های دراز و منقار خمیده و چنگال های قوی ، در جاهای بلند لانه می گذارد ، جانوران کوچک مانند خرگوش و موشهای صحرایی را شکار می کند ، گاهی نیز لاشه حیوانات را می خورد ، تا صد سال عمر می کند . ( عمید ، 2537 ، 2537 ) .
شاهین – ا . ( بکس ها ) یکی از پرندگان شکاری شبیه به عقاب ، دارای نوک محکم و چنگالهای قوی و پرهای بلند ، در عربی نیز شاهین می گویند و جمع آن شواهین و شیاهین است . ( همان منبع ، 660 ) .
عقاب [ ع . ] ( اِ . ) ( جان . ) پرنده ایست از راسته شکاریان و از دسته شکاریان روزانه که دارای جثه ای نسبتاً بزرگ و پنجه و منقار بسیار قوی است . این پرنده بسیار جسور و پر جرأت است و نسبت به دیگر پرندگان شکاری قدرت و شجاعتی مخصوص دارد ، به طوریکه برخی خلبانان گزارش داده اند عقاب حتی به هواپیماهای کوچک هم حمله می کند و گاهی نیز موجب خطراتی می گردد . به همین جهت عقاب را به نام « پادشاه پرندگان » می نامند . در یونان قدیم عقاب نشانه ژوپیتر بود و رومیان عقاب را نماینده قدرت خارق العاده می دانستند و روی چوبه های درفش ملی خود مجسمه او را به عنوان یک قدرت شکست ناپذیر نصب می کردند . ایرانیان باستان نیز آنرا شعار و مظهر قدرت خویش قرار داده بودند . پرواز این پرنده به قدری زیاد است که ساعتهای متمادی می تواند به پرواز خود ادامه دهد و مسافات طولانی را به سهولت طی کند و تا ارتفاع بسیار زیاد اوج بگیرد . منقار عقاب بسیار قوی و برنده و دارای پنجه هایی پر قدرت و ناخنهایی بسیار تیز و خمیده است . عضلات پنجه و پای وی به قدری نیرومند و پر قدرت است که می تواند حیوانات قوی جثه از قبیل روباه و بچه گوزن و بره های نسبتاً بزرگ را به سهولت و سادگی از زمین برباید . در گرسنگی پر طاقت است و تا چند روز می تواند تحمل گرسنگی کند . قدرت دید این پرنده نیز بسیار است و از مسافات بسیار بعید کوچکترین حرکت از نظرش پوشیده نمی ماند . عقاب دارای کبر و غرور خاصی است و برای اینکه همواره به شکار خود تسلط داشته باشد عموماً در ارتفاعات زیاد پرواز می کند . در محوطه پرواز او دیگر پرندگان شکاری قدرت پریدن و تعقیب شکار را از دست می دهند و به مجرد دیدن عقاب شکار خود را رها کرده به منظور حفظ جان خود به گوشه ای پناه می برند . عقاب دارای انواع مختلف است که از نظر رنگ و بزرگی و کوچکی و شجاعت و دلاوری با هم تفاوت دارند از قبیل : عقاب شاهی که از عقابهای دیگر قوی تر و شجاع تر و چابک تر و بلند پروازتر است و در قلل مرتفع آلپ و پیرنه بومی است .
دیگر عقاب پیگارگ است که در سواحل دریاها می زید و به همین جهت به نام عقاب دریا نیز موسوم است . دیگرعقاب هِلیا اِتوس لوکوسفالوس که به نام عقاب آمریکایی نیز مشهور است . ( معین ، جلد 2 ، 1362 ، 2320 – 2321 ) .
– شاهین 174 [ شاه ، است . saena سیمرغ ] ( اِ . ) 1 . ( جان . ) گونه ای پرنده از راسته شکاریان روزانه از تیره بازها که دارای قرینه ای سیاه رنگ است . در حدود 40 گونه ای از این پرنده شناخته شده که در سراسر کره زمین منتشرند . شاهین دارای پرهایی زردرنگ است ولی پرهای پشت حیوان به خاکستری می گراید و زیر گلو و زیر شکمش قهوه یی است . وی دارای خالهای تیره می باشد . نر این حیوان قدری کوچکتر از ماده است . شاهین جزو شکاریان بسیار جسور و با شهامت است و با وجود آنکه از قوش کوچکتر است به علت جسارتی که دارد گاهی به عقاب و قوش حمله می نماید . شاهین عموماً در کوههای سنگی نسبتاً مرتفع و لابه لای صخره ها تخم گذاری می کند . گونه های مختلف این پرنده در ایران فراوان است و مخصوصاً گونه ای از آن که در کوهستانهای اطراف اردبیل است ، از نوع ممتاز می باشد . شاهین را صیادان جهت شکار تربیت می کنند . 2 . ( جان . ) در برخی کتب شاهین مترادف با عقاب ذکر شده است . ( همان منبع ، 2010 ) .
عقاب 175 ، پرنده ی بزرگ شکاری از تیره ی آکیپیتریدای176 . دارای منقار بزرگ و بر گشته و پنجه ی بسیار قوی است . قدرت دید و پروازش بسیار زیاد است . از پرندگان و پستانداران کوچک و خزندگان ، و بعضی از اقسامش از ماهی و لاشه تغذیه می کند . بر تندانها و یا بالای درختان بلند لانه می سازد و مشهور است که نر و ماده تا پایان عمر با هم زندگی می کنند . طول عقاب به بیش از یک متر و فاصله ی دو انتهای بالهایش در هنگام گشودگی به بیش از 2 متر می رسد . عقاب از زمانهای باستان نماد قدرت و شجاعت و آزادی بوده است و هخامنشیان عقاب شهپر گشودی زرینی بر سر نیزه در جلو سپاه حمل می کردند . در روم قدیم نیز مجسمه ی زرینی از آن بر سر نیزه در جلو سپاه حمل می شد . امپراطوران ژرمن آن را به عنوان نماد انتخاب کردند . عقاب نماد سلاطین پروس بود ، و عقاب دو سر نشان امپراطوران روسیه و اطریش . در 1782 ، عقاب سر سفید به عنوان نماد کشمت انتخاب شد .
عقاب در نجوم ، صورت فلکی شمالی در کهکشان . نسر طایر ستاره ی آلفای آنست .
( مصاحب ، جلد 2 – بخش 1 ، 1345 – 1744 ) .
شاهین ، پرنده ای شکاری بی باک ، بسیار قوی ، از اقسام چرخ ( چرخ ، پرنده ) . بالهای کوتاه چرخی و دم بلند دارد . طعمه ی آن عمدتاً پرندگان است ، ولی بسیار از پستانداران را نیز شکار می کند . در بیشتر قسمتهای آسیا و اروپا و آمریکای شمالی یافت می شود . طول نر آن حدود 55 سم و طول ماده اش ح 60 سم است . ( همان منبع ، 1447 ) .
3 – 5 – 3 عقاب در اعتقادات باستانی :
عقاب را عموماً پادشاه پرندگان می دانند، عقاب سمبل خورشید ، اشرافیت و خدایان ، به خصوص خدایان آسمان است . این پرنده نماد تجربه ، قدرت ، پیروزی و غرور و در چین نماد اصل مذکر یانگ ، تیز چشمی و بی باکی است . عقاب را اغلب تجسم اسطوره هندی گاروداً در نبرد خونین با افعی تصویر می کنند ، مشهور است . عقاب مانند شاهین در پروازش به سمت بالا قدرت خیره شدن به خورشید را دارد . بنابراین در اروپای قرون وسطی آن را با صعود نمازگزاران به سوی خدا و هم چنین صعود مسیح مرتبط می دانستند . در افسانه های استرالیایی ، عقاب دریا ارواح مردگان را به خواب برمی گرداند .
عقاب ناپلئونی : هرهنگ فرانسوی در ارتش ناپلئون یک بیرق برنزی حمل می کرد . که به شکل عقاب بود شاید این عمل موجب الهام گرفتن رومی ها شده باشد . این نماد در جنگ واترلو به وسیله انگلیسی ها گرفته شد . عقاب در چنگال راست خود نماد صاعقه ، ژوپیتر را نگاه داشته است .
عقاب کاکل سفید ایالات متحده : در سال 1782 م ، آمریکا این عقاب را نماد ملی خود کرد ، که هم روی سکه ها و هم اسکناس ها چاپ می شود و سمبل قدرت آسمانی است . عقاب در ارتباط با دارو دسته سربازان و سر عقاب ، جواهر حمایت کننده به کار می رود .
تزئین لب : از نظر آزتک ها عقاب سمبل قدرت های آسمانی و خورشید طلوع کننده است که ، نداعی گر قبیله های جنگ جو است و سر این عقاب با جواهری محافظ پوشیده می شده است .
پرهای عقاب : برای « سیوکس » عقاب خالدار نماد زندگی است . پرهای عقاب در حکم شعاع خورشید مورد احترام بودند و تاجی از پر عقاب سمبل پرنده طوفان ، روح هستی است . گذاشتن این تاج بر سر ، قبل از جنگ در سربازان قدرت و نیروی خدای عقاب را ایجاد می کند . ( بروس فورد ، 1388 ، 70 ) .
عقاب کاکل دار : کاکل ( پر ) در اصل یک نشان اشرافی بود که روی « کلاه خود » قرار می گرفت . یک عقاب سمبلی آسمانی به نشانه ی قدرت و تاج است که روی کلاه خودهای رسمی قرن بیستم قرار می گرفت . عقاب دو سر : عقاب دو سر ریشه ی بیزانسی دارد ( روم ) . ( همان منبع ، 118 ) .
3 – 5 – 4 شاهین در اعتقادات باستانی :
این پرنده غارتگر از پرندگان بزرگ وابسته به سمبل های خورشید است و سمبل هایش مانند عقاب و باز است . در مصر باستان شاهین پرنده « رع