اهل سنت است، جزء ضروریات شیعه شده است و در روایات و کتاب های شیعه آمده است، این امر یکی از موانع بزرگ سر راه تقریب می باشد. شما برای مواجهه و مقابله با این مانع و چالش چه تدبیری اندیشیده اید؟
سید علی فضل الله: ما لعن صحابه را بارزترین وسایل برای شعله ور کردن آتش فتنه و اختلاف بین شیعه و سنی می دانیم چرا که بسیاری لعن کننده صحابه رسول خدا را کافر می دانند و کافر هم باید کشته شود و این گونه جماعت تکفیری شکل می گیرد و آنچه که امروز در عراق و پاکستان شاهد آن هستیم را رقم می زنند و از اینکه جماعت تکفیری فعالیت های خود را در لبنان از همین رهگذر شروع کنند بیمناکیم و حضرت آیت الله علامه فضل الله رحمت الله علیه با تحریم لعن و سب و بی احترامی به صحابه و أم المومنین عایشه و سایر همسران رسول خدا، این مشکل را تا حدود زیادی معالجه کردند و همواره دعوت به احترام این ارزش های اسلامی داشتند و بر منطق قرآن که دشنام و سب را رد می کند، تأکید می کردند. قرآن می فرماید: وَ لا تَسُبُّوا الَّذینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَیْرِ عِلْمٍ (أنعام 108)
برخی می گویند که خداوند فرمود دشنام ندهید و نفرموده است که لعن نکنید. ولی مهم این است که به علت ممنوعیت دشنام دقت کنیم که همان مقابله به مثل است خداوند نفرمود که ایشان مستحق دشنام نیستند بلکه فرمود دشنام ندهید چرا که ایشان هم به خداوند دشنام می دهند حال می گوییم لعن نکنید چرا که عکس العمل لعن همان است که اکنون شاهد آن هستیم و هم چنین کلام امام علی در جنگ صفین به اصحابشان فرمودند: من دوست ندارم شما از دشنام دهندگان باشید. امام علی فرمودند: إِنِّی أَکْرَهُ لَکُمْ أَنْ تَکُونُوا سَبَّابِینَ وَ لَکِنَّکُمْ لَوْ وَصَفْتُمْ أَعْمَالَهُمْ وَ ذَکَرْتُمْ حَالَهُمْ کَانَ أَصْوَبَ فِی الْقَوْلِ وَ أَبْلَغَ فِی الْعُذْرِ وَ قُلْتُمْ مَکَانَ سَبِّکُمْ إِیَّاهُمْ اللَّهُمَّ احْقِنْ دِمَاءَنَا وَ دِمَاءَهُمْ وَ أَصْلِحْ ذَاتَ بَیْنِنَا وَ بَیْنِهِمْ (نهج‏البلاغه، ص 323، خطبه 206)
برخی دیگر می گویند که خداوند ظالمین را لعن کرده است که باید دقت کرد که خداوند این گونه الفاظ را در مقام تخاطب و گفتگو به کار نبرده است و معنای لعن در این آیات طرد از رحمت الهی است و خداوند در مقام تخاطب و گفتگو امر کرده است به: ادْعُ إِلى‏ سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَ الْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتی‏ هِیَ أَحْسَنُ (النحل 125) خداوند تخاطب و گفتگو به صورت صحیح را می خواهد و لعن گفتگو و تخاطب صحیحی نیست.
و ادعای برخی که لعن در روایات و ادعیه و حتی زیارت عاشورا وارد شده است، حضرت علامه فضل الله می فرمودند که این گونه روایات و ادعیه که با مضامین سب و لعن در کتب آمده است، نمی تواند صحیح باشد و زیارت عاشورا سند صحیحی ندارد و حتی اگر سندش هم صحیح باشد، سیره امامان شیعه لعن و دشنام نبوده است و امامان همواره شیعیان را دعوت می کردند که در نماز جماعت ایشان شرکت داشته باشند و جنازه های ایشان را تشییع کنید و بیمارانشان را عیادت کنید تا اینکه بگویند خدا رحمت کند بر جعفر بن محمد.
چگونه می تواند منطق امامان با اللهم العن اول و الثانی و الثالث سازگار باشد. برخی اینها را از باب تبری واجب می دانند، در حالی که تبری، خطاب با اهانت و لعن و دشنام به دیگران و ارزش های اعتقادیشان نیست. تبری حقیقی را باید در سیره امامان جستجو کرد که امام علی فرمود: لَکِنَّکُمْ لَوْ وَصَفْتُمْ أَعْمَالَهُمْ وَ ذَکَرْتُمْ حَالَهُمْ کَانَ أَصْوَبَ فِی الْقَوْلِ وَ أَبْلَغَ فِی الْعُذْرِ وَ قُلْتُمْ مَکَانَ سَبِّکُمْ إِیَّاهُمْ اللَّهُمَّ احْقِنْ دِمَاءَنَا وَ دِمَاءَهُمْ وَ أَصْلِحْ ذَاتَ بَیْنِنَا وَ بَیْنِهِمْ (نهج‏البلاغه، ص 323، خطبه 206)
بر ما واجب است که حرکتمان مثل حرکت امام علی باشد و امام علی با صحابه و امهات المومنین چه رفتاری داشته است ما هم باید همان رفتار را داشته باشیم.
حتی اگر لعن و سب از راه علم دینی ثابت شد اکنون به عنوان امر ثانوی باید کنار گذاشته شود و برای همین ما همواره تارع فتوای حرمت لعن و سب ارزشهای دینی اهل سنت هستیم و به شکر خدا در همین راستا فتوایی از رهبر جمهوری اسلامی ایران آیت الله خامنه ای حفظه الله صادر شده است و ما از سایر مراجع معظم شیعه هم درخواست داریم که برای حمایت از خون شیعیان چاره ای بیندیشند، که چرا بهانه ای دست دشنمان بدهیم که خون شیعیانی که در اقلیت هستند، ریخته شود. در حالی که می توانیم این امور را با منطق امامان و سیره امامان که منطق بصیرت و آگاهی است، حل و فصل کنیم.
شاکر: بدون مبالغه، علامه فضل الله، در دعوت به همزیستی مسالمت آمیز و وحدت امت اسلام، یگانه بودند و در بین همه مسلمانان و حتی مسیحیان محبوبیت داشتند در حالی که حضرت علامه در دروس و حوزه هایی شرکت داشتند که دیگران هم شرکت کرده اند. چرا بین علما و اندیشنمندان، علامه فضل الله ظهور کرد و ایشان چه خصوصیتی داشتند که از دیگران متمایز شدند؟
سید علی فضل الله: من فکر می کنم که علامه فضل الله قرآن و منطق رسول خداو امامان را خوب درک کرده بود و اولین کتابی که علامه در نجف اشرف نوشتند، اسلوب الدعوۀ القرآنیۀ بود و ایشان در فهم اسلام، تعصبات و تلقیات شخصی را به کار نبردند و اسلام را دین برون گرایی شناختند و اسلام هم حقیقتا دین برون گرایی و شناخت جامعه و عالم بیرون از خود است و اسلام، دین از بین بردن حساسیت هاست و علامه اسلام را اینگونه شناخته بودند و رسول خد اهم در دعوت خویش این گونه با مشرکین تعامل داشتند. قرآن می فرماید: قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ کَلِمَهٍ سَواءٍ بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمْ (آل‏عمران 64) و باید ازتباط با مسلمانان هم همین طور باشد چرا که خداوند می فرماید: وَ قُلْ لِعِبادی یَقُولُوا الَّتی‏ هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّیْطانَ یَنْزَغُ بَیْنَهُمْ (إسراء 53) یعنی با ایجاد حساسیت دیگران را تحریک نکنید و احساسات دیگران را تحریک نکنید و بحران ایجاد نکنید و اندیشه خود را با بهترین شکل و وسیله منتقل نمایید و برای همین هم علامه فضل الله قبل از سخنرانی، همواره بر سخنانی که قرار بود ارایه کنند مطالعه می کردند و می اندیشیدند و دیگران را با اندیشه و عقلشان مخاطب قرار می دادند و با انسان ها را به عنوان انسان سخن می گفتند و انسان را با پیش فرض های سیاسی و مذهبی مخاطب قرار نمی دادند و به این جهت کلام علامه مرزها را در نوردید و دلها را تسخیر می کرد.
علامه هیچ گاه نگفتند که من حق هستم و غیر از من همه باطل و گمراه هستند بلکه می گفتند که من سعی بر این دارم که به حق برسم و از شما هم می خواهم که تلاش بر این داشته باشید تا به حق برسید و هم چنین علامه از ابتدا عادت داشتند که حوزه مطالعاتی وسیعی داشته باشند و فقط خود را در محیط حوزه حبس نکرده بودند و با این حوزه وسیع مطالعات خود، دید و نگاه خود را جهانی می کرد و علامه مجلات و کتاب های هنری را مطالعه می کردند تا بدانند مردم عصر خود چگونه می اندیشند و به سبب این مطالعات در عصر خود زندگی می کردند و از علما می خواست که فرزند زمان خویش باشند و زمان خویش را بشناسند.
علامه فضل الله به جهت تنوع دینی و طائفی لبنان، همواره با اتباع همه ادیان و طوائف دیدار می کردند و دیگران را با بینش و بصیرت می شناخت و با طرز فکر دیگران هم آشنا می شد تا بداند او چگونه می اندیشد و چگونه می توان با او سخن گفت چرا که اگر مخاطب را نشناسی نمی توانی با او سخن بگویی و این ها خصوصیات علامه فضل الله بود. برای همین ما همواره از برادران می خواهیم که در زندگی و سیره علامه فضل الله مطالعه داشته باشند و بدانند که چگونه شخصی با عنوان مرجع دینی شیعه، توانست در دل ها رسوخ کند و دلهای همگان را تسخیر کند. شخصی از استرالیا آمده بود و می گفت که من با سخنان و تالیفات علامه آشنا شده ام و خبر وفات علامه برایش سخت گران بود و می گفت: نمی توانم باور کنم و برایم سخت است با چنین شخصیت عظیمی وداع کنم و یکی از کارمندان شبکه سی ان ان به جهت اینکه از علامه فضل الله به عظمت و بزرگی یاد می کرد اخراج شده بود و متأسفانه این نوع رفتار را از سوی برخی علما و مراجع شیعه نیز مشاهده کردیم.
شاکر: نقش علامه فضل الله و وحدت اسلامی و تقریب مذاهب اسلامی در لبنان چگونه بود؟ و آیا حضرت علامه در این باره وصیت یا سفارشی به علما و فقها و طلاب شیعه داشتند؟
سید علی فضل الله: علامه فضل الله نقش بارزی در وحدت اسلامی داشتند و کتاب ها و مقالات و اشعاری در موضوع وحدت از خود بر جای گذاشتند و حتی شعری در وحدت اسلامی و در بزرگداشت سید محسن امین دارند که می توانید از دکتر سید نجیب نور الدین بگیرید.
علامه نقش و همکاری بزرگی در تاسیس مرکز تجمع علمای مسلمین لبنان و مجمع تقریب بین المذاهب الإسلامیه در لبنان داشتند و دیدارها و همکاری های علامه فضل الله در مجال تقریب موثر و تعیین کننده بود و در لبنان هر مشکل و اختلافی بروز می کرد بعنوان مرد وحدت و آشتی بین طرف اختلاف شناخته شده بود و فتاوای ایشان نقش بزرگی در وحدت اسلامی و کم کردن تشنجات و نا آرامی های مذهبی و سیاسی لبنان، ایفا کرده است خصوصا فتوای حرمت لعن و دشنام صحابه و همسران رسول خدا بسیار راه گشا بوده است.
وصایای سید فضل الله به علمای شیعه که به صورت مکتوب موجود است و برخی سخنانی که ایراد فرموده اند، همواره بر وحدت و توحید کلمه تأکید می کردند.
شاکر: حضرتعالی فعالیت های جمهوری اسلامی ایران را در خصوص وحدت اسلامی و تقریب مذاهب اسلامی چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا جمهوری ایران توانسته است از پتانسیل های واقعی خود در راه تقریب بهره برداری کند؟
سید علی فضل الله: ما همیشه تأکید داشتیم که جمهوری اسلامی در موضوع وحدت اسلامی بسیار جدی و موثر عمل کرده است و همواره متذکر شدیم که از زمان امام خمینی تا کنون فعالیت های موثر و خوبی داشته است و ما از فعالیت های دارالتقریب که در وحدت اسلامی نقش خوبی دارد، تقدیر می کنیم و جمهوری اسلامی در این چهارچوب بسیار اساسی کار کرده است خصوصا در چهارچوب سیاسی عملکرد خوبی داشته است چرا که اختلاف ها در لبنان همواره بر محور سیاسی دور می زند و اختلاف های مذهبی لبنان نیز از اختلاف های سیاسی ناشی می شود و ما همیشه از مسئولین جمهوری اسلامی خواسته ایم که مراقب باشند که مواضع سیاسی ایشان منجر به تشنج اوضاع مذهبی لبنان نشود و مواضع جمهوری اسلامی ایران باید به گونه ای باشد که گروهی که قانع شد گروه دیگر متشنج نشود مثلا اکنون جمهوری اسلامی ایران حامی نظام سوریه است و این به جهت حمایت سوریه از مقاومت اسلامی بر علیه اسرائیل است ولی نباید این حمایت به کشمکش و درگیری مذاهب اسلامی سوریه بینجامد و این از جهت سیاسی بود ولی از جهت دینی و مذهبی شکی در تاثیر مثبت بودن فعالیت های جمهوری اسلامی ایران نیست و در بعد سیاسی نباید خطاب سیاسی و موضع سیاسی به گونه ای باشد که گروه های مقابل برآشفته شده و یا احساساتشان تحریک شود یعنی یک بار خطاب به گونه ای است که مخاطب برآشفته می شود ولی یک بار خطاب موجب آشفتگی مخاطب نمی شود.
جمهوری اسلامی ایران با همه مثبت بودن فعالیت هایش به تنهایی نمی تواند در راه وحدت اسلامی راهگشا باشد بلکه باید حوزه های علمیه و مراجع تقلید در این موضوع همکار و همیار جمهوری اسلامی ایران در وحدت اسلامی و تقریب مذاهب اسلامی باشند و باید از برخی مناسبت ها که ایجاد حساسیت می کند برحذر باشد مثل مراسمات مناست های مختلف امامان یا شهادت حضرت زهرا. ما همه ظلم هایی که بر امامان و حضرت زهرا رفته است را می دانیم ولی اکنون زمان تسویه حساب های تاریخی نیست و باید مراسمات باید به صورت روشنگر و اندیشه ساز باشد و موجب تشنج کردن جامعه مذهبی هم نشود.
شاکر: حضرتعالی چه راهکار و پیشنهادی برای تقویت وحدت اسلامی و تقویت ارتباطات مسلمانان دارید؟
سید علی فضل الله: ما تقویت دیدارهای علما و اندیشمندان شیعه و سنی و تقویت ارتباط حوزه های علمیه و الأزهر شریف را توصیه می کنیم چرا که الأزهر نقش مهمی در اسلام معتدل داشته و دارد و الأزهر اعلام کرده است آماده است ارتباط داشته باشد و حتی برای سفر به نجف اشرف و نماز پشت سر علمای شیعه آماده است ولی احدی جواب ایشان را نداده است و ما بر ضرورت تعامل با الأزهر تأکید داریم و هم چنین فعالیت وحدت اسلامی را در سطح علما اسلامی منحصر نمی دانیم و باید در سطح مردمی نیز نزول داشته باشد و با برپایی مجالس عمومی وحدت را تعمیم دهیم و می توانیم مساجد وحدت بنا کنیم چرا که مساجد ما یا مسجد شیعی است یا مسجد سنی. ضروری است که کمسیون وحدت تاسیس شود و در حل و فصل اختلاف ها فعالیت نماید و در لبنان این ضرورت مورد تأکید است چرا که مشکلی که پیش می آید لازم است یکایک افراد علما بیانیه دهند که این مشکل سیاسی است و ربطی به مذهب ندارد ولی با تاسیس کمسیون وحدت می توان مرجعی برای حل اختلاف ایجاد کرد.
و نیز ضرورت دارد روابط دولت های اسلامی تقویت شود چرا که مادامی که روابط ایران و عربستان متشنج است و یا روابط ایران و ترکیه متشنج است نمی توان امید وحدت و تقریب مذاهب اسلامی را داشت چون اختلاف های سیاسی

مطلب مرتبط :   آفات، انباری، حشره، حشرات، سموم، انبار