آنان واگذار میکردند.
بیمه حوادث غیردریایی از نیمه قرن هفدهم برای اولین بار در انگلستان در پی آتش سوزی بزرگ لندن در سال 1666 میلادی شکل گرفت و موسسات بیمه آتش سوزی در لندن ایجاد گشت.307 بدین ترتیب پس از بیمه باربری دریایی که اولین رشته بیمه است، رشته بیمه آتش سوزی به عنوان دومین رشته بیمهای و اولین رشته بیمه غیردریایی، فعالیت خود را آغاز کرد و از اواخر قرن نوزدهم و به دنبال توسعه ماشینیسم و صنعتی شدن جوامع، بیمههای جدیدی رو به گسترش نهاد که ما امروزه شاهد طیف وسیعی از انواع بیمه نامهها هستیم.
ب) سابقه تاریخی بیمه در ایران
در سال 1310 بیمه با فعالیت شرکتهای خارجی در ایران آغاز شد، در این سال قانون و نظامنانه ثبت شرکتها در ایران به تصویب رسید و به دنبال آن بسیاری از شرکتهای بیمه خارجی از جمله: اینکستراخ308، آلیانس309، ایکل استار310، یورکشایر311، رویال312، ویکتوریا313، ناسیونال سویس314، فنیکس315، اتحاد الوطنی و … به تاسیس شعبه و ایجاد نمایندگی در ایران پرداختند. شرکت سهامی بیمه ایران در سال 1314 به عنوان اولین شرکت بیمه ایرانی، با سرمایه 20 میلیون ریال از طرف دولت تاسیس شد. در سال 1316 قانون بیمه در 36 ماده به تصویب رسید. در سال 1331 در پی مصوبه هیات دولت کلیه شرکتهای بیمه خارجی موظف شدند برای ادامه فعالیت خود در ایران، مبلغ 250 هزار دلار ودیعه نزد بانک ملی ایران بسپارند و پس از آن نیز منافع سالیانه خود را تا زمانی که این مبلغ به 100 هزار دلار برسد به آن بیفزایند. این تصمیم موجب تعطیل شدن کلیه نمایندگیهای شرکتهای خارجی به استثناء دو شرکت بیمه «یورکشایر»316 و «اینکستراخ»317 گردید و عملاً بازار بیمه برای فعالیت شرکتهای ایرانی آماده شد.
در سال 1329 اولین شرکت بیمه خصوصی بنام «بیمه شرق» تاسیس شد و تا سال 1343 هفت شرکت دیگر نیز تاسیس شده و به بیمه گری پرداختند.
تا سال 1350 و تصویب قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری وظیفه کنترل و نظارت بازار بیمه در اختیار شرکت سهامی بیمه ایران بود که در پی تاسیس شرکت بیم مرکزی ایران، این وظیفه به این نهاد دولتی واگذار شد.
در پی پیروزی انقلاب اسلامی در سال 1358 بنا به تصمیم شورای انقلاب کلیه شرکتهای بیمه خصوصی ایران ملی شد و تصدی آن به دولت واگذار شد و پروانه فعالیت دو شرکت خارجی لغو گردید و ده شرکت بیمه سابق با هم ادغام شده و شرکت بیمه دانا را به وجود آوردند و در بازار بیمه ایران عملاً چهار شرکت دولتی بیمه ایران، دانا، آسیا و البرز به فعالیت پرداختند. در سال 1380 با تصویب قانون تاسیس موسسات بیمه غیردولتی، شرکتهای بیمه خصوصی نیز امکان تشکیل و فعالیت را بدست آوردند.318
گفتار سوم: شناخت قرارداد بیمه
بند اول: ماهیت حقوقی قرارداد بیمه
در هر قرارداد بیمه معمولاً یک شرکت بیمه تعهد میکند که اگر بر اثر وقوع حادثهای مشخص (خطر) به طرف دیگر (بیمه گذار) در عوض پرداخت مبلغ معینی پول (حق بیمه) به وی غرامت پردازد.
از آنجا که قراردادهای صادراتی همواره مستلزم جابجایی و حمل و نقل کالاها هستند خطرهای معینی به وجود میآید که طرفین قرارداد معمولاً میخواهند آن را بیمه کنند. تعیین اینکه کدام یک از طرفین باید کالای مورد معامله را در کدام بخش از سفر (مسیر کالا) بیمه نمایند و چه نوع بیمهای باید فراهم شود و چه کسی باید هزینه بیمه را بپردازد قسمت بسیار مهم یک قرارداد صادراتی است. مقررات بیمه حمل و نقل دریایی به صورت گسترده استاندارد شده است اگرچه این امر در مورد حمل زمینی یا هوایی صورت نگرفته اما قراردادهای بیمه حمل و نقل زمینی و هوایی حتی الامکان بر اساس رویه بیمه دریایی منعقد میشوند.
اصل اساسی در قرارداد بیمه این است که بیمه گذار (طرف بیمه شده) باید نفعی قابل بیمه داشته باشد. خریدار ممکن است بیمه نامهای برای کالاهای خریداری شده تهیه کند اما چنانچه مسئولیت خطرهای متوجه در زمان وقوع حادثه هنوز به او منتقل نشده باشد نمیتواند هیچ گونه ادعایی در مورد از بین رفتن یا آسیب دیدن کالاها بنماید. به همین ترتیب در صورتی که به هنگام از میان رفتن یا آسیب دیدن کالا مسئولیت خطرهای متوجه آن قبلاً به خریدار منتقل شده باشد فروشنده نمیتواند ادعای خسارتی به استناد بیمه نامه نماید.
باید متذکر شد که حقوق بیمه گذار طبق بیمه نامه دریایی، قابل انتقال به گیرنده کالا (خریدار) است. این انتقال از طریق ظهرنویسی بیمه نامه و تحویل آن به خریدار صورت میگیرد. مسایل بیمه بسیار پیچیدهاند و صادر کننده ای که قصد بیمه کالای صادراتی خود را دارد در صورت عدم آشنایی با موضوع باید به دلایل بیمه در این خصوص مشورت نماید. اصطلاحات بازرگانی بین المللی خصوصاً اینکوترمز319 که طرفین قرارداد در قراردادهای صادراتی به کار میبرند معمولاً مشخص میسازد که کدام یک از طرفین باید هزینه بیمه را تقبل نماید. هرگاه خریدار بخواهد تعهداتی بیش از این حداقل را در قرارداد بگنجاند باید تصریح نماید که مبنای قرارداد اینکوترمز به انضمام هرگونه ترتیبات اضافی موردنظر اوست. بر اساس شرایط «سی آی پی»320 خریدار مسئولیت کلیه خطرهای احتمالی متوجه کالا را از زمانی که در اختیار اولین حمل کننده گذاشته میشود به عهده میگیرد. در مواردی که خریدار موظف به پرداخت هزینه بیمه به طور جداگانه میباشد ممکن است از فروشنده تقاضا کند که ترتیب بیمه کالا را به هزینه خریدار و بر طبق دستورات او بدهد. البته وقتی که فروشنده این کار را انجام میدهد او به نمایندگی و به حساب خریدار اقدام مینماید و نه به حساب خودش، درست همانند موردی که قرارداد مقرر میدارد فروشنده کالا را به هزینه خود بیمه کند (یعنی در حقیقت هزینه بیمه جزء قیمت کالا منظور میگردد).
طرفی که قرارداد بیمه را منعقد میکند ممکن است مستقیماً با شرکت بیمه تماس بگیرد و یا از طریق یک دلال بیمه عمل نماید. در حالت اخیر وی درباره نوع بیمه مورد نیاز کالا و خطرهایی که تحت پوشش بیمه قرار میگیرند، به دلال دستور میدهد و دلایل نیز بر همین اساس ترتیب انعقاد قرارداد بیمه با شرکت بیمه یا نمایندگانش را فراهم میآورد. به محض توافق در مورد قرارداد دلال ممکن است بیمه نامه موقت یا یادداشتی را به منظور توضیح قرارداد منعقده جهت بیمه گذار ارسال دارد.
البته طبق عرف و رویه متحدالشکل اعتبارات اسنادی بیمهنامههای موقت که توسط دلالان بیمه صادر شده مورد قبول نخواهد بود مگراینکه اعتبار صراحتاً قبول آن را اجازه دهد. به هر حال طرفین قرارداد باید بدانند که چنین اسنادی را شرکت بیمه و یا نمایندگیهای آن صادر نمیکنند و بنابراین هیچگونه تعهدی را برای آن ایجاد نمینماید. بعضی از کشورها لازم میدانند که کلیه کالاهایی که وارد کشورشان میشوند، توسط شرکتهای بیمه ملی، بیمه گردند. صادرکنندگان و واردکنندگان کالا باید قبل از توافق در مورد موافقتنامههای بیمه ابتدا بررسی کنند که آیا چنین قواعدی در کشورشان وجود دارد یا نه. امروز با اجرای جدید و متنوع طرحهای عمرانی، ارزش حقیقی و تجاری آن افزونی مییابد که افزایش بیشمار ریسک را در پی خواهد داشت. غفلتی ناچیز ممکن است عواقب بسیار بزرگی به شکل خسارت یا زیان داشته باشد. قیمت پیشنهادی پیمانکاران در مناقصه اغلب فاقد حاشیه برای مقابله با ضررهای اضافی است به همین دلیل آنان برای جلوگیری از اتفاقات حوادث و خسارتهای غیرقابل پیش بینی نیاز به حمایت دارند همین نیاز است که آنان را به سوی به کارگیری بیمه هدایت میکند. برخی بیمههای مهندسی در طول اجرای پروژههای عمرانی از این قرار است.
بیمه تمام خطر پیمانکاران321
بیمه تمام خطر نصب322
بیمه عدم نفع مقدم کارفرما323
بیمه جامع پروژه324

مطلب مرتبط :   تیمار، برگهای، کلروفیل، آبیاری، شوری، al.,

بند دوم: بیمه نامه و محتوای آن
الف) بیمه نامه
بیمه نامه سندی است که ترتیبات بیمه را توضیح میدهد و حقوق طرفین قرارداد را تعیین میکند. این سند را شرکت بیمه و یا نمایندگان آن صادر میکنند و نوعاً شامل جزئیات زیر است:
– نام و امضای بیمه گر
– نام بیمه گذار
– مشخصات خطرهای تحت پوشش
– مشخصات محموله
– محلی که در آنجا مطالبات قابل پرداخت به انضمام مشخصات نمایندهای که از او باید مطالبه خسارت کرد.
– امضای بیمه گذار، اما اگر حق مطالبه خسارت را بتوان به طرف دیگری معمولاً خریدار منتقل کرد که در این صورت ظهرنویسی سند توسط او نیز مورد نیاز میباشد.
– تاریخ صدور325
ب) محتوای بیمهنامهها
در بیمهنامهها جز در مورد کارکنان و ماشین آلات ساختمانی و تاسیسات متعلق به پیمانکار باید نام کارفرما به عنوان ذی نفع درج گردد و قبل از شروع هر کار به کارفرما تسلیم گردد. هر نوع تغییری در محتوی یا زمان پایان اعتبار بیمه نامهها باید با اطلاع قبلی کارفرما باشد. در تمام بیمهنامهها بیمه گذار موضوع بیمه و طرف ذی نفع از آن باید به وضوح بیان شده باشد.326
بند سوم: انواع بیمه نامه
رایج ترین انواع بیمه ها عبارتند از: بیمه نامه حاوی ارزش موضوع بیمه یا فاقد ارزش موضوع بیمه، بیمه نامه با پوشش باز یا شناور و بیمه نامه زمانی.
الف) بیمه نامه حاوی ارزش موضوع بیمه یا فاقد ارزش موضوع بیمه
در بیمه نامه حاوی ارزش موضوع بیمه، ارزش کالاهای بیمه شده تعیین میگردد؛ بگونهای که در صورت بروز خطر این مبلغ به بیمه گذار پرداخت خواهد شد. اگر بیمه نامه فاقد ارزش موضوع بیمه باشد و خطر به وقوع بپیوندد ضروری خواهد بود که ارزش موضوع بیمه قبل از پرداخت بیمه تعیین گردد. البته موضوع بیمه نه تنها ممکن است کالا را شامل شود بلکه همچنین به هزینهای مانند حقوق و عوارض گمرکی کرایه حمل و غیره مربوط گردد.
ب) بیمه نامه با پوشش باز یا شناور
صادرکنندگان بزرگی که مایل نیستند برای هر فقره فروش موافقت نامه بیمه جداگانه منعقد کنند معمولاً از این نوع بیمه نامه استفاده میکنند.
بیمه نامه شناور فقط شرایط کلی قرارداد بیمه را مشخص میکند و هدف آن تامین پوشش برای کالا و دیگر اقلام در برابر خطرهایی است که امکان دارد در سفرهای آتی اتفاق بیفتد. در بیمه نامه شناور نه موضوع بیمه دقیقاً مشخص میگردد و نه سفری که در خلال آن ممکن است خطرهای مزبور به وقوع بپیوندد. بعداً و قبل از آغاز سفر واقعی بیمه گذار طی یادداشتی این اطلاعات را به بیمه گر ارسال میدارد.
بیمه نامه با پوشش باز از این جهت به بیمه نامه شناور شباهت دارد که تنها حاوی عبارات و شرایط کلی بیمه است ولی در آن جزئیات موضوع بیمه یا سفرهایی که در خلال آنها خطرهای تحت پوشش ممکن است واقع شوند ذکر نمیگردد. بر خلاف بیمه نامه شناور که در آن ارزش خطر بیمه شده در هر سفر از ارزش بیمه در هر قرارداد کلی کسر میگردد تا به صفر برسد در بیمه نامه با پوشش باز سقف بیمه پس از هر سفر به طور خودکار مجدداً به حداکثر مبلغ تعیین شده میرسد. در بیمه نامه با پوشش باز موضوع بیمه و برنامه سفر معمولاً در گواهی بیمه مشخص میگردد که بیمه گر طبق دستورات بیمه گذار صادر مینماید. در این گواهیها ممکن است خلاصهای از شرایط بیمه نامه با پوشش باز قید شده باشد.
ج) بیمه نامه زمانی
بیمه نامه زمانی خطرهایی را که ممکن است در یک دوره زمانی معین به وقوع بپیوندد بیمه میکند در حالی که بیمه نامه سفری خطرهایی را که ممکن است طی سفری از یک محل معین به محل دیگر واقع شوند تحت پوشش قرار میدهد. به هر حال ترکیبی از این دو نوع بیمه متداول است یعنی شرایط انبار به انبار که سفری معین به انضمام مدتی مشخص پس از خاتمه سفر را شامل میشود.327 مثلاً در بیمه نامه قید میشود از 5/11/2013 تا 8/11/2013 برای حمل در مسیرهای ترانزیت.
در قرارداد بیمه میتوان شرط کرد که آغاز اعتبار و اثر قرارداد مشروط به پرداخت حق بیمه باشد. در صورت وجود چنین شرطی قرارداد معلق بوده و مادام که حق بیمه پرداخت نشده است، پوشش بیمهای ایجاد نمیشود. برای مشخص بودن زمان شروع اثر، معمولاً آغاز پوشش بیمه از ساعت 24 روز پرداخت حق بیمه پیش بینی میشود.
گفتار چهارم: اوصاف بیمه در تجارت بین الملل
در تجارت جهانی کلیه خریداران، فروشندگان و شرکتهای حمل و نقل و حتی کلیه اعتبار دهندگان سعی دارند که در فعالیتهای خود خطر و ریسک را به حداقل برسانند؛ چرا که خریدار کالا میخواهد کالا را سالم و بدون خسارت احتمالی در بندر مقصد تحویل بگیرد و فروشندگان میخواهند که کالای خود را بدون هیچگونه آسیبی به سلامت تحویل خریدار دهند. شرکتهای حمل و نقل میخواهند با این امانت سنگین که از طرف واگذار کنندگان محموله های باارزش در اختیار آنها گذاشته شده ریسک از بین رفتن و یا خسارت دیدن احتمالی را به حداقل کاهش دهند و اعتباردهندگان که به موسسات مالی مقروضند برای اینکه سرمایه مجدداً به صندوق برگردد به ناچار باید بسوی بیمه روی آورند و بدون شک پوشش بیمهای لازم را در معاملات خود ملحوظ دارند. بدون شک چنانچه این اطمینان نسبت به جبران خسارت احتمالی وجود نداشت، مبادلات بین المللی بدین سهولت انجام نمیگرفت.328
بند اول: انعقاد قرارداد
قرارداد بیمه از انواع قراردادهای الحاقی است؛ زیرا اصولاً تمام شروط و تعهدات قرارداد، توسط شورای عالی بیمه تهیه و تدوین و در قرارداد گنجانده میشود. همچنین علاوه بر شرایط عمومی صحت قراردادها، ممکن است برای صحت عقد شرایط خاصی نیز وجود داشته باشد.
در انعقاد عقد بیمه، شرایط خاصی در مورد اهلیت انعقاد قرارداد وجود دارد. در

مطلب مرتبط :   فقه، شیعه، صفوی، حکومت، حقوق، در‌این