دانلود پایان نامه

باشد یا فوت شدن منفعت مال یا انسان، مثل این که انسانی را خلاف قانون حبس نماید، در هر دو صورت، متلف ضامن است. منظور از ضمان در قاعده اتلاف نوعی از ضمان قهری است که بدون قصد انشا بلکه به حکم شارع در نتیجه اتلاف مال غیر به دست می‌آید.به عبارت دیگر،ضمان اتلاف همان ضمان قهری و واقعی است که در صورت تلف مثل و یا قیمت بر عهده ضامن مستقر می شود و در مقابل ضمان مسمی یا معاوضی است. 468
د-انتساب عرفی تلف
منظور از این رکن این است که تلف مال در دید عرف قابلیت انتساب به فعل متلف را داشته باشد خواه این انتساب،مستقیم یا غیر مستقیم باشد.در صورت انتساب مستقیم،آن را مباشرت گویند و الا تسبیب خواهد بود.لذا تسبیب را چنین تعریف کرده اند:”وارد کردن ضرر به مال غیر که فعل منشاء ضرر به وسیله خود فاعل به هدف هدایت نشده باشد بلکه بر اثر تقصیر یا بی‌مبالاتی و غفلت و عدم احتیاط وی ضرر متوجه غیر گردد،موضوع قاعده فوق است.469 در تفاوت اتلاف و تسبیب باید گفت در اتلاف شخص مستقیماً باعث اتلاف مال می‌گردد ولی در تسبیب عمل مسبب مستقیماً‌ باعث از بین رفتن مال دیگری نمی‌شود بلکه مع الواسطه سبب می‌شود، مال غیر از بین برود، اتلاف مانند اینکه شخص مبادرت به آتش زدن وسوزاندن مال منقول یا غیر منقول دیگری نماید و تسبیب مانند اینکه شخص در مسیر عام چاهی حفر کند و دیگری در آن بیفتد و بمیرد.470البته ناگفته نماند که بنابر قول فقها در تسبیب، فعل منجر به اتلاف، علت تامه یا جزء اخیر علت تامه نمی باشد بلکه تأثیر آن بدین نحو است که اگر راقع نمی شد تلف محقق نمی شد اما چنین نیست که وقوع این فعل حتمیت تحقق تلف را در پی داشته باشد.471
وجوه تمایز مباشرت و تسبیب
الف- در صدق عنوان مباشر فعل همیشه مثبت است و با فعل منفى(ترک کار)عنوان مباشر صادق نیست ولى عنوان سبب گاهى با فعل مثبت تحقق پیدا مى کند و گاهى با فعل منفى. و این در جایى است که انجام کارى وظیفه شرعی و قانونى باشد و شخص موظف آنرا ترک کند مانند اینکه وکیل و یا ولى موظف است مال موکل و مولى علیه راحفظ کند و آن را در مکان امنى قرار دهد با اینحال این فعل را ترک کند. در این صورت تلف مال به سبب این فعل منفى محقق است و در نتیجه وکیل یا ولى ضامن است.
ب- در تحقق عنوان مباشر میان فعل مباشر و تلف عاملى دیگر فاصله نمى شود، بر خلاف عنوان سبب که میان فعل مباشر و تلف عاملى دیگر واسطه مى شود.472
ج- در تحقق عنوان مباشر عنصر تقصیر(رعایت نکردن احتیاطات لازم) شرط نیست، ولى در تحقق عنوان سبب تقصیر شرط است. بنابراین اگر کارى سبب تلف شده باشد، ولیکن هیچ گونه بى احتیاطى در آن صورت نگرفته باشد، این تلف به سبب، منتسب نخواهد بود مانند اینکه چاهى حفر شود و به مقدار کافى علایم باز دارنده در اطراف آن، جاسازى شود با اینحال شخصى در آن بیفتد.473