جهت مطالعه پذیرش تجارت الکترونیکی توسط مصرف‌کنندگان، رویکردها و مدل‌های گوناگون ارائه‌شده است که از میان آن‌ها، دو مدل پیکارنین و دیویس نسبت به سایرین مهم تر و مورد قبول تر می‌باشد؛<br />
مدل پیکارانین

این مدل به بررسی عوامل مؤثر بر استفاده اینترنتی از خدمات و یا کالاها می‌پردازند. این مدل که توسط پیکارنین و همکارانش در سال 2004 ارائه‌شده است، 6 عامل منفعت، سهولت، لذت، اطلاعات، ایمنی و کیفیت ارتباطات در اینترنت را بر مبادلات اینترنتی کالا و خدمات مؤثر می‌دانند.

مدل پذیرش تکنولوژی (تی‌ای ام)

این مدل از مهم‌ترین و مورد قبول ترین مدل‌های پذیرش تجارت الکترونیکی می‌باشد که در سال 1989 توسط دیوس ارائه‌شده است. این مدل مبنای را ارائه می‌کند که نشان می‌دهد چرا مشتریان تکنولوژی جدید را قبول یا رد می‌نمایند. این الگو بیان می‌کند هنگامی که فناوری جدید به فرد ارائه می‌شود متغیر‌های متعددی بر تصمیم او مبنی بر چگونگی و زمان استفاده از فناوری تأثیر می‌گذارند. دو عامل مشخص و اصلی تأثیرگذار در این مدل عبارت‌اند از احساس مفید بودن و احساس سهولت استفاده که عوامل بنیادی و تعیین کننده در میزان پذیرش کاربران می‌باشد. هدف مدل تی­ای­ام تشریح عوامل تعیین کننده در پذیرش فناوری جدید ازجمله خدمات الکترونیکی است و مدل این کار را با ردیابی اثر عوامل خارجی بر باورها، نگرش‌ها و تمایلات انجام می‌دهد[1]. در این مدل احساس مفید بودن عبارت است از باور فرد درباره اینکه استفاده از فناوری خاص، عملکرد او را بهبود می‌بخشد. احساس سهولت استفاده نیز ادراک کاربران را از میزان تلاشی که برای بهره گیری از سیستم لازم است یا نیاز به زحمت زیادی ندارد توضیح می‌دهد[2]. مدل تی‌ای ام نشان می‌دهد که سهولت استفاده و احساس مفید بودن بر نگرش فرد تأثیر می‌گذارد و آن هم به‌نوبه‌ی خود بر ایجاد تمایل استفاده از فناوری مؤثر است و آن نیز بر میزان استفاده واقعی از فناوری اثر می‌گذارد. از این مدل در موارد متعددی استفاده شده است و کاربرد متعدد آن باعث شده است که این مدل به یکی از مدل‌های معتبر در زمینه پذیرش فناوری تبدیل شود[3].

مطلب مرتبط :   کلاغ، پرنده، زاغ، -، خورشید، جنگ

از این مدل جهت مطالعه میزان پذیرش ریز پردازنده‌ها توسط کاربران، پذیرش شبکه جهانی اینترنت[4] و پذیرش سیستم‌های پشتیبانی تصمیم[5] نیز استفاده شده است. همچنین مطالعات هونک پین

شیح[1] نشان داده است که احساس مفید بودن اثر بیشتری بر تمایل افراد در استفاده از فناوری دارد، درحالی‌که در مطالعات دیویس که از مدل تی‌ای­ام (TAM) برای آزمایش میزان مقبولیت/پذیرش اینترنت استفاده شده است، احساس سهولت استفاده، تأثیر بیشتر و مهم تر بر تمایل افراد داشته است.

در مطالعه جعفر پور که در کتابخانه‌های سراسر کشور انجام شده است متناسب با شرایط فرهنگـی و اجتمـاعی کشور، تلاش شد مدلی جامع با در نظر گرفتن مدل‌های موجود جهـت تـشریح رفتـار خریـد اینرنتی کتاب، ارائه و مورد استفاده قرار گیرد. در مدل مفهومی ارائه‌شده، محرک‌های بیرونی در قالب چهار متغیـر کـاهش هزینه‌های عامل، امنیـت اطلاعـات و حفـظ حـریم شخصی، ساماندهی ارتباطات اطلاعاتی و تسهیل روند انتخاب و دستیابی، طبقه بنـدی شـده است. این چهار متغیر، پاسخ‌های شناختی احساس مفید بودن و سهولت استفاده را بـه دنبـال خواهد داشت. احساس مفید بودن، احساس ارتقای سطح عملکرد به کمک فن‌آوری اسـت؛ بدین معنا که کاربر دارای ادراکی درباره چگونگی مفید بودن فن‌آوری در بـرآورده نمـودن نیازش میباشد که شامل کاهش زمان ارضای نیاز، افزایش کارایی و افزایش دقت می‌باشد و احساس سهولت اسـتفاده، ادراک کـاربران را از میـزان تلاشـی که بـرای بهره‌گیری از سیستم لازم است، توضیح می‌دهد[2]. این دو پاسخ بر ابعاد نگرش فرد که متشکل از سه جزء شناختی، رفتاری و عاطفی می‌باشد تأثیر گذاشته و آن هم به نوبه خود بر ایجاد تمایل نسبت به استفاده از فن‌آوری مؤثر است. تمایلات رفتاری نیز بـر میـزان اسـتفاده واقعـی از فن‌آوری یعنی خرید اینرنتی کتاب تأثیر می‌گذارد. وجود حلقه بازخورد مدل مفهومی ارائه‌شده، تکرار رفتار خرید اینترنتی را با اصلاح وضـعیت متغیرهـای بیرونـی، میـسر می‌نمایـد. مدل مفهوی مورد استفاده در پژوهش جفرپور (1388) به‌صورت زیر می‌باشد.

مطلب مرتبط :