. آبادی؛ محلی است که محیط طبیعی مفروضی را در برگیرد. در نتیجه؛ آبادی، صحنه رخداد سکونت طبیعی است.
با توجه به تمایل انسان برای زندگی اجتماعی، سکونتگاههای جمعی شکل گرفتند. فضاهای شهری، صحنه ملاقات و دیدار است، جایی است که انسانها در آن مصنوعات، اندیشهها و احساسات خود را با یکدیگر مبادله میکنند. بدین صورت؛ سکونت مجتمع شکل گرفت. پس از شکلگیری سکونتگاههای مجتمع، چارچوبهای توافق بین انسانها به وجودآمدند.
با توجه به نیاز بشر به حفظ امنیت و توانایی بیشتر برقراری امنیت توسط نیروهای جمعی به نسبت نیروهای فردی، انسانها زندگی به صورت گروهی را تا آنجا که به حریم خصوصی شان لطمه وارد نکند دوست دارند.
وجود مجتمع های مسکونی این امکان را به مخاطبان می دهد تا از امکانات بیشتر و بهتری بهره گیرند.(مثل فضاهای خدماتی و تفریحی و…
کمتر شدن هزینه ها با توجه به تقسیم آنها بین تعداد خانوار بیشتر.
امکان لذت بردن از زندگی جمعی در کنار حریم خصوصی

3-4-رویکرد توسعه پایدار در محیط زیست و معماری امروز
گرم شدگی کره زمین، نازک شدن لایه ازن به علت استفاده از آلاینده ها، افزایش آلودگی محیط زیست و انقراض گونه های زیستی همه و همه با هم می آمیزند تا ضرورت بوم شناسی و مسائل زیست محیطی را برای آینده قابل پیش بینی گردانند. بطوریکه پیشی گرفتن جهان خاکستری در برابر جهان سبز آینده، قابل تامل ترین مسئله قرن حاضر به شمار می آید.
در این میان توسعه به عنوان یکی از بزرگترین عوامل تغییر محیط زیست و به تبع آن ساخت و ساز که جزء صنایع بزرگ در استخدام نیروی انسانی (صدها هزار کارگران ساختمان و فنون مربوطه)، باعث از بین بردن زمین های کشاورزی، فرسایش خاک و آلوده کننده محیط زیست و به مخاطره انداختن سلامتی و بهداشت مردم است و بر بحران انرژی دامن میزند. بحرانی که در اواسط دهه 1965 با افزایش میزان آلودگی محیط زیست هشداری به جهانیان محسوب شد، سبب تشکیل گروه های طرفدار محیط زیست که از حامیان محیط زیست در جهان بودند گردید و مفهوم گسترده ای تحت عنوان پایداری را پیگیری نمود. اصطلاح پایداری23 برای نخستین بار در سال 1986 توسط کمیته جهان گسترش محیط زیست تحت عنوان (رویارویی با نیازهای عصر حاضر بدون به مخاطره انداختن منابع نسل آینده برای مقابله با نیازهایشان) مطرح شد و هر روز بر ابعاد و دامنه آن افزوده می شود تا استراتژی های مناسبی پیش روی جهانیان قرار گیرد. در این جهان، معماران نیز همسو با سایر دست اندر کاران در پی یافتن راهکارهای جدیدی برای تامین زندگی مطلوب انسان بوده اند. بدیهی است که زندگی، کار، تفریح، استراحت،……. همه و همه فعالیت هایی می باشند که در فضا های طراحی شده توسط معماران صورت پذیرفته و از آنجا که نقاط ضعف و قوت یک ساختمان بر زیست بوم جهان تاثیر مستقیم خواهد داشت ، وظیفه ای بس حساس در این خصوص بر عهده معماران می باشد. کاربرد مفاهیم پایداری و توسعه پایدار در معماری، مبحثی به نام “معماری پایدار”آغاز نموده اند که مهمترین سر فصل های آن “معماری اکو-تک” ، “معماری و انرژی” و “معماری سبز” ایجاد می گردد.
بزرگترین آفت معماری، عدم آگاهی و شناسایی مفاهیم ارزشی آن است. عدم آگاهی از مفاهیم صحیح بعضی تعاریف، عدم استفاده درست از آن ها را منجر می شود. پایداری و معماری پایدار نیز یکی از این موارد است که به دلیل ارتباط مستقیم فرهنگ و معماری ایران با تکنولوژی و دنیای غرب، آن هم به صورت ابتدایی و ناقص، باعث شده علی رغم وجود رده پای آشکار اصول پایدار در این مرز و بوم، با ورود و قبول تعاریف سطحی، مقطعی و غیر بومی در پرداختن علمی و ملی به موضوع پایداری سهل انگاری شود (موسوی، 1379،ص 53).

3-4-1- مفاهیم اولیه
توضیح مختصری از مفاهیم اولیه از این قرار است:

3-4-1-1- محیط زیست
محیط زیست عبارت است از محیطی که فرآیند حیات را فراگرفته است و با آن بر هم کنش دارد. محیط زیست از طبیعت، جوامع انسانی و نیز فضاهایی که با فکر و دست انسان ساخته شدند، تشکیل یافته و کل فضای زیستی کره زمین یعنی زیستکده (بیوسفر) را فرا می گیرد(محمودی، 1388، ص 13).

3-4-1-2- توسعه پایدار
با توجه به اهمیت توسعه و نگرانی حفظ زیست و جلوگیری از نابودی آن همه انسان ها باید این را دریابند که پیشرفت و توسعه لازم است، روندی پایدار داشته باشد و از ثمرات آن نه تنها نسل های حاضر بلکه نسل های آینده نیز بهره مند شوند(دیرباز، 1380،ص 10). توسعه ی پایدار عبارت است از توسعه ای که نیازهای کنونی جهان را تامین کند. بدون آنکه توانایی نسل های آتی را در بر آوردن نیازهای خود به مخاطره افکند و این که توسعه ی پایدار رابطه متقابل انسان ها و طبیعت در سراسر جهان است. نکته قابل توجه این که توسعه ی پایدار مفهومی شکلی یافته نیست، بلکه فرآینده دگرگونی رابطه ی سیستم های اجتماعی، اقتصادی، طبیعی و مراحل آن بیان می کند(نظرزاده، 1387،ص 3). توسعه پایدار به عنوان مفهومی فراگیر، ابعاد متفاوتی شامل: ابعاد اقتصادی، زیست محیطی، اجتماعی و فرهنگی دارد. به منظور آنکه توسعه در دراز مدت پایداری خود را حفظ کند وجود تعامل بین چهار بعد ذکر شده ضروری است(شمس السادات زاهدی و همکار، 1385) .

مطلب مرتبط :   جهل، ، تقابل، است.، عقل، اسلام

3-4-1-3- محیط پایدار
اکوسیستمی که در محیط جریان دارد شامل روابط بین موجودات زنده، اعم از انسان ها، حیوانات، گیاهان، عوامل جوی و…… می باشد که از پیدایش هستی تاکنون برقرار است. با گذشت زمان و استفاده بی رویه از سوخت های فسیلی و نیز تاثیر عواملی چون آلودگی زمین و هوا و آب در اثر تولید گازها و زباله های شیمیایی و….. این اکوسیستم دستخوش تغییراتی شده که نتیجه آن بر هم خوردن نظم موجود در طبیعت و محیط طبیعی است مانند: تغییرات ازون، منقرض شدن نسل بعضی از موجودات دریایی و زمینی، پدیده گرم شدن جهانی، تخریب زیستگاه های طبیعی و آلودگی هوا …… این موضوعات باعث مطرح شدن موضوع محیط زیست پایدار شد. با توجه به اینکه زیستن انسان ها اعم از کار، تجارت، سکونت، تحصیل و…. در محیط معماری انجام می شود و تلاش بشر همواره بهتر زیستن است. بنابراین معماری به عنوان یکی از حوزه های پایداری محیط زیست مطرح شد تا از رهگذر توجه به طراح صحیح فضا، امکان هر چه بهتر زیستن بشر و نیل به هدف محیط زیست پایدار نائل گردد(کاظمی، محمد،1381،ص5).
براین اساس می توان “محیط پایدار انسان ساخت “را این گونه جمه بندی نمود”یک محیط کالبدی پایدار انسانی به ساکنین خود در طول زمان کمینه مشکلات روانشناختی و فیزیکی را وارد می کند- به طور مثال عدم تناسب فضاها با نیازها، خواست و یا الگوهای رفتاری کاربران، نیاز به تعمیر، تعویض و یا نگهداری پر هزینه و….- کمینه میزان منابع زمین، آب، خاک و سوخت (بسترهای کلی جهت حل مشکل) را از محیط فراگیر خود می طلبد و در نتیجه کمترین بار محیطی را به محیط خود وارد می آورد(مزینی،1376).

3-4-1-4- معماری پایدار
کاربرد مفاهیم پایداری و توسعه پایدار در معماری مبحثی به نام معماری پایدار را به‌ وجود آورده است.
که مهم‌ترین سرفصل‌های آن را عناوین “معماری اکو – تک”، “معماری و انرژی” و “معماری سبز” تشکیل می‌دهد.
بهترین مفهوم معماری پایدار این است که محیط مصنوع را با توجه به افزایش کیفیت زندگی حال و مرتفع ساختن نیازهای آیندگان بسازیم(آذربایجانی و همکار،1382). بنابراین تعریف پایداری در معماری این نیست که صرفا بناهایی بسازیم که شرایط اقلیمی و مصرف انرژی پایینی داشته باشند بلکه نیازهایی دیگری نیز وجود دارد که زندگی انسان ها با آن آمیخته شده است. با توجه به این مقوله معماریی را می توان پایدار نامید که به نیازهای اجتماعی فرهنگی، زیست محیطی و اقتصادی زمان خود پاسخگو باشد.
معماری پایدار – که در واقع زیرمجموعه طراحی پایدار است – را شاید بتوان یکی از جریان‌های مهم معاصر به حساب آورد که عکس‌العملی منطقی در برابر مسایل و مشکلات عصر صنعت به شمار می‌رود. برای مثال، 50 درصد از ذخایر سوختی در ساختمان‌ها مصرف می‌شود که این به نوبه خود منجر به بحران‌های زیست محیطی شده و خواهد شد. بنابراین، ضرورت ایجاد و توسعه هرچه بیشتر مقوله پایداری در معماری بخوبی قابل مشاهده است(آذربایجانی و همکار،1382).

3-4-2- ابعاد پایداری
توسعه پایدار به عنوان مفهومی فراگیر، ابعاد متفاوتی شامل: ابعاد اقتصادی، زیست محیطی، اجتماعی و فرهنگی دارد.

3-4-2-1- پایداری اجتماعی در معماری
به طور کلی آنچه در معماری به عنوان پایداری اجتماعی مطرح میشود برگرفته از رویکرد اجتماعی-فرهنگی است که در آن عامل اصلی شکل گیری فضاها نیروهای اجتماعی و تعاملات است و در نهایت با فرهنگ همخوانی پیدا می کند و بستر لازم برای زندگی پایدار را فراهم می کنند. در این جاست که برای پایداری و بهبود کیفیت فضایی رویداد های دیگری مانند حسن تعلق، عناصر هویت ساز و حسن مکان وجود دارند که باعث تقویت این موضوع می شوند تا معماری و محیطی پایدار داشته باشیم (بذر افکن و همکار،1390).
در این بین فضاها و نشانه های شهری به عنوان مکان هایی برای برقراری روابط اجتماعی و ایجاد مشارکت بین افراد زمینه را برای پایداری اجتماعی کالبد شهرها فراهم می کند(پورجعفر و همکار،1383). این فضاها با ارائه خدمات و آموزش های فرهنگی و مشارکت دادن مردم نقش موثری در پایداری و ماندگاری معماری دارند.
یان گل در کتاب خود ایده ی تبدیل شهرها به مکان هایی برای مشارکت و درگیر کردن مردم با فضاها اشاره می کند. مکان های پر رونق و پرهیجان که مردم از حضور در آن لذت ببرند(بذر افکن و همکار،1390،ص 6)

مطلب مرتبط :   حفاظت، مصاحبه، مجلس، هیئت، دریاچه، شوندگان

3-4-2-2- پایداری فرهنگی در معماری
وظیفه اصلی فرهنگ به نمایش در آوردن ایده های ذهنی است. این مسئله می تواند به وسیله نمود عینی اشکال رخ دهد و در این فرآیند معماری نقش اساسی پیدا می کند و هر بنایی می تواند به عنوان جزئی از یک فرهنگ، اندیشه ایی را از طریق کالبد و فضا به جامعه منتقل کند (گروتر،98). بعد فرهنگی معماری روی حفظ و نگه داری گونه های فرهنگی موجود و استمرار داشتن الگوهای فرهنگ تمرکز دارد. این بحث می تواند در استفاده مجدد از تکنیک های سنتی ، تاثیرپذیری از گونه های بومی و الگوهای بومی و الگوهای زندگی و سکونت بسط داده شود. این نگرش اغلب در جهان انکار می شود و بیشتر معماران امروزی به دنبال طرح های مدرن و بی هویتی هستند که فاقد ارزش های فرهنگی افراد است(senim kultur، 2012،3).
در این میان معمارانی همچون حسن فتحی و چارلزکورا در مصر و هند فعالیت های مناسبی در این زمینه انجام دادند. در طراحی روستای جدید گورنا حسن فتحی روی استفاده از متریال ها، تکنیک های بومی، حساسیت نسبت به مسائل آب و هوایی، خلق عرصه های عمومی، خصوصی و نیمه عمومی و از همه مهمتر خلق فضاهای باز با حال و هوای معماری بومی تمرکز داشت. معمار این پروژه به دنبال تغییر طرز تفکر مردم نسبت به اهالی روستا و سابقه ی بد تاریخی آن ها بود. بنابراین حسن فتحی با مشارکت دادن مردم در ساخت هویت از دست رفته و بهره گیری از مفاهیم معماری سنتی و نیازهای امروزی، روستای جدید را طراحی کرد. معمار هندی چارلزکورا در طراحی آپارتمان کانچانجونگ ضمن خلق تیپ های ساختمانی متنوع و دوبلکس تراس هایی را طراحی کرد که یادآور ایوان خانه های سنتی و باغ های هندی است.

شکل 3-1- چارلزکورا آپارتمان کانچانجونگ24 – حسن فتحی روستای جدید گورنا25

3-4-2-3- پایداری زیست محیطی در معماری
در تعاریف مطرح شده برای پایداری محیطی در ارتباط با معماری، بیشتر روی سازگاری با محیط زیست و طول عمر بنا تاکید می شود. اما نباید نادیده گرفت که معماری به عنوان یک پدیده ای که زاده تفکرات انسانی است و برای آسایش و آرامش او بوجود می آید و به او یاد می دهد که چه طور با پیرامون خود ارتباط برقرار کند. معماری با خلق فضاها و دادن خدمات ، آموزش های لازم در ارتباط با حفظ محیط زیست و مشارکت دادن افراد در فرایند پایداری مردم را تحت تاثیر قرار می دهد.
معماری پایدار این حقیقت را بیان می کند که ما می توانیم با دسترسی به منابع طبیعی، پدیده ای را بیافرینیم که پاسخگوی نیاز زندگی ما باشد (ضیابخش،1388،ص4). البته استمرار آن در جامعه نیازمند فرهنگ سازی و آموزش افراد است و این آموزش باید از طریق فضاهایی باشد که معماری برای آن ها خلق می کند.

3-4-2-4- پایداری اقتصادی در معماری
معماری زمانی به پایداری نزدیک می گردد که در زمینه ی استفاده از منابع تجدید شونده و انرژی، استفاده از تکنولوژی های نوین ساختمانی مطابق اصول پایداری ، بهره گیری از مصالح بوم آورد و هماهنگی با محیط در یک سیستم مدیریت منظم و هماهنگ به کارآیی بالا دست پیدا کند (رئیسی،1384،ص3). در این زمینه معمارانی همچون رنزو پیانو و نورمن فاستر فعالیت می کنند. رنزو پیانو در طراحی مرکز فرهنگی ژان ماری تجیبائو به دنبال درک محیط و ارتباط پایدار با آن است و این را در انتخاب مصالحی مثل چوب و استفاده از بادهای تند و فرم های برگرفته از فرهنگ بومیان آنجا نشان می دهد. مسئله اقلیم این بنا بر طبق الگوهای سنتی این منطقه حل شده است. سازه های این بنا طوری طراحی شده اند که در برابر هر رخداد اقلیمی، به ویژه طوفان های گرمسیری تاب آورده اند. در طراحی برج هرست در نیویورک توسط نورمن فاستر،