دانلود پایان نامه

3-3-1-نظریه توانمندسازی
نظریه های توانمندسازی بر اساس نوشته های فمینیست ها و تجارب کشورهای جهان سوم شکل گرفته و نشان می دهد که فمینیسم تنها یک امر وارداتی از دنیای غرب و یک پدیده به وجود آمده از شهرنشینی و متعلق به طبقه ی متوسط نیست. این نظریه به عنوان یک استراتژی موقعیت زنان در جهان سوم را بتدریج تغییر می دهد. با وجود اینکه نظریه ی توانمندسازی ازعدم برابری بین زن و مرد و سرچشمه ی فرمانبرداری زنان در خانواده آگاه است، ولی بر این حقیقت تأکید دارد که زنان مورد ظلم و تعدی متفاوتی قرار می گیرند که بستگی به نژاد، طبقه و موقعیت فعلی آنان در نظام بین المللی اقتصادی دارد. بنابراین، این نظریه تأکید می نماید که زنان باید ساختار و موقعیت ظلم را در سطوح مختلف و همزمان زیر سؤال برند و با آن مبارزه کنند. این نظریه ها در حالی که به اهمیت افزایش قدرت برای زنان واقف است، سعی می نماید که قدرت را کمتر به صورت برتری فردی بر فرد دیگر و بیشتر از لحاظ توان زنان در جهت افزایش اتکا به خود و قدرت درونی شناسایی نماید. این امر به صورت حق انتخاب در زندگی و تأثیرگذاری بر انتخاب جهت تغییراتی از طریق به دست گرفتن کنترل منابع مادی و غیرمادی اساسی مشخص شده است. این نظریه تأکید کمتری بر افزایش موقعیت زن نسبت به مرد دارد و به دنبال توانمندسازی زنان از راه توزیع مجدد قدرت در داخل خانواده و همچنین بین اجتماعات مختلف است. این نظریه دو فرض اساسی نظریه ی برابری را زیر سؤال می برد: اول اینکه توسعه لزوماً به همه ی مردان کمک می کند و دوم اینکه زنان می خواهند در جریان اصلی توسعه به صورتی که از طرف دنیای غرب طرح شده است قرار بگیرند (موزر، 1372: 113-114).
3-3-2-نظریه فمینیسم لیبرال
فمینیسم لیبرال بیشتر، جنبشی به نظر می آید که می خواست برپایه ی اصول لیبرالیسم و با پرهیز از رادیکالیسم، حقوق اولیه زنان، یعنی آزادی و برابری، را به وسیله ی استدلال و در قالب قانون به دست آورد (پاک نیا، 1389: 107). هدف فمینیسم لیبرال از دیرباز احقاق حقوق برابر برای زنان بوده است یعنی برخورداری زنان از حقوق شهروندی مساوی با مردان. فمینیست های لیبرال بیان می کنند که زنان از حقوق مساوی با مردان محروم اند و آزادی هایی که برای گروه مردان وجود دارد از گروه زنان دریغ می شود (آبوت و والاس، 1380: 287).
فمینیست های لیبرال دلایل موقعیت پایین تر زنان را ناشی از کم تر بودن فرصت های زنان، فقدان یا اندک بودن میزان تعلیم و تربیت و محدودیت های محیط خانوادگی می دانند. آن ها ادعا می کنند که حقوق زنان برابر با مردان است و باید از حق تحصیل، حق استخدام، دارایی و حمایت های قانونی برخوردار باشند (والری، 1999: 36). هم چنین تأکید فمینیست های لیبرال این است که الگوهای اساسی جامعه مورد قبول اند، اما تغییراتی در مورد حقوق زنان مورد نیاز است. فمینیست های اصلاحی برای زنان فرصت رقابت با مردان را طلب می کنند. آن ها بر آنند که اموری مانند مراقبت روزانه از بچه ها و زندگی خانوادگی باید بگونه ی انجام شود که زنان نیز بتوانند همانند مردان کار کنند و به زعم آن ها مردان نیز باید طرز تلقی شان را نسبت به بچه داری، کارخانه و دیگر جنبه های کار سنتی زنان تغییر دهند (تاور، 1999: 133).
وندل در توصیف فمینست های لیبرال امروزی نوشت “با جرأت میتوانم بگویم که فمینیسم لیبرال رؤیای سوسیالیسم را در سر نمی پروراند و گر نه فمینیسم سوسیالیستی می بود. با این حال لیبرال فمینیست ها معمولاً تجدید سازمان اقتصادی و توزیع مجدد ثروت در سطح وسیع را از وظایف خود می دانند، زیرا یکی از اهداف سیاسی امروز که با تفکر لیبرال فمینیستی نزدیکی بسیار نشان می دهد برابری فرصت هاست که بی تردید هر دو وظیفه ی پیش گفته را ایجاب می کند و در نهایت به آن ها منجر می شود” (وندل، 1987).
فمینیسم لیبرال در میان نظریه های فمینیستی معاصر در اقلیت قرار گرفته است (ریتزر، 1377: 57) ولی تأکید بر این استدلال که زنان و مردان از حقوق طبیعی لاینفک برخوردارند، مورد توجه واقع شده است (ایمان، 1390: 417).
3-3-3-نظریه توانمندی لانگه
سارا لانگه، از جمله نظریه پردازان توانمندی، یکی از کارشناسان زن در آفریقا است که زنان را بر کنترل بیش تر بر جنبه های زند گی خود، تشویق می کند و مشارکت مستقیم را در حیات اجتماعی جامعه و توسعه، هم به عنوان نتیجه و هم به عنوان ابزار توانمندسازی زنانه، توصیه می نماید. مراحل برابری از نظر او عبارتند از: رفاه، دسترسی، آگاهی، مشارکت، کنترل. اکنون به شرح هریک از این مراحل می پردازیم.
رفاه: در این مرحله، مسائل رفاه مادی زنان در مقایسه با مردان در مواردی مانند وضعیت تغذیه، تهیه ی مواد غذایی و درآمد مورد بررسی قرار می گیرد. زنان به عنوان افرادی منفعل تصور می شوند که قادر نیستند در وضع خود تغییراتی بدهند و فقط از مزایای برنامه های رفاهی استفاده می کنند. این مرحله، مرحله ی صفر از تواناسازی زنان محسوب می شود. فعالیت زنان برای پیشبرد رفاه خویش نسبت به مردان، آنان را درگیر فرایند تواناسازی و درگیر مراحل بالای برابری می نماید به عبارت دیگر اگر وضعیت رفاهی دختران به دلیل تبعیضات جنسیتی پایین است، پس توانمندسازی یعنی فایق آمدن بر این تبعیضات که از سطوح بالای برابری است. نهایتاً هدف برابری و تواناسازی زنان باید به برابری رفاهی بینجامد. مسأله ی رفاه زنان بدون در نظر گرفتن مسائل جنسیتی به خودی خود یک هدف محسوب نمی گردد (فواصل جنسیتی در این مرحله به معنی فقدان رفاه برای زنان در مقایسه با مردان در مسائلی مانند وضعیت تغذیه، مرگ و میر و غیره است).
دسترسی: فواصل جنسیتی در مرحله ی رفاهی مستقیماً از مسأله ی نابرابری دسترسی به منابع ناشی می گردد. فواصل جنسیتی در اینجا به معنی دسترسی کمتر زنان به منابع است. برابری در این مرحله به معنی این است که زنان دارای حق مساوی در دسترسی بر طبق اصول برابری باشند؛ دسترسی به عامل تولید (مثل: زمین، کار، سرمایه)، آموزش، کارهای دستمزدساز، خدمات، آموزش های مهارت زا که استخدام و تولید را ممکن می سازند، حق دسترسی به دسترنج خود. تواناسازی به معنای داشتن حقی برابر بین زن و مرد برای دسترسی به منابع در حیطه ی خانواده و کشور است. تواناسازی فقط دسترسی به منابع نیست. زنان برای دسترسی به منابع با تبعیضات حساب شده ای برخورد می کنند که آداب و رسوم، قوانین اجتماعی برای آن ها به وجود آورده است، در این مرحله تواناسازی مرحله ی بالاتر آگاهی را در بر می گیرد.
آگاهی: این مرحله از برابری شامل این است که زنان نابرابری های ساختاری را درک می کنند. زنان باید درک کنند که مشکلات آن ها ناشی از بی کفایتی ها و کمبودهای شخصی ایشان نمی شود، بلکه این سیستم اجتماعی است که این تبعیض ها را بر آن ها تحمیل کرده است. در این مرحله زنان باید تشخیص دهند و بدانند که نقش های جنسیتی به فرهنگ وابسته و قابل تغییر است. در این سطح برابری به معنای باور داشتن برابری است. تقسیم کار برحسب جنسیت در جامعه می بایست مطلوب هر دو طرف باشد. تواناسازی یعنی دیدن جامعه از ورای فواصل جنسیتی و پس زدن آن ها.
مشارکت: در اینجا به معنی مشارکت برابر زنان در تصمیم گیری است، یعنی حضور زنان در تمام مراحل، بررسی نیازها، شناسایی مشکلات، برنامه ریزی مدیریت، اجرا و ارزشیابی است . شرکت زنان در تمامی پروژه هایی که به آنان مربوط است و دخالت دادن آن ها باید نسبت به تعدادشان باشد. چنین افزایش حضوری به منزله ی تواناسازی و یک عامل بالقوه مشارکت به سوی افزایش سطح تواناسازی است.
کنترل: افزایش مشارکت زنان در حد تصمیم گیری آن ها را به سوی توسعه فزاینده سوق داده و تواناتر می نماید، به نحوی که این مشارکت برای کسب افزایش کنترل عوامل تولید و تضمین برابری دسترسی به منابع و توزیع عادلانه ی منافع باشد. برابری در کنترل به معنای توازن قدرت بین زنان و مردان است و این به معنای آن است که هیچ کدام از آن ها در مقام فرمانروایی نخواهد بود. در این جا فواصل جنسیتی شکلی از قدرت نابرابر بین زنان و مردان تلقی می شود. به عنوان مثال: کنترل شوهر بر کار و درآمد همسرش، به این معناست که قدرت تولید زن ممکن است افزایش یابد ولی صرف تأمین رفاه خود و فرزندانش نشود. منظور از تواناسازی تعویض مردسالاری به زن سالاری نیست بلکه بیشتر برای معرفی برابری جنسیتی در فرایند توسعه می باشد. برابری در کنترل برای استفاده از سود بردن زنان لازم است (لانگه، 1372: 32-27).
شکل 3-3- معیارهای تواناسازی لانگه
3-3-4-نظریه سایبر فمینیسم
سایبر فمینیسم نه یک نظریه و نه یک جنبش فمینیستی با یک دستور سیاسی مشخص است.، بلکه اشاره به طیف وسیعی از نظریات، بحث ها و شیوه هایی در مورد ارتباط بین جنسیت و فرهنگ دیجیتالی دارد (فلانگان و بوث، 2002: 12).
گالوی در گزارشی در خصوص سایبر فمینیسم بیان می کند که ریشه های نظری این دیدگاه اغلب از ترکیب جالب نظرات هاراوی و فمینیسم موج سوم و فراساختارگرایی فراتر می روند. ویلدینگ نیز در مطالعه ای در خصوص سایبر فمینیسم خاطر نشان می کنند که قلمرو سایبر فمینیسم وسیع و پهناور است و در واقع نواحی واقعی سایبر، موسسات طراحی صنعتی و مؤسسات آموزشی را در بر می گیرد، یعنی همان نواحی که در آن ها روند فناوری به نحوی سمت و سوی جنسیتی گرفته و زنان را از دسترسی به نقاط قوت بخش فرهنگی فناوری باز می دارد (ایبانز، 1383: 36).
پلنت یکی از نظریه پردازان شناخته شده ی سایبر فمینیسم به وابستگی بین شبکه سازی دیجیتالی و همبستگی های زنان پرداخته است. او در کتاب صفرها و یک ها (در این کتاب پلنت از مردان به عنوان ها یک ها و از زنان به عنوان صفرها سخن می گوید) رابطه ی پیچیده ی زنان و ماشین ها را هسته ی اصلی نهضتی می داند که تحت عنوان سایبر فمینیسم تعبیر می گردد (همان، 36).
پلنت، انقلاب دیجیتالی را همراه با فرایند انقلاب زنان یا زنانه شدن می بیند. و زنانه شدن را این طور معنی می کند که، آزادی اجتناب ناپذیر زنان و ماشین ها، برجسته ترین و غالب ترین تجلی شبکه های اطلاعاتی است (همان، 30). او ایده شبکه سازی را به بافندگی پیوند داده و خاطر نشان کرده که این دستگاه های بافندگی پیشتاز توسعه ی نرم افزاری بوده اند. بافتن پیوند بین اجتماعات و افراد مختلف، فرهنگی شبکه ای پدید می آورد که با اشکال سنتی مردانگی خصومت می ورزد و در عین حال به زنان امکان می دهد که هویت خود را بشناسند (استیونسن، 1384:118).
فمینیسم سایبری در پی جلب توجه ما به روش هایی بوده است که به موجب آن ها روایات فرهنگی درباره ی تکنولوژی، اعمال مادی و تخیلات فرهنگی مردان و زنان را محدود ساخته اند. گذار از جهانی انسان گرایانه به یک جهان پساانسان گرایانه متضمن شالوده شکنی فرضیاتی است که خواهان سوگواری برای از بین رفتن فرهنگی ادبی هستند که به لحاظ تکنولوژیک توسعه نیافته است. در این قرائت، امر تکنولوژیک در تقابل با ارزش های انسانی قرار ندارد، بلکه آن را باید در هم آمیخته و هم مصداق با امر انسانی تلقی کرد. با توسعه ی رسانه های جدید، فمینیست های سایبر فرصت شالوده شکنی درکی را پیدا کرده اند که مرد بودن را در کنار تکنولوژی و زن بودن را در کنار طبیعت قرار می دهد (همان، 115).
فمینیسم سایبر به دنبال تعریف مجدد رسانه های جدید از طریق جست و جوی فرصت برای انتقاد از محرومیت و سرکوب زنان و در همان حال کنکاش در خیال بافی ها و چارچوب های فرهنگی بوده است که بر اساس آن ها ما معمولاً مفهوم تکنولوژی را در می یابیم. این امر متضمن اتخاذ یک استراتژی دوگانه برای ترویج دسترسی برابر زنان و در عین حال بازتعریف آن گروه از مفاهیم تکنولوژی است که برای بازی، تخیل و امر زنانه فضای لازم را به وجود می آورند (همان، 116).
فمینیسم سایبر از طریق براندازی رمزهای غالبی که در پی معرفی زنان به عنوان موجوداتی اساساً دلسوز، پرورش دهنده و مطیع از یک سو و نیز پایه ریزی تکنولوژی به عنوان امری سلسه مراتبی، کنترل کننده و انحصارگر بوده اند، خواستار کشف سایر امکانات شده است (همان، 118).
3-4-چارچوب نظری