دانلود پایان نامه
از نظر اسمیت و اسکونن (1987)، تحت شرایط عدم اطمینان، محافظه کاری راهکار حسابداری مناسبی است که در نهایت به ارائه کمتر داراییها و درآمدها می انجامد و کمترین اثر مثبت را بر حقوق صاحبان سهام خواهد داشت. ولک و همکاران (2001) محافظه کاری را اینگونه تعریف می کنند: “محافظه کاری به معنی تمایل حسابداران به شناسایی همراه با تاخیر سودها و ارزشیابی هرچه کمتر داراییها است.” بلیس (1924) معتقد است که محافظه کاری یعنی شناسایی تمامی زیانهای بالقوه و عدم شناسایی سودهای محتمل. محافظه کاری به عنوان کم نمایی پیوسته ارزش دفتری خالص داراییها نسبت به ارزش بازار آنها نیز تعریف شده است. در حسابداری سنتی محافظه کاری به عنوان شناسایی سریع زیانها و شناسایی باتاخیر سودها تعریف شده است. پیش بینی سودها به معنی شناسایی سودها پیش از وجود ادعای قانونی نسبت به درآمدهایی که موجب آنها شده است و تایید پذیر بودن آن درآمدها است. این مفهوم در ادبیات تجربی به صورت تمایل حسابداران جهت نیاز به درجه بالاتری از تاییدپذیری برای شناسایی اخبار خوب به عنوان سود نسبت به شناسایی اخبار بد به عنوان زیان تفسیر شده است (باسو،1997،ص7). کیسو، ویگانت و وارفیلد (2001) محافظه کاری را این گونه تعریف می کنند: “به طور سنتی محافظه کاری در حسابداری ابزاری است که به هنگام تردید در انتخاب رویه ای که ممکن است موجب ارائه بیش از واقع دارایی ها شود، راه حلی را برمی گزیند که کمترین پیامد درآمدی را داشته باشد. محافظه کاری، یک مفهوم حسابداری است که از طریق شناسایی دیرتر درآمد و شناسایی سریعتر هزینه، منجر به کاهش سود انباشته گزارش شده، ارزیابی کمتر دارائی و بیشتر بدهی می شود (بنی مهد،1385).
علی رغم عدم وجود تعریف جامعی از محافظه کاری در ادبیات حسابداری دو ویژگی مهم محافظه کاری مورد بررسی قرار گرفته است. نخست، وجود جانبداری در ارائه کمتر از واقع ارزش دفتری شرکت نسبت به ارزش بازار آن که توسط السن و دیگران (1995)عنوان شده است. دوم، تمایل به تسریع بخشیدن در شناسایی زیانها و به تعویق انداختن شناسایی سودها که توسط باسو (1997) عنوان شده است. (پرایس، 2005)
یک دسته بندی از سوی رایان (2006) برای تعریف محافظه کاری ارائه شده است که عبارت است از محافظه کاری شرطی و محافظه کاری غیر شرطی. محافظه کاری شرطی، محافظه کاری است که توسط استانداردهای حسابداری الزام شده است. یعنی شناخت به موقع زیان در صورت وجود اخبار بد و نامطلوب و عدم شناخت سود در مواقع وجود اخبار خوب و مطلوب. برای مثال کاربرد قاعده ی اقل بهای تمام شده یا خالص ارزش فروش در ارزیابی موجودی کالا، نوعی محافظه کاری شرطی است. به این نوع محافظه کاری، محافظه کاری سود و زیان و یا محافظه کاری گذشته نگر نیز می گویند اما محافظه کاری غیر شرطی از طریق استانداردهای پذیرفته شده ی حسابداری، الزام نشده است. این نوع محافظه کاری، کمتر از واقع نشان دادن ارزش دفتری خالص دارایی ها به واسطه ی رویه های از پیش تعیین شده حسابداری است. این محافظه کاری، به محافظه کاری ترازنامه و یا محافظه کاری آینده نگر نیز معروف است.
واتز و زیمرمن (1986، صص206-205) در تعریف محافظه کاری چنین نوشته اند: “محافظه کاری یعنی این که حسابدار باید از بین ارزش های ممکن، برای دارایی ها کمترین ارزش و برای بدهی ها بیشترین ارزش را گزارش نماید. درآمدها باید دیرتر شناسایی شوند نه زودتر و هزینه ها باید دیرتر شناسایی شوند نه دیرتر”.
محافظه کاری یا احتیاط در چهارچوب مفاهیم نظری گزارشکری مالی ایران به صورت زیر تعریف شده است:
تهیه کنندگان صورت های مالی در عین حال باید با ابهاماتی که به گونه ای اجتناب ناپذیر بر بسیاری رویدادها و شرایط سایه افکنده برخورد کنند. نمونه این ابهامات عبارت است از قابلیت وصول مطالبات، عمر مفید احتمالی دارایی ها ثابت مشهود و تعداد و میزان ادعاهای احتمالی مربوط به ضمانت کالای فروش رفته. چنین مواردی با رعایت احتیاط در تهیه صورت های مالی و همراه با افشای ماهیت و میزان آنها شناسایی می شود.احتیاط عبارت است از کاربرد درجه ای از مراقبت که در اعمال قضاوت برای انجام برآورد در شرایط ابهام مورد نیاز است. به گونه ای که درآمدها یا دارایی ها بیشتر از واقع و هزینه ها یا بدهی ها کمتر از واقع ارائه نشوند. اعمال احتیاط نباید منجر به ایجاد اندوخته پنهانی یا ذخایر غیر ضروری گردد یا اینکه دارایی ها یا درآمدها را عمداً کمتر از واقع و بدهی ها یا هزینه ها را عمداً بیشتر از واقع نشان دهد زیرا این امر موجب نقض بی طرفی است و به قابلیت اتکای اطلاعات مالی اثر می گذارد (کمیته فنی سازمان حسابرسی، 1384، ص530).
هیات استانداردهای حسابداری مالی در بیانیه ی مفاهیم حسابداری شماره ی دو در باره محافظه کاری و تعریف آن بحث کرده و محافظه کاری را این گونه تعریف کرده است: «واکنشی محتاطانه به ابهام در تلاش برای اطمینان از این که ابهام و ریسک های ذاتی شرایط تجاری به گونه ای مناسب مد نظر قرار گرفته اند». این تعریف، ابهام و ریسک را عواملی مهم در تشریح محافظه کاری می داند. در این بیانیه آمده است که اگر ابهام وجود نداشته باشد، نیازی به محافظه کاری نیست؛ و هرچه ابهام و ریسک بیشتری وجود داشته باشد، نیاز بیشتری به محافظه کاری وجود دارد (هیات استانداردهای حسابداری مالی، 1980، صص 37-35).
3-2 سیر تاریخی محافظه کاری
استرلینگ (1970) محافظه کاری را موثرترین اصل ارزشیابی در حسابداری می داند. تحقیقات تجربی اخیر در مورد محافظه کاری نشان می دهد که نه تنها رویه های حسابداری محافظه کارانه هستند، بلکه در کشورهای انگلیسی زبان، طی 30 سال گذشته این رویه ها محافظه کارانه تر شده است. این نتایج شگفت انگیز با مخالفت صریح بسیاری از قانون گذاران بازارهای سرمایه، تدوین کنندگان استاندارد و دانشگاهیان روبرو شده است؛ ولی بقای طولانی مدت محافظه کاری و دوام آوردن آشکار آن در برابر انتقاد، مقتدرانه نشان می دهد که منتقدان منافع با اهمیت آن را نادیده انگاشته اند.
اگر قانون گذاران و تدوین کنندگان استاندارد بدون درک منافع محافظه کاری در حذف آن تلاش کنند، استانداردهایی ایجاد خواهد شد که به طور جدی برای گزار شگری مالی زیان بار است(واتز، 2003). بسیاری از حسابداران بر وجود محافظه کاری در تنظیم صورت های مالی توافق دارند و در متون حسابداری دو خصوصیت عمده محافظه کاری مورد بررسی قرار گرفته است. نخست، جانب داری رو به پایین ارزش دفتری سرمایه نسبت به ارزش بازار آن و دیگر گرایش به تسریع در شناسایی هزینه ها و تعویق شناخت درآمدها )پرایس، 2005).
4-2 جایگاه محافظه کاری در گزارشگری مالی و استانداردهای حسابداری
محافظه کاری به عنوان یکی از ویژگیهای گزارشگری مالی است که در قالب یک محدودیت در چارچوب اصول و مفاهیم حسابداری ایفاگر نقش مهمی در مراقبت از رفتارهای خوش بینانه مدیران در جایگاه تهیه کنندگان اطلاعات از یک سو و برآورد حداقل عایدات سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان در جایگاه مهمترین استفاده کنندگان از سویی دیگر است. تحقیقاتی که درباره محافظه کاری انجام گرفته است موید اهمیت نقش این میثاق حسابداری در زمینه های مختلفی از قبیل برطرف کردن مسائل برخواسته از نمایندگی، کاهش مسائل ناشی از عدم تقارن اطلاعاتی بین استفاده کنندگان آگاه و ناآگاه، احقاق حقوق ذینفعان عمده، تاثیر مثبت بر کاهش هزینه های استقراض و هزینه های سرمایه و افزایش اهرم های مالی، نقش بازدارندگی در قبال وقوع رسوایی های مالی و همچنین نقش انکارناپذیر آن در بحث راهبری شرکتی و… است (لارا، اساما و پنالوا، 2007).
همانطور که بیان شد، محافظه کاری در حسابداری با عنوان تفاوت در تایید پذیری لازم برای شناسایی سود و زیان تعریف شده است. محافظه کاری در حسابداری می تواند در جهت حفظ منافع سرمایه گذاران عمل کند، چرا که سبب کاهش مشکلات شرکت در ارتباط با تصمیمات سرمایه گذاری مدیریت، کنترل فرصت طلبی مدیران، بهبود سطح کارایی قراردادها، تسهیل نظارت بر عملکرد مدیران و کاهش هزینه های دعاوی حقوقی می گردد.
طی سالهای اخیر و بعد از کمرنگ شدن جایگاه محافظه کاری در استانداردهای حسابداری، محققان زیادی در سراسر دنیا اقدام به بررسی جایگاه محافظه کاری در حرفه حسابداری نمودند (هلمن، 2007). به همراه تحقیقات فراوان در خارج از کشور، در داخل کشور نیز طی سالیان اخیر چند مورد تحقیقات دامنه دار در این زمینه انجام گرفته است.کمیته فنی سازمان حسابرسی ایران در مفاهیم نظری گزارشگری مالی، محافظه کاری را با تعبیر دیگری و با عنوان احتیاط به رسمیت می شناسد و آن را به عنوان یکی از اجزای اصلی خصوصیت کیفی قابل اتکا بودن معرف می کند (مجتهدزاده,1380).
هیات استانداردهای حسابداری مالی محافظه کاری را این گونه تعریف می کند: محافظه کاری نوعی واکنش محتاطانه نسبت به شرایط عدم اطمینان است و سعی دارد تا ابهامات و ریسک های ذاتی موجود در موقعیتهای تجاری به اندازه کافی مورد توجه گیرند.
در خصوص محافظه کاری طبق بند 18-2 مفاهیم نظری گزارشگری مالی استانداردهای ایران، کلمه احتیاط به عنوان یکی از ویژگیهای کیفی اطلاعات حسابداری که صورتهای مالی را برای استفاده کنندگان مفید می سازد بیان شده است. به هر حال همانند جمله بالا درخصوص تطابق هزینه و درآمد یک شرط اضافه شده است که باعث می گردد تفسیر این بند دچار مشکل گردد. محافظه کاری یا احتیاط در چهارچوب مفاهیم نظری گزارشگری مالی ایران به صورت زیر تعریف شده است:
” تهیه کنندگان صورتهای مالی باید با ابهاماتی که به گونه ای اجتناب ناپذیر بر بسیاری رویدادها و شرایط سایه افکنده برخورد کنند. نمونه این ابهامات عبارتند از قابلیت وصول مطالبات، مطابقت عمر مفید برآوردی دارائیهای ثابت مشهود و تخمین میزان بدهی احتمالی مربوط به ضمانت کالای فروش رفته. چنین مواردی با رعایت احتیاط در تهیه صورتهای مالی و همراه با افشای ماهیت و میزان آنها شناسایی می شود.” بیانیه 142 SFAC اشاره می کند که به هنگام گزارشگری، افزایش یک واحد ارزش دفتری نسبت به ارزش بازار ، حذف یا کاهش سرقفلی احتمالا بهترین نوع برخورد است. استاندارد بین المللی گزارشگری مالی شماره 5 هنگامی که زیانهای آتی محتمل است، حکم به شناسایی زیان احتمالی می کند؛ در حالیکه عموماً شناسایی سودهای احتمالی را منع می نماید. لذا ارزش بازار حقوق صاحبان سهام واحد تجاری منعکس کننده زیانهای آتی مورد انتظار به عنوان تابع پیوسته ای از احتمالات مرتبط با آن موارد است.

مطلب مرتبط :   حجاب، مذهبی، خانم‌های، دین، محجبه، چادری

5-2 محافظه کاری شرطی و غیرشرطی