دانلود پایان نامه
فصل دوم-تعاریف و مفاهیم
مبحث اول-شناخت مسوولیت اعم از قراردادی و قهری
در این مبحث در قالب چند بند و گفتار به بررسی شناخت مسوولیت اعم از قرارد ادی و قهری پرداخته می شود.
گفتار اول-مفاهیم و انواع مسوولیت
در این گفتاردر قالب چند گفتار به بررسی مفاهیم و انواع مسوولیت پرداخته می شود.
بند اول-مفهوم مسوولیت
مسؤولیت مصدری جعلی از مسؤول و از ریشه «سال یسال» به معنای بر عهده گرفتن، ملتزم شدن و کفیل شدن و موظف بودن به انجام دادن امری آمده است(معین، 4077،1371) مسؤولیت در معنی عام، پاسخ گویی انسان در زندگی شخصی و اجتماعی خود است و اصولاً نزول کتب آسمانی و ارسال رسولان ، نشانه مسؤو لیت انسان است، و حتی برخی اسلام را دین مسؤولیت و مسلمانان را با لذات مسؤول دانسته اند(پایدار ،1378 ، 32) تعهد و مسؤولیت، همچون کفه ترازو یی است که کفه د یگر آن آزاد ی و اختیار است و تصور مسؤو لیت، بدون داشتن اختیار و آزاد ی، بی معنا است، زیرا حیوان که بدون اراده و اختیارعمل می کند مسؤولیتی نیز نداردپس انسان چون عقل دارد و قادر به تشخیص و مختار است، مسؤولیت دارد و هر چه عقل آدمی بیشتر گردد مسؤولیت وی نیز بیشتر می گردد.
اول-مسوولیت مدنی
مسؤولیت مدنی تعهد و التزام شخص به جبران خسارت دیگری است هرگاه شخصی ناگزیر به جبران خسارت دیگری باشد ، گویند در برابر او «مسؤولیت مدنی» دارد. مسؤولیت مدنی ترجمه معادل فرانسوی(Responsabilité civile) است که در حقوق ایران وارد شده است و اکثر حقوقدانان ایران از آن استفاده کرده اند(کاتوز یان، 1374 ، 48 و حسینی ، 13 ،1370)
در آیات قرآنی واژه مسؤولیت در معنای مورد بازخواست و مجازات واقع شدن به دلیل انجام یا خودداری از انجام کاری استعمال شده، چنانکه در آیه 34 سوره اسراء و 23 سوره صافات کلمه مسؤول با عبارت «وافوا بالعهد ان العهد کان مسئولا» و «وقفوهم انهم مسئولون» و نیز در حدیث «کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته» این معنا از مسؤولیت مراد بوده است. در اصطلاح حقوقی عبارت است از پاسخگویی شخص در قبال اعمالی که عرفاً به او استناد داده می شود و ضمانت اجرای قانونی آن بر حسب نوع مسؤولیت متفاوت است(باریکلو، ، 1385،22 ) و برخی نیز آن را عبارت از مسؤولیت شخص در برابر خسارتی که آن شخص یا شی ء تحت حراست وی به دیگران وارد می کند و همچنین مسؤولیت شخص بر اثر تخلف از انجام تعهدات قراردادی تعریف نموده اند.( جعفری لنگرودی،165،1380)
دوم- مسوولیت حقوقی
تحقق «ضرر» شرط تحقق مسؤولیت حقوقی است ، و ضمانت اجر ای مسؤولیت حقو قی،«قانون»است .مثلاً شناگر ی که شاهد غرق شدن فردی است و لی هیچ اقدامی نمی کند، از نظر حقو قی مسؤولیتی ندارد، ولی در مقابل افکار عمومی مورد بازخواست قرار می گیرد.( کاتوز یان ،11،1390)
بند دوم-مفهوم مسوولیت مدنی به مفهوم اعم
مسوولیت مدنی به مفهوم اعم شامل مسوولیت قهری و قراردادی می شود. مسوولیت اگر به دلیل نقض قراردادی معتبر میان طرفین محقق شـود قـراردادی و درصورتی که به حکم قانون به وجود آیـد قهری یا قانونی نـامیده مـی شود.هدف ازمسوولیت قراردادی،تضمین نیروی الزام آور قـراردادها و در مـسوولیت قهری تضمین تکالیف عمومی است.چون هدف از مسوولیت مدنی در هردو،جبران خسارت زیان دیده است،امروزه تفکیک میان مـسوولیت قـراردادی و قهری اهمیت گذشته راندارد.بااین حال نـمی توان بـه طور کـامل،وجود یا عدم رابـطه قـراردادی را میان زیان دیده و مسوول زیان،انکار کـرد.نظام حـاکم بر اثبات تقصیر،تعیین دادگاه صالح و یااعتبار شروط راجع به مسوولیت در این دو قلمرو متفاوتند.
اگر زیان دیده بـراساس مـسوولیت قهری بخواهد علیه عامل ورود زیان اقـامه دعوی کـند باید بـه دادگـاه مـحل اقامت خوانده رجوع کـند،درحالی که در مسوولیت های قراردادی،علاوه بر دادگاه مزبور می توان به محاکم محل انعقاد قرارداد یا انجام تعهد نیزمراجعه کرد.طبق مـاده 13 قـانون آیین دادرسی مدنی«در دعاوی بازرگانی و دعـاویراجع بـه امـوال مـنقول کـه از عقود و قراردادها نـاشی شـده باشد،خواهان می تواند به دادگاهی رجوع کند که عقد یا قرارداد در حوزه آن واقع شده است یا تعهد مـی بایست در آنـجا انـجام شود.
در مسوولیت قهری،بار اثبات تقصیر به عهده زیـان دیده اسـت درحـالی که درمـسوولیت قـراردادی،صرف انـقضای مدت قرارداد و عدم انجام تعهدات یا تأخیر در آنبرای الزام به جبران زیان،کفایت می کند.طبق ماده 226 قانون مدنی«درمورد عدم ایفای تعهد از طرف یکی از متعاملین طرف دیگر نمی تواند ادعای خسارت نماید مـگراین که برای ایفای تعهد مدت معینی مقرر شده و مدت مزبور منقضی باشد و اگر برای ایفای تعهد مدتی مقرر نبوده طرف وقتی می تواند ادعای خسارت نماید که اختیار موقع انجام با او بوده و ثابت نـماید کـه انجام تعهد را مطالبه کرده است»و در ماده 520 قانونآیین دادرسی مدنی آمده است«درخصوص مطالبه خسارت وارده،خواهان باید این جهت را ثابت نماید که زیان وارده بلا واسطه ناشی از عدم انجام تعهد یا تأخیر آن و یـاعدم تـسلیم خواسته بوده است در غیر این صورت دادگاه دعوی مطالبه خسارت را ردخواهد کرد».امروزه رویه های قضایی برای تأمین خسارت زیان دیده سعی بر یافتن مبنای قراردادی مـسوولیت دارند.
بند سوم-مفهوم مسوولیت مدنی به مفهوم اخص
مسوولیت مدنی به مفهوم اخص شامل مسوولیت قهری می گردد. در مسوولیت قهری خلا ف مسوولیت قراردادی قصد متعهد در ایجاد ضمان مؤثر نیست و مبنای ضمان حکم قانون است. مسئولیت مدنی در معنای خاص ، مفید الزام به ترمیم و تدارک خسارات غیر معنون به عناوین جزائی حادث در خارج از روابط قراردادی است و به نظر می رسد که عمده قواعد و اصول ناظر بر این شاخه از مسئولیت بر مسئولیت قرار دادی نیز حاکم است . در فرضی که دو شخص هیچ پیمانی با یکدیگر ندارند و یکی از آن دو به عمد یا به خطا به دیگری ضرر می رساند، مسئولیت غیر قراردادی یا خارج از قرارداد محقق است. مسئولیت قهری مسئولیت جبران ضرر ناشی از فعل یا ترک فعلی است که از نظر قانون و عرف خطا محسوب می شود. (النقیب، 1984 ، 30) همچنین گفته می شود که مسئولیت قهری، مسئولیت ناشی از نقض تکلیفی است که ابتدائاً توسط قانون مقرر شده است. چنین تکلیفی در مقابل اشخاص بطور کلی است و نقض آن از طریق اقامه دعوی برای مطالبه خسارت تقویم نشده، قابل جبران است. (بادینی، 1384، 37)
 
گفتار دوم-اهمیت و تاریخچه مسوولیت مدنی
در این گفتار اهمیت و تاریخچه مسوولیت مدنی مورد توجه قرار می گیرد.
بند اول-اهمیت مسوولیت مدنی