چرداول، مهران، دهلران، دره¬شهر و ملکشاهی است [80].<br />2-1-1-آب و هوای استان ایلام
استان ایلام از نظر شرایط اقلیمی جزء مناطق گرمسیری کشور محسوب می¬شود، ولی به علّت وجود ارتفاعات کبیرکوه و دینارکوه، اختلاف درجه حرارت و بارندگی در بخش¬های شمالی، جنوبی و غربی آن زیاد است به طوری¬که مناطق سه¬گانه سردسیری، گرمسیری و معتدل در این استان شکل گرفته است. مناطق کوهستانی شمال و شمال¬شرقی استان نسبتاً سردسیر با زمستان¬های طولانی است، مناطق جلگه¬ای غرب و جنوب-غربی استان گرمسیر است و مناطق میانی آن آب و هوای معتدل دارد. مهم¬ترین محصولات کشاورزی استان ایلام شامل گندم، جو، برنج، حبوبات، محصولات جالیزی و گیاهان علوفه¬ای است [80]. محصول نخود در استان ایلام به دو صورت بهاره و پاییزه کشت می¬شود اما بیشترین سطح زیر کشت مربوط به نخود بهاره است، زمان کشت این محصول 30-15 اسفند و زمان برداشت آن اواخر خرداد تا اواسط تیر می¬باشد از ارقامی که در این استان به عنوان رقم بهاره کشت می¬شود می¬توان به ارقام محلی و به خصوص رقم بیونیج اشاره کرد [10].

2-2- جایگاه تاریخی نخود
حبوبات از قدیمی¬ترین گیاهانی هستند که مورد کشت و کار انسان قرار گرفته¬اند و تاریخ آن¬ها به عنوان گیاه زراعی به زمانی برمی¬گردد که انسان از شکار و جمع¬آوری غذا، به تولید مواد غذایی روی آورد و وارد یک زندگی بر اساس اجتماع کشاورزی و روستایی شد [5].
نخود یکی از اولین حبوبات دانه¬ای است که در زمان قدیم اهلی شده است [6]. گیاه¬شناسان منشاءهای مختلفی را برای این گیاه پیشنهاد کرده¬اند. لدیزنیسکی (1975) گزارش کرد بخش جنوب شرقی ترکیه که در مجاورت سوریه قرار دارد، عمدتاً منشاء گونه-های یک¬سالهCicer arietinum ludizinisky وCicer echinospermum P.H.Davis می¬باشد. گونه¬ی وحشی C .reticulatum که از لحاظ مورفولوژیکی شبیه گونه C. arietinum است، به عنوان جد نخود در نظر گرفته می¬شود. دی¬کندول (1883) منشاء نخود را به منطقه جنوب قفقاز و شمال ایران نسبت داده است، در حالی¬که واویلوف (1960) دو مرکز اولیه جنوب¬غربی آسیا و مدیترانه و یک مرکز ثانویه ابتدایی را به عنوان مراکز منشاء نخود معرفی نموده است. وی گزارش کرد که مشابه دیگر لگوم¬های دانه¬ای، ارقام دانه درشت در حوزه دریای مدیترانه و ارقام دانه ریز به سمت شرق گسترش پیدا کرده¬اند.
همچنین در گزارشی پنج خاستگاه و مرکز تنوع برای این گیاه بیان شده است [15].
هندوستان (شمال غرب هندوستان، پاکستان)
– آسیا (هندوستان، پاکستان، افغانستان، جنوب روسیه)
خاورمیانه (ایران، قفقاز، عراق)
– مدیترانه (ترکیه، یونان، لبنان)
– حبشه (اتیوپی)
2-3-اهمیت و جایگاه نخود در جهان و ایران
بر اساس گزارش سازمان آمار خوار و بار جهانی (FAO) کل سطح زیر کشت نخود در جهان در سال 2010 میلادی 9/11 میلیون هکتار بوده است. همچنین میزان کل تولید نخود در جهان به 10 میلیون تن در سال 2010 میلادی رسیده است. در ایران در سال 1390 سطح زیر کشت نخود 419497 هکتار و تولید آن 233686 تن بوده است. از مهم¬ترین کشورهای تولید کننده¬ی نخود در جهان می¬توان به هند، ترکیه، پاکستان، ایران، مکزیک، کانادا و اتیوپی اشاره کرد [45].
2-4- گیاه¬شناسی نخود
نخود با نام علمیL. Cicer arietinum گیاهی از خانواده بقولات ، زیرخانواده پروانه¬آساها و جنس سیسر می-باشد. در زبان فارسی به آن نخود سفید، ایرانی و یا نخود زراعی اطلاق می¬شود و دارای 16،14و 24=n2 کروموزوم می¬باشد [11].
نخود گیاهی است علفی، یک¬ساله و روز بلند که ارتفاع آن به 20 تا 60 سانتی¬متر می¬رسد. بوته نخود دارای ساقه¬های فرعی منشعب است و سطح کلیه اندام-های آن را کرک¬های ظریفی پوشانده که مایع چسبناکی از آن¬ها ترشح می¬شود [39]. این ماده دارای 094/0 اسید مالیک و 06/0 اسید اگزالئیک می¬باشد [15].
2-4-1-انواع نخود
نخود بر اساس اندازه، شکل و رنگ دانه به دو گروه کابلی و دسی تقسیم می¬شود.
تیپ کابلی (دانه درشت) : در نخود کابلی رنگ دانه معمولاً سفید یا کرمی بوده و دانه¬ها بزرگ¬تر از تیپ دسی می¬باشند. در هر نیام 1 الی 2 بذر درشت با وزن هزار دانه بیشتر از 26 گرم وجود دارد [16]. گیاه نخود در این نوع از نظر ارتفاع بلند و دارای توانایی شاخه¬دهی متوسط است [82]. کشت این گروه از بذور نخود به صورت بهاره انجام می¬گیرد [14].
تیپ دسی (دانه ریز) : رنگ گل در تیپ دسی سفید، صورتی و یا آبی است. اندازه بذر از 5 تا12 میلی¬متر متفاوت است [81]. ساقه گیاه به صورت نیمه¬ایستاده بوده و گیاه دارای توانایی شاخه¬دهی خیلی خوبی است. نخود دسی مولد بذرهایی با وزن هزار دانه کمتر از 26 گرم است. بذور شکل منظمی داشته و به رنگ¬های مختلفی دیده می¬شوند [22].

مطلب مرتبط :   -، عقل، فقهی، فقه، نص، قبح

2-4-2-ارزش غذایی دانه نخود
نخود منبعی غنی از پروتئین و کربوهیدرات است که این مواد تقریباً080/0 وزن خشک دانه را تشکیل می-دهند. مقدار پروتئین خام دانه نخود بین 17 تا 024/0 و حداکثر تا 5/031/0 متغیر است [93، 91، 62، 40]. مقادیر متفاوتی از کربوهیدرات در نخود برآورد شده است که به طور متوسط 038/0 تا 058/0 در نظر گرفته می¬شود. نشاسته جزء اصلی کربوهیدرات موجود در دانه نخود را تشکیل می¬دهد. مقدار نشاسته ارقام دسی کمتر از ارقام کابلی است [65].
نخود با داشتن 8/3 تا 2/010/0 چربی مقدار قابل ملاحظه¬ای چربی را برای رژیم غذایی انسان فراهم می¬کند [49]. فیبر خام یکی از اجزای مهم دانه نخود است و مقدار آن به طور متوسط 8/4 تا 5/5% می¬باشد. فیبر خام ارتباط مستقیمی با ضخامت پوست دانه دارد. پوست دانه¬ی ارقام مختلف نخود بسیار متغیر است [94، 92]. نخود علی¬رغم این¬که منبع مهمی از پروتئین و کالری است، از نظر عناصر غذایی و ویتامین¬ها نیز غنی می¬باشد. دانه نخود حاوی مقدار قابل ملاحظه¬ای آهن است و آهن قابل استفاده¬ی آن 091/0 بیشتر از سایر حبوبات می¬باشد [39]. سایر عناصر غذایی و ویتامین¬های موجود در نخود شامل 429-224 میلی¬گرم فسفر، 259-103 میلی¬گرم کلسیم، 351-251 میلی¬گرم روی،18/1-86/0میلی¬گرم مس، 019/0 ویتامین A، 030/0-028/0 میلی¬گرم تیامین (ویتامینB1)، 55/0 میلی¬گرم ریبوفلاوین(ویتامینB2)، 30/0-15/0 میلی¬گرم پیرودوکسین (ویتامین B6)، 6-51/2 میلی¬گرم اسید آسکوربیک (ویتامین C)، 90/2-6/1میلی¬گرم نیاسین می¬باشد [50].
2-5- موقعیت زراعی نخود در استان ایلام
طبق آمار به¬دست آمده از سوی سازمان جهاد کشاورزی استان ایلام در سال زراعی 92-1391 سطح زیر کشت نخود بهاره در شهرستان¬های تولیدکننده نخود دراین استان اعم از سیروان، چرداول، دره¬شهر، ایوان، آسمان¬آباد و سرابله مجموعاً 6025 هکتار و میزان تولیداین محصول در همین سال زراعی 3965 تن بوده است [10].
2-6- بیماری¬های نخود
نین و ردی تا سال 1987، 50 عامل بیماری¬زا را از کشورهای مختلف کشت نخود گزارش کردند [75]. نین علاوه بر گزارش بیماری برق¬زدگی نخود با عامل (Ascochyta rabiei Lab.) و همچنین پژمردگی نخود با عامل (F. oxysporum f. sp. Ciceris) به عنوان مهم¬ترین بیماری¬های نخود، همچنین پوسیدگی خشک ریشه(Rhizoctonia bataticola & Macrophomina) phaseolina، پوسیدگی سیاه ریشه(F. solani) ،کپک خاکستری (Botrytis cinerea)، پوسیدگی فیتوفترایی ریشه (Phytophthora megasperma)، مرگ گیاهچه و پوسیدگی بذر ناشی از پیتیوم (Phythium ultimum) و کوتولگی ویروسی با عامل (Pea roll virus) را نیز گزارش کرد، اما در بین همه این بیماری¬ها از پژمردگی فوزاریومی تحت عنوان مهم¬ترین بیماری این محصول یاد شده است که این بیماری وابسته به شرایط مساعد است، شرایط مساعد برای این بیماری شامل وجود اینوکلوم اولیه بیماری و زراعت میزبان حساس هست. بنی وال و همکارانش در سال 1992 در اتیوپی پنج بیماری را روی نخود بررسی کردند که به ترتیب شامل بیماری پوسیدگی مرطوب ریشه (Rhizoctonia solani)، پوسیدگی خشک ریشه (Rizoctonia bataticola ; Macrophomina phaseolina) ، پوسیدگی سیاه ریشه (F. solani)، پژمردگی و پوسیدگی طوقه (Sclerotium rolfsii) می-باشند [30]. در عین حال، نین و همکارانش در سال 1996 حدوداً 67 قارچ، 3 باکتری، 22 ویروس و 80 نماتد را روی این محصول گزارش کردند [76].
اگریوس در سال 1984 گزارش کرد که شیوع پژمرگی نخود در داخل خاک به صورت میسیلیوم بر روی ریشه¬ها و بقایای گیاهی است اما به صورت میسلیوم، اسپور یا اسکلروت در آب-خاک، روی تجهیزات مزرعه، غده¬ها، بذور گیاه میزبان، نشاءها، قلمه گیاهان آلوده و در برخی موارد اسپورهای هوازاد می¬توانند آلودگی را نگه دارند و منتقل کنند. F. oxysporum به صورت ساپروفیت در خاک به دلیل غیرموثر بودن شیوه-های کشت و همچنین رعایت نشدن تناوب زراعی می¬تواند به راحتی زنده بماند [25].
2-6-1- بیماری پژمردگی فوزاریومی نخود
پژمردگی فوزاریومی، یکی از بیماری¬های مهم نخود در هندوستان، ایران، پاکستان، نپال، برمه، اسپانیا و تانزانیاست. همچنین این بیماری از بنگلادش، اتیوپی، مالاوی، مکزیک، پرو، سوریه و امریکا گزارش شده است [74]. این بیماری در نخود توسط قارچF. oxysporum f. sp. ciceri ایجاد می¬شود، بیماری در خاک¬های قلیایی، انتشار بیشتری دارد [4].
بیماری پژمردگی فوزاریومی نخود یک بیماری بذرزاد است که از طریق مخلوط شدن بذور آلوده و سالم قابل انتقال به مناطق دیگر می¬باشد و در مناطق جدید بیماری را در خاک بنیان نهد [78].
2-6-2- جنس فوزاریوم
جنس فوزاریوم اولین بار توسط لینک در سال 1809 معرفی شد [63]. سپس توسط فریز در خانواده Tuberculariaceae قرار گرفت و این نام توسط نام¬گذاری بین¬المللی گیاه¬شناسی تائید شد [34، 23]. در سال 1955 میلادی یک سیستم طبقه¬بندی جدید برای فوزاریوم پیشنهاد شد [28]. قارچ عامل بیماری زردی و پژمردگی نخود از لحاظ رده¬بندی به سلسله Fungi، زیرسلسله Dikarya، شاخه Ascomycota، زیرشاخه Pezizomycotina، رده Sordariomycetes، راسته Hypocreales، خانوادهNectriaceae ، جنس Fusarium و گونه oxysporum تعلق دارد [54].
2-6-2-1-طبقه¬بندی فوزاریوم
در قرن¬های اخیر پیشرفت¬های مهمی در زمینه طبقه¬بندی فوزاریوم صورت گرفته است که اساس همه سیستم¬های طبقه¬بندی جنس فوزاریوم کتاب ولنبر و رینکینگ است که در سال 1935 منتشر شده است. در این کتاب گونه¬های فوزاریوم را به صورت 65 گونه در 16 بخش شرح می¬دهد [24]. سان و اسنایدر در سال 1940 تعداد گونه¬های پیشنهادی این کتاب را کاهش دادند [24]. در سال 1983 سیستم نلسون جایگزین سیستم سان و اسنایدر شد [46]. سیستم نلسون، سیستم کاملتری است و گونه¬های بیشتری را تشخیص می¬دهد. این سیستم با تشخیص گونه¬های بیشتر، طبقه¬بندی پیچیده¬تری را ارائه می¬دهد [46]. شناسایی و طبقه-بندی گونه¬های فوزاریوم خیلی پیچیده است. اگرچه بیش از 80 گونه فوزاریوم شناخته شده است اما به دلیل تفاوت در سیستم¬های طبقه¬بندی که توسط محققان در سراسر جهان استفاده شده است مشکل شناسایی فوزاریوم در گونه¬های مورفولوژیکی هنوز وجود دارد [63]. با این وجود ویژگی¬های مورفولوژیکی هنوز هم به عنوان مهم¬ترین معیار شناسایی گونه¬های فوزاریوم هستند. در طبقه¬بندی گونه فوزاریوم بر اساس خصوصیات قارچ نظیر شکل، اندازه، کنیدیوم¬ها (ماکروکنیدیوم و میکروکنیدیوم)، حضور یا عدم حضور کلامیدوسپور، شکل پرگنه، سرعت رشد قارچ، فیالیدها (مونوفیالید وپلی¬فیالید) و حضور یا عدم حضور زنجیره میکروکنیدیوم مورد توجه قرار می-گیرد [46]. براین اساس گونه¬هایی که شباهت بیشتری با هم دارند، در یک بخش قرار می¬گیرند [70].
2-6-2-2- نام¬گذاری و طبقه¬بندی
عامل بیماری زردی و پژمردگی نخود با نام علمیFusarium oxysporum f. sp. ciceri اولین بار در سال 1918 از هند گزارش شد [73]. با وجود این محققان قادر به اثبات بیماری¬زایی جدایه¬های به¬دست آمده نبودند [44]. پراساد و پدویک در سال 1939 طی مطالعه¬ای 300 جدایه فوزاریوم را از نخود به¬دست آوردند و آن¬ها را در سه گروه قرار دادند. گروه اول جدایه-های غیر¬بیماری¬زا ، گروه دوم عامل پژمردگی وگروه سوم عامل پوسیدگی بذر نخود بودند، فوزاریوم¬های گروه دوم را F. orthoceras var ciceri نامیدند. اروین در سال 1958 جدایه¬هایی از فوزاریوم را از بوته¬های نخود پژمرده در کالیفرنیا جدا و آن را F. lateritium نام¬گذاری و آن¬ها را به دو گروه تقسیم کرد. در حال حاضر (F. oxysporum f. sp. Ciceri (Foc به عنوان عامل پژمردگی فوزاریومی نخود از نقاط مختلف جهان مثل هند، اتیوپی، مصر، ترکیه، اسپانیا، سوریه، پاکستان، پرو، استرالیا، امریکا، تونس و سایر کشورها گزارش شده است. این بیماری برای اولین بار در ایران در سال ۱۳۴۲ از مزارع کرج، مرند، خوی، اهر و قزوین گزارش گردیده است [7]. در ایران در سال 1345 عامل اصلی این بیماری F. oxysporum گزارش شده است [9]. گزارشات موجود در چند استان کشور از جمله استان کرمانشاه نشان می¬دهد که عوامل اصلی ایجاد این بیماری قارچ¬های F. solani و F. oxysporum می¬باشند [2].
2-6-2-3-مرحله زادآوری جنسی
فرم جنسی این بیمارگر تا به حال شناخته نشده است [63].
2-6-2-4-مرحله غیرجنسی
شکل ظاهری کلنی در زادآوری غیرجنسی این گونه بسیار متغیّر است

مطلب مرتبط :   شوری، شاهد،، پروتئینهای، کاتالاز، یافت.، بهطور