دانلود پایان نامه
وصول نیست. نتیجه ی وسواس جنسی یا انجام رفتار نامشروع است یا در صورت اجتناب و خوداری، نتیجه ی آن ایجاد فشارها و عقده های روانی و بروز رفتارهای پرخاشگرانه می باشد که در هر دو صورت معنی آن نادیده گرفتن و تجاوز کردن به حقوق دیگران است.304
2-3- 4- زیان های خانوادگی وسواس
زندگی افراد وسواسی نسبت به افراد غیر وسواسی ، اغلب به مراتب نابسامان تر ، آشفته تر وطاقت فرساتر است. درجه شدّت و گستردگی وسواس در افراد مختلف متفاوت است .از درجه ی خفیف مثل انجام آیین واره های محدود برای منظّم کردن وسایل روی میز قبل از شروع کار ، تا احساس اجبار شدید برای انجا آیین واره های 2 تا3 ساعته قبل از رفتن به رختخواب یا خارج شدن از منزل متغیّر بوده ودر نوسان است.
گروهی از افراد وسواسی، به ویژه مردان، تا اندازه ای درگیر رفتارهای وسواسی خود می شوند که حتّی ممکن است ، از اقدام کردن برای ازدواج وتشکیل خانواده نیز ناتوان و عاجزگردند. تقریباً 50 درصد وسواسی های متأهل در زندگی مشترک وبه ویژه در روابط زناشوئی خود، مشکلات عدیده ای دارند ، که گاهی این اختلافات و مشکلات در ابتداء منجر به طلاق عاطفی زوجین ودر نهایت سبب جدائی وطلاق همیشگی آنان می گردد.305
فرد مبتلا به علّت انجام اعمال بیهوده وتکراری و بعضاً مسخره آمیز وسواسی، باعث زجر و عذاب وشرمندگی خود و رنجش اطرافیانش می گردد. این رنجش ها، مخالفت ها و ایرادگیری ها از سوی اعضای خانواده، موجب جدال وکشمکش بین فرد وسواسی واعضای خانواده و به ویژه برخوردهای جدّی بین زن و شوهر می گردد. رفتارهای افراطی همسر وسواسی برای همه ی اعضای خانواده دردسرآفرین است. مثلا دو بار حمام کردن طولانی در روز، شستن مکرر دست ها، ظرف شستن وسواسی، کنترل رفتارها و حرکات همسر و فرزندان که شکل دخالت به خود می گیرد، پرسش و تاکید مداوم درباره انجام کارهای همسر و فرزندان و تاکید و پرسش درباره انجام درست و بموقع کارهای شخصی آنها، روند طبیعی و آرام زندگی خانوادگی را از بین برده و جوّ بی اعتمادی و شک و تردید را در فضای خانه و خانواده حاکم می سازد.
بسیاری از اوقات، عادات وسواس گونه و رفتارها ی هیجانی و اغلب آزاردهنده و مشمئز کننده از طرف هر یک از زوجین از یک سو باعث سوء تعبیرها و سوء ظن های متوالی و متعددِ حل نشده بین آنان می شود و از دیگر سو رابطه ی عاطفی و زناشویی آنان را تضعیف، مختل و آسیب پذیر می سازد و از طرفی چون زوج یا زوجه ی وسواسی ممکن است از لمس شدن هم اکراه داشته باشد و یا این که در انجام تطهیر و غسل دچار وسواس گردد و هنگام بجا آوردن آن ها به شدّت اذیت شود، لذا ترجیح می دهد که تمایلی از خود نشان ندهد، یا تمایل خود را مهار کند، یا آن را بی اهمّت جلوه دهد ویا به حداقل ممکن در رابطه زناشویی اکتفا کند. 306 با توجه به نقش اساسی و غیر قابل انکار این نوع احساسات و روابط عاطفی در حفظ وتحکیم ارتباط دوجانبه ی زوجین ونیز تقویت بنیان خانواده، وجود یک عامل مخلّ و سرد کننده در رفتارهای یکی از زوجین ، نارضایتی، پریشان حالی و استرس های توجیه ناپذیر را در طرف دیگر موجب می شود؛ تا جایی که این استرس و تنش ها به صورت یک گره ی بازنشدنی نمایان می شود و بالاخره پای طلاق و جدایی به میان می آید و علیرغم وجود علقه ی همسری بین آنان، به ناچار برای رفع تنش ها و بی قراری های به ظاهر حل ناشدنی خود، اقدام به طلاق و جدایی می نمایند؛ وحتی اگر زوجین علی الظاهر از هم جدا نشده و طلاق نگیرند ولی در باطن، طلاق عاطفی مابین آنان رخ داده و تمام ابعاد زندگی آنان تحت الشعاع قرارگرفته و ناسازگاری و جنگ و دعوا بر زندگی آنان غلبه کرده و شیرازه و بنیان خانواده ازهم می پاشد، که صد البته این فروپاشیدگی، آسیب ها و عوارض جبران ناپذیر خود را نیز به همراه دارد که در این مقوله نمی گنجد.
2-3- 5- بدعت گزاری های ناشی از وسواس
از آن جا که فرد وسواسی قادر نیست براساس واقع عمل کند و برداشت های شخصی، اوهام، تفکرات پوچ و بی اساس و تخیّلاتش، مبنای اعمال و رفتارش در زمینه های مختلف قرار می گیرند، ناخودآگاه به سوی ایجاد بدعت ها و عادات جدید در زمینه های مختلف کشیده می شود و این یعنی عمل به محرّمات ومکروهات به جای عمل به واجبات و مستحبات؛ و به عبارت دیگر یعنی عمل کردن برخلاف فرمان خداوند عزیز که آسانی ها راخواسته نه سختی ها را؛ 307 ونیز خلاف فرمایش پیامبرعظیم الشأن (ص)که فرموده اند: «خداوند مرابا آیین آسان وراحت برانگیخت». 308 این بدعت ها،گونه ای آسیب رسانی به دین است که ازوسواس برمی خیزد. بدعت، یعنی نسبت دادن احکام وامور غیردینی به دین، یاخارج کردن احکام دین ازآن. سرانجامِ بدعت، نفرین ولعن ابدی وآتش جاودان جهنّم است. امام باقر(ع) در این باره می فرمایند: «کل بدعه ضلاله، وکل ضلاله سبیلها الی النار»،309 هر بدعتی،گونه ای گمراهی خواهد بود و هر گمراهی هم، راهی به سوی آتش جهنّم خواهد بود.
2-3- 6- بدگمان کردن دیگران نسبت به دین
اعمالی که فرد مبتلا به وسواس انجام می دهد، گاهی اوقات آن قدر غیرعقلانی و حتی مضحک است که موجب می گردد افراد ناآگاه، این رفتارهای نادرست غیرمنطقی را به نام دین ثبت کنند و آن ها را دست مایه ی استهزاء و تمسخر دین قراردهند ویا از دین متنفر وگریزان شوند. بنابراین شکل ظاهری اعمال فرد وسواسی، تصویر ناپسند و غیرعقلانی ازدین و احکام آن عرضه می کند، که این خود، مایه ی دین گریزی افرادی می گردد که خود فهم دقیق و درستی از دین عقلایی اسلام ندارند و یا به نوعی به دنبال راهی برای شانه خالی کردن از انجام تکالیف دینی هستند. اگر فرد مبتلا به وسواس، بیماری خود را به دیگران سرایت دهد، خود مسئول این گناه خواهد بود. پیامبر(ص) در این باره می فرمایند: «مَنْ‏ سَنَ‏ سُنَّهً حَسَنَهً فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا (إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ)، وَ مَنْ‏ سَنَ‏ سُنَّهً سَیِّئَهٍ، فَعَلَیْهِ وِزْرُهَا وَ وِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا (إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَهِ)» ،310 هر کس طریقه و روشی در زندگی تأسیس کند که این روش حَسَنِه باشد، مطابق با دستور اسلام باشد، هر کسی به این روش عمل کند، خدای متعال اجر و پاداش به آن مؤسس این روش خواهد داد.اگر کسی هم از نظر دین روش غلط و باطل و ناپسند در جامعه برقرار کرد، هر کسی که عمل به این روش سیئه کند وِزرَش(سنگینی آن گناه) عاید آن مؤسس این طریقه باطله و روش ناپسند شرعی می­ شود. هر کس بدعتی بگذارد و کار زشتی را رواج دهد، گناه آن کار و گناه کسانی که تا روز قیامت، آن کار را انجام می دهند، بر عهده او خواهد بود.
2-3- 7- اسراف و تبذیر به واسطه ی وسواس
اسراف، عملی زشت وحرام است که درآیات وروایات ازآن نهی شده است .در قرآن کریم، ازمسرفان، به عنوان برادران شیطان نام برده شده است؛311 چراکه شخص وسواسی برای به جا آوردن یک امرساده ی مذهبی، مرتکب اسراف در وقت، آب، عمر، سلامتی و آرامش خود می شود که امری حرام است ومایه ی عذاب وعقاب الهی.
وسواسى بودن علاوه بر هدر دادن عمر و فرسودن اعصاب و قواى روحى و جسمى، از موجبات و ریشه هاى اسراف نیز محسوب مى شود.Top of Form
 شخصى که در وضو یا غسل گرفتار وسواس است، خیال مى کند با این عمل وضو و غسلش بهتر و کامل تر انجام مى گیرد و چه بسا اعمال دیگران را نیز باطل فرض مى کند؛ ولى توجّه ندارد که خود این عمل، مخالف سیرۀ رسول اکرم (ص) است؛ زیرا برطبق روایات معتبر، آن حضرت براى تمام اعمال وضو، تنها سه مشت آب به مصرف مى رسانید.312    نیز مفاد روایات دربارۀ غسل، حاکى از آن است که صرف رسیدن آب و جریان آن بر پوست بدن کفایت مى کند.313 وسوسه در غسل یکی از وسواس های بسیار شایع است، در حالی که غسل عمل بسیار ساده و شامل شستن تمام اعضای بدن است، با نیّت، قصد قربت و ترتیب، ولی بعضی از مبتلایان به وسواس، هم چنان که در وضو، آن همه وسواس به خرج می دهند، در غسل گرفتارترند. وسواس در غسل مضرّات زیادی را در بردارد؛ مثلاً وقت فضیلت عبادت از دست می رود، در مصرف آب و انرژی اسراف می شود، آرامش روانی فرد بهم می ریزد، وقت مفیدش به هدر می رود، وقت و انرژی کافی برای همسر و فرزندان خود ندارد و از وقت استراحتش کاسته می شود.
مطالعه در احوال بزرگان دین نشان می دهد که بسیاری از دین شناسان بزرگ، باتقوا، پرهیزکار و آشنا به مسائل و احکام طهارت و نجاست، تنها با یک لیوان آب، غسل می نموده اند. که مقدار وزن آب مورد نیاز برای وضو و غسل در برخی از روایات تعیین شده است؛ به عنوان مثال به این روایت توجه کنید: «قالَ رَسُولُ اللّه (ص) : «اَلْوُضُوءُ مُدٌّ وَ الْغُسْلُ صاعٌ وَ سَیأْتی أَقْوامٌ بَعْدی یسْتَقِلُّونَ فَأُولئِک عَلی خَلافِ سُنَّتی وَ الثّابِتُ عَلی سُنَّتی مَعِی فی خَطِیرَهِ الْقُدْسِ»،314 یک مد آب (یعنی کمتر از یک کیلو)، برای وضو و یک صاع (سه کیلو) آب برای غسل کافی است، و افرادی در آینده، این مقدار را کم می پندارند. آنان خلاف روش و سنت من رفتار می نمایند و کسی که بر سنت من ثابت قدم و وفادار باشد، در بهشت با من خواهد بود». به همان اندازه که وضو و غسل را باید با دقت انجام دهیم،همان اندازه هم باید از ریختن آب زیاد خودداری کنیم.315
بنابراین اعمالی را که وسواسی انجام می دهد چیزى جز اسراف و تبذیر نخواهد بود و در حدیثى حضرت امام صادق علیه السّلام مى فرمایند:«خداوند فرشته اى دارد، که اسراف در وضو را مانند دشمنى با خدا ثبت مى نماید.» 316
2-3- 8- محرومیت ازفضیلت ها به سبب وسواس
عمل کردن به وسواس، موجب به هدر دادن وقت پر ارزشی می شود که می تواند در راستای کارهای بهتر و مفیدتری مصرف گردد. همچنین باعث می شود که فرد وسواسی از فضیلت و اصل عبادات خود بازبماند؛ زیرا گاهی توجه بیش از اندازه، به تلفظ و قرائت در نماز، از حضور قلب و رکن اصلی نماز می کاهد و سبب بی محتوا شدن عبادت و از دست رفتن هدف اصلی عبادت که خشوع و خضوع در برابر پروردگار است، می شود.بعضی اوقات نیز شخص وسواسی درکارهای ساده ای چون وضو، مدت زیادی معطل می ماند، وبه همین علت از درک فضیلتِ عبادتِ دروقت اختصاصی، محروم می گردد؛ حتی گاهی عباداتش قضا می شود. این تعلّل ها باعث می شود که فرد وسواسی بنا بر نوع وسواسش، از انجام طهارت، تعیین جهت قبله و وقت نماز، فضیلت عظیم نماز جماعت وحتی از انجام فریضه ی واجب حج وغیره باز بماند. 317 از امام صادق (ع) است که امیرمومنان (ع) فرمودند: «ان الشّک والمعصیه فی النّار لیسا منّا ولا الینا»،318 فرجام تردید و گناه، آتش جهنّم است و (گناهکار) از ما نیست و به ما منتهی نمی شود.
2-3- 9- بطلان عمل وسواسی
در روایت آمده است که«لا ضرر ولا ضرارفی الاسلام.»319 و این یعنی این که در احکام دین، هیچ حکمی که متضمّن ضرر باشد، وجود ندارد. براساس این روایت می توان گفت هرکاری که انجام آن دربردارنده ی زیان رسانیدن به خود یادیگران باشد، از نظر دین مبین اسلام، حرام وباطل است. بنابراین، هر نوع کار بیهوده، افراطی، غیرضرور و تبیین نشده در منابع دینی که در اعمالی مثل وضوء، غسل، نماز و غیره انجام شود و به خود فرد یا به دیگران آسیب برساند، خلاف شرع بوده و مصداق کامل این روایت محسوب می شود. 320 بدین ترتیب هر عملی که بر مبنای وسواس که یک اختلال آسیب رساننده است، صورت گیرد، دچار فساد شده و اثرات صحیحی بر آن مترتّب نشده و بطلان عمل مفروض، قطعی خواهد بود.
2-3- 10- زیانهای اقتصادی وسواس
ازعوارض مهم این بیماری یکی این است که آدمی را از کار بازمی دارد، سبب می شود که فرد وسواسی نتواند فعالیت وتلاش لازم را در زندگی خود داشته باشد، از تن دادن به برخی از کارها خودداری می کند تا آلوده ونجس نشود. گروهی از وسواسی ها درکار وفعالیّتی اقتصادی با آرامش وسکون وارد می شوند وبه اصطلاح کند کاری دارند.321
وسواس ازهر نوع که باشد، مانند وسوسه درتغییر وتبدیل خانه وماشین ومبل وفرش ورنگ خانه ومد ولباس یا درطهارت و نجاست،یا درنیت ووقت ،همگی، مستقیم یاغیر مستقیم، زیانهای مالی به خود شخص ودیگران وارد می کند. زیاده روی درمصرف آب ومواد بهداشتی، فرسودگی اسباب ولوازم بهداشتی منزل مثل لوله وچاه وخانه، ومصرف برق وگازوغیره، اگربا دقّت نظر بررسی گردد، ازجمله زیان های اقتصادی ومالی وسواس است. علاوه بر تمام این زیان های مالی، هزینه های هنگفتی که صرف درمان خود بیماری وسواس یا بیماری های ثانویه ی وسواس می گردد، مزید بر تمام هزینه های دیگر می شود. علاوه بر این موارد، خیلی از مواقع اثری که وسواس و پیامدهای آن بر بازدهی شغلی فرد وسواسی می گذارند، موجب می شود که دیگران نیز متحمّل زیان های اقتصادی گردند.

مطلب مرتبط :   تحولات اجتماعی، جهانگردی

فصل سوم
پیشگیری و درمان اختلال وسواس
ازمنظر روان شناسی
و
فقه اسلامی
مقدمه
درمان وسواس همچون بسیاری از بیماری ها و اختلالات دیگر مستلزم شناخت ریشه ها و زمینه های آن می باشد. ابتدا باید مشخص شود که چه عاملی تعادل جسمی و روانی فرد را برهم زده است، تا بتوان با برقراری مجدّد این تعادل، سلامتی فرد مبتلا را به او بازگرداند. روان کاوان تلاش می کنند با دست یافتن به لایه های درونی و پنهان شخصیّت انسان، علل وانگیزه های مخفی و ناپیدای این اختلال فریب دهنده ر