ای بردن به آنسو دیگر است.(wikipedia)<br />سیستم حمل و نقل شهری : عبارتست از مجموعه منظمی از زیر ساختارهای به هم پیوسته که به منظور جابجایی مسافر و کالای مجاز همراه وی، جلب رضایت و خشنود سازی مسافر به ارائه خدمات به انسانها می پردازد.
ورودیهای سیستم شامل: مسافر، پرسنل و کارکنان ستادی و صف، منابع مالی، تجهیزات ثابت و متحرک(ناوگان، برق و تاسیسات، کنترل، علائم و مخابرات، خط، ابنیه و مسیر)، اطلاعات (جداول زمانی اعزامها، مالی، اداری، پرسنلی و .. ) می باشد. در حالیکه خروجی های سیستم در برگیرنده خدمات ارائه شده، اطلاعات (کمیت و کیفیت جابجایی مسافر، هزینه های صرفه جویی شده، هزینه بهره برداری و تعمیر و نگهداری و..) می باشد.
( محمد منتظری، مجید اداوی : بررسی مولفه های ترافیکی سیستمهای حمل و نقل شهری و عوامل موثر بر آن ،ص2)

2-2-2- انواع سیستم های حمل و نقل عمومی شهری:
انواع سیستمهای رایج حمل و نقل شهری شامل: خودروهای سواری شخصی ، تاکسی و مسافرکش شخصی ، اتوبوس و مینی بوس( دیزلی، گازسوز، برقی)، مترو ، قطار سبک شهری، منوریل و ،تراموا می باشد.

الف) مترو:
منظور از مترو سیستمی است که کاملا در مسیرهای خاص و جدا از سایر وسایل نقلیه و عابرین حرکت میکند و مسیر آن عمدتًا در زیر زمین است. مترو پرظرفیت ترین سیستم حمل و نقل شهری در Headway مشابه و یکسان میباشد که برق مورد نیاز تراکشن موتورهای DC یا AC قطارهای خود را از طریق شبکه بالاسری یا ریل سوم بصورت DC یا AC دریافت میکند750v) یا(1500 v که عمدتا از طریق ریل سوم VDC) ۷۵۰( تامین میشود. قطار مترو معمو لا از چندین واگن به هم کوپل شده، تشکیل گردیده است که برخی از آنها دارای نیروی کششی و برخی دیگر فاقد نیروی کشش (تریلر) می باشد تعداد واگن های هر قطار بیش از ۴ و عموما 6-7 واگن میباشد و حداقل سرفاصله زمانی اعزامهای متوالی قطارها (Headway)تا یک دقیقه هم می تواند باشد. سرعت تجاری متوسط بین ۳۵ تا ۴۰ کیلومتر در ساعت است. از جمله روشهای سریع حمل و نقل مسافر استفاده از مترو می باشد که تمام یا قسمتی از مسیر این وسیله ممکن است روی زمین یا زیر زمین باشد ظرفیت جابجایی مسافر، با سرفاصله زمانی حداقل یک دقیقه، با قطارهای ۷ واگنه ۱۴۰ متری 100000درساعت در هر جهت میباشد. قطارهای مترو شتاب تراکشن و ترمزگیری کمتری درمقایسه با تراموا، اتوبوس برقی، منوریل و قطار سبک شهری(LRT) داشته و لذا دیرتر به حداکثر سرعت رسیده و دیرتر نیز توقف مینماید ظرفیت نشسته و ایستاده یک قطار ۷ واگنه مترو بطول ۱۴۰ متر، ۱۸۰۰ نفر میباشد. قطارهای حومه شهری(Suburban) بر خلاف قطارهای شهری زیر زمینی (مترو) دارای سرعت متوسط بالاتر، فواصل بیشتر ایستگاهها، ظرفیت بالاتر قطارها، سنگین تر بودن قطارها و بیشتر بودن نیروی کشش و…….. می باشند.

ب) قطار سبک شهری :
از جمله سیستمهای حمل و نقل شهری ریلی بوده که دربرگیرنده ۳ تا ۵ واگن خودکشش و تریلر میباشد.)آرایش واگنهای LRT به فراز مسیر یا بطور کلی هندسه مسیر، حداکثر بار مسافری، سرعت تجاری مورد نظر، تعداد واگنهای دارای کابین هدایت و کنترل وقیمت واگنها بستگی دارد (کشنده، واگنی با موتورهای الکتریکی می باشد که واگنهای بدون موتور( تریلر) را به دنبال خود کشیده یا به جلو می راند. قطار سبک شهری برق مورد نیاز خود را عمدتا ازطریق پانتوگراف ها از شبکه بالاسری اخذ می نماید. سکوهای مسافری میتوانند تقریبا همسطح ریل حرکت یا بالاتر از آن باشد. با توجه به چگونگی ترافیک آن LRT به سه دسته تقسیم میشود (www.lightrailnow.com)سرعت تجاری۳۰- ۳۵ کیلومتر در ساعت بوده، حریم سیر و حرکت آن در مقایسه با انواع اتوبوس و تراموا از حفاظت و انحصار بسیار بیشتری برخوردار بوده و در مقایسه با مترو و منوریل از حفاظت و انحصار کمتری برخوردار میباشد. در قوسها راحتتر از مترو گردش می نماید ظرفیت نشسته و ایستاده یک قطار سبک شهری(LRT) چهار واگنه ۱۰۰۰ نفر میباشد.

ج) منوریل :
هنگامی که نامی از منوریل به میان می آید همگان به سمت یک سیستم حمل ونقل تشریفاتی، پر سروصدا، مدرن، پر هزینه و حتی سیستمی که برای مقاصد تفریحی و توریستی به کار میرود، معطوف می شود. این در حالی است که سیستم نامبرده کاربردهای متعددی دارد. سیستم منوریل از جمله وسائط حمل و نقل ریلی درون شهری مسافری به شمار می آید. منوریل یک خط منفرد است، که به عنوان ریل برای واگنهای مسافری یا باری به کاربرده می شود. در اغلب موارد این ریل در بالاتر از سطح زمین تعبیه می شود، اما منوریلها می توانند در سطح زمین، پایینتر از سطح زمین و یا در تونلهای زیر زمینی مورد بهره برداری قرارگیرند. واگنهای منوریل ممکن است به شکل معلق از یک مسیر ویژه و نسبتًا باریک تر آویزان شوند)زیر خط یا کنارخط( و یا روی این مسیر قرار گرفته و حرکت کنند. در هر حالت ویژگی واگنهای منوریل این است که از مسیری که تکیه گاه آنها به شمار می آید همواره پهن تر هستند. به منظور افزایش سرعت منوریل، از چرخهای فولادی در آن استفاده می شود، ولی چرخهای لاستیکی نیز وجود دارد که باعث کاهش سروصدا میگردند. ایستگاه ها بگونه طراحی و ساخته می شوند تا با محیط اطراف منطبق گردند. امروزه سیستم منوریل را در نقاط مختلف دنیا به دو منظور مورد استفاده قرار میدهند؛ در بعضی نقاط سیستم مذکور را به هدف حمل و نقل درون شهری بکار میبرند و در بعضی دیگر از سیستم منوریل به منظور جذب توریست در مناطق پر گردشگر بهره برداری می کنند. سیستم منوریل به دلیل اینکه مسیر عبوری آن اغلب در ارتفاع قرار میگیرد و وسائل نقلیه آن قابلیت جابجایی تعداد زیادی مسافر را دارا هستند، راه حل مناسبی برای مشکلات ترافیکی شهرهای بزرگ در مسیرهای خاص است. سرعت تجاری۳۰ – ۳۵کیلومتر در ساعت بوده، حریم سیروحرکت آن در مقایسه با انواع اتوبوس و تراموا از حفاظت و انحصار بسیار بیشتری برخوردار بوده و درصورتیکه مسیر حرکت هوایی باشد حفاظت و انحصار آن شبیه مترو است. در قوسها راحتتر از مترو و قطار سبک شهری گردش می نماید. شتاب ترمزگیری بیشتری در مقایسه با مترو داشته و سریعتر توقف می نماید. احتمال از خط خارج شدن منوریل بسیار کمتر از مترو و قطار سبک شهری میباشد. ظرفیت نشسته و ایستاده یک منوریل چهار واگنه ۸۰۰ نفر است.(www.monorails.com)

مطلب مرتبط :   مشی‌گذاری، تصمیم‌گیری، زیست‌محیطی، عقلایی، عقلانیت، می‌شود.

د) تراموا :
منظور از تراموا سیستمی است که عمدتًا در سطح خیابان و در مسیر ویژه خود حرکت می کند و ترافیک آن با سایر وسایل نقلیه به صورت مشترک می باشد و اغلب تقاطع ها به صورت همسطح بوده و اولویت حرکت با تراموا است. حداقل سر فاصله زمانی حدود ۴ دقیقه در نظر گرفته می شود. ترموا برق مورد نیاز خود را از شبکه بالاسری اخذ نموده و سرعت تجاری متوسط بین ۲۰ تا ۳۰ کیلومتر در ساعت و و ظرفیت آن بین ۳ تا ۸ هزار مسافر در ساعت در هر جهت می باشد و در قوسها راحتتر از مترو، منوریل و قطار سبک شهری گردش می نماید. شتاب ترمزگیری بیشتری در مقایسه با مترو، منوریل و قطار سبک شهری داشته و سریعتر توقف می نماید. با توجه به وجودسیستمهای حمل و نقل شهری نوین و کارا، استفاده از تراموا در حال منسوخ شدن می باشد. .( محمد منتظری، مجید اداوی،5،1389)
ه) اتوبوس : از جمله وسائط حمل و نقل شهری ، اتوبوس می باشد که سه نوع متداول آن عبارتست از:
• اتوبوس برقی (Trolley Bus)
• اتوبوس دیزلی
• اتوبوس گازسوز
اتوبوس برقی برق) AC یا (DC را از طریق شبکه بالاسری اخذ کرده و به موتورهای الکتریکی اتوبوس جهت رانش تحویل میدهد .سرعت تجاری اتوبوس ها۲۰-۲۵ کیلومتر در ساعت بوده، معمولا عرض بدنه آن بیشتر از وسائط نقلیه ریلی میباشد.. حریم سیر و حرکت اتوبوس برقی در مقایسه با سایر وسائط نقلیه ریلی از حفاظت و انحصار بسیار کمتری برخوردار است. ظرفیت جابجایی مسافر، با سرفاصله زمانی اعزام ۵ دقیقه ۱۵۰۰ نفر در ساعت در هر جهت میباشد. که این ظرفیت حداکثر تا ۲۵۰۰ نفر قابل افزایش است.
Links.org) ( www.transport-

و) تاکسی و خودروهای شخصی: از جمله سیستمهای حمل و نقل شهری بسیار کم ظرفیت است که دارای یک راننده و حداکثر چهار الی پنج سرنشین می باشد. دارای موتورهای بنزینی، گازسوز یا دوگانه سوز می باشند. استفاده از تاکسی در مقایسه با خودرو شخصی وقت بیشتری را تلف می کند، ولی مشکل پارک خودرو وجود نخواهد داشت. تاکسی گرانترین سیستم حمل ونقل شهری بوده و استفاده کننده از تاکسی مسافرین مسولیتی نسبت به مالکیت و هزینه های جانبی آن ندارند. شبکه تاکسیرانی، سیستم حمل و نقل عمومی مهمی در کشور به شمار رفته و تعداد سفرهای روزانه هر فرد با تاکسی و خودروهای شخصی در کلیه شهرهای بزرگ 3/0 تا 4/ 0سفر می باشد، در برخی از شهرها تعداد تقریبی مسافرکش های شخصی بدون پلاک نارنجی با تاکسی های پلاک نارنجی مساوی است. به طور کلی هر تاکسی چهار یا پنج مسافر را به صورت همزمان جا به جا می نماید. ( محمد منتظری1389،3-8)

مطلب مرتبط :   پای‌تخت، ملوک، (حدود، (لغ)، العالم:، رومیه

2-2-3- تعریف پایانه ها و ارتباط با سیستم حمل و نقل شهری :
پایانه دارای تعاریف گوناگونی است؛ در معنی عام کلمه به نقطه ای اطلاق می شود که در ابتدا یا انتهای مسیر قرار گرفته باشد، با توجه به این تعریف بدیهی است که با تعیین جهت حرکت وسیله نقلیه مزبور هم می تواند یک نقطه ابتدایی و هم یک نقطه انتهایی تلقی گردد . در این بحث منظور از پایانه مکانی است متشکل از یک مجموعه تسهیلات که در آن مکان دستیابی به یک دسته وسیله نقلیه و نیز امکان تعویض وسیله نقلیه از یک نوع دیگر جهت جابجایی مسافر و کالا وجود داشته باشد به طور خلاصه پایانه به مکانی می توان گفت که واجد شرایط زیر باشد:
1- امکان دسترسی به مجموعه ای از وسایل نقلیه را که در یک یا چند مسیر تعیین شده در رفت و آمد می باشد، به دست دهد.
2- امکان تعویض وسیله نقلیه از یک نوع به نوع دیگر در آن وجود داشته باشد.
3- تسهیلات لازم جهت متمرکز کردن و انباشتن کالا تا زمان محل به مقصد در آن وجود داشته باشد.
موارد فوق صرفاً پاره ای از عمده ترین ویژگیهای یک پایانه به شمار می رود. ولی محدود به آنها نیست و موارد دیگر از قبیل طبقه بندی کالا، بارگیری و تخلیه بار، تأمین نیاز به سفرهای بین شهری مسافران و غیره را نیز در بر می گیرد. دامنه وسعت پایانه ها از یک ایستگاه اتوبوس تا یک بندرگاه بزرگ در نوسان است . منتهی یک بندرگاه مجموعه بزرگ و پیچید ه ای است که زیرمجموعه های آن را پایانه های کوچک تشکیل می دهند. عواملی از قبیل شکلهای گوناگون حمل و نقل مسافر و حمل و نقل کالا در میزان وسعت و نیز اختلاف تجهیزات خدماتی پایانه ها مؤثر می باشند. از ساده ترین نوع پایانه یک ایستگاه اتوبوس درون شهری یا ایستگاه مترو را می توان نام برد و نیز نهایی ترین و پیچیده ترین آن ترکیب کاملی از یک مرکز مسافربری و باربری توسط اتوبوس- ترن- هواپیما که در این چنین مرکزی می توان از تمامی طرق سفر و به تمامی مسیرها با بار و بدون بار سفر کرد و تسهیلات بسیار را برای استفاده کننده فراهم می سازد.(سیفی،20،1390) ذیلا به جزیئات مربوط به مشخصات پایانه و عوامل ساخت آنها اشاره می شود.
الف) مشخصات پایانه : محل تجمع مسافران- محل توزیع ابتدا وانتهای سفر- محل تخلیه و سوار شدن مسافر- محل تلاقی انواع ناوگان- محل توقف وانتظار مسافران- محل ارائه خدمات سیستم به مسافران- محل کنترل، هدایت وبهبود سیستم حمل و نقل .
ب) عوامل ساخت پایانه ها : برای ساخت پایانه ها معمولا 4 عامل مهم در نظر گرفته می شود:
1- ضرورت و نیاز به پایانه
2- ابعاد و اندازه پایانه
3- محل و زمین پایانه
4- طراحی وبرنامه ریزی پایانه
ضرورت احداث پایانه به افزایش تقاضا بستگی دارد و احداث پایانه متضمن فوائد زیر است :
دسترسی مناسب – راحتی و مطلوبیت سفر – ایمنی
ج) اندازه و ابعاد پایانه به میزان جریان ترافیک و خصوصیات استفاده کنندگان و نوع سیستم حمل و نقل بستگی دارد. در طراحی و برنامه ریزی یک پایانه مطلوب باید عوامل زیر مورد توجه قرار بگیرد:
جداسازی ترافیک
جداسازی تردد وسایل نقلیه
حذف تلاقی جریانهای ترافیک
حداقل پیمایش دسترسی
جداسازی فعالیتهای حمل و نقل و غیر حمل ونقل

2-2-4- انواع پایانه ها ازنظر مقیاس:
باتوجه به توضیحاتی کلی در مورد پایانه ها می توان آنها را به دو دسته کلی ”مسافربری“ و ”بار بری“ تقسیم نمود که در مواردی تلفیق این دو دسته باهم مورد استفاده قرار می گیرد. به طور کلی در هر پایانه با تغییر وسیله (یکی شدن نوع آن) صورت می گیرد و یا تغییر جهت سفر و یا هر دو عامل باهم.
پایانه های مسافربری:
زمینی: به وسیله ی اتوبوس (مینی بوس) ، پایانه ی اتوبوسهای بین شهری و متروی شهری
دریایی: به وسیله ی کشتی مسافربری ، بندرگاهها و اسکله های مسافربری
هوایی: به وسیله ی هواپیمای مسافر بری، فرودگاهها، فرودگاههای غیر نظامی
پایانه های باربری :
زمینی: به وسیله ی کامیون، تریلی، تانکر و یا قطارهای باربری، محل پابانه: انبار کالا بنگاه باربری
دریایی: به وسیله ی کشتی نفت کش ، محل پایانه: اسکله های باربری و نفتی
هوایی: به وسیله ی هواپیمای باربری ، محل پایانه: فرودگاهها، غالبا فرودگاههای نظامی

2-2-5- انواع پایانه ها : پایانه های مسافربری را از دیدگاه ها