دانلود پایان نامه
2-4-1- اعتیاد و کیفیت زندگی معتادین
اعتیاد ارتباط تنگاتنگی با آسیبهای جسمی و روانی دارد و سلامت و امنیت فرد را تهدید میکند، کیفیت زندگی به عنوان یک مقیاس معتبر جهت ارزیابی پیامد روشهای درمانی و خدماتی که به افراد آسیب دیده ارائه شده است، میباشد. کیفیت زندگی شامل سلامت فیزیکی افراد، وضعیت روان شناختی، روابط اجتماعی، باورهای معنوی و شخصی میباشد، و بر اساس تجارب ذهنی افراد ارزیابی میشود. کیفیت زندگی به مفهوم سطحی از احساس و خوشنودی افراد از وضعیتی که در آن به سر میبرند بوده و تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله عوامل مرتبط با سلامت مانند ابتلا، ناخوشی و رنج، ناتوانی و مانند آن میباشد(Mommersteeg et al., 2009).
تحقیقات نشان دادهاند که سوء مصرف مواد افیونی، آرام بخشها و الکل با کیفیت زندگی پایین مرتبط است همچنین بر طبق مطالعات انجام شده، سلامت روانی و جسمی در مصرف کنندگان مواد افیونی در مقایسه با جمعیت عمومی و بیماران جسمی بدتر است، اما با بیماریهای روان پزشکی برابر است (سعیدپورنقاش تهرانی و همکاران، 1390).
مطالعات نشان دادهاند که در افراد معتاد به مواد افیونی، همپوشی علایم روان پزشکی به خصوص افسردگی و اضطراب رابطه منفی مستقیمی با کیفیت زندگی دارند. سوء مصرف کنندگان هرویین که مبتلا به اختلال شخصیت هم بودهاند، کیفیت زندگی پایینتری را نسبت به معتادانی که اختلال شخصیت نداشتند، نشان دادهاند (Krupitsky et al., 2006).
شروع و سابقه مشکلات خانوادگی و اجتماعی از دیگر عوامل مرتبط با کیفیت زندگی در اعتیاد طولانی مدت به اپیوتها میباشد. بنابراین، همه مطالعات انجام شده مشخص کردند که سوء استفاده از مواد مخدر با کیفیت زندگی پایینتر همراه است.
اگرچه دولت و مسئولین کشور مصمم به مبارزه با این پدیده شوم میباشند، ولی به نظر میرسد که راهکارهای غیردارویی به کار گرفته شده در دهههای قبلی نتوانستهاند اهداف مورد نظر را تأمین نمایند. لذا در سالهای اخیر روش درمان دارویی مانند درمان جایگزینی متادون در سطح کشور و به طور مدون در حال اجرا میباشد.
2-5- متادون
متادون یک ماده مخدرصناعی است که از راه خوراکی قابل مصرف است و میتوان آن را جانشین هروئین نمود. متادون به جای داروی مورد مصرف معتادین به آنها داده شده و موجب فرونشینی علایم ترک میگردد. تأثیر متادون به گونهای است که با تجویز 20 تا 80 میلیگرم آن در روز میتوان بیمار را در وضع ثابتی نگاه داشت. طول مدت تأثیر آن از 24 ساعت تجاوز میکند. متادون با دوز نگهدارنده تا زمانی تجویز میشود که بتوان بیمار را از متادون، که خود اعتیادآور است، باز گرفت. متادون یک روش درمانی به خوبی شناخته و مطالعه شده است. هدف درمان جلوگیری از علائم سندرم ترک، کاهش تمایل به مصرف مواد و بلوک اثرات نشئهآور اوپیوئیدی است.
فاز نگهدارنده با متادون به عنوان یک درمان طولانی مدت تا زمانی که فرد توانائی لازم برای سمزدایی موفقیتآمیز را پیدا کند تا سالها ادامه مییابد. تعداد معتادان به مواد افیونی در کشور مدام در حال افزایش است. اگر در اطراف هر فرد معتاد خانواده وی که به انحنای مختلف درگیر مشکلات و مصائب ناشی از مصرف مواد هستند را به حساب بیاوریم، متوجه میشویم که درصد بالایی از مردم کشورمان با این مسئله دست به گریبان هستند (مستشاری، 1380).
وابستگی به اوپیوئیدیک اختلال مزمن و اغلب عود کننده است که فرد را مستعد مشکلاتهای جدی مثل ایدز، هپاتیت و سایر اختلالات مزمن مینماید. وابستگی در مردها از زنها شایعتر است. در سیاه پوستان بالاتر از سفیدپوستان و در افراد بیکار بالاتر از افراد شاغل گزارش شده است. هزینه سالانه کلی برای جامعه آمریکا در نیمه دهه 1990 حدود 200 میلیارد دلار تخمین زده شده است (بهدانی و همکاران، 1386).
اگر چه تدخین اپیوم روش غالب استفاده از مواد برای سالهای طولانی در ایران بوده است اما به دلیل دسترسی به هرویین شیوع استفاده از داروهای تزریقی در دهه گذشته به سرعت افزایش یافته است. بسیاری از معتادین به هروئین علیرغم درمانهای مختلف قادر به وضعیت پرهیز دائمی نیستند و در صورت عدم وجود روش درمان محافظت کننده ناگزیر از ادامه حیاتی حول محور تهیه و مصرف مداوم مواد خواهند بود. درمان نگهدارنده یکی از روشهای اصلی درمان اعتیاد به مواد افیونی (تریاک، هروئین، شیره و کراک) است.
در طول این درمان، بیمار مجموعهای از درمانهای طبی و دارویی و رواندرمانی دریافت مینماید یکی از روشهای درمانی که علاوه بر پیشگیری از عود مجدد مواد، باعث بهبود کیفیت روانی و جسمانی بیمار میشود درمان نگهدارنده با متادون است. در حال حاضر در ایران دو داروی متادون و بوپرنورفین به منظور درمان نگهدارنده استفاده میشوند (رزاقی عمران و همکاران، 1382).
بنابراین درمان نگهدارنده با متادون هم برای فرد و هم جامعه ثمربخش است. درمان نگهدارنده با متادون هرچند خود نوعی اعتیاد جسمانی به این دارو ارزیابی شود اما مساوی اعتیاد تلقی نمیشود. زیرا فرد به سبب مصرف منظم این دارو از دور تسلسل یکنواخت «مصرف-نشئگی-خماری-جستجوی نوبت بعدی مواد-مصرف» رها میشود. مصرف وسواسگونه مواد که در کنار آن به ندرت جایی برای پرداختن به کارهای دیگر باقی میماند به واقع اساس رفتار اعتیادی است. این رهایی برگشت مجدد فرد به جامعه و معطوف ساختن نیروی زندگی به سایر زمینهها را امکانپذیر میکند (مستشاری، 1380).
بر اساس پژوهشهای انجام شده و مطالعات تجربی مشخص شده که درمان نگهدارنده با متادون باعث بهبود سلامت جسمی و روانی افراد وابسته به مواد میگردد. موفقیت درمان نگهدارنده با متادون در حقظ و تداوم پرهیز از مواد در سال اول 85-65 درصد و پس از 7 سال بیش از 50 درصد ذکر میشود به علاوه عامل اساسی در بازگشت فرد به زندگی از طریق کاهش مورد تالیته، موربیدیته، عفونت و قاچاق است و ارزیابی و درمان بیماران مبتلا به ایدز و هپاتیت را تسهیل مینماید (Michels et al., 2007).
2-6- تاریخچه مختصری از درمان نگهدارنده با متادون
متادون برای اولین بار در آلمان به عنوان جایگزینی برای مورفین، به منظور کاهش درد، استفاده شد. جنگ جهانی دوم، توجه پژوهشگران آمریکای شمالی را به خود جلب کرد. این پژوهشگران بعدها پیبردند که میتوان از متادون برای درمان نشانههای ترک هروئین استفاده کرد. اگر چه پژوهشگران آمریکایی، دُل و نیسوندر قبل از د هه ١٩۶٠ متادون را به عنوان یک درمان نگهدارنده مناسب معرفی کردند، اما دکتر رابرت هالیدی ، پژوهشگر کانادایی، اولین برنامه درمانی نگهدارنده با متادون را در سال ١٩۶٣ در سطح جهانی و در بریتیش کلمبیا طرحریزی کرد (رستمی و حدادی، 1384).
امروزه متادون تنها ماده افیونی مجاز است که برای درمان طولانی مدت (بیشتر از ١٨٠ روز) افراد وابسته به مواد افیونی به کار برده می شود.
همزمان با افزایش آگاهی و توجه به وابستگی افیونها، همچنین آگاهی از خطراتی که سلامت عمومی را تهدید میکند و بخصوص آگاهی از افزایش نرخ ابتلا به HCV، HIV و دیگر عوامل بیماریزای خونی در میان مصرفکنندگان تزریقی دارو، تعداد افراد وابستهای که تحت درمان با نگهدارنده متادون قرار میگیرند، افزایش یافته است.
2-7- انواع درمان با متادون
متادون را در درمان اعتیاد میتوان برای دو هدف به کار برد. در سمزدایی مقدار متادون به تدریج کاهش یافته و سپس قطع میگردد. از آنجا که سمزدایی صرفاً جزئی از یک برنامه درمانی بلندمدت پیشگیری از عود بوده و درمان کاملی تلقی نمیشود، پیگیری بعدی و پیشگیری از عود باید متعاقب آن طراحی و اجرا شود. مدت متوسط سمزدایی مورد قبول این پروتکل ٣ تا ۴ هفته میباشد.
در درمان نگهدارنده مقدار دارو به تدریج افزایش داده میشود تا جایی که علائم ترک مشهود نباشند و ولع مصرف مواد غیرقانونی نیز به واسطه مصرف متادون به حداقل ممکن برسد. درمان نگهدارنده به مدت طولانی برای حداقل چندین ماه و معمولاً بیش از یک سال و گاهی مادام العمر انجام میشود. در کسانی که واقعاً به درمان نگهدارنده نیاز داشته باشند در صورت قطع این درمان اغلب پس از مدت بسیار کوتاهی عود اتفاق میافتد و بیمار به مصرف مجدد مواد غیرقانونی روی خواهد آورد. بنابراین در صورت ختم درمان در این افراد حفظ ارتباط با مرکز درمانی برای پیگیریهای بعدی و احیاناً شروع مجدد درمان ضروری است.
2-8- درمان نگهدارنده با متادون