دانلود پایان نامه
به این ترتیب ما میتوانیم تأثیر منفی رد درخواستها را کمرنگ و در نتیجه روابط خود را حفظ کنیم. مثلاً در این سبک برای ندادن نوار کاست به دوستمان میتوانیم دلیلی بتراشیم که چندان هم برخورنده نباشد. مثلاً بگوییم: «میدونم که تو از نوارها خوب مواظبت میکنی، اما راستش رو بخوای بتازگی دوتا از نوارهام رو به دیگران قرض دادم و خرابشون کردن. من هم از اون به بعد تصمیم گرفتم که دیگه نوارهام رو به کسی قرض ندم».
2-16- ابراز وجود حافظتی
فرای به سه نوع ابراز وجود تحت عنوان مهارتهای حفاظتی اشاره میکند. این نهارتها در واقع دفاعهای کلامی در برابر فریب، عیبجویی یا گستاخی دیگران است. نام اولین مهارت، صفحهی گرامافون خراب است، یعنی فرد اظهار وجود میکند و سپس مدام گفتهی خود را تکرار میکند تا بالاخره طرف مقابل حرف او را میپذیرد. مثلاً وقتی کسی مدام از اما تقاضا میکند که به او پول قرض دهیم، میتوانیم چندبار تکرار کنیم که: «نه من به تو پولی قرض نمیدم».
دومین مهارت، غبارآلود کردن است، یعنی در ظاهر انتقاد دیگران را میپذیریم اما در عمل تغییری در رفتار خود ایجاد نمیکنیم.
سومین مهارتی که فرای به آن اشاره کرده است، فرا ابراز وجود است که در آن وقتی شخص راهچارهای پیدا نمیکند، به جای یافتن راهحل، نظر کلیتری میدهد. مثلاً هنگام بحث همکار خود میگوید: «مثل اینکه ما در این باره به توافق نمیرسیم، اصلاً فکر میکنم ما همکارهای خوبی نیستیم».
2-17- مولفههای ابراز وجود
لازمهی استفادهی به جا و موثر از مهارت ابراز وجود، تسلط بر مولفههای گوناگونی است که محتوای ابراز وجود را منتقل میکنند. محتوای عملی ابراز وجود عبارت است از بیان و دفاع از حقوق خود و بر زبان آوردن اظهاراتی که این عمل را مناسب و مسئولانه جلوه میدهند. برای استفاده مناسب و موثر از مهارت ابراز وجود باید به چهار مولفه مسلط شوید: (به نقل از سبزعلی سنجانی، 1385)
الف) محتوا: محتوای عملی ابراز وجود عبارت است از ابراز حقوق و بر زبان آوردن اظهاراتی که این ابراز حقوق را مناسب و مسئولانه جلوه میدهد. راکوس (1986)، به پنج نوع از اظهار وجود ضمیمهای اشاره کرده است. این پنج نوع بیان را در قالب درخواست یک همکار برای صرف ناهار در رستوران نشان داده میشود:
توضیح علت ابراز وجود: «امروز نمیتوانم بیرون بیایم، چون وقت ناهار باید چند مورد از کارهای ناتمام را تمام کنم.»
همدلی با وضعیت طرف مقابل: «امروز نمیتوانم بیرون بیایم، میدانم ناراحت میشوی …. »
تشویق طرف مقابل: «خیلی ممنون، اما امروز نمیتوانم بیایم ….»
معذرتخواهی: «امروز نمیتوانم بیایم، اما لطف کردی که ….»
تلاش برای رسیدن به توافق: «وقت ندارم به رستوران بیایم، چطور است همینجا در بوفه تهبندی کنیم؟»
ب) عناصر پنهان: منظور از عناصر پنهان آن دسته از افکار، ایدهها و احساساتی هستند که بر توانایی ما برای ابراز وجود تأثیر میگذارند. بسیاری از صاحبنظران بر اهمیت پاسخهای پنهان در ابراز وجود تأکید کردهاند.
ج) دانش: برای ابراز وجود باید از حقوق خود و نحوهی احقاق آنها باخبر باشید. اما همیشه این طور نیست و گاهی لازم میشود، وضعیت دیگران را در رابطه با حقوقتان بررسی کنید. به این بررسی واقعیتآزمایی گفته میشود (Dawely and Wenrich, 1976).
در این نوع بررسیها جایگاه دیگران را در نظر میگیریند، مثلاً: آیا او حق دارد از من بخواهد چنین کاری بکنم؟ اگر چنین کاری بکنم اشکالی دارد؟ تحقیقات نشان میدهند، اسخاصی که اهل ابراز وجودند، از جوانب متفاوت نقش خویش آگاهی بیشتری دارند. شناخت پارامترهای شغلی خود میتواند افراد را در احقاق یاری کند و آنها را از کارشان خشنود سازد.
د) اعتقادات: گاهی سلطهپذیری آنها ناشی از اعتقادات نادرستشان است. مثلاً گاهی خود را مجبور میدانیم که حتماٌ انتظارات و فرمایشات بالا دست را برآورده کنیم، و گرنه عواقب منفی نافرمانی خود را به جان بخریم. پیش از آنکه بتوانیم ابراز وجود کنید، ابتدا باید این نوع اعتقاداتتان را اصلاح کنید.
Kuperminc and Heimberg (1983)، متوجه شدند، افراد سلطهپذیر تصور میکنند، اگر خواستههای دیگران را رد کنند، باید منتظر پیامدهای نافرمانی خود باشند و اگر این خواستهها را برآورده کنند، پیامدهای مثبتی پیش روی آنها خواهد بود.
اما در مورد افرادی که ابراز وجود میکنند، ماجرا برعکس است. نتایج پژوهشها از این نظر حمایت میکند که پیش شرط تغییر میزان ابراز وجود افراد، ایجاد تغییر در اعتقادات و انتظارات آنان است. اولی و وتریج (1976)، نام این کار را بازسازی شناختی، گذاشتهاند. این بازسازی شامل تغییر دستورالعملهایی است که به خودتان میدهید، یعنی همان توصیههایی که هنگام تصمیمگیری به خود میدهید.
Kern (1982)، متوجه شد، افرادی که قادر به ابراز وجود نیستند، در مورد خودشان زیاد ابراز منفی میکنند و انتظار عواقب منفی زیادی دارند.
راکوس (1991)، پس از مرور پژوهشهای انجام شده در این زمینه نشان داد، اظهارنظر مثبت و منفی افراد سلطهپذیر در مورد خودشان، در وضعیتهای تعارضانگیز تقریباٌ به یک اندازه است، اما در مورد اشخاصی که اهل ابراز وجودند، اظهار نظرهای مثبت دو برابر اظهارات منفی است.
ه) ادراک اجتماعی: اشخاصی که قادر به ابراز وجود نیستند، درک دقیقی از رفتار دیگران ندارند. مثلاً درخواستهای نامعقول دیگران را درخواستی معقول میدانند. سایرین آنها را اشخاصی سها الوصول میدانند، زیرا وسایل خود را براحتی قرض میدهند، اضافه کاری میکنند و همیشه اماده کمک به دیگران هستند. دیگران با گرفتن کمکهای آنها به سوءاستفاده از آنها میپردازند. ما نه تنها باید بین کمک کردن و مورد سوءاستفاده قرار گرفتن تمایز قایل شویم، بلکه باید برای جداساختن درخواستهای معقول و نامعقول دیگران، درک درستی از رفتار آنها داشته باشیم.