دانلود پایان نامه
2-7 ضرورت تغییر برخی نگرش ها جهت از بین بردن سقف شیشه ای در ایران
در بررسی اشتغال زنان به نکات و مسائلی برمی خوریم که در شرایط فعلی ما را دچار مخمصه ای برای ارائه راهکار به زنان در مسیر زندگی سعادتمندانه تر می سازد. راه خروج از این مخمصه و تنگنا تغییر دیدگاه های تمامی اعضای جامعه نسبت به پاره ای مسائل است، زیرا مادام که ما نتوانیم نگاه خود را به مسائل دگرگون سازیم، از درک موقعیت و یافتن راه حل های کارآمد و بدیع عاجز خواهیم ماند و در دور باطل سرگردانی در بازار کار و خانه نشینی زنان باقی خواهیم ماند و نه تنها زنان از رشد و تکاملی که استحقاق آن را دارند، محروم می مانند، کل جامعه انسانی از مزایای حضور کامل و تمام عیار زنان بی بهره خواهد ماند و مسائل همچنان حل نخواهند شد و در توسعه جامعه ایران توفیق بیشتری نخواهیم یافت. به نظر نمی رسد که راه حل در هیچ طرح روبنایی و مخاصمه جویانه بین دو جنس یافت شود، بلکه راه حل بنیادی و زیربنایی تغییر منظر و زاویه ی دید ـ همانگونه که در انقلاب کپرنیکی در دنیای نجوم اتفاق افتاد و یا کانت در عالم فلسفه ایجاد کرد ـ برای این مسئله لازم است. برای زنان در رقابت با مردان سعادتی وجود ندارد. راه حل در نگاهی نو به اساس و اصول است، نگاهی که زنان و مردان در آن با یکدیگر سهیم باشند. بر این اساس ضرورت ایجاد تغییرات و انجام راه حل های زیر جهت از بین بردن سقف شیشه ای برای زنان را در ایران می توان در این عوامل دانست:
الف) قدرت: از جمله تغییرات، تغییر در نگرش نسبت به قدرت به عنوان ارزش محوری جامعه است. در جامعه ما قدرت به ابزاری برای وادار کردن دیگران در تنقید اراده صاحبان قدرت تقلیل یافته است و از ابعاد دیگر آن غفلت شده است. قدرت همواره بخش مهم و عمده امتیازات افراد، گروه ها، اقوام، طبقات و ملت ها بوده است که البته بیشتر در اختیار مردان قرار داشته است. بدین ترتیب نقش قدرت در جامعه تأمین توانایی تملک، تفوق، نفوذ، مقاومت و کسب پیروزی برای صاحبان خود بوده است. البته باید پذیرفت که چنین تعبیری از قدرت در ادوار پیشین حیات بشر کارایی هایی هم داشته است، اما در عصر بلوغ و ارتقای درک و فهم بشر و پیچیدگی بیشتر جوامع انسانی دیگر مفید و موجه شرایط لازم برای پیشرفت بشر امروز نیست. به همین قیاس که دیگر تکنولوژی کارآمد برای راه اندازی راه آهن، برای فرستادن فضاپیماها به خارج از منظومه شمسی عب مانده و ناکارآمد است.
بنابر آنچه، گفته شد لازم است در جستجوی مفاهیم بدیع تری از قدرت باشیم. که گرچه در پذیرش آنها با یکدیگر متفقیم، در عمل راه زیادی برای اجرا و به کار بستن آنها داریم. از جمله معانی قدرت، قدرتی است که در ارتباط با عظیم ترین توفیقات دینی، فلسفیف هنری و تجارب علمی به دست می آید. از دیگر معانی قدرت، قدرت اخلاقی و پیروی از سرمشق هایی است که از تفوق اخلاقی قابل توجهی نسبت به سایرین برخوردارند، وسیله ای قطعی در تجهیز و بسیج نیروهای بیکران تلاش انسان ها در عرصه های اجتماعی و فردی.
به این ترتیب قدرت اولیای امور نه برای حکومت، تفوق و ترتب و تفیذ اراده ی ایشان که در جهت جلب حمایت و اعتماد مردمان و از طریق مشاوره های آزاد و صریح و تا حد امکان گسترده و همه جانبه اعمال می شود. چنین جامعه ای بی تردید از اعمال زور و بی عدالتی علیه هر یک از اعضایش (از جمله زنان)اجتناب خواهد کرد. مهم تر آنکه چنین تعابیری از قدرت نمی تواند بدون حضور نگرش های زنانه که مبتنی بر محبت و مشارکت و رشد دادن است، در جامعه نهادینه شود.
ب) تغییر نگرش نسبت به کار: نظام اشتغال امروز هدفی بسیار نازل را دنبال می کند که همانا عبارت است از « به دست آوردن امکانات هر چه بیشتر برای مصرف کاراهایی که عرضه می گردد». مشاغل کاذب، اختلاس، بی انصافی و بی میلی نسبت به ایفای صمیمانه ی وظایف شغلی از جمله عواقب چنین نگرشی به کار است. لذا در می یابیم که در اشتغال و کار نیازمند ارزش های اخلاقی نوینی هستیم که کار را از سطح تنازع بقا، به خدمت به همنوع و عمران زمین که زیستگاه نوع بشر است، مبدل می سازد. چنین معنایی از اشتغال نیاز به قدرت مداری که همواره زنان را فرودست نگاه داشته است، نخواهد داشت بلکه بر استعدادهای ذاتی نوع انسان در خدمت و محبت و تعهد صمیمانه در اجرای وظایف اقتصادی متکی است که در زنان به وفور یافت می شود و البته مردان نیز از آن بهره مندند.
ج) روابط انسانی و نقش های خانوادگی: اگر جامعه امروز جهانی، جامعه ای مترقی و بالغ است و اگر داعیه عدالت اجتماعی و حقوق بشر برای تأمین حداکثر بهره مندی اعضای جامعه از امکانات رفاهی و سعادت حقیقی را دارد، لازم است گستره عدالت اجتماعی و ادراک از مصادیق بشر و حقوق بشر را از دایره مردان خارج سازد و تا حوزه زنان گسترش دهد. بی شک بشریتی که قادر است حقوق حیوانات و گیاهان و کوه ها و دریاها و آسمان را از طریق قوانین حفظ محیط زیست رعایت کند، ناتوان نیست از اینکه بر اعاده ی حقوق نیمی از جمعیت خویش همت گمارد و روابط انسانی را بر مبانی جدیدی طراحی و تعریف کند. تنها چنین عدالت واقعاً گسترده ای قادر خواهد بود، نقش زنان در جمیع عرصه های اجتماعی را به نحو مؤثری بهبود بخشد و هم در روابط خانوادگی، هم در روابط کاری آنان را در عرض مردان و برابر با آنها قرار دهد.
د) هویت زنانه: ارزش انسان به روح انسان است و جسم و روح انسانی فاقد جنسیت است. جنسیت از یک جنبه، امری زیست شناختی و جسمانی است و از جنبه ای دیگر ساخته ی اجتماعی است که بر اساس انتظارات فرهنگی، نقش های زنانه و مردانه را تفکیک و تعریف می کند. از این رو هویت انسانی و معنوی ما مستقل از جنسیت می تواند رشد و ارتقا یابد. بنابراین هویت زنانه و مردانه علت تفوق و برتری نمی تواند باشد. هر دوی این هویت ها مادام که به هویت واقعی انسانی تقرب جویند، می توانند مکمل یکدیگر برای سعادت و رفاه و رستگاری نوع بشر باشند. بی گمان پرنده با یک بال، هر چقدر قوی باشد، قادر به پرواز نخواهد بود (مهرگانی، 1386).
2-8 نگاهی به وضعیت زنان در ایران
بررسی وضعیت تحصیلی زنان شاغل نشان می دهد که سهم اشتغال زنانی که دارای تحصیلات عالی هستند بالاتر از سهم اشتغال زنانی است که تحصیلات اندک دارند. برای نمونه، در سال 1986 میلادی 6/8 درصد از کل شاغلان ایران را زنان تشکیل می داده اند که در این میان سهم زنان بیسواد 9/3 درصد است. سهم زنانی که تحصیلات متوسطه دارند 17 درصد و سهم زنانی که تحصیلات عالی دراند 2/24 درصد است. از این رو، به آسانی می توان نتیجه گیری کرد که هرچه تحصیلات زنان افزایش یابد، بخت و احتمال اشتغال آنان نیز افزایش خواهد یافت. ناگفته پیدا است که با افزایش تحصیلات زنان، کیفیت اشتغال و نوع اشتغال آنان نیز بهبود می یابد.
البته باید به این نکته توجه نمود که زنان عمدتاً وضعیت اشتغال خود را در آمارگیری ها اعلام نمی کنند که این نشان دهنده ی این است که بسیاری از زنان در ایران در بخش های غیررسمی اقتصاد مشغول به کاراند، یا به دلیل موانع و تعصب های فرهنگی و اجتماعی از واگویی وضعیت اشتغال خود بیم دارند. اشتغال زنان در بخش های غیررسمی اقتصاد نشان دهنده ی ضعف ساختار اقتصادی کشور است.
در چنین بخش هایی زنان در شرایط نامساعد کاری قرار می گیرند و عمدتاً نیز دستمزد بسیار پایینی دریافت می کنند. از آن جا که زنان بی سواد و زنانی که تحصیلات بسنده ندارند نمی توانند به راحتی وارد بازار کار شوند، ناگزیراند برای تأمین معاش خود و کاهش شدت و اثرات فقر اقتصادی وارد بازارهای غیررسمی کار شوند. چنین شرایط نیز چیزی جز استثمار نیروی کار زنان نخواهد بود. جدول 1 تفاوت فاحشی بین درآمد زنان و مردان را در کشورهای مختلف نشان می دهد که نشانگر استثمار نیروی کار زنان در بخش های غیررسمی اقتصاد است.
جدول 2-1 مقایسه ی درآمد اکتسابی زنان و مردان در کشورهای مختلف
کشور برآورد درآمد اکتسابی
(دلار، برحسب شاخص (PPP)
زن مرد
نروژ 356’31 340’42
سوئد 781’23 700’28
استرالیا 643’23 259’33
کانادا 964’22 299’36 کویت 116’7 979’20
ایران 853’2 946’9
اندونزی 138’2 161’4
هند 442’1 820’3
پاکستان 915 789’2