دانلود پایان نامه

را استیفا کند، پس باید رایگان باشد و بنابر اصل مساوات باید شامل همه بشود.
دوم. حمایت از محصولات و آثار فکری
یکی دیگر از شیوه‌های حمایتی دولت حمایت از دستاوردهای فکری است که در چارچوب مالکیت فکری انجام میشود اما همه امور فکری در این چارچوب قرار نمیگیرد از این رو، لازم است شیوه حمایت دولت از موضوعاتی که قابلیت حمایت اقتصادی را ندارند با محور قرار دادن نظریه پردازی، تحت دو عنوان بررسی شود.
الف- حمایت از شخص نظریه پرداز که جایگاه این بحث در قسم سوم از حمایتهای دولت است و در اینجا از آن بحثی به میان آورده نمی‌شود.
ب- حمایت از نظریه
نظریه‌ها ماهیت واحدی ندارند و به همین جهت شیوه حمایت از آنها نیز متفاوت است که در اینجا به آنها اشاره میشود.
سوم. حمایت از اشخاص ویژه
حمایت از اشخاص ویژه دو مشخصه دارد. یکی اینکه دولت از افراد ویژه‌ای حمایت کند که در سطح متعارف جامعه امکاناتی ندارند یا به جهت اشتغال به امور مهم‌تر نتوانسته‌انددر سطح متعارف جامعه قرار گیرند؛ و دیگر اینکه دولت از افرادی که استعداد برتر دارند حمایت و امکانات ویژه‌ای بدانها اعطا کند؛ بنابراین حمایت از اشخاص ویژه در دو سطح مطرح میشود.
الف- حمایت از افراد پایین‌تر از سطح متعارف جامعه
به لحاظ مبانی اسلامی یکی از وظایف دولت حمایت از افراد پایین‌تر از سطح متعارف جامعه است. در نظام اقتصادی اسلام منابع معینی برای این امر در نظر گرفته شده است.
ب- حمایت از استعدادهای برتر
دولت میتواند از استعدادهای برتر در جهت مصالح عمومیحمایت کند. لیکن از آنجا که دولت از منابع عمومیچنین حمایتی را انجام میدهد و این حمایت در مرحله اول به نفع اشخاص حمایت شونده است دولت باید از این اشخاص در رساندن منفعت به جامعه تعهد بگیرد.
ج- حمایت از افراد دارای فعالیت خاص
دولت همچنین میتواند از کسانی حمایت کند که نتیجه علمشان قابلیت تبدیل به امور مادی را ندارد و جامعه به کار آنها نیاز دارد؛ این حمایت را میتوان از باب امور حسبی دانست. برای مثال طلاب علوم دینی که یاد میگیرند تا دین مردم را حفظ کنند و افزون بر این شغل بودن کارشان با هدف آن مخالف است. اگر گفته شود مثلاً میتوانند معلم دینی باشند میگوییم این دیگر‌ترویج دین نیست. البته در مورد طلاب، وظیفه حمایت را حوزه‌های علمیه انجام میدهند؛ به عبارت دیگر، میتوان گفت دولت باید حداقل نیازهای اجتماعی را برآورده کند خواه فقیه باشد خواه پزشک خواه موارد دیگر. این کار به عهده مسلمانان است اما چون امکاناتش را ندارند از باب مقدمه واجب کفایی دولت موظف است آن را انجام دهد.
4. کرامت انسان با تکیه بر آزادگی و تقویت روحیه تتبع و بررسی علمی
شناخت انسان در شناخت و طراحی نظامات اجتماعی بسیار اهمیت دارد. اینکه انسان چیست در نظام طبیعت چه نقشی دارد غایت او کدام است و پرسش‌های بسیار دیگر امور اساسی در حوزه انسان شناسی است. این اندیشه که انسان کرامت و ارزش دارد در اساس اعلامیه جهانی حقوق بشر را شکل میدهد. کرامت انسان ریشه عمیقی در اندیشه اسلامی دارد با این حال این کرامت را باید در مجموعه‌ای به هم پیوسته از آموزه‌های وحیانی درباره انسان دانست از این رو، کرامت را باید در این مجموعه معنا کرد.
در اندیشه اسلامیانسان موجود مرکب از جسم و روح، هدف‌مند، کمال‌جو، دارای فطرت پاک و کرامت و خلیفه خداوند در زمین است. غایت انسان قرب الهی است که به صورت اختیاری براساس ایمان و عمل صالح حاصل میشود.
5. آزاداندیشی و تبادل آرا و تضارب افکار
یکی از ارزش‌های مهم در نظام علمیآزاداندیشی است. این ارزش را به دو صورت میتوان بررسی کرد: آزاداندیشی به مثابه صفت نفسانی و آزاد‌اندیشی در حکم ضابطه رفتاری. توضیح مطلب اینکه اخلاق در دو معنا کاربرد دارد: گاه ناظر به خُلق و ملکات و صفات نفسانی است که به صورت اکتسابی به دست میآید و موجب صدور افعال خاص متناسب با آن صفات از انسان میشود. این دیدگاه برگرفته از معنای لغوی اخلاق است؛ و گاه اخلاق ناظر بر رفتار آدمیاست، صرف‌نظر از صفات و ملکات درونی او، در این دیدگاه اوصافی مانند خوب و بد، صواب و خطا در اصل مربوط به افعال و اعمال است. اخلاق به معنای اول را میتوان «اخلاق فضیلت» و به معنای دوم؛ «اخلاق وظیفه یا عمل» نام نهاد.
آزاداندیشی دو عنصر درونی و بیرونی دارد. عنصر درونی آن پویایی فکری و عنصر بیرونی آن جدال احسن است.
اول. پویایی فکری
پویایی فکری عنصر درونی آزاداندیشی است. پویایی فکری عامل مهم برای نوآوری و خلاقیت است.
دوم. جدال احسن
گفتگوهای علمی و انتقادی یکی ازروش های مهم در تعمیق و توسعه دانش است. این گونه گفتگوها هنگامیمؤثر است که با شیوه علمی و دور از تخریب شخصیت افراد باشد. قرآن کریم اساس گفتگوی علمی و انتقادی سازنده را در قالب جدال احسن معرفی کرده است. بر این اساس به پیامبر و مؤمنان دستور داده است تا با مخالفان خود به شیوه احسن گفتگوی علمیو انتقادی کنند.
6. تکریم علم و عالم، ارزشمندی فعالیت علمی و ضرورت احترام حقوقی و اخلاقی به آفرینش‌های فکری‌
الف- تکریم علم و عالم
فضیلت علم و عالم در اسلام بر کسی پوشیده نیست. در برخی از کتب روایی همچون اصول کافی دومین بخش از کتاب با عنوان «کتاب فضل علم» آورده و پس
از آن «کتاب توحید» و «کتاب حجت» آمده است که این امر حکایت از اهمیت علم در نگاه این دانشمند دارد. افزون بر این آیات قرآن کریم نیز نشان‌دهنده اهمیت علم در دستگاه شناخت اسلام است. اولین آیات نازل بر پیامبر سخن از قلم و تعلیم انسان است. نکته در خور توجه در آیات این است که در این آیات به اولین مرحله خلقت بشر علقه و آخرین مرحله کمال بشر دستیابی به علم، اشاره شده است. «بخوان و پروردگار تو ارجمندترین است خدایی که به وسیله قلم آموزش داد، به آدمی آنچه را که نمیدانست بیاموخت». در آیه‌ای دیگر خداوند متعال هدف خلقت آسمان و زمین را آگاهی و دستیابی انسان به دانش معرفی میکند و میفرماید: خداست آن که هفت آسمان و همانند آنها زمین بیافرید. فرمان او میان آسمان‌ها و زمین جاری است تا بدانید که خدا بر هر چیز قادر است و به علم بر همه چیز احاطه دارد (طلاق/12). در آیات دیگر صاحبان علم، صاحبان خیر کثیر قلمداد شده اند. «به هر که خواهد حکمت عطا کند؛ و به هر که حکمت عطا شده نیکی فراوان داده شده؛ و جز خردمندان پند نپذیرند (بقره/269)».
افزون بر این آیات، روایات فراوانی در تکریم علم و عالم وجود دارد که به جهت رعایت اختصار، از بیان آنها صرف‌نظر می‌شود.
ب- ارزشمندی فعالیت علمی و ضرورت احترام حقوقی و اخلاقی به آفرینشهای فکری
بهترین روش در احترام به اندیشمندان از طریق احترام به دستاوردهای فکری آنها است این روش، تکریم را نتیجه‌محور خواهد کرد و آثار مثبت تکریم در جامعه بروز خواهد کرد. یکی از قواعد مسلّم فقه اسلامی قاعده احترام به عمل مسلم و منافع آن است. بر‌اساس همین قاعده اگر شخصی به دستور دیگری کاری انجام دهد، مستحق دریافت اجرت خواهد بود و آمِر، مسئول پرداخت اجرت است. همچنین هر کسی مالک منافع کار خود است و دیگران حق تعرض به آن را ندارند. این قاعده شامل کارهای علمیو فکری نیز میشود؛ یعنی کار علمیمحترم است و دستاوردهای آن به کننده کار اختصاص دارد. البته کم‌وکیف این حقوق، می‌بایست در علم فقه بحث و بررسی شود و از عهدۀ این پایان‌نامه خارج است.
7. علم توانمندساز و ثروت آفرین (علم نافع)
علم نافع علمیاست که در زندگی فردی و اجتماعی بشر مفید بوده و زمینه را برای زندگی مطلوب فراهم میکند. علمی که طریقی برای حل مشکلات بوده و برای رفاه زندگی است. در مورد این علم نیز روایاتی وارد شده است که در آنها به ماهیت، گستردگی حوزه‌های دانش مفید، تعیین برخی از حوزه‌های خاص و سیاست راهبردی انتخاب علم مفید اشاره شده است. با توجه به ملاک علم نافع میتوان این وضعیت را شامل فناوری نیز دانست. در ادامه به چند نمونه از آنها اشاره میشود: 1. کسی که علم به موقعیت و شرایط زمان خود داشته باشد گرفتاریها به سوی او هجوم نمیآوردند (کلینی، (1388) ص 27). 2. بهترین گفتار آن است که نفع داشته باشد و بدان علمیکه نفعی ندارد، خیر و برکتی ندارد و علمیکه از آن نفعی برده نمیشود سزاوار آموختن نیست (معتزلی، (1404) ص 64). 3. علم بیش از آن است که شمرده شود پس از هر چیزی بهترینش را به دست آور (کراجکی، (1410) ص 31). 4. از هر علمیبهترینش را بیاموزید، مانند زنبور عسل که از بهترین شهدها مینوشد و از این شهد دو چیز با ارزش به وجود میآید؛ یکی از آنها (عسل) شفاء برای مردم است و دیگری (موم) برای روشنایی (تمیمی‌آمدی، (1410) ص 46).
8. صف‌شکنی علمی به ویژه در بازبینی و طراحی علوم انسانی در قالب جهان‌بینی اسلامی
9. ارج گذاشتن به تجربه‌ها و دستاوردهای علمیبشر و بهره‌گیری از آنها در قالب نظام ارزشی کشور
بسیاری از علوم حاصل تجربه بشر در تمامیتاریخ و تمامیملل است. از این رو نمی‌توان آن را در چارچوب مرزها محصور کرد. از سوی دیگر، نباید راه‌های رفته را بار دیگر تجربه کرد چه این امر موجب از دست‌دادن نیروی انسانی و از بین بردن منابع اقتصادی است؛ اما از سوی دیگر، درباره علم دو مطلب اساسی وجود دارد: یکی اینکه بستر فکری دانش‌ها امروز بسیار متفاوت است. بسیاری از نظام‌های علمیبا مبانی غیرالهی و بریده از امور وحیانی و صرفاً برای امور دنیوی و آن هم در بعد مادی انسان، علوم را طراحی کرده و براساس آن برای مسائل زندگی راه‌حل ارائه داده است. حال اگر نظام علمی این مبانی را نپذیرد نمیتواند به راحتی از راه‌حل‌های ارائه شده سود جوید، مگر اینکه آنها را در ساختار بینشی و ارزشی خود بازخوانی و بازسازی کند. افزون بر این، امروزه دانش ابزار اقتصادی و سیاسی و امنیتی شده است و‌ای بسا کشورها به لحاظ علمی در سیطره دیگران قرار گرفته‌اند یا مرعوب پیشرفتهای علمیشده اند. از این رو، با اینکه باید بر تجربه دیگران ارج نهاد و از دستاوردهای آنها سود جست، اما این امر باید در قالب ارزشی کشور صورت گیرد. خلاصه اینکه سه عنصر اساسی در اینجا وجود دارد:
الف- ارج گذاشتن به تجربه دیگران و اهمیت دادن به دستاوردهای فکری بشر
ب- تقلید نکردن از دیگران
ج- مرعوب نشدن در برابر دیگران
به مسئله در روایات معصومان توجه شده است. این حدیث که علم را طلب کنید هر چند در چین باشد نشان از اهمیت دانش و اخذ آن میدهد. با این حال، بررسی کسی که از او علم اخذ میشود نیز موضوع مهمیاست. خداوند در آیه 24 عبس میفرماید: پس آدمیبه طعام خود بنگرد. در برخی از روایات از غذا تعبیر به علم شده است و دستور داده شده است که انسان باید به کسی که از
او علم اخذ میکند توجه کند و از هر کسی علم را اخذ نکند (مجلسی، 1403). قانون‌اساسی جمهوری اسلامیایران یکی از راه‌های تأمین پایه‌های ایمانی نظام را استفاده از علوم و فنون و تجارب پیشرفته بشری و تلاش در پیشبرد آنها میداند. (اصل دوم قانون‌اساسی). با این حال، قانون‌اساسی در اصل سوم دولت جمهوری اسلامیایران را موظف میکند تا تمام امکانات را برای تأمین خودکفایی در علوم و فنون و صنعت کشاورزی و امور نظامیو مانند اینها به کار گیرد. این امر مستلزم تقویت روح بررسی و تتبع و اتکا در تمام زمینه‌های علمی، فنی، فرهنگی و اسلامیاست.
11. تعامل فعال و الهام‌بخش با محیط جهانی و فرایندهای توسعه علم و فناوری در جهان
تعامل فعال و الهام بخش نظام علمیایران و فرایندهای توسعه علمیفناوری جهان مبتنی بر چند پیش فرض است:
1. وجود تفاوت در حوزه دانش
2. امکان تعامل و ضرورت آن و نه انزوا و جدا شدن از فرایندهای جهانی
3. داشتن دانش بومی و مبتنی بر مبانی بینشی و ارزشی و فناوریهای بومیشده همراه با نیروی انسانی متخصص
4. الهام‌بخش بودن و نه منفعل بودن در برابر پیشرفتهای دیگران.
2-11 پیشینۀ پژوهش
در‌ رابطه با الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت نیز از زمان مطرح شدن آن تا کنون، پژوهش‌های فراوانی صورت گرفته است. نتایج این پژوهش هارا می توان در تعداد محدودی پایان‌نامه، مقالات منتشر شده در نشریات و به صورت جامع‌تر در دو کنفرانس برپاشده با موضوع الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، جستجو کرد.
همان‌طور که اشاره شد، در زمینه الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، تعداد محدودی پایان‌نامه ارائه شده است. با جستجو در پایان‌نامه های پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایران داک)، عناوین تعدادی از آن ها به شرح زیر می باشد:
-الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، در اندیشه امام خمینی (ره): در این پژوهش که توسط مهدی افخمی اردکانی در سال 1390 انجام شده است، محقق به‌دنبال پاسخ به این سؤال بوده است که (آیا اندیشه و سیره نظری و عملی امام خمینی (ره) به عنوان اندیشمند مدهبی نوگرای اعتدالی می تواند الهام‌بخش تدوین الگوی مذکور باشد یا خیر؟) درنهایت محقق ایده های بنیادی امام را در خصوص تشکیل نظام سیاسی اسلامی و استقلال و عدالت اجتماعی و احیای هویت اسلامی ـ ایرانی را به عنوان شاخص های اصلی پیشرفت از نگاه ایشان معرفی می کند.
-در پژوهش دیگری به نام ابعاد سیاسی الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت با تأکید بر اندیشه های رهبر معظم انقلاب که در سال 1391 توسط سید مجتبی هاشمی انجام شده است، سعی شده است تا با با بهره‌گیری از روش تحلیل‌گفتمان لاکلا و موفه به بررسی ابعاد سیاسی الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت از منظر رهبر انقلاب پرداخته و شاخصه های این گفتمان را در سه ساحت مبانی، نظام‌سازی و رفتار سیاسی مورد کنکاش قرار دهد.
– «مولفه های اصلی تمدن سازی اسلامی ـ ایرانی» نام پایان‌نامه دیگری است که محمد اسفندیار در سال 1391 انجام داده است. در این پژوهش به بررسی شاخصه های اصلی تمدن‌سازی اسلامی ـ ایرانی با تکیه بر نظام اندیشگی رهبری جمهوری اسلامی ایران (امام خمینی و مقام معظم رهبری) پرداخته شده است. محقق بیان می دارد، امام خمینی به عنوان بنیانگذار یک نطام سیاسی جدید در ایران و نیز یک فقیه برجسته شیعی، نگاه جدیدی به فرهنگ غرب دارد و بر لزوم حفظ استقلال هویت جامعهی اسلامی و جلوگیری از خود‌باختگی در قبال فرهنگ تهاجمی غرب تأکید فراوان نموده‌اند. همچنین مقام معظم رهبری تأکید دارند که تمدن مادیِ غرب درعلم و تکنولوژی پیشرفت کرد و درروش های پیچیده مادی، توفیقات بزرگی به دست آورد؛ اما در کفه معنوی روز به روز بیشتر خسارت کرد. نتیجه این شد که علم و پیشرفت تمدن مادیِ غرب، به ضرر بشریت تمام شد. با بررسی اندیشه های ایشان با گسترش شاخص های عقلانیت، معنویت و علم‌گرایی و گسترش آن در سطح جامعه می توان به الگو‌سازی در جامعه بین‌الملل پرداخت. روش کار در این تحقیق روش ترکیبی و توصیفی است که با بهره‌گیری از منابع و مآخذ موجود فراهم آمده است
– در پایان‌نامه دیگری با عنوان «ویژگی های سیاست‌گذاری علم و فناوری از دیدگاه مقام معظم رهبری» که زکیه مومن در سال 1391 انجام داده است به بررسی بیانات مقام معظم رهبری در مورد سیاست‌گذاری علم و فناوری پرداخته شده است. محقق بیان می دارد که بررسی بیانات ایشان در مورد الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، لزوم اسلامی