قیراندود نمودن بام به غیر از ایجاد مقاومت دربرابر وزن برف به علت رنگ تیره انرژی بیشتری را کسب می کند . در این مناطق دو جداره بودن سقف یا بام و دیوارها ، استفاده از دیوارهای ضخیم یا عایق و امثال آن نیز تبادل حرارت بیرون و درون بنا را کم می کند . ارتفاع سقف بایدکوتاه باشد تا فضای درون زودتر گرم شود . درها و پنجره ها حتی الامکان رو به آفتاب و به گونه ای باشد که حداکثر انرژی خورشیدی را دریافت نماید . دو جداره بودن پنجره ها و شیشه ها و خودداری از احداث بالکن و سایه بان و نظایر آن ازدیگر توصیه های معماری خاص این مناطق است (کسمائی، 1382) .

3-10-5-3- شکل بنا و برف و باران
اهمیت برف برای ساختمانها و عمارتها از اینجاست که نشستن برف بار اضافی بر بامها تحمیل می کند . برف غیر متراکم سبک است و حد متوسط وزن آن درهر فوت مکعب ۶٫۵ پوند است در حالی که برف هر قدر متراکم شود بر وزن آن اضافه می شود و حتی ممکن است به ۳۰فوت در هر متر مکعب برسد . سنگینی برف باعث فروریختن سقف بناها می شود و لذا توجه به آن ضرورت دارد . با توجه به اهمیت موضوع اگرچه سعی می کنند مقاومت سقف و بام را زیاد کنند اما شکل بنا و بام نیز می تواند در میزان تراکم برف و در نتیجه افزایش و یا کاهش خطر کاملاًمؤثر باشد . برای مقابله با خطر ناشی از تراکم برف بهتر است که به بامها شیبب دهیم زیرا بر اثر شیب بام برف می لغزد و فرو میریزد و در نتیجه متراکم نمیشود . البته در مناطق سرد نیمکره شمالی باید شیب بام به سمت جنوب باشد تا از آفتاب هم بهره کافی گرفته شود . وجود شیروانی نیز موجب لغزش و فرود برف شده و برف در آبروهای اطراف آن تجمع می یابد . به این ترتیب سنگینی برف عمدتاً برروی دیوارها و ستونها خواهد بود . شاید یکی از دلایل وجود شیروانی در بناهای قدیمی شهر مشهد همین مسأله بوده باشد نه بارندگی زیاد . علاوه بر موارد فوقدر مناطق سرد طرح و شکل بنا باید فاقد پیش آمدگی هایی نظیر سایبان ، سردر ،طاق جلوی پنجره و غیره باشد زیرا نه تنها فشار ناشی از وزن برف بر ساختمان کم می شود بلکه آفتاب بیشتری به بنا می رسد .
در نواحی مرطوب و دارای باران زیاد نیز طرح و شکل بنا باید به گونه ای باشد که رطوبت و آب باران خسارت کمتری به بنا وارد سازد . مثلاً شکل بام به صورت شیروانی و یا شیب دار ( یکطرفه ) و گالی پوش باشد . کف اتاقها از سطح زمین بلندتر باشد و زیر آن به شکل پیلوت خالی باشد تا رواناب حاصل از بارندگی سریع دفع شود و رطوبت کمترینیز به کف و دیوار ها برسد (کسمائی، 1382) .

3-10-5-4- شکل بنا و باد
برای مقابله با آثار مخرب باد اگرچه مقاومت مصالح ساختمانی باید به دقت در نظر گرفته شوند ولیکن طرح و شکل بنا و طرز قرارگیری آنها می تواند بسیار مهمتر باشد . در برنامه ریزی و طراحی ساختمانها و بناها لازم است موارد زیر مطالعه و بررسی گردد
الف : شرایط و ویژگیهای باد :
ویژگی باد در رابطه با طراحی ساختمان اصولاً عبارتست از آشفتگی باد ( توفانی بودن ) ، سرعت باد ( بالاخص سرعت زیاد ) ، جهت باد ، وزش باد در سطح زمین و تداوم باد . بررسی این ویژگیها می تواند در مورد بادهای غالب، بادهای محلی و یا حالات استثنائی باد ( مثل تورنادوها ، هاریکن ها و …) انجام بگیرد . اگرچه شرایط و ویژگیهای باد معمولاً برای یک ناحیه جغرافیایی عمومیت دارد ولیکن به علت نوع و ماهیت چشم انداز ساختمانهای مجاور و غیره این شرایط برای مکانهای خاص بطور قابل توجهی متفاوت هستند . لذا هر طرح ساختمانی باید احتمالات این شرایط محلی مربوط به مقر بنا را در نظر بگیرد .
ب : اثرات کلی باد :
وضعیت تهویه ی طبیعی یا میزان تعویض هوای داخل ساختمان از جمله عوامل اولیه ی تعیین کننده ی سلامت و آسایش انسان است.تهویه ی طبیعی به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم برانسان تاثیر می گذارد و از یک سو،پاکی و سرعت جریان هوا در داخل ساختمان به طور مستقیم برانسان تاثیر می گذارد و از سوی دیگر ، وضعیت تهویه یاز طریق تاثیر بر دما و رطوبت هوا و سطوح داخلی ساختمان به طور غیر مستقیم انسان را تحت تاثیر قرار
می دهد.در اینجا به بررسی لزوم تهویه در ساختمان و عملکردهای نختلف آن می پردازیم.
به طور کلی ، تهویه ی طبیعی در ساختمان دارای سه عملکرد مختلف است که به ترتیب عبارتنداز:
1) تأمین هوای قابل تنفس در داخل ساختمان از طریق جانشین هوای تازه ی خارجی با هوای آلوده و مصرف شده ی داخلی.این عملکرد را تحت عنوان«تهویه برای سلامت»مورد بررسی قرار می دهیم.
2) ایجاد آسایش فیزیکی از طریق بالا بردن میزان کاهش دمای اضافی بدن با تبخیر عرق ایجاد شده بر روی پوست ، همچنین از طریق بر طرف کردن ناراحتی ناشی از خیس شدن سطح بدن از عرق. این عملکرد را نیز تحت عنوان«تهویه برای آسایش»بررسی می کنیم.
3) ایجاد آسایش فیزیکی در داخل ساختمان از طریق خنک سازی توده ی مصالح ساختمان.
آثار باد برروی اشیاء و عوارض ثابت و مستقر در مسیرش را می توان به شرح ذیل بیان نمود :
فشار مستقیم مثبت :
سطوحی که در رویارویی باد و عمود بر مسیر آنقرار می گیرند بر اثر حرکت توده هوا فشار مستقیمی را تحمل می کنند . چنین شرایطی باعث می شود بخش عمده نیرو بر شیء یا عارضه وارد آید مگر اینکه ازلحاظ شکل دارای جهت بسیار طبیعی باشد .
کشش آئرودینامیک :
چون باد دربرخورد باشیء متوقف نمی شود و مانند حالت مایع در اطراف آن جریان پیدا می کند لذا یک اثر کششی بر روی سطوح موازی با جهت باد وجود دارد .
فشار منفی ( مکش ) :
در ضلع یا سمت پشت به باد شیء معمولاً یک اثر مکش وجود دارد که حاوی فشار بیرونی بر سطح شیء می باشد .
اثرات جنبشی :
یک شیء واقع درمسیر تند باد معمولاً ضربه می خورد ، می جنبد و یا به ارتعاش در می آید بنابراین اشیاء و عوارض دارای سطوح سست و ضعیف و یا حاوی سطوح منعطف در برابراین اثرات مستعدتر و حساستر هستند
اثر روییدگی و تنظیف :
اثر اصطکاک توده هوای جاری تمایل دارد که اشیاء واقع در مسیر خود را صاف و هموار نماید ویا آنها را از سر راه خود بردارد . این عمل بر روی سایبانها ، جان پناهها ،دودکشها و علائم و نشانه ها بیشتر اثر می کند .
هریک از این اثرات و یا ترکیبی از اینها می تواند یک وضعیت مهم و بحرانی را برای عوارض واقع درمسیر باد به وجود آورد . میزان خسارات هم بستگی به وضعیت عارضه و شکل آن دارد (کسمائی، 1382) .

مطلب مرتبط :  

3-10-5-5- آثار مهم باد بر ساختمانها
اثرات عمده باد برساختمانها را در می توان در چند طبقه کلی قرار داد :
ساختمانهای دارای شکل مدور نسبت به بناهای زاویه دار و حاوی سطوح صاف مقاومت و دوام باد را کمتر می کنند مانند بناهایی با سقف گنبدی .
ساختمانهای بلند ومرتفع که دارای ابعاد افقی کوتاه هستند در برابر واژگون شدن و یا خم شدن کامل در قسمتهای فوقانیشان مستعد ترند .
بناهای پهلو باز یا دارای اشکال بادگیر چون تمایل دارند باد را به چنگ درآورند نیروی باد را بیشتر خواهند کرد .
برآمدگی یا جلوآمدگی بنا ، جانپناهها و دیوارهای بلند ، سایبانها و بالکنها و دیوارهای بی دوام و ناپایدار به اثر کشش همه جانبه بر ساختمان میافزایند .
علائم ، نشانه ها ، دودکشها ، آنتنها ، چهارطاقی ها و سایرتجهیزات روی بام ساختمانها نیز دستخوش اثر روییدگی می شوند .
3-10-6- طراحی داخلی ساختمان و محل قرارگیری اتاق ها
قسمتهایی از منزل که زیاد از آنها استفاده می کنید مانند اتاق ناهار خوری و اتاق نشیمن را در قسمت جنوبی ساختمان قرار دهید.
اگر فضای کافی برای تمام موارد بالا وجود نداشت اتاق نشیمن را حتماً در جنوب ساختمان قرار دهید .
چون تعدادی از فضا ها در داخل ساختمان هستند که لازم است از نور طبیعی و درجه یک و یا نوری که برای ساختمان جزء نورهای عالی به حساب می آید استفاده کنند لذا لازم است این فضا ها رو به جنوب که نور بهتری نسبت به نور شمال دارد قرار گیرد . همچنین تعدادی از فضاهای مثل اتاق خواب ، اتاق مطالعه و اتاق پذیرایی اگرچه داشتن یک منظر خوب برای آنها ضرورت دارد اما اگر به آنها نور درجه دو نیز برسد این نور برای این فضاهای کافی به نظر می رسد چون فضاهایی نیستند که بیشتر کار افراد خانه در آنها صورت پذیرد و درجه اهمیت آنها بعد از آشپزخانه و اتاق نشیمن است و بیشتر برای زمان های خاص مثل زمان خوابیدن(اتاق خواب) و یا زمانی که می خواهیم از یک میهمان استقبال کنیم (اتاق پذیرایی) به کار می آیند .
سعی کنید تا آنجا که امکان دارد فضای قسمت نشیمن کوچکتر باشد و همچنین سقف آنرا کوتاهتر بسازید, بهتر است ارتفاع سقف در این قسمت حدود 7/2 متر باشد. این کار به منظور کاهش مصرف سوختی که برای گرمایش استفاده می شود پیشنهاد می شود.
چون اتاق نشیمن به فضاهای مختلفی راه دارد و لذا درب ها و پنجره های زیادی به سبب اهمیت این فضا در آن قرار دارد و باز و بسته شدن هر کدام از این درب ها باعث تخلیه انرژی از فضای اتاق نشیمن می گردد لذا لازم است این فضا بر حسب نیاز افراد خانواده طراحی شود تا به هنگام خنک کردن و یا گرم کردن آن نیاز نباشد از وسایل برودتی و حرارتی زیادی استفاده کنیم . همچنین لازم به ذکر است که کوتاهی سقف این فضا باعث می شود که هوا در محدوده ای که انسان به فعالیت و زندگی مشغول است در جریان باشد و اگر سقف این فضا ها بلند در نظر گرفته شود بسیاری از انرژی های تولید شده صرف گرم کردن و یا سرد کردن قسمت هایی خواهد شد که انسان کمتر با آنها در ارتباط است و یا به عبارتی قسمتی است که در نزدیکی سقف است و جزء فضاهایی به حساب می آید که کمترین استفاده را برای انسان دارد اما از لحاظ گرمایش و سرمایش بیشترین انرژی تولید شده را نیاز دارد (کسمائی، 1382) .

مطلب مرتبط :   دینی، بازسازی، مسلط، فلسفه، گفتمان، عقلانیتحقیق با موضوعمقاله درباره

3-10-7- اندازه و محل قراگیری پنجره
اندازه و محل قرارگیری پنجره ها باید با توجه به محل قرارگیری زمین ساختمان و نوع مصالح ساختمانی, طراحی و نصب شوند .
سرمایش مناسب در تابستانها با استفاده از پنجره های باز شو قابل حصول است. استفاده از سایه بان نیز در مقابل پنجره پیشنهاد می شود .
در طراحی پنجره برای ساختمان حتما باید پنجره ها از نوع پنجره های دو جداره طراحی شود تا چه از لحاظ صوتی و چه از لحاظ حرارتی انرژی تولید شده در داخل ساختمان را فقط برای خود ساختمان محفوظ نگاه دارد و از ورود صداهای بیهوده به داخل ساختمان جلوگیری کند . لازم است بدانید که پنجره های معمولی تا نسبت 10 برابر از پنجره های دوجداره بیشتر اتلاف حرارتی دارند که این میزان بسیار قابل توجه است . پنجره هایی که در سمت شمال قرار می گیرند حد الا مکان باید نسبت به پنجره های جنوبی کوچکتر طراحی گردد تا از ورود نور مضر به داخل ساختمان جلوگیری شود و همچنین پنجره های جنوب باید بزرگتر در نظر گرفته شوند تا سهم بسزایی در جذب انرژی خورشیدی مناسب در زمستان داشته باشند . سایه بان که بر روی پنجره های قرار می گیرد می تواند باعث یک عقب رفتگی در پنجره های شود و از ورود نور به طور مستقیم جلوگیری کند و همچنین نور را با شکست وارد فضاهای ساختمان کند تا نور مستقیما به فضا نتابد و با یک حریم مخصوص وارد ساختمان ما شود ، همچنین یکی از عواملی که باعث حفظ انرژی در داخل ساختمان و جلوگیری از ورود نور مضر به داخل ساختمان می شود پرده است که امروزه در انواع و اقسام مختلفی برای ساختمان ها تهیه می شود و از ورود نور مضر می تواند به خوبی جلوگیری کند و علاوه بر حفظ انرژی در داخل ساختمان بر جنبه زیبایی ساختمان می افزاید و باعث ایجاد یک حریم مناسب در داخل اتاق ها می شود (کسمائی، 1382) .

3-10-8- سیستم های گرمایشی و سرمایشی
طبقه بندی کردن قسمتهای مختلف منزل و استفاده از بخاریهای کم مصرف ( راندمان بالا ) بهترین و راحت ترین راه بهینه سازی مصرف سوخت است، یعنی هر قسمت از ساختمان ما برای خود سیستم سرمایش و گرمایش داشته باشد و وظیفه گرم کردن و سرد کردن هر قسمت به عهده سیستمی که در آن قسمت تعبیه شده باشد زیرا اگر بخواهیم وظیفه گرم کردن و سرد کردن کلیه قسمت های ساختمان را به عهده یک قسمت از ساختمان بگذاریم سیستمی که در آن قسمت تعبیه شده نه می تواند فضای اختصاصی خود را گرم یا سرد نماید و نه می تواند به قسمت های دیگر را به خوبی پوشش دهد پس لذا بهتر است که هر قسمت از ساختمان جداگانه به سیستم سرمایش یا گرمایش وصل باشد و از قسمت های دیگر تغذیه نشود (کسمائی، 1382) .

3-10-9- روشنایی ساختمان
روشنایی در ساختمان و چگونگی نحوه تامین روشنایی قسمت های مختلف ساختمان از نکات بسیار مهمی است که در طراحی ساختمان باید لحاظ گردد یک معمار لازم است به این قضیه فکر کند که فضاهایی که او برای یک ساختمان طراحی کرده از چه راهی روشنایشان تامین می شود آیا از راه طبیعی این روشنایی به دست می آید یا باید از روشنایی های مصنوعی استفاده کرد و اگر از روشنایی طبیعی یا مصنوعی استفاده می کنیم آیا به صرفه جویی در انرژی می انجامد یا خیر .
اگر از روشنایی طبیعی استفاده می کنیم (نور خورشید) این فضاهایی را پوشش دهد که نیاز به نور طبیعی دارند مانند آشپزخانه اتاق نشیمن و اگر از نور مصنوعی(لامپ) استفاده می کنیم فضاهایی را پوشش دهد که به نور مصنوعی احتیاج دارد مانند اتاق مطالعه اتاق پذیرایی و این نور از طریق لامپ ها و وسایلی تامین شود که خود منجر