د نگذارید از مملکت بیرون رود<br />- شعبان جعفری با آیت‌الله کاشانی رابطه نزدیک داشت. جزو نوچه‌ها و یا طرفداران آیت‌الله کاشانی بود
– جدا شدن آیت‌الله کاشانی و گروهی از اعضای جبهه ملی از حلقه حامیان محمد مصدق نخست‌وزیر ایران را در وضع بدی قرار داده بود.
– روحانیون که هنوز نقششان واضح نیست.
عمده پیش‌فرض‌هایی که متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» درباره آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی داشته است معطوف به موضوعاتی مانند مقوله‌های ذیل است:
– آیت‌الله کاشانی در همکاری با کودتاچیان و سرنگونی مصدق، نقش مهم و تأثیرگذاری داشت.
– نوه آیت‌الله کاشانی برای تبرئه وی از اتهام همکاری با انگلیسی‌ها، 25 سال پس از کودتا و در زمان جمهوری اسلامی نامه از طرف پدربزرگ خود جعل کرده است.
اسلام‌گراها از اول هم تندرو و به دنبال مبارزه مسلحانه بودند.
– مذهبی‌ها از شرایط به وجود آمده آن روز ایران سوءاستفاده کردند.
– مذهبی‌ها همیشه خیانت‌کار و دورو هستند و هم‌رزمان خود خیانت می‌کنند؛ چه این مبارزات ملی شدن صنعت نفت باشد، چه مبارزه علیه شاه.
– ریشه و جایگاه انقلاب در بین طبقه روشنفکر و متفکر شکل گرفت.
– مذهبی‌ها اهل گفتگو و منطق نیستند، مشی و روش آنها خشونت و ویرانگری است.
مذاکره راهی برای از بین بردن سو تفاهمات و دلخوری‌های گذشته است.
– گروههای مذهبی و روحانیون به‌خصوص آیتالله کاشانی در توطئه علیه مصدق نقش فعال و ویژهای داشتند. آیتالله کاشانی با سیآیای و اسآیاس در براندازی مصدق همراهی و همکاری داشت.
– شعبان جعفری به خاطر طرفداری از آیتالله کاشانی مخالفت وی با مصدق در کودتا شرکت داشت.
– شعبان جعفری و افرادش نه لات و اوباش، بلکه پهلوان و زورخانهدارهای تهران بودند که نگران مذهب و کشور ایران بودند.
– آیتالله کاشانی فردی قدرتطلب بود.
– روحانیون (به‌ویژه آیت‌الله کاشانی) در کنار سایر گروه‌ها داخلی مانند شاه، ارتش و اوباش در کودتا شرکت داشتند.
– انقلاب یکی از نتایج بیگانه‌ستیزی است در اثر کودتای ۲۸ مرداد بین مردم به وجود آمد.
دلالت‌های ضمنی متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در خصوص آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی در قالب تداعی به‌قرار زیر است. آن چیزی که متن به‌وسیله آن‌ها درصدد ذهنیت‌سازی برای مخاطب خود است عبارتند از:
– مذهبی‌ها همیشه خیانت‌کار هستند و هم‌رزمان خود خیانت می‌کنند؛ چه این مبارزات ملی شدن صنعت نفت باشد، چه مبارزه علیه شاه.
– اشغال سفارت توسط دانشجویان.
– غیرمنطقی، یک‌دنده و لج‌باز بودن مسئولین جمهوری اسلامی.
– ادعاهایی که در این گزارش به آیتالله کاشانی در مورد پشت کردن به نهضت ملی کردن صنعت نفت نسبت داده میشود، یادآور ادعاهایی است که از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی گروههای مخالف و معاند جمهوری اسلامی نسبت به موضعگیریهای حضرت امام داشتند؛ اینکه امام به گروههای دیگر پشت کرد و حق سایرین را در نظر نگرفت.
گزاره‌هایی که در متن به دنبال تلقین در مخاطب در مورد آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی است، عبارتند از:
– اتفاقات تاریخ معاصر اعم از اینکه کودتای 28 مرداد باشد یا انقلاب اسلامی یا 15 خرداد؛ دارای ابهامات و تناقضاتی است، بنابراین نمی‌توان به باورها و روایت‌های رایج اعتماد کرد.
– قیام 30 تیر به‌وسیله ملی- مذهبی‌ها صورت گرفت.
– مذهبی‌ها و آیت‌الله کاشانی به نهضت ملی شدن صنعت نفت خیانت کردند.
– در متن به‌صراحت از نقش آیت‌الله کاشانی در کودتا به میان آمده است، هرچند خود گزارشگر با تردید این گزاره را بیان می‌کند اما لحن مصمم و قاطع کارشناسان گزارش جای هیچ شک و شبه‌ای را باقی نمی‌گذارد.
– سابقه انقلابی و فعالیت ضد امپریالیستی ملی- مذهبی‌ها و شخص بازرگان به خیلی پیش از انقلاب و سال ۱۳۳۰ برمی‌گردد، آن‌ها در این زمینه از گروه‌های مذهبی و امام خمینی جلوتر بودند.
– نویسنده متن تلاش دارد تا ناموفق بودن تلاش‌ها برای ملی کردن صنعت نفت و شکست نهضت را به گردن اختلافات داخلی و شکاف در جبهه ملی بیندازد و به‌خصوص گروه‌های مذهبی و آیت‌الله کاشانی را مقصر جلوه دهد.
– ناهماهنگی‌ها ، مخالفت‌ها و دودستگی‌ها از سوی گروه‌ها و افراد باعث شد تا کودتا در روز ۲۸ مرداد به نتیجه برسد.
– اسلام‌گراها و مذهبی‌ها خشن هستند. (تصویر اسلحه روی سر مجسمه شاه)
گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» به دنبال ایجاد توافق و اجماع در مخاطب خود درباره آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی با استفاده از گزاره‌های زیر است:
– نویسندهی گزارش در تلاش است تا مخاطب را بر سر این مسئله که روحانیون برجسته در کودتا نقش داشتند و با پررنگ کردن نقش نیروهای داخلی از اهمیت و حساسیتی که در رابطه با عوامل خارجی انگلیسی و آمریکایی در کودتای 28 مرداد وجود دارد بکاهد یا لااقل نسبت سهم مساوی برای هر دو گروه در نظر بگیرد. گزارشگر به بهانهی برشمردن عوامل داخلی نقش روحانیون به‌خصوص آیتالله کاشانی را در موفقیت کودتا بسیار برجسته نشان میدهد؛ تا جایی که این عامل نه در تنها گذاشتن دکتر مصدق و پشت کردن به نهضت بلکه در همکاری با سیا و عوامل بیگانه را محرز می‌داند. وی برای اثبات ادعای خود به تصویری از سند اسآیاس و صحبتهای شعبان جعفری استناد میکند. سند مذکور که به‌صراحت از همکاری با رهبران مذهبی میگوید. جعفری نیز خود را مطیع اوامر و طرفدار سرسخت آیتالله کاشانی نشان میدهد. بنابراین برای مخاطب هیچ شک و شبهه‌ای در مورد همکاری آیتالله کاشانی با سیا در کودتای 28 مرداد باقی نمیماند.
گزارههای اساسی متن گزارش‌ها پیرامون آیت‌الله کاشانی و نیروهای مذهبی به‌قرار زیر است:
– تمامی عوامل داخلی و خارجی در به انجام رسیدن کودتا به‌ یک اندازه سهم داشتند.
– آیت‌الله کاشانی با کودتاچیان در سرنگونی مصدق همکار داشت.
– هرچند اوباش در تجمعات خیابان حضور داشتند اما حضور مردم عادی را هم نباید نادیده گرفت.
– مردم در فاصلهی 25 تا 28 مرداد خودشان به خیابان آمده بودند و در راهپیماییها و تظاهرات شرکت داشتند.
– آیتالله کاشانی سهم خود را از دولت میخواست.
– آیتالله کاشانی با مأموران سیا و اسآیاس رابطه داشت.
– شعبان جعفری از طرفداران آیتالله کاشانی بود و بنا به توصیه و راهنماییهای وی از مصدق طرفداری یا علیه وی آشوب به پا میکرد.
– شکاف و اختلاف در جبههی ملی و تنها گذاشتن یاران مصدق و حامیان وی، به‌خصوص آیتالله کاشانی عامل اصلی شکست نهضت بود.
6-2-1-4- تحلیل اطلاعات متن‌ها و فرا متن- حزب توده و کمونیست‌ها
عمده افراد و نهادهای مربوط به حزب توده در متن‌ها قوای روس و انگلیس؛ کمونیست‌ها، حزب توده، شوروی، ؛ افسران حزب، سازمان جوانان حزب؛ چکسلواکی، کمونیست‌ها، شوروی بوده است.
گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» حزب توده را با گزاره‌های زیر توصیف کرده‌اند:
– (مطبوعات آمریکا) رد پای حزب توده را در همه رخدادها می‌دیدند.
– انگیزه‌های اصلی این عملیات یکی نفت و دیگری ترس از سلطه شوروی بر ایران بود.
– کمونیست‌ها در پی به دست گرفتن ایران و نفت آن هستند.
– شرایط حاکی از چیره شدن کمونیست‌ها بر اوضاع است.
– حزب توده دست‌کم در سال اول نخست‌وزیری دولت مصدق با او سر سازگاری نداشت و او را مورد تندترین حملات قرار می‌داد
– حزب توده رفته‌رفته با مصدق همراه شد.
– افسران حزب در لو دادن و خنثی کردن مرحله اول عملیات آژاکس سهیم بودند.
– شعار جمهوری دمکراتیک یعنی ایران را کمونیستی میکنیم.
– حزب توده با الگوبرداری از حوادث سال 1948 در چکسلواکی ایران را در مدار شوروی قرار دهد.
– اتکایش به کمونیست‌ها بیشتر می‌شود که می‌توانست به نفع شوروی باشد.
عمده پیش‌فرض‌هایی که متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در مورد حزب توده و کمونیست‌ها داشته است، معطوف به موضوعاتی مانند مقوله‌های ذیل است:
– حزب توده در اتفاقات سال 31، به‌خصوص قیام 30 تیر؛ نقش اساسی را داشت.
– گروههای مختلف داخلی و خارجی در براندازی دولت مصدق به یک اندازه سهیم بودند.
– رفتار حزب توده از روی عقلانیت و منطق نبود.
– تهمتهایی که حزب توده به مصدق میزد، دروغهایی بی‌پایه و اساس بود.
– عملکرد حزب توده در فاصلهی 25 تا 28 مرداد به ضرر مصدق تمام شد.
– رخدادهای بیشتر با مدیریت حزب توده به سرانجام رسید.
دلالت‌های ضمنی متن گزارش‌های «ویژه شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد» در خصوص حزب توده و کمونیست‌ها در قالب تلقین به‌قرار زیر است. آن چیزی که متن به‌وسیله آن‌ها درصدد ذهنیت‌سازی برای مخاطب خود است عبارتند از:
– مسبب و عامل به وجود آورنده و تشدیدکننده بحران‌ها سال 31 در ایران، حزب توده و کمونیست‌ها بودند.
گزارههای اساسی متن گزارش‌ها درباره حزب توده و کمونیست‌ها به‌قرار زیر است:
– اگر نیروهای خارجی طراح کودتا بودند، نیروهای داخلی مجری آن بودند. بدون وجود آنها کودتا امکانپذیر نبود.
– شعار جمهوری دمکراتیک از سوی حزب توده به ضرر مصدق تمام شد.
– خطر کمونیست و قدرت گرفتن حزب توده در ماههای پایانی سال 31 و ابتدای سال 32 در ایران کاملاً ملموس و عینی بود.

مطلب مرتبط :   سیار، مهاجر، جهش‌یافته، عام‌گرایی، می‌داند، فرهنگ

۳-1-4- گفتمان و انگاره‌های متن گزارش‌های «ویژهی شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد»
در متن گزارش اول با پرداختن به زندگی مصدق و بررسی فراز و فرود زندگی وی و نیز تأکید بر چهرهی مردمی او تحت گفتمان «ناسیونالیسم ایرانی»، چهرهی یک قهرمان ملی را از مصدق در پیش چشم مخاطب به نمایش میگذارد.

در متن گزارش دوم جهت‌گیری مطبوعات آمریکا با اشاره به انتخاب وی به‌عنوان مرد سال 1951 و مقایسه‌اش با بزرگان آمریکا همچون جرج واشنگتن و توماس جفرسون از دیدگاه گفتمان «نژاد برتر آنگلوساکسون»، بهدنبال تمجید از شخصیت مصدق و تأکید بر وجههی بین‌المللی وی، به‌منظور ساخت انگارهی اسطورهی ملی در گفتمان «ناسیونالیسم ایرانی» از اوست. در عین ‌حال به ویژگی‌ها و رفتارهای نامتعارف مصدق اشاره می‌شود که از این رفتارها به‌عنوان «عجیب» و «غیر قابل درک» نام ‌برده می‌شود. از انگاره‌های ساخته‌شده در این باره می‌توان به «ناآشنا» و «متناقض بودن» اشاره کرد که گفتمان «غرب و دیگران» یا «ما و دیگران» را مد نظر قرار داده است.

متن گزارش سوم بهبهانهی بررسی اتفاقات روزهای 25 تا 28 مرداد، با برجسته کردن اتفاقات و چهره‌های داخلی کودتا تلاش دارد تا نقش غرب و آمریکا را در طراحی، برنامه‌ریزی و اجرای کودتا کم‌رنگ کرده، به مقابله با «گفتمان استکبارستیزی» و «گفتمان توطئهی خارجی» مورد تأکید انقلاب اسلامی بپردازد. همچنین این گزارش با برجسته کردن گفتمان «اسلام‌ستیزی»، آیت‌الله کاشانی را به‌عنوان نمایندهی طیف مذهبی، فردی خیانت‌کار به جنبش ملی کردن صنعت نفت معرفی می‌کند. نکتهی قابل‌توجه در این گزارش پیام متناقض نهفته در گزاره‌هایش است؛ از طرفی برای ساخت انگاره‌ای قهرمانانه از مصدق، روی پایگاه مردمی و محبوبیت وی تأکید زیادی می‌شود و از طرف دیگر برای کاستن از اثرات منفی کودتا و دخالت آمریکا و انگلیس، نزد مخاطب از حضور توده‌های مردم (بهخاطر ترس از خطر کمونیسم) در روز کودتا سخن بهمیان می‌آورد.

مطلب مرتبط :   مصدق، -، آمریکا، نفت، رضاشاه، آمریکا،

متن گزارش چهارم که مصاحبه‌ای منتشرنشده از روزولت، یکی از عوامل عملیاتی کودتا با بی‌بی‌سی است، گفتمان «ژورنالیسم عینی» مد نظر بی‌بی‌سی را تولید می‌کند. در واقع این رسانه برای تأکید بر وجههی بی‌طرف‌نمایانه، از صحبت‌های این «افسر بلندپایهی سی‌آی‌ای» استفاده کرده و تلاش می‌کند تا مخاطب خود را قانع کند که در تمامی گزارش‌های خود اصل بی‌طرفیِ روزنامه‌نگاری عینی را رعایت کرده است. در عین‌ حال این گزارش با بیان موفقیت کودتا از زبان طراح اصلی کودتا (به‌زعم بی‌بی‌سی) گفتمان «ابرقدرتی آمریکا» را بازتولید می‌کند. در این مصاحبه همچنین با اشاره به حمایت مردم از شاه، تلاش میشود تا گفتمان «شاه و ملت» را دستاویزی برای کم‌رنگ کردن دخالتشان در ایران قرار دهد.

در متن گزارش پنجم با هدف زمینه‌سازی برای روابط ایران و آمریکا، با حمله به گفتمان «استکبارستیزی» انقلاب اسلامی، با ساده‌سازی، سیاست‌های مستکبرانهی آمریکا را علیه ایران ذیل گفتمان «تئوری توهم توطئه» و گفتمان «جنگ‌طلبی» انقلابیون تعریف کرده و از سوی دیگر با برجسته کردن گفتمان «صلح‌طلبی» سران امریکا، رهبران ایران را افرادی کینه‌جو و مقصر اصلی رابطه نداشتن نزد مخاطب جلوه می‌دهد. در ادامه تلاش شده تا با برجسته‌ کردن استقلال شاه در مقابل آمریکایی‌ها در عین داشتن روابط گسترده تحت گفتمان «سلطنت» و همچنین اشاره به اشغال سفارت آمریکا توسط دانشجویان پیرو خط امام، گفتمان «استکبارستیزی» انقلاب را تضعیف کند.

در متن گزارش ششم که در آن تلاش شده با تبیین سهم نیروهای داخلی در موفقیت کودتای 28 مرداد و با بزرگ کردن این عوامل و نیروها به کاهش نقش تجاوزکارانهی انگلیسی‌ها و آمریکایی‌ها در کودتا بپردازد، با تولید «پاد گفتمان توطئه خارجی» به تقویت گفتمان «توهم توطئه» دست می‌زند. همچنین این گزارش با تمرکز بر نقش منفی‌ای که برای آیت‌الله کاشانی قائل است و با زیر سؤال بردن ایشان به‌عنوان نماد گفتمان مذهبی، با حمله به «گفتمان اسلام»،‌ »گفتمان «دنیاگرایی و