دانلود پایان نامه
در آموزش سنتی ابتدا امور انتزاعی معرفی و آموزش داده می شود بعد دانش آموزان را به تایید آنها از طریق روش عینی وامی دارند. مثلا در علوم انسانی موضوعات اصلی و کلیات ارائه می شود، بعداز دانش آموزان انتظار دارند که به فهم نمونه های عینی آن مفاهیم دست یابند. با این وصف اگر کلاسها خشک، غیر فعال و بیهوده به نظر آید خیلی نباید تعجب کرد.
آنچه زمینه را برای آموزش تفکر انتقادی فراهم می کند پرورش علاقه و انگیزش دانش آموزان است تا بر پایه آن دیدگاهها ی لازم برای تجزیه و تحلیل و تفهیم اطلاعات به آنها آموزش داده شود. – آلفرد نورث وایت هد- معتقد است که بدون علاقه، رشد فکری امکان نخواهد داشت. علاقه جزء جدایی ناپذیر توجه و درک کردن است. می توان از طریق تنبیه یا فعالیتهای لذت بخش در افراد ایجاد علاقه کرد؛ اما بدون علاقه پیشرفتی وجودنخواهد داشت. نخواهد داشت.
عصرحاضرعصری است که تحت عنوان عصرانفجاراطلاعات از آن نام بـرده می شود.. درایـن دوره اطلاعات ازطریق فن آوری های پیشرفته ای همچون اینترنت و شبـکه های جهانی اطـلاع رسانی به وفـور یافـت می شوند ، بنابراین صرف داشتن اطلاعات نمی تواند مفید وکارسازباشد بلکه تجزیه وتحلیل و نحوه کاربرد این اطلاعات حائزاهمیت است .تفکرانتقادی برپایه اطلاعات به تقسیم بندی ، تجزیه و تحلیـل و کاربرد اطلاعات می پردازد و برهمین اساس باکشف قوانین علمی و ارائه نظریه های جدید به روند تولید علم شـدت می بخشد . بنـابراین هدف اصلی تعلیم و تربیت دردانشـگاهـها بایسـتی تربیـت انسـانهای متفـکرو خلاق باشـد . دانشگاهها با ارائـه آخرین یافته ها به دانشجو دید وسیعترومهارت تخصصی می دهد تا او نیزبتواند به سهم خود چیـزی به دانـش موجود بیافزاید .همه دروس دانشگاهی باید به دانشجویان کمک کند تا ضمن استدلال ، مطالبــی را تجزیه و تحلیل و ارزشیابی کنند. ( کومبز، 1371 :21 ) تا بدین وسیله تفکرانتقــادی درآنان شکل گیرد و برای ورود به عرصه کارو زندگی آماده شوند زیرا تفکرانتقادی قـدرتی ذهنی – جسمی در شحـص ایجاد می کند که او را برای رقابتها و چالشهای دنیای به سرعت متغیرکنونی آماده می سازد . ( پـل ، 1993 : 56 )
امروزه کارشنـاسان تعلیم و تربیـت اتفـاق نظردارند که تفکرانتقـادی نه تنـها باید یکی ازاهـداف تعلیم و تربیت باشد بلکه باید بخش لاینفک آموزش درهرمقطعی باشد . زیرا تفکرانتقادی تفکری است که به تحلیل، ارزشیابی و گزینش و کاربرد بهترین راه حل را درانسان به وجود می آورد ، همان چیزی که نیـازدنیای امروز است .( فـورست ،1997 :58 )
2-2- 13 آموزش تفکر انتقادی:
یکی از مهمترین چالش های آموزش و پرورش قرن بیست و یکم، چگونگی تربیت فراگیرانی است که از آمادگی لازم برای رویارویی با جامعه در حال تغییر و پیچیدگی های عصر انفجار اطلاعات برخوردار باشند. پیشرفت های گسترده علمی و فناوری همراه با منسوخ شدن سریع یافته ها و اطلاعات قبلی مستلزم نوعی تعلیم و تربیت است که در آن دانش آموزان به طور مداوم درگیر فرایند یادگیری و حل مسئله باشند و از رویارویی با چالش ها لذت ببرند. برخی تحقیقات اخیر نشان می دهند که یافته ها و حاصل پژوهش ها در عرض کمتر از چندسال از درجه اعتبار ساقط می شوند و کهنه خواهند شد (مهرمحمدی، 1379).( مهرمحمدی، محمود. بازاندیشی فرآیند یاددهی-یادگیری و تربیت معلم. تهران: انتشارات مدرسه)
در این صورت، چگونه می توان زمینه های لازم شناختی و انگیزشی لازم را در دانش آموزان ایجاد کرد تا به صورت خودانگیخته به تجربه بپردازند و به این تجارب از راه تحلیل و تعمق معنا بخشند. یکی از مهمترین راه های دستیابی به این اهداف ترویج اندیشیدن و اندیشه ورزی در مدارس و مراکز آموزشی است. اندیشه پروری را با واژه هایی نظیر پرورش «تفکر انتقادی » و یا «تفکر انعکاسی » بیان می کنند. هر دوی این واژه ها مبین نقش فعال و درگیری مداوم دانش آموزان در فرایند یادگیری و یاددهی هستند و در عین حال تفاوت هایی نیز بین این دو واژه وجود دارد (فولادچنگ: 1385). (فولادچنگ، محبوبه،1385، سایت باشگاه اندیشه)
رسانه های نوین از دو دیدگاه متهم به ایجاد چالش های نوین در زندگی هستند رسانه ها از یک سو رقیب فعالیت های آموزشی در امر آموزش هستند و از سوی دیگر زمینه ساز اغلب چالش های نوین به حساب می آیند. در شرایط فوق، چگونه می توان زمینه های لازم شناختی و انگیزشی لازم را در دانش آموزان ایجاد کرد تا به صورت خودانگیخته نسبت به محتوا و عملکرد رسانه ای واکنش نشان دهند و مواجهه خود با رسانه ها و محتوای آنها را، از راه تحلیل و تعمق، معنا بخشند . یکی از مهم ترین راه های دستیابی به هدف فوق، ترویج اندیشیدن و اندیشه ورزی در مدارس و مراکز آموزشی با بهره گیری از ترویج تفکر انعکاسی و آموزش سواد رسانه ای دانش آموز است.(سلطانی فر، 1385)(رسانه 1385، سانسور یا سواد رسانه ای)
2-2-14 ضرورت ها و اصول تعلیم و تربیت:
کودک، تکامل نیافته و تعلیم پذیر متولد می شود . او نیاز به جامعه بشری دارد تا آن چنان ساخته شود که بتواند به مقتضیات زندگی پاسخ دهد ولی جامعه نیز برای بقای خود به کودکان احتیاج دارد.
ارکان شخصیت کودک زمانی پایه گذاری خواهد شد که او ناخودآگاهانه روح و فضای جامعه ای را که به آن تعلق دارد در خود جذب کند. در این صورت رفتار او در حد وسیعی با شرایطی که در محیط وجود دارد، انطباق پیدا می کند. در هر عصری ، تعلیم و تربیت وابسته به انسا ن هایی است که مسئولیت آن را بر عهده دارند و نیز تابع کیفیت فرهنگی است که در چارچوب آن این فعالیت صورت می گیرد.
توانایی ها و ضعف های جوانان بازتابی است از توانایی ها و ضعف های بزرگسالان ؛ زیرا نسل جوان از سال های اول زندگی خانوادگی گرفته تا دوران مدرسه ابتدایی و متوسطه و بالاخره آموزش حرفه ای راهی که از طرف نسل های گذشته ترسیم شده است ر ا در پیش می گیرند. حال اگر در پایان این راه زنان و مردان جوان به قولی که دردوران بچگی داده بودند، عمل نکنند و به آنچه قرار بود برسند، نائل نشوند و اگر چنانچه روح آنها خالی و بی محتوا باشد نتیجه تماس آنها با انسان هایی است که هیچ نوع مفهوم و هدف عمیقی برای زندگی خود ندارند و شکل ثابتی برای شخصیت خود به دست نیاورده اند و همچنین سیستم رویارویی با فرهنگی است که با ارز ش ترین پدیده های آن نیز تاب مقاوت در برابر هرج و مرج و اغتشاش حاکم بر محیط را ندارند.
آنجایی که تعلیم و تربیت در م قیاس وسیعی با شکست مواجه می شود، ضایعاتی مشهود می شود که ریشه آن را باید قبل از توجه به نقص روش های آموزشی ، در نارسایی ها و تناقض در رفتارهای اساسی افراد بالغ یک جامعه جستجو کنیم . از این رو، هر نوع اقدام موثری برای تغییر رفتار این وضع، بی نهایت مشکل است.(سلطانی فر،1385)(رسانه 1385، سانسور یا سواد رسانه ای)
2-2-15 اهمیت آموزش رسانه ای به کودکان و نوجوانان:
درجه نفوذ رسانه در جوامع و تاثیرات آنها به حدی است که آموزش رسانه را به امری اجتناب ناپذیر تبدیل کرده است . باید تاکید کرد که کودکان و نوجوانان که رسانه در جامعه پذیر کردن آن ها نقش به سزایی دارد از نظر نحوه استفاده از رسانه و اکتساب آن با والدین خود تفاوت کامل دارند. آن ها بین ” جهان رسانه ای ” و ” جهان ” فرقنمی گذارند و در به کارگیری رسانه بسیار راحت تر از والدین خود عمل می کنند.(حسن زاده،1382: 181)( ضرورت آموزش رسانه، مترجم حسن زاده، فصلنامه پژوهش و سنجش، انتشارات صدا و سیما، تهران، بهار 1382 ، ص 181)
آموزش رسانه به گفته کومار : تحلیل اجتماعی – انتقادی رسانه است برای آگاهی و فهم بیش تر نحوه کار رسانه، شناخت کسانی که آن را کنترل کرده و شکل می دهند، نقش متخصصان، تبلیغات فروش و روابط عمومی در شکل دادن به محتوای رسانه و شیوه های مختلفی که مخاطبان با آن پیام های رسانه را تفسیر می کنند. بنابراین هدف اصلی آموزش رسانه، هشیار کردن و اختیار بخش ی در مواجهه با رسانه و برنامه ها و محتوای آن است . آموزش رسانه به افراد می آموزد پیام را تفسیر و تولید کنند، مناسب ترین رسانه را انتخاب کنند و نقش بیشتری در تاثیرپذیری از آنها به عهده گیرند.” (همان، 186)
به طور کلی جنبه های سواد رسانه ای عبارتند از:
ارتقای آگاهی نسبت به رژیم مصرف رسانه ای یا به عبارت بهتر تعیین میزان و نحوه مصرف غذای رسانه ای از منابع رسانه ای گوناگون؛
آموزش مهارت های مطالعه یا تماشای انتقادی؛
تجزیه و تحلیل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی رسانه ها که در نگاه اول قابل مشاهده نیست؛
از این دیدگاه آموزش سواد رسانه ای به دانش آموزان، اهداف متعددی را دنبال می کند که مهم ترین آنها عبارتند از:
ایجاد تفکر خلاقانه، انتقادی و موشکافانه در دانش آموزان نسبت به محتوا و عملکرد رسانه ها؛
شناخت اشکال بصری ارتباط با استفاده از آن در کنار سایر مهارت های خواندن، نوشتن، صحبت کردن و گوش دادن.
2-2-16 حضور رسانه ها در زندگی کودکان و نوجوانان:
“رنه اسپتیز ” به خاطر پژوهش هایش در مورد محرومیت های عاطفی کودکانی در شبانه روزی ها تربیت می شوند، و تأثیر بد این محرومیت بر رشد عاطفی و شخصیت آن ها، شهرت فراوانی یافته است :” دور نگاه داشتن کودک در سال های اول زندگی از موقعیت هایی که احساس ناخوشایندی در وی ایجاد می کنند، به همان اندازه زیان آور است که محروم ساختن او از آنچه که خوشایندی و خوشحالی وی را برمی انگیزد . هر دو عامل مذکور در سازندگی دستگاه روانی وی دخالت دارند . به کار نگرفتن هر یک از آنها یعنی نبود مطلق ناخوشایندی یا خوشایندی در زندگی کودک به اختلال در شخصیت او منجر می شود.”
رسانه وسیله ای است که این خلاء را پر می سازد . عصر ارتباطات الکترونیک این امکان را به کودکان و نوجوانان داده است تا از این جعبه جادویی احساس خوشایندی و ناخوشایندی بگیرند.
2-2-20 تاثیرات رسانه ها، به ویژه تلویزیون بر کودکان و نوجوانان:
لوی و گلیک79 در بین مخاطبان رسانه ها، سه گروه را از یکدیگر متمایز می کنند:
گروه اول : موافقین که از قبل نظری مساعدی نسبت به برنامه های رسانه ها دارند؛
گروه دوم : معترضین که زمینه انتقادی نسبت به برنامه های رسانه ها دارند؛
گروه سوم: معتدلین که ما بین دو گروه فوق قرار دارند.
رسانه ها می توانند اثر ات سودمند و زیان بار بر کودکان و نوجوانان بر جای بگذارند . تحقیقات موید آن است که پیام های تلویزیونی، حداقل گاهی اوقات می توانند بر اطلاعات، نگر ش ها و رفتارهای جوانان امروزی اثر بگذارد.
رسانه ها، به ویژه تلویزیون (ملی یا کانال های ماهواره ای )، معنای زندگی را به کودکان و نوجوانان می آموزند و کارکردهای متعددی در قبال این گروه، به ویژه برای کمک به گذران زمان آزاد در اختیار آنان قرارمی دهند. در این میان تلویزیون ، ماشین اعجاب انگیزی است که بین دنیای زنده ها یعنی انسا ن ها و موجودات مجازی و موجودات بی جان،یعنی ابزارهای تفریحی و بازی قرار می گیرد. هر چند کودکان و نوجوانان در سنین بالاتر تاحدودی می توانند در انتخاب برنامه ها مداخله کنند،اما پژوهش های متعدد بیانگر آن است که آنان در برابر تلویزیون نقشی پذیرا دارند . تلویزیون را همانند فردی می پندارند که هر لحظه می تواند داستانی برای آنها نقل نماید و آنان را سرگرم کند.
تلویزیون می تواند چهار نقش را در زندگی کودکان و نوجوانان بازی کند. اولین نقش آن وقت کشی است؛ این عمل پاداشی آرامش بخش و یا جذاب است که باعث می شود بخشی از زمان لازم برای تکالیف مدرسه،کارهای خانه یا بازی در خارج از خانه را به خود معطوف کند . دومین نقش تلویزیون تلقی آن همچون رویدادی اجتماعی (یا غیر ا جتماعی) است؛ یعنی فرصتی است برای بودن در کنار والدین یا فرار از خواهران و برادران لجوج . سومین نقش آن پردازش اطلاعات است ؛ یعنی این رسانه مستلزم گوش دادن و تماشای همزمان و به خاطر آوردن سلسله ای از رویدادهاست که ممکن است محتوایی نامربوط ، تداوم آن را از میان ببرد .
نقش چهارم و نهایی آن تجزیه فراهم سازی اطلاعات است ؛ یعنی این وسیله منبعی است برای شناخت و یا پیشداوری و معلمی است برای آموختن اینکه چه بخریم، چگونه بازی کنیم، مبارزه کنیم یا عشق بورزیم.
2-2-17 پردازش اطلاعات رسانه ای نزد کودکان و نوجوانان
بیننده، برای استخراج پیام از محتوای تلویزیون باید حداقل علایم دیداری و شنیداری را از دستگاه انتخاب کند، آنها را به مغز بفرستد، رمزگشایی کند و برای مراجعه بعدی، آنها را در حافظه نگهدارد . تمام این فعالیت ها در مقوله پردازش اطلاعات جای می گیرد و باید هنگامی که کودک در حال تماشای تلویزیون است، به طور مداوم انجام گیرد . یک تبلیغات 30 ثانیه ای حاوی مقدار “اطلاعاتی ” است که کودک یک زمان، توان پردازش آن را ندارد . چند شخصی ت اصلی در جن گ های هیجان انگیز و یا عملیاتی شجاعانه درگیر می شوند؛ تحرک بیشتری از این طریق روی صفحه تلویزیون پدیدار می شود، زوایای مختلف و متعدد دوربین تغییرات سریع فراوانی را در صحنه به نمایش می گذارند؛ نوار صدا به توصیف حوادث می پردازد. هیچ کودکی نمی تواند تمام عناصر چنین آگهی را تماشا کند، گوش کند، انتقال دهد، رمزگشایی کند و یا به خاطربیاورد. همچنین اکثریت کودکان حتی کوششی نیز در انجام دادن این کار به عمل نمی آورند و چنین کاری را نباید هم انجام دهند. (ویلبر شرام: 394