دانلود پایان نامه

این مدرسه تبدیل به دبیرستان گردید. « مدرسه ملی حسینی » که مدتی در دربنو و میخچه گران دایر بود در سال 1323 ه ش تبدیل به مدرسه عنصری شد و در محله باغشاه مشغول به فعالیت گردید. همزمان با این مدرسه، مدرسه فردوسی و بعدها دبیرستان ایرانشهر ( 1317 ش)، دقیقی، منوچهری (واقع در ضلع شمالی میدان شهرداری) ناهید، شیر و خورشید و … احداث گردیدند.
شهر گرگان در اواخر دهه 1340، 7 دبستان پسرانه، 6 دبستان دخترانه، 3دبیرستان پسرانه و 3 دبیرستان دخترانه داشت. بعلاوه یک دبیرستان بازرگانی، آموزشگاه عالی جنگلبانی و یک کودکستان (ایران) را باید به این تعداد اضافه نمود ( مهندسان مشاور پارت، 1391: 221-242).
با توجه به عناصر خدماتی که در فوق برای شهر گرگان در این دوره نام برده شد و مقایسه آن با دورهی پیشین میتوان به حضور هر چه پر رنگتر عناصر مدرن در این شهر پی برد.
این عناصر که از دوره پهلوی اول در بافت قدیم احداث شده بودند، با وجود خیابانکشیهای مستقیم، حضور خود را هر چه بیشتر در بدنه این خیابانها جستجو کردند و از این راه، سازمان فضایی شهر کهن که در طول زمان شکل گرفته بود دستخوش تغییر و تحولی شد که نه در تکامل و در امتداد با آن، بلکه در انقطاع از آن بود. گسترش جدید شهر با گسست از بافت قدیم، رشد خود را در امتداد خیابان مییافت. از این جهت شهر گرگان تا دهه 1330 رشد بطئی و آرامی را در امتداد همین مسیرها دنبال کرده است، به طوری که اولین عکس هوایی که در سال 1335 برای این شهر تهیه شده (و تنها سند موجود و قابل استناد از آخرین تحولات کالبدی شهر در این دوره، قبل از رشد یکباره آن در دهههای بعد و پس از احداث خیابانهای جدید است) نشان دهنده همین امر است.

د-2) گرگان در اواخر دوره پهلوی و پس از انقلاب اسلامی
در دورههای حاضر، شهر به طرف جنوب و شرق رشد میکند. رشد آتی شهر مجدداً در قسمت شرق و جنوب شرقی است، اما در دهههای 50 و 60 به دلیل تحولات عمیقی که در رشد جمعیت و هجوم آن به سمت نقاط شهری در کل کشور به وقوع میپیوندد، بسیاری شهرها با رشدی ناگهانی رو به رو میشوند؛ شهر گرگان نیز از این تحولات بی بهره نبوده و رشد اصلی شهر که یکباره محدودههای قبلی و رشد کند دوران گذشته را پشت سر میگذارد، در همین سالها صورت میپذیرد.
نقشه شماره 3-11 شهر گرگان در سال 1353، روند رشد و جهتگیری شهر در این دوره را نمایش میدهد. در دهه بعد نیز، شهر به صورت پراکنده و در همه جهات به خصوص در امتداد خیابانهایی که در این دوران و دوران قبل از آن (دوره پهلوی اول ) ساخته شده، گسترده میشود.

در سالهای اخیر، شهر این الگوی رشد پراکنده و در همه جهات را به خصوص در جهت شمال شرق و جنوب (محور ناهارخوران) که هردو جهت از نظر حفظ منابع طبیعی شهر (زمین های مرغوب کشاورزی در شمال شرق و باغات و جنگل های شهر در جنوب) نامناسب بوده، دنبال کرده است.

( نقشه شماره 3-11 ) توسعه شهر تا سال 1353
منبع : آرشیو شهرداری گرگان – معاونت شهرسازی و معماری – ترسیم از نگارنده، 1393.

( نقشه شماره 3-12 ) نقشه شهر گرگان – سال 1365
منبع : آرشیو شهرداری گرگان – معاونت شهرسازی و معماری، 1393
3-4-4- بافت و سازمان شهری
بافت کلی شهر بازتاب عینی تأثیرات متقابل نیروهای متعدد و تغییر و تحولات آنها در طول زمان است. اهم این عوامل و نیروها عبارتند از: شرایط طبیعی و جغرافیایی، خصوصیات اجتماعی و فرهنگی مردم، شیوههای مرسوم زندگی فردی و اجتماعی، نظامهای سیاسی و حکومتی، وضع اقتصادی مردم ودولت، وسعت و جمعیت شهر و سطح تکنولوژی و شیوههای رایج و مرسوم معماری ساختمانها.
بافت شهری، متشکل از عناصر کالبدی (فضاهای پر) و فضاهای باز (خالی)، فضاهای خصوصی و عمومی و دسترسیها میباشد، که در ترکیبهای متفاوت با یکدیگر ( ارگانیک، منظم و …) شکل شهر را بوجود آوردهاند.
بنابراین ایجاد هرگونه تغییر و تحول در بافت کالبدی شهر، در چارچوب اهداف و ضرورتهای طراحی شهری مشروط به حدود، میزان و امکان مداخله هریک از نیروهای فوق الذکر است. مطالعات انجام شده توسط محقق نشان میدهد که بافت کالبدی شهر را میتوان بر سه نوع بر مبنای عوامل یاد شده تقسیم نمود که شامل: بافت سنتی، بافت میانی و بافت شطرنجی است.
بافت شهر از نظر سیر تطور زمانی شامل 3 دوره متفاوت می باشد.
دوره اول : بافت قبل از سال 1320 راشامل میگردد ( بافت برجای مانده از دوران قاجاریه و پهلوی اول )
دوره دوم : از 1320-1357 مربوط به دوران پهلوی دوم ( خیابان کشیهای نوین و تأثیرات آن بر شکلگیری بافت )
دوره سوم : از 1357- 1392 تاثیرات ناشی از مدرنیسم و پست مدرن بر چهره و سیمای بافتها
در نقشه شماره 3-13 دوره های تحول تاریخی شهر را نمایش داده شده است. این نقشه حاکی از این موضوع میباشد که در دهههای اخیر، بویژه پس از مرکز استان شدن شهر گرگان در سال 1376، رشد شتابان شهری ناشی از هجوم جمعیتی شدت گرفته و حالت افسارگیسخته گردیده است.

مطلب مرتبط :   تئاتر، ترجمه، فرهنگ، بینافرهنگی، شاه، نمایشنامه

( نقشه شماره 3-13 ) مراحل توسعه کالبدی شهر
منبع : نگارنده، 1393.

3-5 کاربری ها و کارکردهای شهری

3-5-1 مقدمه
برای شهر گرگان در طول چند دهه اخیر طرحهای توسعه شهری متعددی تهیه شده است که هر یک به ابعاد گسترش و توسعه شهر سمت و سویی بخشیدهاند. یکی از این ابعاد، گسترش کالبدی و محدوده خدماتی آن است که در طول چند دهه اجرای این طرحها با افزایش چشمگیری روبه رو بوده است و خود توانسته است بر ترکیب کاربری اراضی موجود شهر تاثیر چشمگیری بگذارد. یکی دیگر از این ابعاد، تغییراتی است که در سطح و سطوح هر یک ازکاربریها و کارکردهای شهری همگام با رشد و توسعه شهر به وجود آمده است. لذا این بخش که به بررسی کاربری اراضی و کارکردهای وضع موجود شهر اختصاص یافته است سعی در شناخت روند این تحولات خواهد داشت.

3-5-2- نحوه استفاده از اراضی شهر
در جهت مطالعه و تحلیل کاربری اراضی وضع موجود شهر گرگان دو اقدام توسط مشاور پارت ( مشاور تهیه کننده طرح جامع و تفصیلی شهر گرگان ) صورت پذیرفته است؛ اولین اقدام، برداشتهای میدانی کاربری اراضی توسط این مشاور است. اقدام دوم استعلامهای صورت گرفته از هر یک از نهاد ها یا سازمان های متولی است که با برداشتهای میدانی به عمل آمده تطابق داده شده است هر یک از این منابع اطلاعات مبسوطی را در ارتباط با سطح و سطوح کاربریهای شهری، کمبودهای کمی و کیفی هر یک و نیز نحوه پراکنش آنها درسطح شهردر اختیار قرار میدهد.

3-5-2-1- مطالعه کاربری اراضی
بر پایه برداشتهای میدانی به عمل آمده توسط مهندسان مشاور پارت، سطوح اختصاص یافته به هر یک از کاربریها، درصد مساحتی که هر یک از کل مساحت شهر به خود اختصاص دادهاند و نیز سرانه هر یک محاسبه و به شرح جدول شماره 3-1 ارائه شده است.
یکی از مسائل مهمی که در بحث پیرامون سطوح اختصاص یافته به هر یک از کاربریها میبایست بدان توجه نمود، داشتن تعریفی مشخص از هر یک از انواع طبقهبندیهای به کار رفته در این زمینه است. زیرا احتساب هر یک از سطوح در طبقهبندیهای متفاوت بالطبع میتواند نتایج متفاوتی را نیز سبب شود. در این مطالعات برای بررسی تعاریف، سطوح، سرانهها و کاربریهای شهری از مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی ایران در موضوع تعاریف و مفاهیم کاربریهای شهری و تعیین سرانه آنها استفاده گردیده است. شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در تاریخ 10/3/1389 این دستورالعمل را مصوب نمود. متن مصوبه شامل بندهای ذیل میباشد که در پیوست پژوهش به آن اشاره شده است.
1. تعاریف کاربریهای شهری
2. عملکردهای مجاز کاربریهای شهری به تفکیک سطوح تقسیمات شهری
3. سرانه کاربریهای شهری

بررسیها شماره نشان میدهد که کاربری مسکونی با سطحی معادل 68/1112 هکتار 26/31 درصد از مساحت شهر را به خود اختصاص داده است، پس از کاربری مسکونی، شبکه ارتباطی با سطحی معادل 75/619 هکتار، 41/17درصد از مساحت شهر را به خود اختصاص داده، دارای سرانهای معادل 41/20 مترمربع برای هر نفر است. پس از آن اراضی بایر با سطحی معادل 43/638 هکتار که 93/17درصد از مساحت شهر را به خود اختصاص داده است؛ و در آخر اراضی زراعی با سطحی معادل 60/453 هکتار که 74/12درصد از مساحت شهر را به خود اختصاص داده است. در مجموع می توان گفت این چهار کاربری در مجموع، با سطحی در حدود 45/2824 هکتارکه 34/79 درصد از مساحت شهر را به خود اختصاص داده اند. جدول شماره 3-1 سرانه ها و سطوح کاربریهای شهر گرگان را نمایش میدهد.

( جدول شماره 3-1 ) مساحت، درصد تشکیل دهنده از کل مساحت شهر و سرانه کاربریهای شهری
ردیف
کاربری
مساحت ( مترمربع)
درصد از کل مساحت شهر
سرانه
( مترمربع)
1
تجاری
بازار
85765
0.24
0.28

مطلب مرتبط :   مصلحت، احکام، فقه، عمومی،، حکومتی، مصالحمقاله با کلید واژگان

مغازه تجاری
701612
1.97
2.31

بانک و موسسات مالی و اعتباری
52693
0.15
0.17
2
آموزشی
دبستان
155488
0.44
0.51

راهنمایی
81078
0.23
0.27

دبیرستان
138896
0.39
0.46

هنرستان
51835
0.15
0.17
3
آموزش عالی
583463
1.64
1.92
4
مذهبی
98552
0.28
0.32
5
فرهنگی
فرهنگی
71039
0.20
0.23

واجد ارزش تاریخی
76555
0.22
0.25
6
جهانگردی و پذیرایی
35386
0.09
0.11
7
درمانی
بیمارستان و درمانگاه
205251
0.58
0.68

بهزیستی
17087
0.05
0.06
8
بهداشتی
12004
0.03
0.04
9
ورزشی
170368
0.48
0.56
10
اداری
930530
2.61
3.06
11
پارک و فضای
سبز عمومی
فضای سبز عمومی ( رفیوژ و …)
13196
0.04
0.04

پارک
170963
0.48
0.56
12
نظامی و انتظامی
387046
1.09
1.27
13
صنعتی
519583
1.46
1.71
14
تأسیسات و تجهیزات شهری
352447
0.99
1.16
15
شبکه ارتباطی و
حمل و نقل
پایانه
46943
0.13
0.15

حمل و نقل و انبار
19736
0.55
0.65

خدمات تعمیرگاهی و ترابری
365654
1.03
1.20

راه آهن
209495
0.59
0.69

پارکینگ
52172
0.15
0.17

شبکه ارتباطی
6197456
17.14
20.41
16
سایر کاربری ها
20378
0.06
0.07
17
اراضی ساخته نشده،
بایر، کشاورزی و باغات
باغات
346582
0.97
1.14

بایر
6384309
17.93
21.02

زراعی
4535957
12.74
14.94

فضای سبز حفاظتی
1207843
3.39
3.98
18
مسکونی
10751251
30.20
35.40
19
تجاری – مسکونی
348613
0.98
1.15
20
باغ – مسکونی
26949
0.08
0.09
21
مساحت شهر
35600000
100
117.22
جمعیت
۳۲۹،۵۳۶ نفر
منبع : مهندسان مشاور پارت، 1391
بر اساس بررسیوجود اراضی بایر، زمینهای کشاورزی و باغات که ببشترین سطوح کارکردی شهر را به خود اختصاص داده است، نشان از عدم وجود بافت متراکم و پیوسته در سطح شهر دارد. وجود اراضی بایر در بافت شهری سبب گستردگی کالبدی شهر، بالا رفتن هزینه تاسیسات و زیرساختهای شهری و عدم تامین حداقلهای جمعیتی جهت تامین نیازمندیهای ساکنان در فواصل نزدیک میشود.
از سویی گسترش شهر به صوذت افقی، سبب زیانهای زیست محیطی بسیاری است که مجموعه این کاستیها در سالهای اخیر خبرگان این عرصه را به سوی حرکتهای توسعه درونزای شهری سوق داده است. یکی از پیامدهای افزایش بیرویه محدوده خدماتی شهرها، (infill planning) قرار گرفتن اراضی کشاورزی در محدوده خدماتی شهرداری و به تبع آن افزایش ارزش افزوده ناشی از این موقعیت است که به تدریج ادامه فعالیت کشاورزی را در این اراضی به سبب نبود صرفه اقتصادی، متوقف میکند.
در مجموع باید گفت کاربری مسکونی و شبکه معابر، کاربریهایی هستند که به طور معمول بیشترین سهم از مساحت شهرهای متوسط را به خود اختصاص میدهند. از این نظر جایگاه این دو کاربری در مقام اول و دوم کاربریهایی که بیشترین سطوح مساحت شهر را به خود اختصاص دادهاند، دور از انتظار نیست. به ویژه اگر شبکه معابر شهری را به همراه ملزومات تأسیساتی آن نظیر راه آهن، پارکینگ، پایانههای حمل و نقل و انبارها در نظر آوریم این کاربری جایگاه تعدیل یافتهتری را در نظام کاربری اراضی شهری مییابد. اما حضور اراضی بایر و زراعی با چنین گستردگی این نظام را با دشواریهایی رو به رو خواهد ساخت.
این امر در صورتی که سایر سطوح ساخته نشده شهر اعم از باغات و جنگلها نیز لحاظ گردد، شدتی دو چندان مییابد. بر این اساس می توان گفت 67/48 در صد از مساحت شهر گرگان به دو کاربری عمده مسکونی (26/31 درصد) و شبکه ارتباطی و حمل و نقل (41/17درصد) اختصاص یافته است، 04/35 درصد از مساحت شهر اراضی ساخته نشده است. نقشه شماره 14-3 کاربریهای موجود شهر گرگان و پخشایش کاربریهای خدماتی و مسکونی را در سطح شهر نمایش میدهد.

نقشه شماره 3-14: کاربری اراضی موجود شهر
منبع : مهندسان مشاور پارت، 1391، ترسیم از نگارنده 1393.

3-6 شبکه معابر شهر

مطالعات ترافیکی و شبک معابر اصولاً به منظور یافتن راهبردهای عمده توسعه و مدیریت شبکه حمل و نقل انجام می گیرد. به طور خاص در این بخش از پژوهش، از مطالعات ترافیکی طرح جامع گرگان که شبکه بندی معابر و عرض معابر اصلی و خصوصیات فیزیکی آنها در دراز مدت و سیاست های توسعه شبکه و ایجاد کمانهای جدید و امکانات حمل و نقل مورد توجه قرار