مثبت: قهرمان ملی، مستقل، محافظت، الگویی جذابی، قابل‌اعتماد، اطلاعات مؤثرتر، مرفه و بانفوذ، شاهزادگان قاجار، درک هوشمندانه‌، ابرقدرتی بزرگ، مواظب سلامتی؛
منفی: موافقت‌نامه‌ی انحصاری، گزینش، مستعمره، چهره‌ای منفور، اقامه‌ی دعوی، تندروهای ایرانی، نابسامان‌تر شدن اقتصاد در ایران، فقیرتر شدن ایرانیان، عملیاتی مخفیانه، سرنگونی، اعضای شبکه مخفی، تبلیغات، اعتصاب، طبقات حاکم، اجتناب، جنگ روانی، کشوری کوچک، پوپولیست، عوام‌فریب، تحقیر، تمسخر وسواس، پیرمردی غیرعادی، ادا؛
افراد و نهادها:
انگلیس: بی‌پی‌ یا بریتیش پترولیم، شرکت نفت انگلیس و ایران، مأموران و متحدان بریتانیا؛
شاه: شرکت نفت ایران پالایشگاه آبادان؛
قطب‌بندی:
ارزش‌های منتسب به دکتر مصدق و جبهه ملی:
– اکثر کارگران ایرانی از آن‌ها (فرستادگان دولت مصدق) مانند قهرمان ملی استقبال کردند.
– پس از سال‌ها دخالت دولت بریتانیا در امور داخلی ایران، ایرانیان می‌خواستند که مستقل باشند.
– مردم به مصدق به‌عنوان رهبر ملی اعتماد کردند.
– پس از ملی کردن نفت ایران مصدق در بریتانیا به چهره‌ای منفور تبدیل شد.
– یک سیاستمدار سالم ایرانی
– مصدق دولت بریتانیا را مبهوت کرده بود.
– خانواده مصدق مرفه و بانفوذ بود و مادرش شاهزاده قاجار بود.
– تحصیلات در غرب به مصدق درک هوشمندانه‌ای از جنگ روانی دولت بریتانیا علیه او داده بود.
– او از ابتدای بحران از هر ترفندی بهره می‌گرفت تا ایران را به‌عنوان کشوری کوچک که زیر ستم ابرقدرتی بزرگ قرارگرفته ترسیم کند.
– هیچ سیاستمدار ایرانی به‌اندازه مصدق منافعشان (انگلیسی‌ها) در ایران را تا این حد به خطر نیانداخته بود.
– مصدق نقش بازی می‌کرد و می‌گفت باوجود پیر و ضعیف بودن برای احقاق حقوق ایرانیان مبارزه می‌کنم.
– مخالفان داخلی و خارجی مصدق او را پیرمردی غیرعادی تصویر می‌کردند.
ارزش‌های منتسب به انگلیس:
– سود سالانه بریتانیا بیش از دو برابر سودی بود که به دولت ایران تعلق می‌گرفت.
– بعد از جنگ جهانی دوم بریتانیا قدرت خود را تا میزان زیادی ازدست‌داده بود.
– مقامات بریتانیایی نمی‌خواستند یکی از مهم‌ترین سرمایه‌هایشان را از دست بدهند.
– بریتانیا در دادگاه بین‌المللی لاهه علیه دولت مصدق اقامه‌ی دعوی کرد.
– دولت بریتانیا به ناوگان دریایی‌اش در خلیج‌فارس دستور داد کشتی‌هایی را که نفت ایران را حمل می‌کردند متوقف کنند.
– شرکت‌های مهم نفتی جهان از تحریم ایران توسط دولت بریتانیا حمایت کردند. آن‌ها نمی‌خواستند ملی شدن نفت در ایران الگویی برای ملت‌های دیگر شود.
– سربازان انگلیسی، خود را برای مقابله با تندروهای ایرانی آماده می‌کنند.
– آدم‌های قابل‌اعتمادی در میان ایرانی‌ها برای انگلیسی‌ها پیدا شد.
– دولت بریتانیا برای پیشبرد تبلیغات خود علیه مصدق از رادیوی فارسی بی‌بی‌سی استفاده می‌کرد و بارها مطالب ضد مصدق از این رادیو پخش شد.
– کارمندان ایرانی این رادیو در اعتراض دست به اعتصاب زدند.
– سرزمین خوزستان مستعمره انگلستان بود.
– دولت بریتانیا و مخالفان مصدق او را متهم می‌کردند که پوپولیست و عوام‌فریب است.
– بعضی از سیاست‌مداران خارجی او را مورد تحقیر و تمسخر قرار می‌دادند.
ارزش‌های منتسب به شاه و نیروهای طرفدار سلطنت‌:
– دولت ایران در مقابل انگلستان از خودش اختیار نداشت.
– شرکت نفت خیلی بالا پایین می‌کرد. به‌اصطلاح گزینش می‌کرد.
– دولت انگلیس خطاب به بی‌بی‌سی: باید از حمله به طبقات حاکم اجتناب کنیم.
– آن‌ها بعد از انقلاب مشروطه ایران با دولت‌ها و پادشاهان ایرانی رابطه خوبی داشتند.
استناد:
صحبت‌های عزت‌الله سحابی- سیاستمدار ملیگرا ، سام فال- دیپلمات بریتانیایی و محمود مصدق- نوه مصدق؛
پیش‌فرض:
– دکتر مصدق به‌تنهایی رهبری جنبش ملی شدن صنعت نفت را به عهده داشت.
– شرکت نفت و کشور انگلیس به مردم خوزستان ظلم زیادی کردند.
– ملی شدن صنعت نفت در زندگی مردم عادی تأثیر نداشت.
– ملی شدن صنعت نفت باعث ایران غرور ملی در بین مردم و قشر کارگردان شده بود و تمام این دستاوردها مدیون فعالیت‌های دولت مصدق و جبهه ملی بود.
– ایران نماینده ملی شدن صنعت نفت در مقابله باسیاست‌های ضد استعماری انگلیس در منطقه و جهان الگو بود.
– به خاطر روابط اقتصاد آزاد و رابطه با کشورهای جهان، در صورت تحریم از سوی این کشورها می‌تواند زیان‌بار و حتی مرگبار باشد.
– ایرانیها انسانهایی دروغگو و بدقول هستند که نباید به آنها اطمینان کرد.
– کارمندان بیبیسی انسانهایی آزاد و حقطلب هستند که فقط برای راستای اعتلای ایران به شغل خبرنگاری رو میآورند، در غیراینصورت با اعتصاب و استعفا از اجرای سیاست‌های ضد ایرانی سر باز می‌زنند (فعالیت‌های این افراد ضد جمهوری اسلامی برای آزادی ایران و مردم ایران از بند اسارت است!)
– رابطه خوب حاکمان ایران با انگلیس و کشورهای اروپایی کاری درست و مطابق عرف بین‌الملل است.
– مصدق در فعالیتها و مبارزات خود همواره مشی آزادی‌خواهی و ضد استعماری را دنبال می‌کرد.
– تحصیلات و زندگی در غرب یک فضیلت است.
– تحصیلات و زندگی در غرب بود که به دکتر مصدق این توانایی را می‌داد؛ که می‌توانست در مقابله با انگلیس پیش برود.
– پادشاهان قاجار و رضاشاه به‌عنوان حاکمان ایران از اختیارات قانونی خود در عقد قراردادهای با شرکت نفت استفاده کرده بودند و هیچ ستمی به مردم ایران وارد نشده بود.
– مصدق علیرغم رفتارهای عجیب‌وغریب برای رفتارش دلایلی داشت که از نظر خودش منطقی و قابل‌قبول بود.
– حفظ وجه سیاستمداران ایرانی در خارج از ایران موضوعی مهم و قابل‌توجه است.
دلالت‌های ضمنی متن:
تداعی:
– صحبت‌های سحابی در مورد شرکت نفت، ظلم و ستم کشور انگلیس و دخالت در امور ایران را در دو قرن اخیر یادآوری می‌کند.
– استفادهی بلامانع از منابع و معادن ایران در ازای بهای اندک به حکام و پادشاهان قاجار توسط افراد و شرکت‌های انگلیسی به ذهن متبادر می‌شود.
– تهدیدهای نظامی آمریکا و غرب علیه ایران، علیه افراد و گروه‌هایی است که آنها را تندروهایی می‌نامند که تحمل مقاومت و ایستادگی ملت ایران را علیه زیادهخواهی خود ندارند.
– در جریان مذاکرات هسته‌ای ایران و 1+5 نیز بارها ایرانیها را به غیر قابل اعتماد و دروغگو بودن متهم کردهاند.
– تحصیلات در اروپا و کشورهای غربی همواره یک ارزش و امر مثبت تلقی شده و میشود.
– اتهاماتی که همواره از سوی عامهی مردم و جمهوری اسلامی به بیبیسی در رابطه با دنبال کردن سیاستهای دولت انگلیس است، به ذهن متبادر میشود.
تلقین:
– دولت انگلیس تلاش داشت تا اموال غضب شده توسط ایرانیان را پس بگیرد.
– با اتحاد جهانی و شرکت‌های بین‌المللی که در حمایت کشورهای خود هستند، نمی‌توان مبارزه کرد و به مقابله با آنها پرداخت.
– هرچند ایرانی‌ها در بی‌بی‌سی فارسی و جهانی کار می‌کنند، اما همیشه اصل بی‌طرفی در روزنامه‌نگاری را رعایت می‌کنند و هیچ‌وقت برخلاف مصالح کلی کشور و مردم کاری انجام نمی‌دهند.
– مصدق از تکنیک مظلوم‌نمایی برای پیشبرد اهدافش در مجامع بین‌المللی استفاده می‌کرد و این کار نشان از ضعف منطق و عمل وی داشت.
– هرچند مصدق در تختخواب و با تمارض به مبارزه در نهضت ملی شدن صنعت نفت ادامه می‌داد، اما از هیچ کاری برای ادامهی مبارزه فروگذار نمی‌کرد.
اجماع:
– کنشگر متن درصدد است تا در این مضمون به‌عنوان مقدمهی مستند، از مصدق، قهرمانی ملی و مردمی با درصد محبوبیت بالا بسازد؛ محبوبیتی که آن‌قدر بالابود که وی را به عوام‌فریبی و اتخاذ سیاست‌های پوپولیستی متهم می‌کردند. متن تلاش دارد از طریق ارائهی فکت‌ها و دلایل مختلف، اعم از شور و اشتیاق مردم در استقبال از هیئت ‌مدیرهی شرکت نفت ایران در آبادان، تلاش دولت انگلیس برای سرنگونی مصدق، تحصیلات وی در اروپا و در نهایت هوشمندی وی در برخورد با جنگ روانی دولت انگلیس، چنانکه گفته شد، بر محبوبیت بالای مصدق تأکید کند.
– همچنین نویسنده با زیرکی تمام و پذیرفتن اتهاماتی که این سال‌ها به بی‌بی‌سی فارسی وارد می‌شود، حساب کارمندان و خبرنگاران ایرانی آن را از مدیرانش جدا کرده، به این ترتیب آنها را انسان‌هایی آزاده و آرمان‌گرا نشان می‌دهد.
گزاره‌های اساسی:
– خوزستان بیشتر مستعمره و تحت سیطره انگلیس بود تا خاک ایران.
– کارگران در پالایشگاه‌های جنوب از فرستادگان دولت استقبال عظیمی انجام دادند.
– حضور نظامیان انگلیسی در خلیج‌فارس طبیعی و به خاطر دفاع از اموال و منافع شرکت نفت بود.
– ایرانی‌ها قابل‌اعتماد نیستند و نمی‌توان روی آن‌ها و حرف‌هایشان حساب کرد.
– بااینکه رفتار مصدق در عرصه سیاست غیرعادی و ناموجه بوده اما همین رفتار به وی این قدرت را می‌داد که اهدافش را پیش ببرد.
2-1-2-4- مضمون دوم: جنگ سرد؛ نظم جدیدی برای جهان
زمان: از دقیقه 11:15 – 15:10
مقام‌های بریتانیایی همواره ادعا می‌کردند که حکومت مصدق زمینه سلطه کمونیست‌ها را بر ایران فراهم می‌کند. نخست‌وزیری مصدق همزمان بود با بحبوحه جنگ سرد بین آمریکا و متحدانش با اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی. در آن زمان شوروی به رهبری استالین بر اکثر کشورهای اروپای شرقی غلبه یافته بود. نیروهای آمریکایی و بریتانیایی در کره علیه کمونیست‌ها در حال جنگ بودند و اتحاد شوروی سه بمب اتمی را با موفقیت آزمایش کرده بود. خطر جنگ جهانی سوم آشکار و مشخص بود؛ اما وحشت از غلبه شوروی بر ایران فقط نتیجه تبلیغات و اغراق‌های دولت بریتانیا نبود. تاریخ رابطه ایران و همسایه شمالی آن تاریخ سلطه‌گری و تجاوز روسیه تزاری و سپس شوروی بود. چند سال پیش از روی کار آمدن مصدق و پس از جنگ جهانی دوم در سال‌های 1324 و 25 شوروی سعی کرده بود یک حکومت دست‌نشانده در استان آذربایجان درست کند.
سام فال، دیپلمات بریتانیایی: حکومت مصدق قابل‌قبول نبود چون نمی‌توانست کمونیست‌ها را کنترل کند. خودش آدم خوبی بود. حسن‌های زیادی داشت. اصلاً یک وطن‌پرست واقعی ایرانی بود.
تشکل اصلی کمونیست‌های ایران حزب توده بزرگ‌ترین و سازمان‌یافته‌ترین حزب سیاسی در کشور بود و آشکارا طرفداری خود را از شوروی تبلیغ می‌کرد. این حزب دو سال قبل از تشکیل دولت مصدق غیرقانونی اعلام‌شده و منحل شد. اما دولت مصدق فعالیت‌های آن‌ها را تا حد زیادی نادیده می‌گرفت.
محمدعلی عمویی، عضو حزب توده ایران: حزب توده ایران نظیر کلیه احزاب کمونیستی جهان حزب کمونیست اتحاد شوروی را حزب برادر و حزب بزرگ برادر تلقی می‌کرد.
حزب توده مصدق را نوکر آمریکایی‌ها می‌خواند که نفع امپریالیست‌های نو خواسته‌ی آمریکا علیه بریتانیا و شوروی می‌جنگند. یکی از دلایل مخالفت توده‌ای‌ها با مصدق طرحی بود که او در سال 1324 به تصویب مجلس رساند و عملاً جلوی امتیازخواهی روس‌ها را گرفت. در آن زمان استالین درصدد بود در شمال ایران همان امتیازاتی را کسب کند که بریتانیا در جنوب داشت. حزب توده موفق شده بود با شعارهای آرمان‌گرایانه بسیاری از روشنفکران و هنرمندان آن زمان را به خود جذب کند. اما نفوذ توده‌ای‌ها به همین‌جا ختم نمی‌شد. آن‌ها حتی در ارتش ایران نفوذ کرده و سازمانی نظامی و مخفی را ایجاد کرده بودند. محمدعلی عمویی از زمان ورودش به ارتش هوادار حزب توده بود.
عمویی: تجربه نشان داده بود که کارهای مخفی حزب احتیاج به یک سپر حفاظتی دارد. و هیچ نیرویی بهتر از نظامی‌ها نمی‌تواند این را انجام دهد. اولاً این پوشش ویژه‌شان، ثانیاً حضورشان در رکن دو و شهربانی و کلانتری‌ها و … این‌یک وجه قضیه هست که ازلحاظ اطلاعات و خطرات و این چیزها، اینکه آیا در درون حزب نفوذی شده یا نه.
استخراج اطلاعات مضمون دوم:
واژگان:
مثبت: وطن‌پرست واقعی، ایرانی، آرمان‌گرایانه، سپر حفاظتی؛
منفی: سلطه، جنگ سرد، خطر جنگ جهانی سوم، وحشت، تبلیغات، اغراق، سلطه‌گری، تجاوز، حکومت دست‌نشانده، غیرقانونی، منحل؛
افراد و نهادها:
انگلیس: مقام‌های بریتانیایی؛
حزب توده: اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی، استالین، روسیه تزاری؛
قطب‌بندی:
ارزش‌های منتسب به مصدق:
– حکومت مصدق زمینه سلطه کمونیست‌ها را بر ایران فراهم می‌کند.
– حکومت مصدق قابل‌قبول نبود چون نمی‌توانست کمونیست‌ها را کنترل کند.
– (مصدق) آدم خوبی بود. حسن‌های زیادی داشت. اصلاً یک وطن‌پرست واقعی ایرانی بود.
– دولت مصدق فعالیت‌های حزب توده را تا حد زیادی نادیده می‌گرفت.
ارزش‌های منتسب به آمریکا:
– نیروهای آمریکایی و بریتانیایی در کره علیه کمونیست‌ها در حال جنگ بودند.
ارزش‌های منتسب به انگلیس:
– نیروهای آمریکایی و بریتانیایی در کره علیه کمونیست‌ها در حال جنگ بودند
– وحشت از غلبه شوروی بر ایران فقط نتیجه تبلیغات و اغراق‌های دولت بریتانیا نبود.
ارزش‌های منتسب به‌ حزب توده:
– تاریخ رابطه ایران و همسایه شمالی آن تاریخ سلطه‌گری و تجاوز روسیه تزاری و سپس شوروی بود.
– شوروی سعی کرده بود یک حکومت دست‌نشانده در استان آذربایجان درست کند.
– آشکارا طرفداری خود را از شوروی تبلیغ می‌کرد.
– این حزب دو سال قبل از تشکیل دولت مصدق غیرقانونی اعلام‌شده و منحل شد.
– حزب توده مصدق را نوکر آمریکایی‌ها می‌خواند که نفع امپریالیست‌های نو خواسته‌ی آمریکا علیه بریتانیا

مطلب مرتبط :   باورهای، پولاک، نظریههای، ادراکی، میگوید، (ibid,