مقدمه

در فصل پیش رو، که تحت عنوان کلیات است؛ در بدو امر، به بیان مسئله پرداخته‌شده و سعی نگارنده بر آن بوده تا بیش از هر چیز، چیستی و مسئله‌ی تحقیق را به‌وضوح تبیین نماید. در ادامه ضرورت و اهمیت تحقیق حاضر مورد مداقه¬ قرارگرفته، تا آن¬که، فوایدِ انجام و مضراتِ عدم انجام آن، احراز گردد. سپس اهداف و پرسش¬های اصلی و فرعی تحقیق بیان گردیده و درنهایت مفاهیم اصلی پژوهش تعریف شده¬اند. بر این اساس، در فصل حاضر پایه¬های لازم برای شروع تحقیق و مقدمات ورود به فصول بعدی تبیین گردیده است؛ تا آنکه پژوهش به‌درستی بر پی¬های خود شکل بگیرد.

2-1. بیان مسئله

در جهانی زندگی می¬کنیم که حوزه¬ی رسانه و مدیریت آن، به دلیل شتاب روزافزون توسعه تکنولوژی، تحولات مخاطب و ذائقه¬ی آن‌ها و طیف¬های گسترده و متکثر مخاطبان، رقابت تنگاتنگ با سایر رسانه¬ها، گستردگی و تنوع موضوعات مربوط به رسانه و … با تغییر و تحولات پرشتاب روبروست و صداوسیما ناگزیر از آن است که برای بقای خویش، حرکت خود را با تحولات گوناگون منطبق نماید.
از سویی دیگر استکبار جهانی، در استمرار سلطه و استعمار خویش، از مراحل استعمار کهن و استعمار نوین عبور نموده و اکنون به وضعیت استعمار جدیدی که آن را «استعمار فرانو» می¬نامند، رسیده است. این استعمار، نه به‌واسطه‌ی قدرت سخت، بلکه با اعمال قدرت نرم، محقق می¬شود که با عناوینی چون، تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، ناتوی فرهنگی و درنهایت، جنگ نرم شناخته می¬شود. جمهوری اسلامی ایران نیز در مبارزه و مقاومت خویش در برابر سپاه باطل، در تقابل و مواجهه با جبهه نرم دشمن قرار دارد و رسانه¬ی ملی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر قدرت نرم جمهوری اسلامی، در مقابل صف رسانه¬ای استکبار جهانی که گاهی از آن به «امپریالیسم رسانه¬ای» تعبیر می¬شود؛ ایستاده است.
همچنین، صداوسیما به‌موازات مبارزه با امپریالیسم رسانه¬ای و جریان رسانه¬ای نظام سلطه، مأموریت مدیریت افکار عمومی جامعه و هدایت فرهنگ را بر عهده دارد و بیش از همه، «تلویزیون» به‌عنوان رسانه¬ای تأثیرگذار و پرمخاطب، جایگاه رفیعی در مهندسی ¬فرهنگی کشور و عرصه¬سازی دارد.
از طرفی، مقام معظم رهبری نیز در فرمایشات خود در حوزه¬ی آرایش رسانه¬ای صداوسیما می¬فرمایند:
« امروز آرایش رسانه‏ای و فرهنگی که در مقابل جمهوری اسلامی قرار دارد، بسیار آرایش پیچیده، متنوع، متکثر، کارآمد و فنى و پیشرفته است. صداوسیما یک‌تنه در مقابل این آرایش عظیم ایستاده است.» (خامنهای, 1383)
ایشان ضمن تأکید بر مأموریت صداوسیما و تبیین ابعاد آن، الزاماتی را برای نیل به این مأموریت تعریف می¬کنند و می¬فرمایند:
«الزام مأموریت محورى رسانه ملی، داشتن آرایش رسانه‌اىِ کارآمد در عرصه‌ى استانى و ملى و بین‌المللى است؛ … در این‌جا آرایش ما ضعیف است… این آرایش باید کارآمد باشد؛ داراى قدرت انعطاف براى انطباق با شرایط گوناگون و پیش‌بینى نشده باشد؛ در برخورد با مسائل گوناگون، توانایى، سرعت و چالاکى داشته باشد؛ بتواند موضع خودش را اتخاذ کند و کارساز باشد. » (خامنهای, بیانات در دیدار مسولین صدا و سیما, 1383)
از سویی دیگر، رقابت تنگاتنگ رسانه¬های متنوع و متکثر، به‌موازات شتاب روزافزون تکنولوژی و تغییر ذائقه¬ی مخاطبان و تحولات پرشتاب، شرایطی را رقم زده¬ است که موجب ایجاد محیطی پویا در عرصه¬ی رسانه شده و لحظه‌به‌لحظه، این عرصه در حال دگردیسی و تطور است. در بالا تأکید شد که، آرایش رسانه¬ای کارآمد، در گرو انعطاف¬پذیری و انطباق با شرایط جدید است. چراکه بقای هر رسانه¬ای (یا هر پدیده¬ای¬ دیگر) در گرو توانایی انطباق با شرایط جدید است و در غیر این صورت محکوم به زوال و فناست.
برای انطباق با شرایط جدید که لازمه¬ی داشتن آرایش رسانه¬ای کارآمد است، می¬بایست به‌طور مستمر، شرایط محیط زیست رسانه¬ای را سنجید و مسیر خود را در کشاکش آن، جستجو کرد.
همچنین برای طراحی «آرایش رسانه¬ای کارآمد» می¬بایست مفهوم، ابعاد، حوزه¬ها و جوانب «آرایش رسانه¬ای» را سنجید، و به عبارتی دیگر، الگویی برای آرایش رسانه¬ای ترسیم نمود، تا آنکه از رهگذر آن الگو بتوان به سر منزل «طراحی آرایش رسانه¬ای کارآمد» نائل شد.
با توجه به شرایط و محیط رسانه¬ای جهان، مسئله این است که صداوسیمای جمهوری اسلامی، چه الگوی آرایش رسانه¬ای، را باید داشته باشد تا بتواند با برتافتن آن الگو و سپس طراحی آرایش رسانه¬ای، از عهده مأموریت جهانی خود برآید؟
تحقیق حاضر بر آن بود، تا به‌قدر توان و قوت قلم نگارنده، به این مسئله پاسخ مناسب دهد. نکته آنکه «آرایش رسانه¬ای» ابعاد و وجوه متکثری دارد؛ که بضاعت این تحقیق در بررسی آرایش رسانه¬ای، به حوز¬ه¬ی رسانه¬های تصویری، محدود می¬گردد.

مطلب مرتبط :   خودکارآمدی، کارکنان، استرس‌زا، می‌شود.، آن‌ها، خودکارامدی

3-1. ضرورت و اهمیت تحقیق:

مأموریت یک سازمان، هدف یا علت وجودی سازمان است و الزامات مأموریت، چیزی است که رسیدن به اهداف سازمان و انجام مأموریت آن را تضمین می¬کند.
سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران به مثابه یک «دانشگاه عمومی»، مأموریت «مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه» را بر اساس «اهداف کلان» خود بر عهده دارد. اما چگونه می¬تواند از عهده¬ی این مأموریت برآید و چه چیزهایی انجام این مأموریت را تضمین می¬کند؟ یا به عبارت دیگر انجام این مأموریت، چه الزاماتی دارد؟
مقام معظم رهبری الزام این مأموریت را در تأمین مواردی ازجمله، امین نظام، مورد اعتماد مردم، برخوردار از مزیت‌های رقابتى و داشتن آرایش رسانه‏اىِ کارآمد می¬دانند. (خامنهای, بیانات در دیدار مسولین صدا و سیما, 1383)
انعطاف¬پذیری و قدرت انطباق با شرایط جدید، خود از ملزومات آرایش رسانه¬ای است و دستیابی به چنین آرایشی، نیازمند برتافتن یک الگوی جامع‌الابعاد است که حوزه¬ها و جوانب آرایش رسانه¬ای را تعریف نماید.
بر این اساس لازم بود که در مبادی امر، «شرایط جدید» در فضای نوین رسانه¬ای جهانی به چنگ ذهن آید؛ تا آنکه رسانه ملی بتواند خود را در نسبت با آن شرایط بازیابد. پس از شناخت از محیط، می¬بایست به الگویی برای تنظیم آرایش رسانه¬ای و ابعاد و جوانب آن دست یافت، تا آنکه به‌واسطه‌ی آن الگو، امکان طراحی آرایش رسانه¬ای کارآمد رسانه ملی، فراهم می¬شد.
لذا پژوهش پیش¬ رو، از آن حیث واجد اهمیت و ارزش است که سازمان صداوسیما را از مزایای داشتن الزامات مأموریت محوری خود، بهره¬مند می¬سازد.
از سویی دیگر، صداوسیما در خط مقدم مواجهه¬ی با جنگ نرم دشمنان انقلاب اسلامی ایران و به‌ویژه جنگ رسانه¬ای آنان قرار دارد که با تکنولوژی¬های پیشرفته و تزویر رسانه¬های اختاپوسی خود، در پی مقابله و منازعه با انقلاب اسلامی به کارزار برآمده¬اند. صداوسیما گریزی از آن ندارد که، به‌موازات مأموریت سازمانی خویش که بیشتر ناظر به درون جامعه¬ است، ذهن و قلب جامعه را از آماج تهدیدات رسانه¬ای دشمن نیز مصونیت ببخشد. همچنین در عرصه¬ی جهانی، صدای اسلام و سیمای انقلاب را به جهان عرضه کند. لذا برای انجام این مأموریت نیز، ضروری است که آرایش رسانه¬ای دشمن را ترسیم نموده و در مواجهه و مقابله¬ی با آن، آرایش رسانه¬ای مطلوب خویش را طراحی نمود که این طراحی نیز، مستلزم داشتن یک الگو است!
به‌طور خلاصه، اگر مأموریت صداوسیما (که همان هدف یا علت وجود این سازمان است)، مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه می¬باشد، برای تضمین اجرای این مأموریت، فرزندان انقلاب اسلامی را گریزی از آن نیست که، الگویی برای تنظیم آرایش رسانه¬ای تدوین نمایند تا با برتافتن آن الگو، آرایش رسانه¬ای صداوسیما در انطباق با شرایط جدید طراحی شده و در مواجهه با امپریالیسم رسانه¬ای دشمن، بر تهدیدات آن نیز فایق آیند.
بنابراین ضروری است که الگویی برای آرایش رسانه¬ای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، در نسبت با عرصه¬ی نوین رسانه¬ای جهان، و مواجهه با تهدیدات جبهه رسانه¬ای جنگ نرم دشمن، تدوین شود.
لذا ضرورت تحقیق حاضر ازآنجاست که، عدم برتافتن الگوی آرایش رسانه¬ای، صداوسیما را در انجام مأموریت خود، در هدایت افکار و فرهنگ عمومی جامعه و همچنین مقابله با جنگ نرم و جنگ رسانه¬ای دشمن، ناکارآمد و کم¬توان می¬سازد.
گفتنی است، یکی از نکاتی که در این تحقیق مدنظر بوده؛ این است که، کوشش حاضر متناسب با اهداف و نیازهای سازمان صداوسیما باشد. بر اساس آنچه در افق رسانه ملی تدوین‌شده است، مأموریت رسانه ملی «مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه» است، که نیل به این مأموریت (بر اساس فرمایش مقام معظم رهبری)، در گرو تأمین الزامات آن است که یکی از این الزامات، داشتن «آرایش رسانه‌اىِ کارآمد» و «قدرت انعطاف براى انطباق با شرایط» می¬باشد که این دو مؤلفه در موضوع این پایان‌نامه، اشراب گردیده است.

مطلب مرتبط :   پای‌تخت، ملوک، (حدود، (لغ)، العالم:، رومیه

4-1. اهداف تحقیق

• هدف اصلی: پیشنهاد الگوی آرایش رسانه¬ای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران
• اهداف فرعی:
1. آشنایی با حوزه‌ها و جوانب آرایش رسانه¬ای
2. بررسی شرایط نوین فضای رسانه¬ای جهان

5-1. سؤالات تحقیق

• سؤال اصلی:
الگوی آرایش رسانه¬ای صداوسیمای جمهوری اسلامی در نسبت با فضای نوین رسانه¬ای جهان، چگونه باید باشد؟
• سؤالات فرعی:
1. آرایش رسانه¬ای، چه حوزه¬ها و جوانب و ابعادی را در برمی‌گیرد؟
2. شرایط نوین فضای رسانه¬ای جهان چگونه است؟

6-1. فرضیه‌ها

ازآنجاکه پژوهش حاضر از نوع اکتشافی می¬باشد و به شیوه¬ی کیفی و استقرایی است، مبتنی بر فرضیه خاصی نمی¬باشد.

7-1. تعریف مفاهیم
آرایش رسانه¬ای:
مفهوم آرایش رسانه¬ای، ازجمله مفاهیم استعاری است که از دانش نظامی به عاریت گرفته شده است. لذا معنای آن را باید در تعاریف نظامی جست.
آرایش نظامی: مرتب و منظم کردن نیروها در یک سازمان به‌منظور حمله یا دفاع و نوعی تقسیم‌کار سازمان‌یافته و از قبل تعیین شده را آرایشات گویند .وزارت دفاع آمریکا، آرایش را به این شکل توصیف می‌کند: «دو یا چند هواپیما، کشتی یا یگان که تحت فرماندهی یک فرمانده عمل می‌کنند». آرایش‌ها شامل یگان‌هایی در سطح تیپ، لشکر، تیپ هوایی یا غیره می‌شوند.
ساده‌ترین روش بررسی آرایش و صف¬بندی و امکان¬سنجی نوع درگیری در یک منازعه نظامی که البته منازعه مذکور می¬تواند سیاسی، فرهنگی یا اقتصادی نیز باشد ، تهیه «ترتیب نیرو» و «ترکیب نیرو» است.
«ترتیب نیرو»: ترتیب نیرو، تنظیم و برآورد توانمندی و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری دشمن و حریف در ۶ حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده،می-باشد.همچون مدیر یک تیم فوتبال که در هنگام مسابقه، با توجه به آرایش و توانمندی تیم حریف در زمین بازی، تیم خود را آرایش می¬دهد، یک مدیر استراتژیک یا تاکتیکی نیز پس از «ترتیب نیرو»¬¬ی حریف، به «ترکیب نیرو»¬ی جبهه خود می¬پردازد.
ترکیب نیرو: ترکیب نیرو، تنظیم و برآورد توانمندی و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری خود، در ۶ حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده، نسبت به «ترتیب نیرو»ی دشمن و حریف است.
هرگاه «ترتیب نیرو»ی حریف، به‌روز، تنظیم و برآورد شد و سپس «ترکیب نیرو»ی خودی، در نسبت با آن به‌روز، تنظیم گردید، آنگاه سنجش منازعه ممکن خواهد بود.
به‌تبع بررسی مفهوم آرایش نظامی، ترتیب نیرو و ترکیب نیرو، مفهوم آرایش رسانه¬ای نیز این‌گونه تعریف می¬شود که:
آرایش رسانه¬ای، برآورد توانمندی و استعداد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری دشمن و حریف در ۶ حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده و سپس در مقابل آن؛ چینش، تنظیم و برآورد توانمندی و استعداد نرم¬افزاری و سخت¬افزاری خود، در ۶ حوزه نیروی انسانی، تجهیزات، تأسیسات، منابع مالی، منابع زمانی و استراتژی و تاکتیک اتخاذشده، نسبت به «ترتیب نیرو»ی رسانه¬های دشمن و حریف است. (که البته می¬توان در تعریف، حوزه¬های رسانه¬ای مثل رادیو، تلویزیون، فضای¬ مجازی و… و همچنین پوشش جغرافیایی، دسترسی مخاطب، محتوا و.. را نیز افزود)
استراتژی:
ریشه استراتژی (Strategy) به واژه¬ی یونانی استراتژوس Strategos برمی¬گردد. (Webster, 2005) استراتژوس که در جمع به‌صورت Strategi یا Strategoi درمی¬آید، درواقع لقب رهبران ارتش باستان (و به‌خصوص رهبران ارتش باستان آتنی) بود که به دلیل فرماندهی و فن دستور دادن به نیروهای ارتش و تعلیمات اصول خاص نظامی و تدبیر جنگی، به ایشان اطلاق می¬شد. (باقری, بی‌تا)
واژه استراتژوس مشتق شده از استراتوس Stratos یعنی ارتش است. پیدایش واژه استراتژوس همزمان با افزایش میزان اهمیت و پیچیدگی بیشتر تصمیم¬گیری¬های نظامی بود. (لطفیان, 1384)
استراتژی یک برنامه جامع برای عمل است که جهت‌گیری‌های عمده سازمان را معین می‌کند و رهنمودهایی برای تخصیص منابع در مسیر کسب هدف‌های بلندمدت سازمانی ارائه می‌دهد. (رضاییان, 1383, ص. 239)
استعمار فرانو:
استعمار فرانو عبارت است از سلطه فرهنگی، اقتصادی و سیاسی کامل، همه¬جانبه، تدریجی و نامحسوس بر منابع حیاتی و مالی همه جهان که با محوریت امپریالیسم فرهنگی تحقق می‌یابد. ویژگی برجسته استعمار فرانو، محوریت بخشیدن به مفهوم «قدرت فرهنگ» است. این به آن معنا نیست که استعمارگران در فضای استعمار