<br />

تصویر 4-4 برنامه‌ریزی در آرایش رسانه‌ای

1-5-4. تعیین رویکردهای طراحی در برنامه‌ریزی
در گام ابتدایی در برنامه‌ریزی برای آرایش رسانه‌ای باید ابتدا رویکردهای طراحی آرایش رسانه‌ای را تعریف نمود. تحقیق حاضر با وجود قید «فضای نوین رسانه‌ای جهان» حالت آینده‌پژوهانه به خود گرفته است که خود باعث ورود به بستری از احتمالات و سناریوهای مربوط به آینده است. نفس آرایش رسانه‌ای نیز ناظر به آینده است و با تبیین روش چشم‌انداز محوری در طراحی آرایش رسانه‌ای نیز نگاه به آینده از ضروریات الگوی آرایش رسانه‌ای محسوب می‌گردد. بنابراین اولین رویکردی که باید در طراحی آرایش رسانه‌ای به آن توجه ویژه داشت؛ «رویکرد آینده‌پژوهانه» است. کارشناسان در این باب اذعان داشته‌اند که، روش تکنیکی طراحی آرایش با ادبیات غیراستعاری با نگاه مدیریت استراتژیک آینده‌پژوهانه و چشم‌انداز محور باید انجام گیرد. چراکه، این‌گونه نیست که در هنگام برنامه‌ریزی صرفاً به زمان حال توجه شود. بلکه باید برنامه‌ریزی ناظر بر تحولات و بررسی چشم‌انداز تکنولوژی باشد. همچنین برای آینده‌پژوهی و نگاه به آینده دست¬کم وضعیت ده سال آینده را باید مد نظر قرار داد و در نگاه آینده‌پژوهانه باید افق‌های ده ساله را برتافت.
وضعیت دائم در حال تغییر فضای رسانه‌ای، با رصد فضای عمومی و وضعیت کنونی و برآورد تغییرات رسانه در آینده با تکنیک فورکستینگ و روندپژوهی، صورت می‌گیرد که درواقع آینده را تخمین و حدس می‌زنیم. این امر باعث جلوگیری از غافلگیری می‌شود.
رویکرد دوم رویکرد انسان‌شناسانه است. نظر کارشناسان بر این اساس شکل گرفت که آرایش رسانه‌ای باید برای حداکثری کردن شکوفایی مخاطبان صورت گیرد. آرایش رسانه‌ای ایده‌آل، آرایشی است که مخاطب را به حداکثر رشد و بهره¬وری می‌رساند. این اوج اعتلا نیز با معیارهای پارادایم ما باید در نظر گرفته شود. که در اسلام با مفهوم رشد و علو در نظر گرفته می¬شود.
اما برای رسیدن به مخاطبی که به حد انسان طراز رسیده است؛ می¬بایست به مدل انسان¬سازی دینی را در دستور کار قرار داد. لذا به‌جای تأکید بر رسانه، تعدادی از کارشناسان مورد مصاحبه به مخاطب شناسی اولویت دادند. و مخاطب را به انسان‌شناسی نزدیک دانسته و انسان کامل را در افق و چشم‌انداز او دانستند. از منظر آنان بهترین آرایش رسانه¬ای، آرایشی است که سریع‌تر انسان را به کمال برساند. لذا آرایش رسانه¬ای در خدمت انسان و برای انسان کامل باید باشد. لذا برای شناخت انسان کامل به‌عنوان انسان طرازی که مخاطب ماست می¬بایست رویکردی انسان‌شناسانه داشت که برطبق گزاره‌های دینی شکل گرفته است. این رویکرد شامل مواردی ازجمله تمرکز بر غایت خلقت انسان و رساندن مخاطب بر کمال و غایت خلقت او،‌ توانمندسازی و رشد حداکثری در جهت شکوفایی استعدادهای فطری او با لحاظ نمودن پیام‌های فطری و به زبان فطرت انسان به‌صورت جهانی است و بر این اساس مخاطب‌شناسی مبتنی بر گزاره‌های دینی صورت می‌پذیرد.
رویکرد سوم رویکرد مشتری‌مداری است. که بر اساس نظر کارشناسان،‌ باید صداوسیما مشتری مداری را در صدر رویکردهای خود قرار دهد. رقابت در عرصه سپهر رسانه‌ای را نیز شامل می‌شود. ما در سپهر رسانه¬ای درگیر دو رقابت هستیم. رقابت در پیام، که رقیب می‌خواهد پیام ما به مخاطب نرسد و یا اینکه اگر رسید، بد فهمیده شود. مثل شبکه‌های فارسی‌زبانی که با ما رقابت دارند. گروه دیگری از رسانه‌ها هستند که رقابت مشتری‌مدار با ما دارند. مثل شبکه‌های خارجی، عربی، انگلیسی، ترک و… که با پیام ما مشکلی ندارند؛ اما صرفاً می‌خواهند مخاطبان ما را جذب کنند، برای اعتبار، تبلیغات، درآمد و … اما این دو رقابت یک نتیجه مشترک به همراه دارند و آن¬هم ربودن ذهن و قلب مشتریان و مخاطبان ماست. ضمن آنکه می‌توان رسانه را به مثابه یک بازار دید که هر مخاطبی وارد آن بازار شده و جنس موردنظرش را پیدا و انتخاب می¬کند و می-خرد. شبکه یک، چنین ساختاری دارد. یا به مثابه یک بازار تخصصی باشد مثل شبکه چهار که مشتری اختصاصی دارد. همه این موارد را می‌توان تحت عنوان مشتری‌مداری نام‌گذاری نمود که به‌عنوان رویکردی مهم در آرایش رسانه‌ای است و شامل مؤلفه‌های از قبیل؛ رسانه به مثابه بازاری برای تأمین نیاز همگان رقابت در سپهر رسانه‌ای،‌ رقابت پیام و محتوا، رقابت بر سر مخاطب، تصرف قلب و ذهن مخاطب، افزایش کیفیت با کمیت،‌ انحصارزدایی برای رقابت بیشتر، می‌باشد.

مطلب مرتبط :  

تصویر 5-4 برنامه‌ریزی- رویکردهای طراحی

2-5-4 تبیین وضع موجود در برنامه‌ریزی
روش پیشنهادی عمده کارشناسان برای طراحی آرایش رسانه‌ای استفاده از رویکرد وضع مطلوب و وضع موجود است که مبتنی بر آن روش باتوجه به رویکردها و استراتژی‌های مختلف می‌توان از تبیین وضع موجود و آسیب‌شناسی آن، به وضع مطلوب نیل کرد. شناخت وضع موجود و سپس پیش‌بینی وضع آینده برای برنامه‌ریزی و طراحی آرایش رسانه‌ای، واجد اهمیت است. چراکه تا وضع موجود و نقطه عزیمت مشخص نشود، ‌نمی‌توان مسیری را برای رسیدن به وضع مطلوب متصور شد. برای تبیین وضع موجود ابتدا می‌بایست از نیروهای خودی و چیدمان آن برآورد وضعیت داشته باشیم و سپس برآورد وضعیت رسانه‌های غیر را انجام دهیم.

تصویر 6-4 برنامه‌ریزی- شناخت وضع موجود

برآورد وضعیت خودی شامل چهار گام و اقدام می‌باشد که یک‌به‌یک می‌بایست تبیین گردد. در این برآورد ابتدا می‌بایست که شناخت و تعیین حوزه نفوذ تمدنی صورت گیرد، که شامل شناخت منافع ملی نظام و شناخت حوزه نفوذ تمدن و کانونی که تمدن ما می‌بایست بر روی آن تمرکز نماید را شناخت. کانون تمرکز را می‌توان با این مثال روشن‌تر نمود که، مثلاً شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی در شرایط جنگ سرد بر روی اروپای شرقی هزینه زیادی نمود و اما اکنون سرویس¬های اروپایی شرقی را دیگر نیاز ندارد و آن‌ها را برچیده و نیروی خود را بر ایران و خاورمیانه متمرکز نموده است. شبکه‌های منطقه¬ای ما نیز به همین صورت است و بر اساس دنیای اسلام و خاورمیانه شکل گرفته. درحالی‌که شاید بتوان گفت که حوزه تمدنی ما به سمت شمال و شمال شرق گرایش دارد. افغانستان، پاکستان،‌ هند، تاجیکستان و ازبکستان و … اگر این‌گونه نگاه شود، در حوزه تمدنی خود، رسانه ویژه برای افغانستان و تاجیکستان که فارسی‌زبان ‌هم هستند نداریم و بیشتر به رسانه¬های عربی پرداخته¬ایم.
در آرایش رسانه‌ای این پرسش به وجود می‌آید که چرا نگاه ما به سمت این حوزه نبوده و بیشتر معطوف به کشورهای عربی شده است. پس باید اولویت‌های حوزه تمدنی و پوشش جغرافیایی را در نظر گرفته و با طراحی آرایش رسانه‌ای منافع ملی خود را بر اساس آن‌ها تأمین نماییم. اجماع نخبگان برای آرایش رسانه‌ای نیز یک ضرورت است چراکه آن‌ها بتوانند اولویت‌ها را تعیین کنند. گام دوم در تبیین وضع موجود،‌ شناخت توان رسانه‌ای خودی است. این اقدام با استفاده از گزاره‌هایی که کارشناسان نظامی در اختیار محقق قرار داده‌اند انجام می‌گیرد.
برآورد وضعیت از خودی و غیر با استفاده از ترتیب نیرو و ترکیب نیرو
آرایش نظامی بخشی از طراحی عملیات است که به‌واسطه ترتیب نیرو و ترکیب نیرو شکل می‌گیرد. در طراحی آرایش نظامی، ابتدا باید تعریف صحیحی از خود و دشمن صورت بگیرد. باید به‌صورت شفاف «خود» تبیین گردد و سپس دشمن نیز تعریف شود، و در صورت طراحی پیچیده، سایر عناصر 5 لایه طیف-بندی از خودی تا دشمن مشخص گردد. یعنی طیف‌های خودی، شریک، رقیب، حریف، دشمن. شکل ساده‌ی آن این است که صرفاً با دو طیف «خودی و دشمن» طراحی صورت گیرد. اما در حالت پیچیده آن، در 5 طیف فوق لایه¬بندی می‌شود.
نکته آنکه لایه‌های خودی تا دشمن، سیال‌اند و در نوسان‌اند و برمبنای متغیرها در هر طیف مدام جابجا می‌شوند. این عناصر حد واسط میان خودی و دشمن، در ترتیب نیرو و ترکیب نیرو دخیل نیستند؛ بلکه صرفاً خودی و دشمن در طراحی لحاظ می‌شود.
ترتیب نیرو
به برآورد وضع موجود آرایش نظامی دشمن و معین نمودن چینش و ترتیب توالی استعداد نیروی دشمن ترتیب نیرو گفته می‌شود. مفهوم «ترتیب نیرو» ازاین‌جهت گفته می‌شود که ما در آرایش آن قدرت دخل و تصرف نداریم و درواقع وضع موجود دشمن در آن سنجیده شده و صرفاً یک چینش از استعداد نیرویی دشمن برآورد می‌گردد.
پس سنجش و مشخص شدن ترتیب نیرو، به مرجع تصمیم‌گیرنده ارجاع می‌گردد تا آنکه حوزه بعدی عمل را مشخص نماید. به این معنا که نظر به اطلاعات مشخص‌شده از دشمن، تصمیم می‌گیرد که چگونه با آن مواجهه صورت دهد. لذا ترکیب نیروی خودی در نسبت با ترتیب نیروی حاصله از دشمن، چیده می-شود. در طراحی عملیات، سازمان¬های نظامی ترکیب نیرو توسط معاونت عملیات تهیه و ترتیب نیرو توسط معاونت اطلاعات تهیه می¬گردد. اما اگر در یک واحد تهیه شود، کیفیت طراحی بالاتر می¬رود.
ترکیب نیرو
به معنی چینش استعداد نیرویی خودی در مقابل ساختار و ترتیب نیروی دشمن است. در مقابل آن «انعطاف» داشته و در مقابل تغییرات ترتیب نیروی دشمن به‌سرعت تغییر آرایش داده و آرایش جدید می‌گیرد. گام اول در ترکیب نیرو، برآورد وضع موجود خودمان است. یعنی ترکیب نیروی فعلی نیروهای خودی سنجیده شده و از وضع موجود خودی برآورد تهیه می‌گردد.
ترتیب نیرو و ترکیب نیرو هردو پدیده‌هایی سیال و منعطف هستند و مستلزم‌اند که مدام به¬روزرسانی شوند..
نکته آنکه ترتیب نیرو همواره منفعل و passive است و فعال نیست. بلکه ناظر بر ترتیب نیروی دشمن می¬باشد. اما امکان فعال بودن آن نیز وجود دارد. چراکه اگر اصل انعطاف‌پذیری را رعایت کنیم می‌توانیم طراحی فعال نموده و سپس در مقابل آرایش دشمن نیز آرایش و ترکیب جدید بگیریم و تهدیدات را پاسخ دهیم. ما می‌توانیم به‌گونه‌ای آرایش بگیریم دشمن مجبور شود نسبت به ما ترکیب نیرو بچیند و ترکیب-نیرویش را نسبت به ما تغییر دهد. زمانی ما خواهیم توانست دشمن را وادار کنیم که نسبت به ما آرایش بگیرد که اقدام ما از جنس نامتقارن باشد. هرگاه از انفعال، خروج کردیم و با یکپارچه نمودن سیستم خود از پراکندگی خروج و به انسجام برسیم، خواهیم توانست که ترتیب نیروی دشمن را به‌گونه‌ای کنیم که در نسبت با ما خود را تنظیم نماید.
دشمن با ماهواره‌های خود دشمن را از خودی به شریک، رقیب، حریف، و نهایتاً دشمن بدل می¬کند و به خیابان¬ها آورده و در مقابل نظام قرار می¬دهد. لذا مخاطب خاکستری که بین شریک تا رقیب و حریف، در نوسان است، سیال محسوب می‌شود.
درواقع سطح ترکیب نیروی ما ملی است. و سطح ترتیب نیروی ما بین‌المللی است.
اما ترتیب نیرو و ترکیب نیرو به‌واسطه یک دستور یکنواختی به شرح زیر صورت می‌پذیرد.
1) افراد: (استعداد رزم) که در اصطلاح نظامی به‌عنوان‌مثال گفته می‌شود 323000 نیرو وجود دارد. از ژنرال¬ها تا سربازها، اما چگونه آنالیز می¬شود. زمانی که در قالب یکان¬ها تقسیم می¬شوند.
2) یکان، شامل سازمان‌ها، نهادها و مؤسسات است. به‌عنوان‌مثال همان 323000 نفری که در استعداد رزم بودند، در قالب نیروی زمینی (مثلاً 14 لشکر و 3 تیپ و 5 گروه موشکی توپخانه‌ای) هوایی، دریایی تقسیم می¬شوند.
3) تجهیزات: که مثلاً در حالت نظامی، شامل توپ و تانک و نفربر و سایر تجهیزات و ادوات نظامی می‌گردد.
رد دکترین‌ها: که شامل اهداف، استراتژی‌ها، تاکتیک‌ها و تکنیک‌های نظامی می‌گردد.
صورت شکلی ترتیب و ترکیب‌نیرو با این چهار مؤلفه مشخص می‌گردد.
نظیر این برآورد وضعیت را به‌طور مشابه می‌توان برای برآورد وضعیت نیروی خودی در نظر گرفت. حاصل این کار، تعیین استعداد رزم و یا توان رزم خودی و دشمن می‌باشد که طی آن، مشخص می‌نماییم با چنین توانی آیا می‌توان در مقابل دشمن ایستاد یا خیر؟
تصویر 7-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- شناخت توان رسانه‌ای
اگر بخواهیم این مدل نظامی را به‌صورت تطبیقی در آرایش رسانه‌ای وارد نماییم، ابتدا می‌بایست سطح برخورد خود را مشخص نماییم که در ترتیب نیرو سطح برخورد ما بین‌المللی و در ترکیب نیرو سطح برخورد ما ملی است. اما ترتیب و ترکیبات نیروهای رسانه‌ای شامل موارد زیر می‌گردد:
1. افراد و شخصیت‌های رسانه‌ای
2. رسانه‌های خودی که شامل شبکه‌های رسانه‌ای است و به ترتیب کیفیت و کمیت آن‌ها تحلیل می‌شوند.
3. دکترین‌های رسانه‌ای خودی که شامل اهداف، ‌استراتژی‌ها، ‌تاکتیک‌ها و تکنیک‌های رسانه‌ای مورد استفاده، است.
4. سازمان‌ها، نهادها و مؤسسات رسانه‌ای که مراکز تحقیقات استراتژیک رسانه‌ای را نیز باید در کنار آن‌ها مورد ارزیابی قرار داد.
تصویر 8-4 برنامه ریزی- شناخت وضع موجود- شناخت سازمان و برنامه
گام سوم در شناخت وضع موجود، شناخت سازمان‌دهی و برنامه خودی و غیر است که کارشناسان امر در مصاحبه‌های خود بیش از همه به امر آسیب‌شناسی وضع موجود در آن تأکید داشتند. و اگر آن را در قالب همان گزاره¬های آشنای روش SWOT بررسی نماییم، طبعاً می‌¬بایست بر چهار گزاره اصلی شناخت یعنی شناخت قوت و ضعف که مقوله¬ای درونی است و هردو باید برای رسانه‌های خودی و غیر به‌طور جداگانه برآورد گردند و سپس شناخت فرصت‌ها و تهدیدها که مقولاتی بیرونی است، می‌بایست در محیط پیرامون مورد ارزیابی قرار گیرند تا آنکه شناخت سازمان و برنامه محقق شود. شناخت تهدیدها و فرصت‌ها همان‌گونه که در شکل آمده است، در بخش میانی تعریف

مطلب مرتبط :   مدیریت، رسانه،، استراتژیک، کارآمد، آرایش، اسلامی