<br />

دانشکده حقوق و علوم اجتماعی
گروه تاریخ
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A.)
در رشته‌ تاریخ گرایش عمومی جهان

عنوان
تحولات ایالات مسلمان و مسیحی نشین قفقاز در قرون 9 و 10 هجری (15 و 16 م)
با تاکید بر شیروان، اران و گرجستان

استاد راهنما
دکتر ولی دین پرست

استاد مشاور
دکترمحمد علی پرغو

پژوهشگر
آذر عباسی

بهمن1393

ساده نوشتن مثل ساده زیستن زیباست ،
ساده می نویسم :
تقدیم به پدر و مادرم

تقدیر و تشکر:
منّت خدای را عزّ و جلّ که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت. هر نفسی که فرو می رود، ممدّ حیات است و چون بر¬می¬آید مفرّح ذات. پس در هر نفسی دو نعمت موجود است و بر هر نعمتی شکری واجب.
پس از حمد و سپاس به درگاه آن یکتای بی همتا که قلم را قداست و انسان را کرامت بخشید. باسپاس فراوان از تشویق و راهنمایی ادیبانه و تعلیم اساتید بزرگواری که اینجانب را از دوران کارشناسی تا پایان دوره کارشناسی ارشد راهنمای راه زندگیم بودند. بر خود فرض می دانم از محضر استاد محترم جناب آقای دکتر ولی دین پرست در امر راهنمایی که نهایت تلاششان را در کمک به بنده انجام دادند و دکتر محمد علی پرغو در راستای مشاوره که نکات ظریفی را به نگارنده گوشزد فرمودند، با تمام وجود تشکر و قدردانی می کنم و از مساعدت های علمی ایشان سپاسگذارم.
از خانواده محترم و عزیزم، پدر زحمت کش و مادر صبور و فداکارم که در طی سال های تحصیل اینجانب زحمات زیادی را متقبل شدند و همواره پشتیبان و یاور من بودند، کمال تقدیر و تشکر را نموده و سلامتی و موفقیت ایشان را از درگاه خداوند یکتا مسئلت می نمایم.
آذر عباسی
بهمن 1393

نام خانوادگی:عباسی نام: آذر
عنوان پایان نامه: تحولات ایالات مسلمان و مسیحی نشین قفقاز در قرون 9 و 10 هجری (15 و 16 م) با تاکید بر شیروان، اران و گرجستان
استاد راهنما: دکتر ولی دین پرست
استاد مشاور: دکتر محمد علی پرغو
مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد رشته: تاریخ گرایش: عمومی جهان
دانشگاه: تبریز دانشکده: حقوق و علوم اجتماعی تاریخ فارغ التحصیلی: 1393
کلید واژه ها: قفقاز، تیموریان، صفویه، ترکمانان، مسیحیان، شیروان، گرجستان
چکیده: ایالت های اران، شیروان و گرجستان در شمال رود ارس واقع اند و پس از اردوکشی های تیمور در اواخر قرن هشتم به گرجستان و استقرار ترک ها در آنجا، اسلام در این نقاط غلبه یافت. وجود مسیحیانی که در زمینه تجارت سرآمد بودند در کنار مسلمانان زمینه تناقض و کشمکش را بین دولت ها به وجود آورد. در واقع نزدیکی قفقاز جنوبی به مناطق مسیحی نشین بهانه لازم برای لشکرکشی های دولت های مسلمان تیموری، ترکمانان و صفویه را به این بخش فراهم نمود و زمینه جنگ ها و کشمکش ها بین دولت های مرکزی ایران با شروانشاهان را سبب شد. از سوی دیگر قفقاز به دلیل موقعیت سوق الجیشی و همچنین قرار گرفتن در مسیر تجاری شرق و غرب و قرار گرفتن در کنار بنادر دریایی مورد توجه تیمور و دولت های ترکمان و صفویه قرار گرفت. در واقع بیشترین علت توجه این دولت ها به این مناطق علاوه بر موقعیت سوق الجیشی، کشت کالای گران قیمتی چون ابریشم و تولید محصولات کشاورزی بود که صدور آنها به اروپا سود سرشاری را نصیب خزانه دولت ها می کرد. این روند تجاری در دوره تیموری ادامه داشت و در دوره ترکمانان به اوج خود رسید؛ طوری که از زمان اوزون حسن تجار اروپایی و در دوره صفوی تجار ارمنی که بیشتر مسیحی بودند تجارت ابریشم را به دست گرفتند. رونق اقتصادی منطقه، زمینه رشد فرهنگی آن را نیز فراهم نمود و به ظهور علما و شعرای قفقازی کمک کرد چنانچه در دربارهای ایرانی و عثمانی حضور علمای شیروانی و گرجی مایه رونق محافل علمی و فرهنگی این کشورها شد. در این پژوهش برآنیم اولا اهمیت اقتصادی منطقه قفقاز جنوبی را روشن ساخته و عوامل زمینه سازی که توجه دولت های وقت را به خود جلب کرد و نتایج حاصل از آن را مورد بررسی قرار داده از طرف دیگر مناسبات سیاسی و اجتماعی مسیحیان و مسلمانان و تأثیر قفقاز به خصوص مناطق اران و شیروان و گرجستان را در اقتصاد، سیاست و فرهنگ ایران این دوره بسنجیم.

مطلب مرتبط :   ترجمه، متون، نمایشنامه‌های، فرهنگ، رضاشاه، شکسپیر

فهرست مطالب
عنوان صفحه
1- فصل اوّل
کلیات ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………1
1-1 تعریف و تحدید موضوع ………………………………………………………………………………………………………………..2
1-2 بیان مسئله پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………2
1-3 اهمیت موضوع و ضرورت تحقیق…………………………………………………………………………………………………..3
1-4 بیان اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….4
1-5 طرح سؤلات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………..4
1-6 پیشینه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………4
1-7 روش شناسی …………………………………………………………………………………………………………………………………6
1-8 بررسی و نقد منابع ……………………………………………………………………………………………………………………….6
2- فصل دوم
جغرافیای تاریخی قفقاز جنوبی……………………………………………………………………………………………………..14
2ـ1 مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………….13
2ـ2 جغرافیای تاریخی اران و شهرهای آن ……………………………………………………………………………………….13 .2-3 جغرافیای تاریخی شروان……………………………………………………………………………………………………………16
2ـ4 جغرافیای تاریخی گرجستان ……………………………………………………………………………………………………..17
3-فصل سوّم
تحولات سیاسی قفقاز جنوبی در قرن 9 و 10 هجری………………………………………………………………..21
3-1تحولات سیاسی شیروان در دوه تیموریان و ترکمانان ………………………………………………………………..21
3-2 تحولات سیاسی گرجستان در دوره تیموریان و ترکمانان ……………………………………………………..28
3-3 مناسبات شیروانشاهان با شیوخ صفوی ………………………………………………………………………………….32
3-4 تحولات سیاسی شروان در دوره صفوی …………………………………………………………………………………36
3-5 تحولات سیاسی گرجستان در دوره صفوی ……………………………………………………………………………45
4- فصل چهارم
4-1وضاع اقتصادی شهرهای قفقاز جنوبی در قرن 9 و 10 هجری ………………………………………………..50
4-2 تجارت خارجی شهرهای قفقاز جنوبی ……………………………………………………………………………………..59
4ـ2-1 دوره تیموریان ……………………………………………………………………………………………………………………….59
4ـ2-2 دوره ترکمانان ………………………………………………………………………………………………………………………..62
4ـ2-3 دوره صفویه ……………………………………………………………………………………………………………………………72
4-3 منابع درآمدی متفرقه از ایالات و شهرهای قفقاز جنوبی………………………………………………………….78
5 – فصل پنجم
حیات فکری و فرهنگی در قفقاز جنوبی در قرن 9 و 10 هجری………………………………………….87
5-1 فرق صوفی گری …………………………………………………………………………………………………………………….87
5-1-2 حروفیه ……………………………………………………………………………………………………………………………..88
5-1-3خلوتیه…………………………………………………………………………………………………………………………………89
5-2 علمای شیروان ……………………………………………………………………………………………………………………..95
5-3 شعرا و نویسندگان ……………………………………………………………………………………………………………..103
5-3-1 شعرای شروان …………………………………………………………………………………………………………………104
5-3-2 شعرای اردوباد ………………………………………………………………………………………………………………….107
5-3-3 شعرای نخجوان ………………………………………………………………………………………………………………..116
5-3-4 شعرای باکو ………………………………………………………………………………………………………………………116
5-3-5 شعرای گرجستان ……………………………………………………………………………………………………………117
5-4 هنرمندان نگارگر …………………………………………………………………………………………………………………..119
نتیجه¬گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………….122
فهرست منابع و مآخذ ……………………………………………………………………………………………………………………125
ضمائم …………………………………………………………………………………………………………………………………………….140

مقدمه
قفقاز سرزمینی است به وسعت نیم میلیون کلیومتر مربع که چهره طبیعی آن را رشته کوه ها، دره ها و دشت های

مطلب مرتبط :   منافقان، اسلام، قرآن، دشمنان، کریم، یهود