اهمیت و ضرورت تحقیق:<br /> انتخاب مکان مناسب پایانه ها ی مترو برای حمل و نقل عمومی در سطح یک شهر ، به خصوص کلان شهری مانند تبریز از اهمیت بالایی برخوردار است. مطالعه بر روی عوامل این انتخاب و ارزیابی مکانیابی پایانه ها یکی از مسائل مهم و ضروری در بافت شهری عصر حاضر می باشد. اهمیت و اعتبار هر شهر بستگی به خدمات شهری آن شهر دارد. هر چه این خدمات و تاسیسات در سطح ایده آل قرار داشته باشد دارای شرایط راحت تری برای زندگی شهروندان می باشد و باعث افزایش رضایت شهروندان می شود که یکی از مهمترین خدمات شهری حمل و نقل عمومی ، خصوصا مترو شهری می باشد. بنابراین تحقیق و پژوهش در ارزیابی مکانیابی ایستگاههای مترو از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. اهمیت این تحقیق از جهت تاثیر این مکان یابی در مسائل مربوط به امور اجتماعی قابل بررسی می باشد. همچنین اهمیت این تحقیق از لحاظ تاثیر این مکان یابی در محیط زیست و ایجاد انواع آلودگی ها در محیط زیست و بررسی تردد و ترافیک انسانی و ماشین آلات می باشد. همچنین اهمیت این تحقیق از نظر اقتصادی در این موضوع است که بررسی مکان یابی ایستگاهها می تواند راه و روش های جدیدی در رونق منطقه اطراف ایستگاهها را در پی داشته باشد.

ر) پیشینه تحقیق :

1- افندی زاده شهریار ، مکان یابی پایانه های اتوبوس برون شهری جدید با هدف کاهش زمان دسترسی. در این مطالعه محققان برای مکان یابی و لکه گذاری محدوده های مناسب جهت ایجاد پایانه ها از یک مدل ریاضی استفاده کرده اندکه پارامترهای ورودی این مدل ریاضی عبارتند از تقاضای استفاده از تسهیلات پایانه های برون شهری و زمان سفر بر روی هر یک از کمانهای شبکه حمل و نقل شهر در زمان اوج ترافیک می باشد.الگوریتم ریاضی مدل انتخاب شده به گونه ای طراحی شده که نسبت به زمان مطلوب انتخاب شده ، حساس می باشد. به عبارت دیگر حل الگوریتم ریاضی طراحی شده تحت محدودیت زمان دسترسی شهروندان به تسهیلات انجان شده است. به این ترتیب که هر چه این زمان کم باشد رفاه در نظر گرفته شده بیشتر می باشد و در نتیجه تعداد مکانهای پیشنهاد شده توسط مدل برای ایجاد تسهیلات پایانه ای بیشتر خواهد شد و به این نتیجه رسیده اند که از اثرات ایجاد پایانه ها ی جدید در نقاط مشخص شده کاهش مصرف سوخت ، کاهش آلودگی هوا ، کاهش شاخص وسیله نقلیه-کیلومتر پیموده شده در کل شبکه حمل و نقل شهری و افزایش دسترسی به تسهیلات پایانه ای می باشد.
2- آزاده ، لک ، سال 1385 ، طراحی واحدهای همسایگی با ارتقا فعالیت فیزیکی
در سال های اخیر تلاش های زیادی توسط برنامه ریزان ، طراحان و مدیریت شهری صورت گرفته است تا در طراحی واحدهای همسایگی پیاده روی ، دوچرخه سواری و سایر فعالیتهای فیزیکی ارتقاء یابد.
3- بهرامی ، اردشیر ارزیابی پیامد های اجتماعی و فرهنگی پروژه احداث توقف گاه وسایل نقلیه. در این مطالعه محققان بطور موثر بر روی پایانه مسافربری وسایل نقلیه عمومی شهید کلاهدوز کار کرده اند به این ترتیب ارزیابی پیامدهای اجتماعی پروژه با تاکید بر مراحل دهگانه اتا و ترکیبی از روشهای کمی (پیمایش و پیمایش سفر،250 نفر) و روش کیفی (20 مصاحبه عمیق فردی و گروهی ) انجام داده اند. و همچنین نتایج منفی آن اعم از کاهش نیافتن ترافیک خیابان و نارضایتی شهروندان به دلیل تولید سرو صدا و آلودگی هوا و عدم ایجاد نظم و ترتیب ترافیکی و عدم بهبود چشم انداز خیابان را در پی داشته است و همچنین الزاماتی مانند بهبود و دسترسی ساکنین به محل کار و زندگی ، کاهش اختلاف و درگیری رانندگان تاکسی خطی و شخصی ، افزایش نسبی امنیت اجتماعی و افزایش امنیت سفر و کاهش تخلفات رانندگی از اثرات مثبت طرح نام برده اند .
4- پورابراهیم، خلیل ، سال 1388:مکانیابی ترمینال بین شهری شهر تسوج .توجه به مساله مکان یابی برای استقرار کاربریها ودر جهت پیشگری از بحرانهای زیست محیطی و همچنین استفاده شایسته و پایدار از جمیع امکانات سرزمین یکی از موضوعات جدیدی است که در سالهای اخیر مورد توجه دولت ، بالاخص سازمان مدیریت و برنامه ریزی و همچنین سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفته است مکانیابی در حقیقت قدمی در راستای تامین بهتر نیازهای بوجود آورنده و استفاده کنندگان از کارآیی مکان می باشد از جمله اهدافی که در برنامه ریزی حملو نقل دنبال می شود ، سامان دهی فضاهای حمل و نقل و کاهش تراکم ترافیک می باشد این تحقیق در راستای مکان یابی ترمینال بین شهری تسوج انجام شده است و در نهایت با مدل پیشنهادی مرکز میانگین مکان بهینه انتخاب شده است.
5- رجبی ، سجاد ، سال 1391، ارزیابی نحوه استقرار پایانه های مسافربری برون شهری مطالعه کرده اند. با توجه به گسترش شهرها در اثر افزایش جمعیت ارزیابی بهینه و برنامه ریزی جهت استفاده موثرتر از منابع موجود اهمیت روز افزونتری پیدا کرده است. مکانیابی مطلوب تسهیلات عمومی شهر یکی از مهمترین اهداف برنامه ریزی شهری است. برنامه ریزان از طریق اختصاص زمینهای شهری به کاربریهای ضروری و مختلف مورد نیاز شهروندان با ملاحظاتی چون دسترسی مناسب ، امن ، آسایش و استانداردهای سلامت و ایمنی به افزایش رفاه شهروندان کمک میکند این تحقیق ارزیابی مکانیابی پایانه های برون شهری شهر تبریز با توجه به معیارهای کمی و کیفی می باشد که با استفاده از نرم افزار ARC GIS و مدلهای AHP و شاخص هم پوشانی پایانه های موجود با شش معیار در دو طبقه سازگاری و مطلوبیت مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.

مطلب مرتبط :   مدینه، پیامبر، مسلمانان، میثاق، حقوقی، حقوق

6- سید زاده خرازی، مرضیه ، سال 1391، طراحی محله بلافصل ایستگاه مترو تبریز (نمونه موردی محله خاقانی ). فضاهای شهری محملی برای تعاملات اجتماعی شهروندان هستند. فضاهای شهری در ایجاد حس اعتماد و اطمینان به مردم کمک کرده و باعث افزایش حس همبستگی در مردم می شود اگر به نیازها و امکانات جدیدی که ظهور ایستگاههای مترو در شهر ایجاد می کنند توجه شود ، نوعی توسعه از درون بافتهای شهری صورت خواهد گرفت که نه تنها مانع از هم گسیختن بیشتر بافتهای شهری می شود ، بلکه به بهبود و ایجاد فضاهای شهری یاری خواهد رساند و بسیاری از نابهنجاری های و مشکلات اجتماعی ناشی از کمبود یا فقدان فضاهای شهری را جوابگو خواهد بود.
7- عصار زادگان ، حمید ، مکان یابی بهینه ایستگاههای BRT به کمک نرم افزار ARCGIS با استفاده از تکنینک TOPSIS و AHP .به این ترتیب که آنها با استفاده از نرم افزار ARCGIS عمل جمع آوری ، ترکیب و تجزیه تحلیل لایه های اطلاعاتی مربوط به مساحت ، معابر ، جمعیت ، محلات ، نقاط پیشنهادی را تسهیل بخشیدند. سپس با استفاده از تکنیک تصمیم گیری چند معیاره AHP و وزن شاخص های کیفی بدست آمده از نظر کارشناسان حمل و نقل و ترافیک شهری مقادیر یکی از شاخصها را مشخص کردند. شاخصهای کمی بدست آمده از نرم افزار ARCGIS با استفاده از تکنیک TOPSIS در انتخاب نقاط پیشنهادی به عنوان ایستگاههای BRT به کار بردند و به این نتیجه رسیدند که مکان یابی بهینه ایستگاههای BRT و اولویت بندی ایستگاهها با توجه به اطلاعات مکانی و نیازسنجی از شهروندان تاثیر فراوان در کاهش هزینه های تجهیز حمل و نقل عمومی و تسهیل در عبور و مرور شهروندان توسط سیستم حمل و نقل عمومی و کاهش استفاده از خودروهای شخصی و در نتیجه افزایش رضایت مندی شهروندان دارد.
8- قنبری حکیمه و دکتر محسن احد نژاد ، تاثیر مکان یابی بهینه پارکینگها در کاهش حوادث ترافیکی. با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به بیان معضلات مربوط به کمبود پارکینگ و ارتقاء ایمنی معابر به عنوان یکی از عوامل زمینه ساز سوانح ترافیکی در سطوح معابر شهری پرداخته و راهکارهای مؤثر در مکانیابی کاربری پارکینگ ارائه دادند. همچنین جهت ارائه الگوی بهینه مکان یابی پارکینگها بخشی از شهر تبریز به عنوان نمونه مورد مطالعه قرار دادند و سپس با استفاده از نرم افزار GIS و رو ش تحلیل سلسه مراتبی شاخص های ارتقای ایمنی معابر با تاکید بر کاربری پارکینگ به تحلیل پرداخته اند.

9- یان گل ، شهر انسانی ، مترجمان : دکتر علی غفاری و لیلا غفاری .یان می گویدما شهرها را می سازیم و شهرها ما را می سازند یان گل پیش کسوت طراحی فضای عمومی،درک عمیقی از نحوه استفاده ما از قلمرو عمومی دارد و ابزاری برای ارتقاء فضاهای عمومی هم چون فضاهای سیستم حمل و نقل عمومی و ایستگاها و توقف گاه ها ،…. و در نتیجه ارتقاء کیفیت زندگی در شهر ارائه می کند. شهر فشرده توسعه یافته با تاکید بر حمل و نقل عمومی تنها شکل شهری از نظر محیطی پایدار است. فضاهایی که مقیاس انسانی دارند ، پایدار، سالم، امن و سرزنده هستند. فضای شهری خوب یک پیش نیاز اساسی برای یک سیستم حمل و نقل عمومی خوب است.

ز) اهداف تحقیق
الف) یافتن مولفه ها و شاخص های صحیح مکانیابی و تاثیر این مکانیابی بر عوامل اجتماعی و اقتصادی و محیط زیست منطقه مورد مطالعه
ب) یافتن علل موثر بر وضعیت سرزندگی در واحد همسایگی مورد مطالعه
پ ) ارائه راهکارهای مناسب برای افزایش کارایی و کیفیت پایانه های مترو وبررسی تاثیر مکانیابی بر واحدهای همسایگی مورد مطالعه

مطلب مرتبط :  

س) سئوالات تحقیق
1- تناسب و سازگاری بین کاربری ها و هم جواری های محدوده پایانه ها در چه حدی می باشد؟
2- انتخاب این نقاط مکانیابی بر چه پایه و اساسی بوده است و از چه شاخص هایی استفاده شده است ؟
3- ایستگاههای مترو شهر تبریز در مناسبترین گزینه مکانیابی در سطح شهر است ؟

4- تاثیر این مکانیابی در حل مسائل ترافیکی شهر و تجمع انسانی چیست ؟

ش) فرضیات تحقیق
با توجه به اهداف و سوالات تحقیق ، موارد زیر در ارزیابی مکانیابی پایانه های مترو شهر تبریز می تواند تاثیر گذار باشد :
1- در مکانیابی ایستگاهای مترو شهر تبریز تناسب و سازگاری بین کاربری های همجوار رعایت شده است.
2- در مکانیابی ایستگاهای مترو شهر تبریز ملاحظات مطلوبیت سایت مورد توجه قرار گرفته است.

3- در مکانیابی ایستگاهای مترو شهر تبریز تجمع انسانی مدنظر قرار گرفته است.

ص) روش تحلیل :
پژوهش حاضر از آنجایی که موضوع پژوهش ارزیابی مکانیابی پایانه های مترو می باشد روش تحقیق ، توصیفی-تحلیلی می باشد که در مرحله اول به توصیف پایانه ها و علل جایگزینی آنها خواهیم پرداخت و در مرحله دوم به تحلیل داده ها میپردازیم. داده هایی که به تحلیل آن خواهیم پرداخت بدین شرح است: نقشه پایانه های مترو شهر تبریز، نقشه کاربری اراضی محدوده مورد مطالعه ، نقشه شبکه ارتباطی شهر تبریز

ط) روش گردآوری داده ها:
روش گردآوری داده ها اسنادی و میدانی است . روش اسنادی با استفاده ازکتاب ها ، گزارشها ، نشریات و مقاله ها در جهت تدوین مبانی نظری و پیشینه تحقیق صورت خواهد گرفت. بخش اصلی داده ها را از طریق مطالعه میدانی بدست می آوریم .

ظ ) نتایج مورد انتظار
انتظار از انجام این تحقیق این است که با بررسی وضعیت استقرار پایانه های مترو شهر مورد مطالعه و با یافتن علل موثر بالا رفتن کارایی و سرزندگی در واحد مذکور ، راهکارها ی ارائه شده به کار گرفته شوند .

ک) برنامه زمانبندی انجام پایان نامه:
چنانچه پروپزال فوق تصویب گردد پایاننامه با زمانبندی ذیل تدوین خواهد یافت :
ردیف مراحل انجام پژوهش مدت زمان لازم
1 مطالعات مقدماتی 1 ماه
2 نوشتن پروپزال و تهیه و تنظیم پرسشنامه 2 ماه
3 جمع آوری داده ها 45 روز
4 بررسی آماری داده های بدست آمده، تحلیل و جمع بندی 45 روز
5 نگارش مقاله و پایاننامه 1 ماه
– کل 7ماه

فصل دوم :

تعاریف و مفاهیم مبانی نظری تحقیق

2-1- مقدمه:
حرکت، عامل اصلی پویایی زندگی شهری و تداوم بخش کلیه فعالیت های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی در سطح شهرها است. همچنین، حمل و نقل و زیرساخت های مرتبط با آن هم به صورت مستقیم و هم با واسطه بر توسعه کالبدی شهرها اثرگذار هستند .” حمل و نقل به راستی سازنده و شکننده شهرها میباشد ” (clark,1957,240). مساله جابجایی افراد و کالاها همواره به عنوان یک مساله اساسی در شهرها مطرح بوده و نوآوری ها و سرمایه گذاریهای فراوانی در این راه انجام پذیرفته است اما بویژه پس از گسترش تولید و استفاده از وسایل نقلیه موتوری، به یکباره تحولاتی بنیادین هم در سرعت و هم گستردگی امکان ترابری در شهرها پدید آمد که به نوبه خود در تغییر ساختار شهرها و تمرکز جمعیت در آنها نقشی بسزا ایفا نمود.
همچنین، در آستانه هزاره سوم و با پیشرفت شتابنده فناوری ها و گسترش انواع وسایل ارتباطاتی بر دامنه تقاضای عمومی جهت جابجایی در شهرها افزوده شده است . در عین حال که با افزایش شهرنشینی و در نتیجه بالا رفتن ارزش زمین های درون شهرها، اختصاص سطوح کمتری به تسهیلات حمل و نقلی امکان پذیر گردیده و از این رو ضرورت اتخاذ راهکارهایی جدید جهت ترابری شهری بیش از پیش آشکار گردیده است.

2-2- تعاریف و مفاهیم :
2-2-1- تعریف سیستم حمل و نقل شهری : (ترابری)
ترابری انتقال انسان و کالاست از جایی به جای دیگر،این واژه ازپسوند ترا-به معنای فراسو و آنسو و واژه –بری از فعل بردن ساخته شده است.پیشوند ترا-از پیشوندهای کهن پارسی است که در پارسی باستان نیز همین گونه کاربرد را داشته است و هم معنی و هم ریشه با TRANS در انگلیسی است. ترابری از دید واژگانی به معنای