دانلود پایان نامه
2-2-5- تعریف اطلاعات………………………………………………………………………………………………………………..31
2-2-6- فناوری اطلاعات و ارتباطات……………………………………………………………………………………………….31
2-2-7- مفهوم یادگیری الکترونیکی…………………………………………………………………………………………………33
2-2-8- مدلهای یادگیری درمحیطهای الکترونیکی وب………………………………………………………………………..34
2-2-9- مدلهای مختلف فضاهای یادگیری………………………………………………………………………………………..35
2-2-10- محیطهای آموزشی و یادگیری مبتنی بر فناوری اطلاعات………………………………………………………..37
2-2-11- مزایای استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش……………………………………………………………………..41
2-2-12- موانع استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش……………………………………………………………………….41
2-2-13- جهانی شدن و فناوری اطلاعات…………………………………………………………………………………………42
2-2-14- آموزش الکترونیکی چیست ؟…………………………………………………………………………………………….43
2-2-15- مزایای بهره گیری ازآموزش الکترونیکی…………………………………………………………………………….44
2-2-16- نقش حیاتی فناوری الکترونیکی در آموزش و پرورش…………………………………………………………….44
2-2-17- روش یادگیری الکترونیکی………………………………………………………………………………………………..46
2-2-18- راهکارهای استفاده از یادگیری الکترونیکی………………………………………………………………………….47
2-2-19- تکنولوژی و تعامل دانش آموزان و معلمان……………………………………………………………………………48
2-2-20- نقش معلم و دانش آموز در روش یادگیری الکترونیکی……………………………………………………………49
2-2-21- مدارس هوشمند نیاز جوامع اطلاعاتی…………………………………………………………………………………50
2-2-22- ضرورت استفاده از تکنولوژی در آموزش…………………………………………………………………………….51
2-2-23- نقش معلم در فرایند ICT…………………………………………………………………………………………………52
2-2-24- آموزشهای مرتبط با  ICT برای معلمان در حال خدمت ………………………………………………………..54
2-2-25- اهداف ایجاد اینترانت در مدارس………………………………………………………………………………………55
2-2-26- نقش فناوری اطلاعات در آموزش الکترونیکی……………………………………………………………………….56
2-2-27- محتوای دروس الکترونیکی……………………………………………………………………………………………….59
2-2-28- بستر آموزش های الکترونیکی……………………………………………………………………………………………60
2-2-29- مدلی برای تدوین خط مشی آموزشهای الکترونیکی………………………………………………………………62
2-2-30- سامانه آموزش الکترونیکی…………………………………………………………………………………………………68
2-3- پیشینه تجربی پژوهش……………………………………………………………………………………………………..71
2-3-1- پیشینه خارجی پژوهش………………………………………………………………………………………………………71
2-3-2- پیشینه داخلی پژوهش……………………………………………………………………………………………………….74
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
3-1- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………79
3-2- روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….79
3-3- جامعه آماری…………………………………………………………………………………………………………………….79
3-4- نمونه آماری و تعیین حجم نمونه………………………………………………………………………………………79
3-5- ابزار گردآوری اطلاعات………………………………………………………………………………………………….80
3-6- مراحل ساخت و رواسازی ابزار……………………………………………………………………………………….81
3-7- امتیازدهی و تفسیر نتایج…………………………………………………………………………………………………..85
3-8- قلمرو تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..87
3-9- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات…………………………………………………………………………………………87
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل دادهها
4-1- توصیف نتایج……………………………………………………………………………………………………………………89
4-2- تحلیل نتایج( آزمون فرضیه ها) ……………………………………………………………………………………….94
فصل پنجم : نتایج تحقیق
5-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………103
5-2- خلاصه یافته های توصیفی تحقیق…………………………………………………………………………………..103
5-3- خلاصه یافته های تحلیل پژوهش……………………………………………………………………………………104
5-4- بحث و نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………104
5-5- پیشنهادها………………………………………………………………………………………………………………………..111
5-6- محدودیتهای تحقیق………………………………………………………………………………………………………113
5-7- منابعومآخذ……………………………………………………………………………………………………………………..114
5-8- منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………..114
5-9- منابع انگلیسی…………………………………………………………………………………………………………………….118
5-10- چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………..119
5-11- پیوستها ………………………………………………………………………………………………………………………….120
فهرست جداول
عنـــــــوان صفحه
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
جدول 3-1 – روایی محتوایی پرسشنامه……….. …………………………………………………………………………………….84
جدول3-2 – ضرایب پایایی ابزار گردآوری داده ها……………………………………………………………………………….85
جدول 3-3 – پایایی در اجرای اصلی (نمونه مورد بررسی)………………………………………………………………………86
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
جدول 4-1 – توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب جنست…………………………………….89
جدول 4-2 – توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب سن………………………………………….90
جدول 4-3 – توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب سابقه خدمت……………………………..91
جدول 4-4 – توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب مدرک تحصیلی…………………………92
جدول 4-5 – میانگین و انحراف معیار نمرات معلمان در هر یک از متغیرهای مورد مطالعه……………………………..93
جدول4-6 – میانگین و انحراف معیار متغیرهای مورد مطالعه……………………………………………………………………95
جدول 4-7 – نتایج آزمون کولموگروف …………………………………………………………………………………………….96
جدول 4-8 – نتایج آزمون باکس ……………………………………………………………………………………………………….96
جدول 4-9 – برابری واریانسهای متغیرهای پژوهش در گروه های مورد مطالعه……………………………………………97
جدول 4-10 – نتایج آزمون لامدای ویلکز …………………………………………………………………………………………..98
جدول 4-11 – نتایج پنج تحلیل واریانس تک متغیری برای 5 متغیر مورد مطالعه…………………………………………..99
جدول 4-12 – تفاوت در تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی توسط معلمان مذکر و مؤنث……………………….100
جدول 4-13 – تفاوت در تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی توسط معلمان مذکر و مؤنث ………………………101
فهرست نمودارها
عنـــــــوان صفحه
فصل اول:کلیات تحقیق
نمودار1- مدل مفهومی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………10
فصل دوم :ادبیات و پیشینه تحقیق
نمودار 2-1- روند تعمیق و میزان استفاده از منابع سازمان در بستر زمان ادبیات تحقیق…………………………………….20
نمودار 2-2- رابطه مفاهیم تدریس، پرورش، آموزش و حرفهآموزی…………………………………………………………23
نمودار 2-3- تصویر یک کلاس مجازی ……………………………………………………………………………………………..30
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
نمودار3-1- کلیه معلمان ابتدایی شهرستان چایپاره………………………………………………………………………………..80
فصل چهارم : یافته های پژوهش
نمودار 4-1- درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب جنسیت………………………………………………………….89
نمودار 4-2- درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب سن……………………………………………………………….90
نمودار 4-3- درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب سابقه خدمت…………………………………………………..91
نمودار 4-4- درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب مدرک تحصیلی………………………………………………92
فصل اول
کلیات تحقیق

1-1- مقدمه
بحث آموزش و فرآیندهای مرتبط با آن در تمامی رشتهها و رویکرد های مدیریتی چه در صنعت و چه در خدمات ،جنبه مهم و با ارزشی پیدا کرده است. در کشورهای پیشرفته کلید اصلی رونق و پیشرفت آنها آموزش است و قفل های جدید تنها با کلید آموزش گشوده می شود. این همه دلیل بر این ادعا است که آموزش رکن اصلی پیشرفت و ترقی در عرصه رقابت بازارهای جهانی است. بنابراین با این دیدگاه آموزش دیگر صرفاً به عنوان یک الزام سازمانی مطرح نمی شود بلکه یک راهبرد و جهت گیری کلان سازمان هاست تا بتوانند خود را در اهداف و مأموریت های سازمانی موفق و پیشرو ببینند. امروزه دیگر هدف از آموزش ارتقاء شغلی، افزایش ضریب حقوق و دستمزد و پربار نمودن شناسنامه آموزش افراد نیست بلکه هدف از آموزش عبارت است از شناسایی مشکلات و حل آنها با ابزارهای آموزش ، و در نهایت کمک به پیشرفت و بهبود سازمان و جلب رضایت سهامداران و مشتریان است (خراسانی،1382). با عنایت به موارد بالا سازمانها نیروی انسانی خود را از طرق مختلفی آموزش می دهند.
دوره های آموزش کوتاه مدت از جمله این روشها محسوب می شوند. فلذا امروزه آموزش نیروی انسانی به عنوان یک ابزار راهبردی بهترین خدمت را به جامعه در زمینه همراه کردن افراد با دانش و علوم و فناوری روز می نماید. تافلر (1974) در این زمینه می گوید: «جهان امروز به دنبال انقلاب های کشاورزی و صنعتی موج سومی(فناوری اطلاعات) را که سرآغاز شگفت انگیز تمدن تازه است آغاز کرده است» (مزرعهلی،1390: 4) . معلمان،کار گزاران اصلی ورود و تعامل موفقیت آمیز فناوری اطلاعات در نظام آموزشی هستند.همان طور که هر معلمی روش خودش را در استفاده از تخنه سیاه یا هر ابزار دیگری در تدریس دارد،چگونگی استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و چگونگی تلفیق فناوری در تدریس،به تجربه و نگرش معلمان بستگی دارد و می تواند در سطوح و انواع مختلف صورت پذیرد(ییلدریم،2000).کارشناسان یونسکو تاکید می کنند که اگر معلمان الگوی کاربرد فن آوری اطلاعات و ارتباطات را درکلاس های خود تجربه نکنند،پرورش نسل جدید معلمانی که بتوانند از ابزار های فاوا به نحو کارآمدی در یادگیری خود بهره گیرند،امکان پذیر نخواهد بود(رستا،2002).به طوری که در پژوهش های مختلف(هم چون رایان،1991،بارون و همکاران 1999،آکپان و آندری،2000،والیس،2001،بلاک و همکاران،2002 و واکسمن و همکاران،2003)به اهمیت بهره گیری فن آوری اطلاعات و ارتباطات(محتوای الکترونیکی) در فرآیند یاددهی و یادگیری و اثر بخشی آن در بهبود یادگیری به واسطه امکان شبیه سازی،شبکه آموزشی،یادگیری به کمک کامپیوتر،آزمایشگاه مجازی،کارگاه های مجازی،هسته های پژوهش،کار گروهی با استفاده از کامپیوتر و اینترنت،جست و جو و پژوهش از طریق وب و تهیه درس و ارزشیابی اشاره نموده اند. وین ایک و همکاران(بی تا،به نقل از شریفی،1390)صلاحیت های فن آوری اطلاعات و ارتباطات(محتوای الکترونیکی) معلم را تحت عناوین استفاده از سخت افزار،استفاده از نرم افزار،استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در فعالیت فرا گیرنده بر شمرده اند.
1-2- بیان مساله
امروزه مدیران سازمان ها، آموزش و توسعه منابع انسانی را از حیاتی ترین وظایف خود در راه بهسازی تلقی می کنند و با توجه به منافع قابل اهمیت آن در محیط کار سرمایه گذاری های بسیاری در این جهت به عمل می آورند. در حال حاضر بسیاری از سازمان ها صرف نظر از نوع و میزان تحصیلات رسمی نیروی انسانی خود و با توجه به پویایی های موجود در علوم و همچنین نیازمندیهای شغلی، دوره های آموزش متنوع و مداومی را برای آنها تدارک می بینند. سازمان ها به وسیله آموزش، دانش و مهارت های حرفه ای نیروی انسانی خود را ارتقاء می بخشند و عملکرد شغلی آن ها را با اهداف مورد نظر هماهنگ می کنند. (کیزر، 1995). در آموزش و پرورش نیز از آموزشهای کوتاه مدت برای آموزش معلمان جهت بهبود کیفیت تدریس آنان استفاده میشود (باردس، 2008: 43-40) .
پذیرش و کاربرد فناوری اطلاعات (محتوای الکترونیکی )معلمان را دراجرای برنامه درسی وتدریس اثربخش و ایجاد نوآوری یاری مینماید . بطوریکه ضرورت استفاده از منابع یادگیری غیر از کتاب درسی طی چند دهه اخیر توجه اغلب دست اندرکاران نظام های آموزشی را در کشورهای مختلف به خود جلب کرده است . منظور از منابع غیر درسی هر گونه وسیله ای غیر از کتاب درسی اطلاق می شود. که در جریان آموزش در بهبود فرایند تدریس و یاددهی نقش مثبت و مفیدی داشته باشد (دادپناه ، 1388: 12).
نتایج اغلب تحقیقات انجام گرفته نشان میدهد که متاسفانه بعد از گذشت نیم قرن تجربه و آزمون و خطا و اتخاذ برنامه ها و سیاستهای گوناگون و گاه متضاد و ایجاد سرمایه گذاریهای مالی و انسانی هنوز نتوانسته ایم که انگیزه و رغبتی حتی در حداقل انتظار برای استفاده جدی و پیگیر از منابع غیر کتاب درسی در بین معلمان خود ایجاد نماییم ( کرک آبادی، 1373). همچنین نتایج تحقیقات نشان میدهد که دانش آموزان نیز نسبت به استفاده از منابع غیر درسی برای فراگیری هر چه بهتر بی رغبت هستند . و این در حالی است که تولید محتوای الکترونیک برای یادگیری هر چه بهتر دانشآموزان روز به روز فراگیرتر میشود (داد پناه، 1388: 18) .
ذوفن (1379) معتقدند که استفاده از محتوای الکترونیکی موجب درگیر ساختن دانش آموزان با فرآیند یاددهی- یادگیری می شود و لذا آنان را به تفکر خلاق و مستقل تشویق می نمایند همچنین استفاده از محتوا های الکترونیکی به معلم قدرت می دهند تا در محیط های یادگیری تغییرات اساسی و مؤثّری در شیوه تدریس خود ایجاد کنند همانطوری که از نتایج تحقیقات داخلی و خارجی بر می آید استفاده از منابع غیر کتاب درسی یعنی استفاده از فناوریهای جدید اثرات مفید و قابل توجهی در شیوه تدرس معلمان داشته اند .
لوین و وادمانی(2008)با بررسی دیدگاه معلمان در زمینه عوامل موثر در به کار گیری فن آوری(محتوای الکترونیکی) در کلاس درس دریافتند در زمینه استفاده از محتوای الکترونیکی در کلاس،معلمان از الگوی کلی استفاده می کنند:الگوی اول به منشاء تاثیر تطبیق فن آوری توجه دارد و بر عوامل انسانی در این زمینه تاکید می کند و دومی به ماهیت تاثیر استفاده از فن آوری توجه دارد و در این زمینه بر تحول فنی و شناختی تاکید می کند.
فن آوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان رویکردی نوین،مکمل آموزش است نه جایگزین آن،هدف از توسعه آن،بهبود و کار آمدتر ساختن منابع آموزش و پرورش،به ویژه منابع انسانی است.گسترش فن آوری اطلاعات و استفاده از ابزار ها و مفاهیم نوین،زمینه بسط اطلاعات و دسترسی آسان و کم هزینه را برای فراگیران اعم از دانش آموزان،دانشجویان و معلمان به روش بر خط فراهم کرده و تبادل سریع اطلاعات و تعاملات فرهنگی را میسر می سازد(اخوان و دوست محمدی1389).در واقع،معلمانی که از محتوای الکترونیکی برای تدریس استفاده می کنند،نسبت به همکاران خود تعامل بیشتری دارند(گلاسر و هانافن،2008).به همین دلیل،امروزه سهم مهمی از چگونگی عملکرد معلمان مدارس،بر اساس میزان توانمندی و قابلیت های آنان در استفاده از محتوای الکترونیکی و فن آوری های نوین،سنجیده می شود.به طوری که معلمان اثر بخش،افرادی شناخنه می شوند که صلاحیت و توانایی استفاده از ابزار های نوین فن آوری را در روش های تدریس خود دارا باشند(شریفی،1390).
فناوری اطلاعات و ارتباطات دارای این پتانسیل است که آموزش را از طریق برنامه درسی حمایت کند،فرصت هایی جهت ارتباطات موثر بین معلم و دانش آموز فراهم آورد و در شیوه های تدریس،تغییر و نوآوری ایجاد کند.
فناوری های نوین آموزشی تاثیر بدون انکاری در آموزش و نظام آموزشی امروز دارد مورد تردید نیست،اما اینکه چگونه بتوان از این امکانات و فرصت های آموزشی بهره کافی را برد،به بررسی و پژوهش نیاز دارد و نظام آموزشی باید تلاش کند تا پیش از به کار گیری این فناوری ها زمینه مساعد ورود آن هارا به نظام آموزشی فراهم نماید.(صیف و بیراوند،1388:194).
لانسی معتقد است،رایانه ها در پیشرفت مهارت های فکری سطح بالا از قبیل تعیین مسایل،تشخیص اطلاعات،حل مسایل و طرح نتایج مناسب موثر بودند (خلیفه سلطانی،24:1390).استفاده از رایانه و محتوای الکترونیکی میتواند به تقویت مهارت آموزشی معلمان و پاسخ دادن به نیاز دانش آموزان برای فعالیت های آموزشی و پرورشی و در نهایت به ایجاد زمینه های جدید برای خلاقیت در فعالیتهای آموزشی اشاره نمود.
با توجه به مطالب یاد شده و با توجه به اینکه مدت زیادی از ورود محتوای الکترونیکی به عرصه فرآیند یاددهی و یادگیری معلمان و دانش آموزان نمیگذرد ؛ این سوال ذهن محقق را به خود مشغول نموده است که آیا برگزاری کلاسهای آموزش تولید محتوی الکترونیکی برای معلمان موجب تحول در شیوه تدریس آنان شده است؟ و آیا روش تدریس معلمان مشمول طرح آموزش با روش تدریس دیگر معلمانی که در طرح شرکت نکردند، متفاوت است پاسخ به این سوال اصلی تحقیق میتواند بسیاری از ابهامات مربوط به اثر بخشی فرآیند یادگیری و یاددهی را شفاف نماید .
1-3- ضرورت و اهمیت اجرای تحقیق :
استفاده از کتب درسی، گچ و تخته سیاه و وایت بردها هنوز مهمترین منابع آموزش معلمان را تشکیل داده و استفاده از روشهای سنتی و کلامی از رایج ترین و متداول ترین روشهای تدریس می باشد. بدیهی است که تداوم چنین وضعی عوارضی از قبیل بی علاقگی، خستگی، عدم خلاقیت و مشارکت فعال دانش آموزان در جریان تدریس و نیز سطحی نگری آنان در امور آموزشی را به دنبال داشته و در نهایت موجب اتلاف سرمایه های مادی و معنوی و کاهش سطح کیفی آموزش می گردد (فتحیان، 1387).
استفاده از فناوری های جدید در فرایند یاددهی- یادگیری معمولاَ اثر بخش تر از روشهای سنتی بوده اند به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک فناوری جدید منجر به فعالیتهای خلاقانه ی تدریس در کلاس و نیز باعث ایجاد باورهای مثبت نسبت به تکنولوژی در معلمان و دانش آموزان گردیده است (یانگ و هونگ، 2007)
در روشهای سنتی تدریس معلم به خاطر عدم استفاده از تجهزات آموزشی نمیتواند مطالب آموزشی را به طور شفاف به دانشآموزان انتقال دهد ، همچنین آماده سازی کلاس برای تفکر و بحث و سازماندهی و برقراری ارتباط موضوع مشکل میشود (ظهور ، 1381 )
به اعتقاد اوردان و وگن (2002 ) استفاده از محتوای الکترونیکی برای یادگیری میتواند منافع فراوانی همراه داشته باشد . در این نوع یادگیری ، یادگیرندگان در فرآیند یادگیری ، انعطاف بالایی دارند آنها میتوانند در هر مکان و زمان و مطابق میل خود به یادگیری مشغول شوند . همچنین در استفاده از محتوای الکترونیکی هزینههای آموزش 50 تا70 درصد کاهش پیدا میکند (توربان و همکاران ، 1386) .فلذا با توجه به مطالب یاد شده و اینکه در کشـور ما مطالعه دقیقی در خصوص تاثیر کلاسهای آموزش تولید محتوای الکترونیکی بر روشهای تدریس معلمان صورت نگرفته است؛ بنابراین هر گونه تحقیق و پژوهش در زمینه تاثیر کلاسهای آموزش تولید محتوای الکترونیکی در شیوه تدریس معلمان از اهمیت و ضرورت بالایی برخوردار است .
1-4- اهداف تحقیق
هدف کلی تحقیق حاضر بررسی کلاسهای تولید محتوای الکترونیکی برگزار شده در شیوه تدریس معلمان مشمول طرح میباشد.
اهداف جزئی:
تعیین تفاوت بین شیوه تدریس معلمان آموزش دیده وآموزش ندیده از نظر انتقال شفاف و واضح مطالب در استفاده از محتوای الکترونیکی، بهره گیری از وسایل کمک آموزشی ، سازماندهی ، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، تعامل با دانش آموزان در استفاده از رسانه های الکترونیکی و میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها.
تعیین تفاوت بین معلمان مذکر و مؤنث از نظر میزان بکارگیری محتوای الکترونیکی در تدریس
1-5- فرضیه ها
بین شیوه تدریس معلمان آموزش دیده وآموزش ندیده از نظر انتقال شفاف و واضح مطالب در استفاده از محتوای الکترونیکی، بهره گیری از وسایل کمک آموزشی ، سازماندهی ، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، تعامل با دانش آموزان در استفاده از رسانه های الکترونیکی و میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها (محتوای الکترونیکی) تفاوت وجود دارد.
بین معلمان مذکر و مؤنث از نظر میزان بکارگیری محتوای الکترونیکی در تدریس تفاوت وجود دارد.
1-6- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها
تعریف مفهومی
شیوه تدریس: یکی از عناصر مهم برنامه درسی و طراحی آموزشی، انتخاب و اجرای روش مناسب در امور تدریس است. شاید بتوان گفت که این عنصر، در تمام الگوهای طراحی آموزشی، جایگاه ویژه ای دارد و مهم ترین قسمت به حساب می آید زیرا محتوا، رسانه ها و ارزشیابی و کلیه مراحل تدریس در جای جای روش و الگوی تدریس قرار می گیرند که ما را به همه اهداف می رساند هنر معلم نیز در چگونگی انتخاب و اجرای روش های تدریس نمایان می شود . براهنی ، محمدتقی( 1371 ).
محتوای الکترونیکی: محتوای الکترونیکی به صورت ساده مجموعه ای از متن ها، عکس ها و انیمیشن های صوتی و تصویری است که برای آموزش یک مبحث درسی به وجود آمده است (علوی، 1389).
تعریف عملیاتی: محتوای الکترونیکی
نمراتی که آزمودنی در هر یک از مولفه های پرسشنامه محقق ساخته تهیه و بکارگیری محتوای الکترونیکی (تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی ، سازماندهی و تنظیم مطالب در موقع استفاده از محتوای الکترونیکی ، توالی مطالب به هنگام استفاده از محتوای الکترونیکی ، تعامل با دانش آموزان هنگام استفاده از محتوای الکترونیکی کسب می کند.
مدل مفهومی تحقیق
متغیر مستقل متغیر وابسته
شیوه تدریس بر اساس
استفاده از محتوای الکترونیکی برای انتقال شفاف و واضح مطالب
استفاده از محتوای الکترونیکی برای انتقال شفاف و واضح مطالب

استفاده از رسانه های الکترونیکی در تهیه محتوای الکترونیکی
استفاده از رسانه های الکترونیکی در تهیه محتوای الکترونیکی

آموزش تهیه و بکارگیری محتوای الکترونیکی
آموزش تهیه و بکارگیری محتوای الکترونیکی

استفاده از محتوای الکترونیکی در سازماندهی ، توالی و تنظیم مطالب
استفاده از محتوای الکترونیکی در سازماندهی ، توالی و تنظیم مطالب

استفاده از رسانه های الکترونیکی برای تعامل با دانش آموزان
استفاده از رسانه های الکترونیکی برای تعامل با دانش آموزان

بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی

فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه
فناوری اطلاعات و ارتباطات درمدت زمان کوتاهی که ازپیدایش آن می گذرد توانسته است تغییرات فراوانی را درنحوه زندگی بشر به وجود آورد. یکی اززمینه هایی که سهم عمده ای ازاین تغییرات را به خود اختصاص داده است، یادگیری است.نقش فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی درچرخه یادگیری بسیاراهمیت دارد.دریادگیری به شیوه سنتی، فرد مجبور است که به طورمداوم بخواند و بنویسد و ارتباط تقریبا یک طرفه بود. اما با کارگیری فناوری اطلاعاتی و ارتباطی دریادگیری، فرد علاوه براین مهارتهای پایه نیازمند داشتن مهارت دراستفاده ازفناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی میباشد. یادگیری های مبتنی برفناوریهای نوین اطلاعاتی، با ایجاد تغییرات بنیادین درمفاهیم آموزش سنتی، توانسته است بسیاری ازناکارآمدیهای نظامهای آموزشی را رفع کرده و دگرگونی های اساسی را درآموزش به وجود آورد. با استفاده ازدنیای مجازی دریادگیری، می توان به روشهای نوین و کارآمدی ازیادگیری دست یافت. علت کاربرد فناوری اطلاعاتی و ارتباطی دریادگیری، آموزش بهتر و سریعتر می باشد. (سلیمانی، 1389)کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات درآموزش، نوع جدیدی ازیادگیری را به وجود آورد، به طوریکه یادگیری تنها به صورت حضوری انجام نمی شود. زیاد ضرورتی ندارد که یادگیری حضوری و رودررو باشد و انتظارمیرود که یادگیری درمحیط هایی غیرازکلاس، امکان پذیرباشد، به نحوی که بتوان اطلاعات را به راحتی با سایریادگیرندگان به اشتراک گذاشت. این تحول سبب تغییر نقش معلم و نیز نقش کتابخانه ها شده است. به این ترتیب، نوع جدید یادگیری، یادگیری الکترونیکی نام گرفت (سلیمانی، 1389). نظامهای آموزشی و یادگیری مبتنی برفناوری اطلاعات، هرروزدرآموزش مادام العمر انسان، اهمیت بیشتری می یابد. شبکه های پرسرعت از آموزش ازراه دورپشتیبانی می کنند و بعلاوه جریان آموزش و یادگیری، انعطاف پذیرترمی شود(بیگدلی، زاهد1377).
سلیمانی و همکاران(1389) به بررسی رابطه بین میزان استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات(محتوای الکترونیکی) با ویژگی های جمعیت شناختی اعضای هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد پرداخته و نشان دادند با ویژگی های جمعیت شناختی اعضای هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد پرداخته و نشان دادند که جنسیت در میزان استفاده از فن آوری و عملکرد افراد تاثیر داشته است.به طوری که میانگین استفاده از رایانه و نرم افزار ها،اینترنت و سرویس های اینترنتی،میزان استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در انجام عملکرد های آموزشی زنـان بیشتر از مردان و میزان استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در انجام عملکرد های پژوهشی مردان بیشتر از زنـان بوده است.
شریفی و اسلامیه(1387) به بررسی رابطه بین یادگیری سازمانی و به کارگیری فن آوری های ارتباطات و اطلاعات در دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار پرداخته و نشان دادند که بین دو متغیر رابطه مستقیم وجود دارد.
گیلسپی(1997) معتقد است که فناوری های جدید می توانند از طریق فعال کردن دانش آموزان،تشویق برای تولید و خلق کردن و تسهیل نمودن همکاری بر کیفیت یادگیری دانش آموزان تاثیر بگذارند

2-2- ادبیات تحقیق
امروزه توانمندسازی به عنوان یکی از ابزارهای مفید ارتقاء کیفی کارکنان و افزایش اثربخشی سازمانی تلقی می گردد. اندیشمندان مدیریت تحول و بهسازی سازمان، توانمندسازی منابع انسانی را به عنوان راهبردی اثرگذار بر عملکرد و بهسازی نیروی انسانی معرفی کرده اند و معتقدند، توانمندسازی منابع انسانی یکی از نگرش های عصر جدید است که امروزه توسط سازمان ها به کار گرفته می شود و در واقع پاسخ به نیاز حیاتی مدیریت معاصر است.
یکی از خصیصه های فن آوری اطلاعات که در کلیه شئونات کاربری آن قابل ملاحظه است سرعت توسعه آن می باشد. این سرعت ناشی از بستر ارتباطی نسبتاً مناسبی است که اکنون در سراسر جهان گسترده شده است. بنابراین، یکی از مهمترین و در عین حال مشکل ترین مراحل توسعه فن آوری اطلاعات در زمینه آموزش تصمیم گیری در مورد اولویت ها و همچنین خط مشی مورد نیاز برای اینکار می باشد.در واقع سؤال اصلی آنست که از کجا شروع کنیم، در مسیر کدام اولویت ها حرکت کنیم و به کدام هدف برسیم. در نتیجه لازم است اولویت ها در توسعه آموزش مجازی از دیدگاه جغرافیای فرهنگی ، جغرافیای آمادگی برای آموزشهای الکترونیکی، محتویات دروس الکترونیکی، هزینه ها و بودجه ها و مهمتر از همه عامل نیروی انسانی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند. توجه داشتن به عناوین اولویت ها حداقل اطلاعات لازم برای تعیین سیاستهای اجرائی میباشد. بدیهی است در مرحله بعد لازم است هر یک از عناوین به دقت تحلیل شده و در مقایسه با دیگر عناوین سنجیده شوند تا راهکارهای لازم برای قدمهای بعدی مشخص گردد. در نتیجه بر اساس اولویت ها و در واقع بر اساس تعیین آنها میتوان به یک جمع بندی برای تعیین خط مشی توسعه آموزشهای الکترونیکی در ایران رسید (عطاران، 1383).
تعین خط مشی عبارت است از ترسیم نقشه ای برای نیل به اهداف مورد نظر. در نتیجه ، خط مشی یک ابزار مدیریتی است که مانند دیگر ابزارها به ایشان کمک می کند تا سازمان تحت نظر خود را در نیل به اهداف و انجام وظائف مورد نظر هدایت کنند. پس از تعیین خط مشی میتوان حرکت کلی و جزئی مؤسسه و بخصوص عملکرد اعضاء و نیروی انسانی را در جهت نیل به اهدافی که از قبل تعین شده اند مورد ارزیابی قرار داد. بعلاوه میتوان اثر عوامل محیطی و خارجی را بر حرکت مؤسسه ، و احیاناً انحراف در آن را مورد ارزیابی و اندازه گیری قرار داد. (عطاران، 1383).
در آموزشهای سنتی عوامل محیطی و مؤثر در امر آموزش بسیار آهسته تغیر می کنند. بطوری که می توانیم در برهه ای قابل توجه از زمان (دوره های ده ساله) عوامل مؤثر خارج از سیستم را ثابت در نظر بگیریم. در چنین شرائطی می توان از خط مشی بلند دامنه استفاده کرد. در چنین الگوهائی برنامه ریزی برای ده سال آینده امری منطقی و معمول است. لکن امروزه محیط فراگیران آموزش محیطی است بسیار پویا و در عین حال دارای تغییرات سریع و ناگهانی. همانطور که اشاره شد مهمترین عامل مؤثر در آموزشهای الکترونیکی محیط حاکم بر آن یعنی فن آوری اطلاعات و ارتباطات میباشد که لحظه به لحظه در حال تغیر و تحول است. لذا در چنین شرائطی باید از خط مشی استراتژیک و کم دامنه ای استفاده کرد که اولاً به سادگی بتوان آنرا پیاده سازی نمود و ثانیاَ امکان تغیر و تحول آن آسان باشد. از این پس هر جا که به عبارت خط مشی اشاره می شود منظور همان Strategic Plan میباشد. لغت Strategy بمعنای فن تدابیر جنگی بکار رفته است. زیرا در میدان نبرد نیز عوامل مؤثر بسرعت در حال تغیر می باشند و بنابراین نقشه جنگی باید از قابلیت انعطاف پذیری بسیار بالائی برخوردار باشد. در آموزشهای الکترونیکی بر خلاف آموزشهای سنتی نمیتوان از یک الگو یا خط مشی بلند دامنه استفاده کرد. آنچه برای آموزشهای الکترونیکی میتواند خط مشی مناسبی باشد ، خط مشی است که ضمن در نظر گرفتن شرائط حاضر و امکانات موجود ، آماده برخورد با هر نوع تغیر ، تحول و حتی مخالفت ناگهانی باشد.
بنابر این، خط مشی فرآیندی ساخت یافته است برای تصمیم سازی و به اجرا درآوردن تصمیمات و بمنظور هدایت یک سازمان در نیل به اهداف از قبل تعین شده. این فرآیند حیاتی است ، زیرا باید بتواند سازمان مورد نظر را در مقابل شرائط متغیر و ناگهانی آماده نگهدارد خواه این اتفاقات از قبل قابل پیش بینی شده باشند یا نشده نباشند (عطاران، 1383).
سطح کیفی و استانداردهای پذیرفته شده برای محتوای دروس الکترونیکی از دیگر عناصر تعیین کننده و تاثیرگذار در انتخاب خط مشی می باشند. متاسفانه یکی از عناصر مهم در آموزشهای الکترونیکی که به درستی مورد توجه قرار نمی گیرد کیفیت محتوای دروس الکترونیکی است. محتوای دروس الکترونیکی بر خلاف دروس سنتی فقط به مجموعه اطلاعات و دانش های نهفته در یک درس اطلاق نمی شود. بلکه به نوعی شامل روش ارائه درس و برخورداری از تعامل موثر و انگیزه ساز بین فراگیر و سیستم آموزشی نیز می شود. بنابراین، محتوای دروس الکترونیکی هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی یکی از عوامل مهم در تعیین اولویت ها و انتخاب راهکارهای مورد نظر برای ساختن یک سیستم آموزشی است (گریسون و اندرسون، 1383). برای داشتن کیفیت مورد نظر در محتوای دروس الکترونیکی، تعریف و تعیین اولویت ها بسیار دشوارتر است. شاید یکی از مشکل تربن مراحل در تعیین اولویت ها و انتخاب خط مشی تعریف چارچوب روشنی برای کیفیت یا ویژگی های دروس الکترونیکی است. استفاده از رسانه های مختلف میتواند عامل موثری در تعیین اندازه های کیفی دروس الکترونیکی باشد. یک درس الکترونیکی در ساده ترین شکل می تواند فقط با استفاده از متن های ساده و از طریق صفحات پی در پی به فراگیران ارائه شود. پرداختن به این عنوان که چنین محتوایی برای چه موضوعاتی مناسب است و تا چه اندازه می تواند در انتقال دانش و مهارتهای لازم موفق باشد خود جای بحث جداگانه ای را دارد. در اینجا می خواهیم به این مطلب اشاره کنیم که در صورت نیاز می توان از رسانه های مختلف همچون متن، صوت، تصویر، پویا نمایی و فیلم در کنار هم و به منظور انتقال دانش مورد نظر به فراگیران استفاده کرد. در این صورت با افزایش تنوع رسانه ها پیچیدگی و هزینه های مربوط به طراحی و ساخت دروس الکترونیکی افزایش می یابد.
از طرف دیگر استفاده از الگوهای مختلف آموزشی می تواند بر بعد کیفی محتوای دروس الکترونیکی اثر بگذارد. علاوه بر الگوهای آموزش تنوع روشهای تعاملی کاربر و سیستم آموزشی نیز می تواند بر کیفیت آموزشهای الکترونیکی تاثیر گذار باشد. بنابراین، ملاحظه می شود که محتوای دروس الکترونیکی یکی از مهمترین و در عین حال حساسترین عوامل در تعیین اولویت ها و انتخاب خط مشی لازم برای آموزشهای الکترونیکی است (گریسون و اندرسون، 1383).
2-2-1- تعریف آموزش
در واقع می توان گفت که تعریف یکسانی از آموزش وجود ندارد، که اولاً هم ابعاد آموزشی را به تصویر بکشد و ثانیاً همه متخصصین و اهل فن به آن اجماع داشته باشند. از این رو متخصصین آموزش با توجه به دیدگاه و نقطه نظری که به آموزش دارند تعاریف خاصی را بیان نموده اند.
آموزش عبارت است از افزایش معلومات و مهارت های یک فرد در یک شغل بخصوص (فتحی و اجارگاه ،کوروش،1389) .
آموزش عبارت است از باز کردن ابواب مغزی فرد برای پذیرش معلومات و اطلاعات.
آموزش چیزی نیست جزء یک روش منظم که به وسیله آن افراد یک اجتماع مهارت ها و کاردانی را فقط به دلیل مخصوص می آموزند(کیان پور، 1358).
آموزش عبارت است از انتقال دانستنی ها، و اطلاعات و مهارت ها به فرد به شرطی که در او ایجاد تغییر کند. ( هوشیار،1379)
اصولاً آموزش راهی است که مقصد آن پدیده آوردن دگرگونی و تحول است و آموزشی که به هیچ گونه تحولی نیانجامد از معنی حقیقی خود دور است . با وجود اختلاف نظری که در تعاریف بالا وجود دارد، بنظر می رسد که وجه اشتراکی در این تعاریف حداقل ازاین نقطه نظر وجود داشته باشد که هدف اصلی آموزشی ارتقاء دانش، اطلاعات و مهارت های افراد است این اعتبار آموزشی دریک زمان فرایندی است مستمر که مقصد نهایی آن بالا بردن توانایی ها، لیاقت ها و اطلاعات افراد برای انجام وظایف محوله و رشد شخصی آن ها می باشد (فتحی واجارگاه، 1386).
برخی از صاحب نظران بین تعلیم و تربیت با کارورزیو آموزش تفاوت های قایل هستند این صاحب نظران تعلیم و تریبت را در حوزه ی عمل و دامنه وسیع و هدف های گسترده می دانند که در سطوح دبستان ، دبیرستان، دانشگاه با گرایش موضوعی مختلف ارائه می گردد. آموزش یا کارورزی را در حوزه ی عمل و دامنه محدودتر ومشخص تر می دانند که بوسیله آن افراد برای انجام کار با وظایف خاصی بصورت مشکل گرا آماده می شوند. (فتحی واجارگاه، 1386).
با توجه به تعبیر فوق ، تعلیم و تربیت در قالب تئوری آموزش کودکان و نوجوانان و آموزش و کارورزی در قالب تئوری آموزش بزرگسالان مطرح می گردد.
در اولین کنفراس بین المللی درباره آموزش بزرگسالان و کارکنان در سال 1949 در السنور دانمارک شرایط زیر برای آموزش بزرگسالان ارائه شد.
آموزش بزرگسالان فرایندی که بر اساس آن افرادی که دیگر به آموزشگاه نمی روند و برنامه تمام وقتی را دنبال می کنند، آگاهانه عهده دار فعالیت های مستمر و سازمان یافته ای به منظور ایجاد تغییرات و هماهنگ کردن اطلاعات ، دانش، درک مهارت ها، گرایش و پذیرش ذهن ویا شناخت و حل مسائل شخصی و یا محلی خویش می گردند. صاحب نظری تعریف آموزش را به صورت زیر ارائه کرده است.
آموزش آن فرایندی مستمر و مداوم ودر عین حال اصلی است که مدیریت تنها از طریق آن می تواند تلاش های کارکنان را با مجموعه امکانات فیزیکی و مادی سازمان تلفیق و هماهنگ نماید و اهداف سازمان را تحقق بخشد. (ابطحی، 1382: 19) .
اما در هر صورت آموزش نیروی انسانی معنای وسیع و گسترده ای دارد و به صورت زیر تعریف می شود ” آموزش کارکنان عبارت است از انجام یک سلسله عملیات مرتب، منظم، پشت سر هم،و پیوسته و با هدف یا اهداف مشخص و معین که به منظور
ایجاد یا ارتقاء سطح دانش و آگاهی کارکنان
ایجاد یا ارتقاء سطح مهارتهای شغلی کارکنان
ایجاد رفتار مطلوب و متناسب با ارزش های پایدارجامعه که درکارکنان بکار گرفته می شود.” (ابطحی، 1382: 19) .
بطور خلاصه و با توجه به تعریف فوق پی خواهیم برد که آموزش کارکنان معنی وسیع و گسترده ای دارد و تنها مفهوم کار آموزی، کارورزی ویا تمرین عملی دریک زمینه بخصوص را در بر نمی گیرد. بلکه دامنه آن به قدری وسیع تر و گسترده تر است که از فراگیری یک حرفه و فن ساده شروع می شود و به احاطه کامل بر علوم و فنون بسیار پیچیده ورزیدگی ودر امور سرپرستی و مدیریت در سازمان های دولتی وصنعتی و بازرگانی و همچنین چگونگی رفتار و برخورد های مناسب درمقابل مسائل انسانی،اقتصادی و فرهنگی بسط می یابد.(ابطحی،1382 ) .
2-2-2- اهمیت دانش و آموزش در جهان امروز
انسان تاکنون دو دوره اقتصادی را پشت سر گذاشته است . در ابتدا اقتصاد مبتنی بر کشاورزی بود . سپس با ابزار گرایی و آشنایی با علوم برق و مکانیک دوره اقتصاد صنعتی پایه گذاری شد .در این دوره ها زمین و کار اصلی ترین عناصر و سرمایه های آدمی تلقی می شدند . اما در عصر کنونی که به عصر “اطلاعات و دانش ” موسوم است هرچند زمین و کار دو مزیت مناسب در برتری جویی ها محسوب می شوند ولیکن مزیت اصلی در ” سرمایه دانشی ” نهفته است . هم اکنون بزرگترین شرکتهای دنیا برتری اصلی خود را نه در داراییهای انباشته ناشی از کارخانجات و حتی بازار بزرگ ، بلکه در” دانش در جریان فرآیندهای خود ” کسب نموده اند .
نمودار 2-1 نشانگر حضور ” نیروی کار ” ، ” سرمایه ” ، ” زمین ” و ” دانش ” در سه اقتصاد مذکور می باشد . همچنان که ملاحظه می شود ، اقتصاد امروز آن چنان برپایه دانش شکل گرفته که از آن به عنوان ” اقتصاد دانش محور ” یاد می شود .
نمودار 2-1: روند تعمیق و میزان استفاده از منابع سازمان در بستر زمان (حق شنو، 1387: 164)
می دانیم که فراهم آوری ، کسب و توسعه دانش توسط فرآیندی به نام آموزش شکل می گیرد بنابراین در عصر اطلاعات و دانش، آموزش یکی از مهمترین فرآیندهای هر سازمانی است که باید به آن توجه خاص نمود . آموزش و کسب علم و دانش تا جایی حایز اهمیت است که در سال 1995 فرانک کاروبا شعار چشم انداز اصلی شرکت HP با بیش از 112000 کارمند را بدین صورت مطرح کرد: ” HP آن چه را که می دانست ( آنچه را که در ذهن خبرگان متخصص HP بود )، می دانست” (حق شنو، 1387: 165)
مفهوم «آموزش» برخلاف مفهوم «پرورش» یک نظام نیست، بلکه آموزش فعالیتی است هدفمدار و از پیش طراحی شده، که هدفش فراهم کردن فرصتها و موقعیتهایی است که امر یادگیری را در درون یک نظام پرورشی تسهیل کند و سرعت بخشد. بنابراین آموزش وسیلهای است برای پرورش، نه خود پرورش. آموزش یک فعالیت مشخص و دقیق طراحی شده است؛ لذا هدفهای آن دقیقتر، و مشخصتر و زودرستر از هدفهای پرورشی است. آموزش ممکن است با حضور معلم و یا بدون حضور معلم از طریق فیلم، رادیو، تلویزیون سایر رسانهها صورت گیرد (شعبانی، 1386: 10).
مفهوم «تدریس» به آن قسمت از فعالیتهای آموزشی که با حضور معلم در کلاس درس اتفاق میافتد اطلاق میشود. تدریس بخشی از آموزش است و همچون آموزش یک سلسله فعالیتهای منظم، هدفمدار و از پیش طراحی شده را در بر میگیرد و هدفش ایجاد شرایط مطلوب یادگیری از سوی معلم است. به آن قسمت از فعالیتهای آموزشی که به وسیله رسانهها و بدون حضور و تعامل معلم با دانشآموزان صورت میگیرد به هیچ وجه تدریس گفته نمیشود. بنابراین آموزش معنایی عامتر از تدریس دارد. به عبارت دیگر میتوان گفت هر تدریسی آموزش است، ولی هر آموزشی ممکن است تدریس نباشد. چهار ویژگی خاص در تعریف تدریس وجود دارد که عبارتند از:
الف) وجود تعامل بین معلم و دانشآموزان؛
ب) فعالیت براساس اهداف معین و از پیش تعیین شده؛
ج) طراحی منظم با توجه به موقعیت و امکانات؛
د) ایجاد فرصت و تسهیل یادگیری.
بنابراین به فعالیتهای پراکنده و یک جانبه معلم که ممکن است تغییری هم در دانشآموزان ایجاد کند، تدریس گفته نمیشود، همچنین به آن نوع از فعالیتهای آموزشی که از طریق فیلم، تلویزیون، کتاب و سایر رسانهها صورت میگیرد، اگر چه منجر به یادگیری شود، به دلیل اینکه کنش متقابل یا تعاملی بین معلم و دانشآموزان وجود ندارد، تدریس گفته نمیشود.
نتیجه اینکه معلم باید با توجه به مجموعه شرایط مشخص کند هدف از تدریس چیست؟ چه قابلیتهایی باید در دانشآموزان پرورش یابد تا براساس آنها محتوای آموزشی انتخاب و فعالیتهای متناسب با آن طراحی شود .
مفهوم «حرفهآموزی» معنایی بسیار محدودتر نسبت به پرورش، آموزش و تدریس دارد. هدف آن برخلاف پرورش شکوفا ساختن استعدادهای همه جانبه افراد یا رشد شخصیت آنان نیست، بلکه منظور دادن فنون و مهارتهای مورد نیاز به کارآموزان برای انجام شغل یا حرفهای معین است، مانند دورههای «تربیت معلم» و انواع آموزشهای «فنی و حرفهای» که هدف آنها برآوردن اغراض و اهداف کلی پرورشی نیست، و شامل همه جنبههای آموزش و تدریس نمیشود، بلکه منظور «گسترش نگرش، دانش، مهارت، و الگوهای رفتاری مورد نیاز یک فرد برای انجام عملکرد مناسب در یک وظیفه یا شغل معین» است.
بنابراین حرفهآموزی را میتوان بخش کوچکی از پرورش، آموزش و حتی تدریس، که هدفش تربیت افراد برای پذیرفتن مشاغل و تخصصهای مختلف است، دانست. در واقع حرفهآموزی یک فرایند یاددهی- یادگیری کوتاهمدت است که هدفش صرفاً آماده کردن افراد برای حرفهای معین است که البته میتواند با حضور معلم و یا بدون حضور معلم صورت گیرد. طرح زیر رابطه مفاهیم تدریس، پرورش، آموزش و حرفهآموزی را به خوبی نشان میدهد (شعبانی، 1386: 11).
پرورش
آموزش
پرورش
آموزش
تدریس
تدریس
حرفه آموزی
حرفه آموزی

شکل 2-2: رابطه مفاهیم تدریس، پرورش، آموزش و حرفهآموزی
ICT چگونه میتواند به یادگیری دانشآموزان کمک کند؟
در دورهای که فنآوری اطلاعات و ارتباطات توسعه یافته و به سرعت در حال گسترش است، پیشبینی اینکه کودکان امروز در زندگی بزرگسالی خود دقیقاً به کدام مهارتها نیاز خواهند داشت، دشوار است. کسانی که در دهه 1980 بزرگ شدهاند این موضوع را تصدیق میکنند، آن زمان مهارتهایی مثل برنامهنویسی به زبان بیسیک تدریس میشد که در حال حاضر تا حد زیادی منسوخ شده است.
تحولی که احتمال دارد در آینده تداوم یابد، کاربر پسندش، روز افزون ابزارهای رایانهای است. به این معنا که کاربرد ساده رایانه برای نسلهای بعد که در کنار ICT بزرگ میشوند، گیج کنندهتر از به کارگیری تلویزیون برای بزرگسالان امروزی نخواهد بود. با وجود این، اهمیت ICT در جامعه، هم در حال حاضر و هم در آینده، بررسی پیامدهای آن در آموزش و پرورش را هم از نظر تدریس مهارتهای ICT به دانشآموزان و هم از نظر کاربرد آن در تدریس سایر بخشهای برنامه درسی ضروری میسازد، اگر چه شواهد مربوط به اینکه در استفاده از ICT چه چیزی در عمل موثر است، بسیار محدود میباشد. البته پژوهشهای موجود تا حدود اثرات مثبت ICT را تایید میکنند. برای مثال یک تحقیق بزرگ بریتانیایی به این نتیجه دست یافت که استفاده از ICT بازده دانشآموزان را افزایش داد، اگر چه اثرات آن در مواد درسی یا گروههای سنی مختلف یکسان نبود. همچنین فنآوری اطلاعات و ارتباطات برانگیزاننده خوبی تشخیص داده شده است. دانشآموزان ضمن کار با رایانه اشتیاق و عملکرد بالایی نشان میدهند و غالباً پس از پایان تکلیف می-خواهند به کار مدرسه ادامه دهند (موریس و رینولدز، 1390: 240).
اگر ICT بر یادگیری دانشآموزان تاثیر مثبت داشته باشد، این پرسش پیش میآید که چرا چنین است. استفادههای زیر از ICT ممکن است برای یادگیری دانشآموزان به ویژه سودمند باشند.
2-2-3- ارائه اطلاعات
فنآوری اطلاعات و ارتباطات قطعاً شیوه ارائه دیدگاهها و اندیشههای دانشآموزان را تغییر میدهد. شکل سطحی آن افزایش جذابیت شیوه ارائه طراحی شده با استفاده از نرمافزار پیشرفته واژه پردازی است که اکنون در دسترس است و به دانشآموزان امکان میدهد تا به راحتی در کار خود نمودارها و جداول را بگنجانند. این مساله میتواند اثر انگیزشی بر دانشآموزان داشته باشد. در سطحی عمیقتر استفاده از این نوع نرمافزار به دانشآموزان امکان میدهد تا به راحتی و با سرعت در کار خود تغییراتی به وجود آورند و چیزهایی را حذف و چیزهایی را اضافه کنند. این مساله خطرپذیری از جانب دانشآموزان در تهیه متنهای خود را بیشتر از وقتی که مجبور باشند تمام مطالب را روی کاغذ بنویسند یا کل متن را به خاطر بسپارند، ترغیب میکند. به عقیده برخی از مولفان این شیوه کار کردن با ترغیب دانشآموزان به تامل در مورد اثر خود، فاصله ذهنی آنها را از متن تامین میکند.
استفاده از ICT در تولید مطالب نیز امکان کار مشارکتی بیشتر را در آمادهسازی متن فراهم میکند؛ چرا که استفاده مشترک از صفحه نمایشگر رایانه از مشارکت در کتاب آسانتر است و دانشآموزان به سادگی میتوانند نظر خود را به متن یکدیگر اضافه کنند و حین نوشتن با یکدیگر ارتباط الکترونیکی برقرار نمایند.
انجام سریع و خودکار تکالیف روزمره
رایانهها میتوانند با سرعت و سهولت تکالیف تکراری را انجام دهند. تکالیفی که با نبود رایانه، میتوانند دانشآموزان را برای مدت طولانی مشغول سازند، بدون اینکه بر فهم یا یادگیری آنها بیفزایند. در این مورد میتوان از دروس ریاضیات مثالی عنوان کرد. همان گونه که هر معلم ریاضی دبستان به شما خواهد گفت، در حال حاضر تدریس نمودارها به دانشآموزان، غالباً مستلزم ترسیم نمودار با برخی از جزئیات آن است. صرف نوشتن اطلاعات و ترسیم نمودار با راحتی میتواند دو جلسه کامل وقت بگیرد، ضمن آنکه طی آن مطالبی اندک آموخته میشود. انجام این کار توسط رایانه، موجب صرفهجویی در وقت میشود که میتوان آن را صرف فعالیتهایی کرد که درک ریاضی را بهتر پرورش میدهند. (موریس و رینولدز، 1390: 241).
در سالهای بالاتر میتوان در دروسی مثل فیزیک و زیستشناسی برای انجام محاسبات از رایانه استفاده کرد، که باز هم باعث آزاد شدن وقت برای انجام فعالیتهای از نظر شناختی پاداش دهندهتر میشود (موریس و رینولدز، 1390: 241).
دستیابی به اطلاعات و استفاده از آنها
دستیابی به اطلاعات و استفاده از آنها یکی از مهمترین مساعدتهای ICT به یادگیری دانشآموزان است. از طریق ابزارهایی مثل شبکه جهانی، CD-ROM و دایرهالمعارفهایCD-ROM، دانشآموزان نسبت به هر زمان دیگری به گنجینه بزرگتری از اطلاعات دسترسی دارند.
تعداد عناوین CD-ROMها به سرعت در حال افزایش است و در مورد موضوعات بسیار متنوع گنجینه اطلاعاتی فراهم میکنند. نمونههایی از آنها عبارتند از: برنامه دایرهالمعارفیانکارتا و همین طور مجموعههای ویژهای در مورد مباحث و موضوعات برنامه آموزشی ریاضیات و علوم. همچنین تعداد مدارسی که به شبکه جهانی دسترسی دارند، در حال افزایش است. میزان اطلاعات موجود در این شبکه بسیار زیاد و نیز غالباً بینظم و دارای کیفیت متغیر است. بنابراین، آزاد گذاشتن دانشآموزان در شبکه الزاماً شیوه مفیدی نیست، به ویژه از این نظر که دسترسی به مطالب نامناسبی که ممکن است دانشآموزان، به خصوص دانشآموزان دبیرستانی را اغوا کند، نسبتاً آسان است. البته چند سازمان وجود دارد که «ورودی» مفیدی ایجاد میکنند تا مدارس بتوانند به راحتی به شبکه دسترسی داشته باشند و مستقیماً به مطالب مناسب برسند. برای مثال، شبکه ملی یادگیری در انگلستان نقطه شروع روشن و سودمندی در این خصوص فراهم میکند، همچنین سایتهای بسیاری هستند که در زمینه مباحثی مثل ریاضی، تاریخ و موضوعات دیگر منابع مفید تهیه میکنند. چند سایت در مورد منابع عمومی تحصیلی نیز وجود دارد.
با وجود این باید به خاطر داشته باشیم اغلب مطالبی که در شبکه جهانی در دسترس قرار دارد، مثلاً برخلاف کتابها، ویرایش نشدهاند. بنابراین لازم است به دانشآموزان القا کنیم که نسبت به مطالب موجود در شبکه جهانی تا حدی تردید داشته باشند.
همچنین غالباً میتوان درک مفاهیم دشوار را با دیداری نمودن آنها از طریق ICT، آسانتر ساخت. مفهومی مثل تداوم جریان الکترونیکی را میتوان روی یک تابلو ترسیم کرد، اما واضح است که انیمشین آن در رایانه میتواند به درک آن و سایر مفاهیم توسط دانشآموزان بیشتر کمک کند (موریس و رینولدز، 1390: 242).
2-2-4- مدل یادگیری در کلاسهای آینده
در این مدل محدودیت مکانی و زمانی از میان برداشته می شود و مفهوم کلاس توسعه پیدا می کند در این کلاسها از تخته سفیدهای الکترونیکی استفاده می شود و سطح تعامل میان یادگیرندگان و معلم بسیار بالا می باشد اتصال به کلاس از طریق رایانه صورت می گیرد و معلم بهتر می تواند فعالیتهای یادگیری را به صورت مشارکتی طراحی کند یادگیرندگان یک تیم را تشکیل می دهند و در یادگیری مشارکت می کنند در این مدل یادگیری استفاده از کتابها و مجلات الکترونیکی و وب سایتهای مختلف مورد نیاز ضروری می نماید که لازم است همانطوریکه اینترنت و سایر شبکه های ارتباطی وارد زندگی روزمره ما می شود دانش آموزان و کاربران این شبکه را در سنین پایین طوری تربیت نماییم که خود را شهروند شبکه ای احساس کنند یک شهروند شبکه ای می تواند یک معلم ، یک دانش آموز ، والدین یا هر کس دیگری باشد که از طریق شبکه های جامعه مدار به یادگیری می پردازند (موریس و رینولدز، 1390).
برای آموزش و یادگیری مبتنی بر فناوری اطلاعات چهار شیوه در نظر گرفته شده است این روشها عبارتنداز :
خود یادگیری : دراین نوع یادگیری فرد باید با استفاده از منابعی که در اختیار دارد به کسب دانش بپردازد و به مجموعه ای از سؤالاتی که در پایگاههای اطلاعاتی قرار دارند پاسخ دهد و بلافاصله واکنش نظام را ببیند در صورت خوب یا بد بودن نتایج آزمون یادگیرنده نظام رایانه ای خیلی سریع واکنش نشان می دهد پس در این نوع یادگیری وجود یک ارتباط مبتنی بر اینترنت جهت کسب منابع روزآمد ضروری می باشد .
یادگیری از راه دور : در این حالت یک یاددهنده از راه دور یک یا چند یادگیرنده را کنترل می کند و در صورت درخواست یادگیرندگان برای حمایت از آنها فعال می شود عناصر تشکیل دهنده این نوع یادگیری به شرح ذیل می باشد :
ـ اتصال به یک یاددهنده
ـ نظارت بر یک یا چند دانش آموز دور دست
ـ پاسخ به درخواست یادگیرندگان
ـ قابل دسته بندی ساختن مواد آموزشی روی پایانه های یادگیرندگان (حمزه بیگی، 1383)
نمونه هایی از این نوع یادگیری نظامهای ویدئو کنفرانس یا نشست شبکه ای می باشد آنها امکان برقراری ارتباط دیداری ـ شنیداری کاربران و به اشتراک گذاشتن مدارک مورد نیاز آنها را با هم فراهم می سازد افراد از طریق پست الکترونیکی نیز می توانند با هم در ارتباط با شند .
کلاس مجازی : در کلاس مجازی یک معلم و چندیادگیرنده به صورت همزمان ولی در مکانهای متفاوت با هم در ارتباط هستند در این نوع یادگیری مکانها از طریق ابزارهای ارتباطی به هم مرتبط هستند معلم با دانش آموزان صحبت می کند معلم منابع اضافی را انتخاب می کند و آنها را برای دانش آموزان ارسال می کند و تعاملات دانش آموزان را مدیریت می کند .
برای درک یک کلاس مجازی یک محیط آموزشی مبتنی بر فناوری اطلاعاتی باید بر مبنای ساختار چند ردیفه باشد چرا که کاربران بسیاری ممکن است در پایانه های مختلفی کار کنند و نظام یادگیری مبتنی بر فناوری اطلاعاتی باید سخت افزار و نرم افزار مستقلی باشد تصویر زیر یک کلاس مجازی را نشان می دهد شماره های 1و2و3و4 به عنوان یادگیرندگان و شماره 5 به عنوان معلم فعالیت می کنند آنها از شماره 6 به عنوان یک پایگاه اطلاعاتی جهت به دست آوردن منابع آموزشی مورد نیاز استفاده می کنند از جهت فلشها می توان دریافت که تمام حاضران در این کلاس با یکدیگر در تعامل هستند و به تبادل اطلاعات با هم می پردازند و همگی از شماره 6 به عنوان منبع مواد آموزشی سود می برند .
6
6
2
2
3
3
1
1

5
5

4
4

نمودار 2-3: تصویر یک کلاس مجازی (حمزه بیگی، 1383)
یادگیری گروهی : این نوع یادگیری مشابه کلاس مجازی است با این تفاوت که کل جریان را فرد خاصی مدیریت نمی کند یادگیرندگان به صورت همزمان اما در مکانهای مختلف با هم به یادگیری می پردازدند عناصر مورد نیاز این نوع یادگیری مشابه همان مواردی است که در کلاس مجازی بود برای یادگیری گروهی ارتباط در سطح بسیار گسترده ای باید به وجود آید زیرا هر یادگیرنده باید با سایر افراد گروه به تبادل اطلاعات بپردازد .
محیط آموزشی الکترونیکی باید کیفیت آموزش را ارتقا دهد یعنی یادگیرندگان باید بتوانند از هر جا و هر زمان اقدام به فراگیری کنند مسأله دیگر این است که تعامل یادگیرنده با محتوای آموزشی و تأثیر گذاشتن بر سرعت فراگیری باعث رشد یادگیرنده می شود یادگیرنده جریان یادگیری را با تقاضای فردی خود هماهنگ می کند که باعث افزایش انگیزه های او می شود یک نظام آموزشی مبتنی بر فناوری اطلاعات باید بتواند محتوای آموزشی و ابردادها را تولید و بازبینی کند دوره های آموزشی را ارائه و کنترل کند قسمتهای مختلف دوره آموزشی را از طریق ساز و کارهای بازیابی تولید نماید و به عنوان نقش کتابخانه ، منابع آموزشی را انتخاب کند و زمینه مشاوره یادگیرندگان با آن را فراهم گرداند به این ترتیب مشاهده می شود که در محیط یادگیری الکترونیکی و به خصوص محیط یادگیری مبتنی بر شبکه به مجموعه ای از منابع مورد نیاز یادگیرندگان جایی که این منابع انتخاب و گردآوری شده باشند ابزارهای ارتباطی و یک یاددهنده که کار مدیریت یادگیری را بر عهده بگیرد نیازمندیم .پارسا،فریدون ( 1381).
2-2-5- تعریف اطلاعات
اطلاعات عبارت است از داده های شکل گرفته و تغییر یافته به طوری که معنی دار و مفید باشند. اطلاعات با بشر آمیخته شده و پدیده ای اجتماعی است به دلیل آنکه انسانها سبب انتقال اطلاعات میشوند. تقسیم کارمیان انسانها به منظورتامین نیاز ارتباطات میان انسانها زمینه سازانتقال اطلاعات بین افراد است. اطلاعات آن چیزی است که بتواند درسیستم ذهنی دریافت کننده دگرگونی ایجاد کند و ازبی نظمی بکاهد. حاصل این دگرگونی درسیستمهای انسانی- پدید آمدن دانش و توانایی تصمیم گیری است (عباسی، 1384).
2-2-6- فناوری اطلاعات و ارتباطات
تعریف
فناوری اطلاعات، عبارت است از فناوریهایی که فرد را درضبط، ذخیره سازی، پردازش،بازیابی، انتقال و دریافت اطلاعات، یاری می دهند. این اصطلاح شامل فناوریهای نوین مانند رایانه، انتقال ازطریق دورنگار، و دیگر وسائل ارتباطی میشود.فناوری اطلاعات، روش کارمارا دگرگون کرده، امور اقتصادی و اجتماعی، و حتی نحوه تفکر مارا تغییر داده است.
امروزه، فناوری اطلاعات درمقایسه با وسائل ارتباط جمعی دامنه ای به مراتب وسیع تر دارد و امکاناتی را برای تغییر و پیش بینی و دورنمای تازه ای را درزمینه توسعه ارائه میکند. فناوری اطلاعات موجب پخش سریع نظرات، بهبود درآموزش، علوم، مراقبتهای بهداشتی و فرهنگ میشود.
فناوری اطلاعات ماشین کار تلقی میشود و ارتباطات محصول آن است. فناوری اطلاعات و ارتباطات به یکدیگروابسته هستند. بدون فناوری اطلاعات و ارتباطات، ارتباط درسطح بین المللی و بین افراد غیرممکن خواهد بود.
امروزه با دراختیارداشتن فناوری اطلاعاتی و ارتباطی مختلف و پیشرفته،امکان برقراری سریع ارتباط و تبادل سریع اطلاعات بیش ازپیش میسرگردیده است. افراد درهرکجا که باشند میتوانند آخرین اطلاعات مورد نیاز خودرا درهرزمینه ای دریافت میکنند. اما بی شک- بیشترین تاثیر پدیدآمدن فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی برمحیطهای آموزشی بوده است. کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات درآموزش سبب شده است تا محیط آموزشی به سوی مجازی شدن سوق پیدا کند.این امرسبب میشود تا ارتباطات میان افراد به منظورآموزش و گسترش دانش به گونه ای فزاینده ازطریق رایانه امکان پذیر میشود (عباسی، 1384).
یادگیرنده باید دریادگیری مشارکت فعال داشته باشد و درباره اطلاعاتی که به دست می آورد یا منتقل میکند بحث کند و فناوری اطلاعات و ارتباط این امکان را برای یادگیرندگان فراهم کرده که بتوانند به تبادل اطلاعات بپردازند.
مادامیکه فناوریها درحال تغییرماهیت کاری و تجاری هستند، نحوه ارائه آموزش را دچارتحول میکنند و ازآنجا که نحوه یادگیری افراد به گونه ای متفاوت است، باید چند اصل را درنظرگرفت:
– آموزش باید براساس یادگیری افراد بنا شده باشد، زیرا وقتی که سخن ازیادگیری است، یک شیوه یکسان برای همه افراد وجود ندارد و نمیتوان همه را دریک سطح درنظرگرفت و به آنها آموزش داد.
– آموزش باید براساس رسیدن به هدف خاص، طرح ریزی شود و برنامه اجرایی آن نیز ازروش تکاملی استفاده شود.
– باید ازآخرین فناوریهای روزجهت هرچه سودمندترکردن برنامه های اجرایی و دستیابی به نتایج مطلوبتر بهره برد.
2-2-7- مفهوم یادگیری الکترونیکی
همانگونه که فناوری اطلاعات و ارتباطات دربسیاری ازفرایندهای کاری روزمره همانند بانکداری الکترونیکی، تجارت الکترونیکی،پست الکترونیکی، دولت الکترونیکی و … مورد استفاده قرارمیگیرد، حوزه یادگیری الکترونیکی از این نوع فناوری بهره برده است. حذف محدودیتهای مکان،زمان و سن یادگیرنده که روزگاری دسترس ناپذیربه نظرمی رسیدند، امروز دیگر محدودیتهای بزرگی به نظرنمیرسند. ازطرفی باید توجه داشت که به وجود آمدن نیازهای گسترده و جدید درمیان جوامع با ادامه استفاده ازروشهای سنتی نظام آموزشی قابل تامین نیست. یادگیری مبتنی بررایانه، یادگیری مبتنی برفناوری اطلاعاتی، کلاس مجازی، کتابخانه های مجازی و … راه را برای پیدایی شیوه های نوین آموزش، هموار ساخته اند (عطاران، 1383).
به لحاظ لغوی، به مجموعه فعالیتهای آموزشی که با استفاده ازابزارهای الکترونیکی اعم ازصوتی، تصویری، رایانه های شبکه ای، مجازی صورت بگیرد یادگیری الکترونیکی گفته میشود.
یادگیری الکترونیکی، نظامی مبتنی برفناوری اطلاعاتی و ارتباطی (همانند سخت افزار، نرم افزار و شبکه های رایانه ای) به منظورایجاد، نگهداری، توسعه و دردسترس قراردادن مواد مطالعاتی/آموزشی برای دانشجویان میباشد که فعالیتهای مطالعاتی/آموزشی را هدایت میکند و ارزیابی دانشجویان را بدون نیاز به وجود محلی برای یادگیرندگان و معلمان امکان پذیرمیکند.
2-2-8- مدلهای یادگیری درمحیطهای الکترونیکی وب
گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات، باعث تغییر چگونه، چه، چه کسی، کجا، چه وقت و چرایی یادگیری ها شده است. اختراع رایانه و اینترنت، نه تنها سرعت انتقال دانش را بالا برد، بلکه روش انتقال دانش را نیز ازفردی به فرد دیگر تغییرداد. پیش بینی اینکه، فناوری چگونه طی 5 تا 50 سال آینده یادگیری را تحث تاثیر قرارخواهد داد، دشوار میباشد. اینترنت، اینترانت و کلیه روشهای ارتباطی بی سیم ، باعث ازمیان برداشته شدن موانع زمانی و مکانی شده است. اینترنت به عنوان یک وسیله ارتباطی سبب شده تا یادگیرنده بتواند با معلمان خود درارتباط باشد. اغلب مدلهای یادگیری درکلاس سنتی یا درخانه هستند که درچهار مرحله آمده اند:
مکانهای متفاوت:
1 – تلفن، ویدئو کنفرانس؛ تالارهای گفتمان شبکه ای
2 –  تبادل پست الکترونیکی
مکانهای مشابه:
3 – تدریس درکلاس، گروههای بحث، تدریس خصوصی درخانه
4 –  تابلوهای اعلانات، گردهمایی ها
دراین حالت، مدلهای اول و چهارم به صورت همزمان و مدلهای دوم و سوم به صورت ناهمزمان انجام میشوند (گریسون و اندرسون، 1383).
2-2-9- مدلهای مختلف فضاهای یادگیری
چهارمدل برای فضاهای یادگیری پیش بینی شده است که عبارتنداز:
1 – مدلهای یادگیری شبکه ای
دراین مدل، اولین مساله تغییر درمحیط یادگیری است، که به صورت خاص مربوط به تغییر فعالیتها و محیط کلاسی به کمک ابزارهای ارتباطی موبایل و بی سیم است. این امر باعث تغییر درمحیط کلاس، به خصوص نقش معلم میشود. این مساله به مدل یادگیری درکلاسهای آینده نیز مرتبط میشود.
مساله دوم تغییردرهدف ازآموزش است. یعنی چیستی و چرایی آموزش درقرن جدید نسبت به گذشته متفاوت است. هدف آموزش باید ورای یاددادن کلیات دانش به یادگیرندگان باشد. آموزش باید به یادگیرندگان، اجازه تحصیل مهارتهای صحیح فردی مدیریت انگیزه ها و توانایی جستجو و یکپارچه سازی اطلاعات برای حل مسائل را بدهد.
2 – یادگیری درکلاسهای آینده
در این مدل، محدودیت مکانی و زمانی ازمیان برداشته میشود و مفهوم کلاس توسعه پیدا میکند. دراین کلاسها ازتخته سفیدهای الکترونیکی استفاده میشود و سطح تعامل میان یادگیرندگان و معلم بسیار بالا میباشد. اتصال به کلاس ازطریق رایانه صورت میگیرد و معلم بهتر میتواند فعالیتهای یادگیری را به صورت مشارکتی طراحی کند. یادگیرندگان یک تیم را تشکیل میدهند و دریادگیری مشارکت میکنند. دراین مدل یادگیری، استفاده از کتابها و مجلات الکترونیکی و وب سایتهای مختلف مورد نیاز، ضروری می نماید (گریسون و اندرسون، 1383).
3 – یادگیری ساختاردانش و توانایی حل مشکل
هدف ازآموزش، تبدیل دانش آموز یا بهتربگوییم شهروند به فردی با قدرت تصمیم گیری بالا و حل کننده خلاق مشکلات است که توان انطباق یافتن با قرن 21 را داشته باشد.افزون براین، با توجه به رقابت غیرقابل اجتناب جهانی، هرکشوری مجبوراست نظام آموزشی خودرا طوری تغییردهد که تمامی شهروندانش بتوانند آموزشهای جدید را درکل مدت حیات یادبگیرند یا دانش قدیمی خودرا روزآمد کنند.
این مدل درکشورهای آسیایی نظیرتایوان، هنگ کنگ، سنگاپور اجرا شده و درنظام آموزشی آنها اصلاحات اساسی به وجود آورده است. دراین مدل یادگیری، علاوه برآموختن مهارتهای پایه همانند نوشتن و خواندن، توانایی حل مشکل ومهارتهای عرضه تخصص خود دراجتماع، نیز آموزش داده میشود و سبب گسترش اهداف آموزشی شده است. پس به طورکلی، محتوا و اهداف آموزشی دچارتحول میگردد. تفاوتهای فردی و به کارگیری هوش و خلاقیت پس ازآموزش کلیات دانش مورد توجه قرارمیگیرند.
4 – یادگیری مبتنی برجامعه
آخرین مدل یادگیری، به صورت یادگیری مبتنی برجامعه میباشد. همانطورکه درعالم واقعی با جوامع سروکارداریم، کاربران اینترنت؛ اقدام به ایجاد جوامعی نموده اند که دارای زبان، عدات و فرهنگ خود هستند. برای این مساله و ایجاد یک جامعه شبکه ای و وارد کردن فعالیتهای آموزشی درآن، لازم است که به این حالت ازآموزش، یادگیری مبتنی برچامعه اطلاق شود.
همانطورکه اینترنت و سایر شبکه های ارتباطی وارد زندگی روزمره ما میشوند، لازم است کاربران این شبکه ها را درسنین پائین طوری تربیت نمائیم که خودرا شهروند شبکه ای احساس کنند. برای تامین این مساله باید یک جامعه شبکه ای ایجاد کنیم و سپس فعالیتهای یادگیری را برای آنان به گونه ای نهادینه کنیم که تحت یادگیری مبتنی برجامعه باشد. یک شهروند شبکه ای میتواند یک معلم، یک دانش آموز، والدین یا هرکس دیگری باشد که ازطریق شبکه های جامعه مدار به یادگیری میپردازد (گریسون و اندرسون، 1383).
2-2-10- محیط های آموزشی و یادگیری مبتنی بر فناوری اطلاعات
نظامهای آموزشی و یادگیری مبتنی برفناوری اطلاعات، هرروزدرآموزش مادام العمر انسان، اهمیت بیشتری می یابد. شبکه های پرسرعت از آموزش ازراه دورپشتیبانی میکنند و بعلاوه جریان آموزش و یادگیری، انعطاف پذیرترمیشود.
انواع آموزش و یادگیری مبتنی برفناوری اطلاعات
برای آموزش و یادگیری مبتنی برفناوری اطلاعات، چهار شیوه درنظرگرفته شده است. این روشها عبارتنداز:
1 –  خود یادگیری
دراین حالت، محیط آموزشی شامل یک رایانه و نرم افزار و نیز سه عنصرزیرمیباشد:
· انتقال منابع چندرسانه ای
· مشاوره جویی ازموادآموزشی
· مجموعه نتایج آزمون
برای درک خودیادگیری، نرم افزارآموزشی میتواند به صورت پیوسته، ناپیوسته یا مجموعه ای ازایندو تهیه شود. درحالت نا پیوسته، نرم افزارازطریق لوحهای فشرده ارائه میشود که ازمواد آموزشی قابل کنترل تشکیل شده است. درحالت پیوسته، رایانه یادگیرنده به یک پایگاه اطلاعاتی یا شبکه آموزشی متصل میشود.درحالت سوم، تحویل موثر مواد آموزشی میتواند هم به صورت پیوسته و هم به صورت ناپیوسته باشد. لوحهای فشرده به عنوان ضمیمه میتوانند ازطریق وب سایتهای اینترنتی ارائه شوند.
یادگیرنده ای که به تنهایی می آموزد میتواند ازمواد آموزشی مشاوره کسب کند. یعنی توضیحات بیشتر و مجموعه ای پاسخهای صحیح باید با مواد آموزشی ادغام شوند. دراین نوع یادگیری، فرد باید با استفاده ازمنابعی که دراختیاردارد به کسب دانش بپردازد و به مجموعه ای ازسوالاتی که درپایگاههای اطلاعاتی قراردارند پاسخ دهد و بلافاصله واکنش نظام را ببیند. درصورت خوب یا بد بودن نتایج آزمون یادگیرنده، نظام رایانه ای خیلی سریع واکنش نشان میدهد. پس دراین نوع یادگیری، وجود یک ارتباط مبتنی براینترنت جهت کسب منابع روزآمد ضروری میباشد (عطاران، 1383).
2 –  یادگیری ازراه دور
دراین حالت، یک یاددهنده ازراه دور، یک یا چند یادگیرنده را کنترل میکندو درصورت درخواست یادگیرندگان، برای حمایت ازآنها فعال میشود. عناصرتشکیل دهنده این نوع یادگیری به این شرح میباشند:
· اتصال به یک یاددهنده
· نظارت بریک یا چند دانشجوی دوردست
· پاسخ به درخواست یادگیرندگان
· قابل دسته بندی ساختن مواد آموزشی روی پایانه های یادگیرندگان
· مجموعه ای ازنتابج
تفاوت یادگیری ازراه دور با خودگیری دراین است که یک نفر به عنوان یاددهنده دراین نظام وجود دارد و خود او نیزنیازمند آموزش است، لازم است نیازهای یادگیرندگان را به خوبی بشنانسد تا بتواند به آنها پاسخ لازم را ارائه نماید.نمونه هایی ازاین نوع یادگیری، نظامهای ویدئو کنفرانس یا نشست شبکه ای میباشد. آنها امکان برقراری ارتباط دیداری-شنیداری کاربران و به اشتراک گذاشتن مدارک مورد نیاز آنها را باهم فراهم میسازد. افراد ازطریق پست الکترونیکی نیز میتوانند با هم درارتباط باشند.
3 –  کلاس مجازی
در کلاس مجازی، یک معلم و چند یادگیرنده به صورت همزمان ولی درمکانهای متفاوت با هم درارتباط هستند.دراین نوع یادگیری، مکانها ازطریق ابزارهای ارتباطی به هم مرتبط هستند، معلم با دانشجویان صحبت میکند، معلم منابع اضافی را انتخاب میکند، معلم، این منابع اضافی را برای دانشجویان ارسال میکند و تعاملات دانشجویان را مدیریت میکند. برای درک یک کلاس مجازی، یک محیط آموزشی مبتنی برفناوری اطلاعاتی باید برمبنای ساختارچندردیفه باشد. چراکه کاربران بسیاری ممکن است درپایانه های مختلفی کارکنند و نظام یادگیری مبتنی برفناوری اطلاعاتی، باید سخت افزار و نرم افزار مستقلی باشد. دراین نظام، یک خادم برای دستیابی به مواد آموزشی وجود دارد. تصویر زیریک کلاس مجازی را نشان میدهد. شماره های 1،2،3،4 به عنوان یادگیرندگان و شماره 5 به عنوان معلم فعالیت میکنند. آنها ازشماره 6 به عنوان یک پایگاه اطلاعاتی جهت به دست آوردن منابع آموزشی مورد نیازخود استفاده میکنند.ازجهت فلشها میتوان دریافت که تمام حاضران دراین کلاس، بایکدیگر درتعامل هستند و به تبادل اطلاعات با هم میپردازند و همگی ازشماره شش به عنوان منبع مواد آموزشی سود میبرند
4 – یادگیری گروهی
این نوع یادگیری مشابه کلاس مجازی است با این تفاوت که کل جریان را فرد خاصی مدیریت نمیکند. یادگیرندگان به صورت همزمان اما ازمکانهای مختلف باهم دیدارمیکنند و باهم به یادگیری میپردازند. عناصرمورد نیازاین نوع یادگیری مشابه همان مواردی است که درکلاس مجازی بود. برای یادگیری گروهی، ارتباط درسطح بسیارگسترده ای باید به وجود آید، زیرا هریادگیرنده باید با سایرافراد گروه به تبادل اطلاعات بپردازد.
محیط آموزشی الکترونیکی باید کیفیت آموزش را ارتقا دهد. یعنی یادگیرندگان باید بتوانند ازهرجا و هرزمان اقدام به فراگیری کنند. مساله دیگر این است که تعامل یادگیرنده با محتوای آموزشی و تاثیر گذاشتن برسرعت فراگیری، باعث رشد یادگیرنده میشود. یادگیرنده، جریان یادگیری را با تقاضاهای فردی خود هماهنگ میکند که باعث افزایش انگیزه های او میشود.یک نظام آموزشی مبتنی برفناوری اطلاعاتی باید بتواند محتوای آموزشی و ابرداده ها را تولید و بازبینی کند، دوره های آموزشی را ارائه و کنترل کند، قسمتهای مختلف دوره آموزشی را از طریق سازوکارهای بازیابی تولید نماید و به عنوان نفش کتابخانه، منابع آموزشی را انتخاب کند و زمینه مشاوره یادگیرندگان با آنرا فراهم گرداند.
به این ترتیب مشاهده میشود که ما درمحیط یادگیری الکترونیکی و به خصوص محیط یادگیری مبتنی برشبکه؛ به مجموعه ای ازمنابع مورد نیازیادگیرندگان؛ جایی که این منابع؛ انتخاب و گردآوری شده باشند؛ ابزارهای ارتباطی و یک یاددهنده که کارمدیریت یادگیری را برعهده بگیرد نیازمندیم (عطاران، 1383)
2-2-11- مزایای استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش
استفاده از فناوری اطلاعات در امر آموزش از مزایایی به شرح ذیل برخوردار است :
1- پرورش وارتقای مهارت سواد اطلاعاتی،منظور ازمهارت سواد اطلاعاتی جمع آوری ، پردازش ، انتشار اطلاعات به صورت متن ، نمودار و … و مبادله این اطلاعات در محیط های آموزشی و یادگیری است
2-افزایش معلمان مجرب و همگام با فناوری روز که نسبت به تجربیات دانش آموزان در خارج از کلاس آگاه هستند .
3-آموزش با هزینه کمتر
2-2-12- موانع استفاده از فناوری اطلاعات در آموزش
استفاده از فناوری اطلاعات در امر آموزش ممکن است با برخی موانع و محدودیت ها مواجه گردد که برخی از موانع به شرح ذیل است :
1-عدم حمایت لازم از سوی نظام آموزش و پرورش در خصوص معلمان فعال در عرصه فناوری اطلاعات .
2-فراگیر نبودن استفاده از فناوری اطلاعات در مدارس کشور و در بین معلمان مدارس .
3-تمایل به انجام وظیفه در چارچوب بخشنامه ها که جای تصمیم گیری خلاق و مواجهه با شرایط جدید را گرفته است .
4- صرف وقت زیاد در خارج از کلاس درس برای تولید محتوای الکترونیک بدون هیچ حق الزحمه ای .
5- نگرش سنتی به امر تعلیم و تربیت و دوری از نوگرایی در کاربرد روشهای نوین تدریس .
3 اصل حاکم بر توسعه فناوری اطلاعات در تربیت معلمان
اصول حاکم در توسعه فناوری اطلاعات در تربیت معلمان بر 3 اصل استوار است :
1- معلمان باید درباره گستره وسیعی از کاربرد رایانه در کلاس درس و فضای آموزشی مطالبی بیاموزند.
2-فناوری اطلاعات را باید در موقعیت های آموزشی و درسی ارائه کرد و معلمان عملاً نحوه استفاده از فناوری اطلاعات را در کلاس درس ببینند .
3-فناوری اطلاعات نباید در فضای سنتّی آموزش محدود شود . فناوری را می توان هم برای پشتیبانی از اشکال سنتّی فراگیری و هم به منظور تحوّل آن به کار برد (نفیسی، 1383).
2-2-13- جهانی شدن و فناوری اطلاعات :
فناوری اطلاعات ، نقش اساسی در تحقّق و تعمیق اهداف تعلیم و تربیت دارد . گسترش فناوری اطلاعات و استفاده از ابزارها و مفاهیم ، موجب بسط اطلاعات و دسترسی آسان و کم هزینه برای فراگیرندگان اعم از دانش آموزان ، دانشجویان و معلمان به روش آن لاین می شود و زمینه تبادل سریع اطلاعات و تعاملات فرهنگی را میّسر می سازد .
رشد جوامع فرهنگی امروزه در گرو همگرایی و تعامل ، گفتگو و تبادل دانش و اطلاعات و فرهنگ بشری است . دوران واگرایی ، تک گویی و انزواطلبی به پایان رسیده است ، مرزهای جغرافیایی و حتّی مرزهای فرهنگی و عقیدتی نفود پذیر شده اند . باید با آگاهی ، شناخت و هوشمندی و نیز با تکیه بر فرهنگ و مؤلفه های بومی و آمادگی برای پذیرش تحوّلات علمی وبین المللی نقش وجایگاه خود را پیدا کرد وخود را در مواجهه با پدیده های نو و تعیین مسیرهای تحوّل آماده نمود (عطاران، 1383).
2-2-14- آموزش الکترونیکی چیست ؟
با گسترش فناوری های جدید اطلاعاتی و ارتباطی ، امروزه روشهای جدیدی در عرصه آموزش و یادگیری به وجود آمده است که یکی از این روشها ، آموزش الکترونیکی است .
اصطلاح آموزش الکترونیکی ، شامل مجموعه وسیعی از کاربردها و عملکردها از جمله آموزش مبتنی بر رایانه ، کلاس های مجازی و منابع اطلاعاتی و کتابخانه دیجیتال است .
آموزش الکترونیکی ، آموزش مبتنی بر فناوری های ارتباطی مانند رادیو ، تلویزیون ، وسایل ارتباطی و شبکه ای رایانه ای ، به ویژه اینترنت است و به ارائه محتوای آموزشی از طریق رسانه های مجازی اطلاق می شود . در محیط آموزش الکترونیکی ، ابزارهای دیداری و چندرسانه ای پایه و اساس تدریس و یادگیری را تشکیل می دهند .
در آموزش الکترونیکی، محتوای آموزشی در فرم های متفاوتی قابل ارائه است. مانند فایل های pdf  یا html  یا فایل های صوتی،تصاویر و فیلم های ویدئویی که به صورت چندرسانه ای هم زمان با صدا و تصویر و سایر ابزارها و برنامه ها در اختیار کاربران و فراگیرندگان در نقاط گوناگون قرار می گیرد .
به طور کلّی در آموزش الکترونیکی امکان برقراری و ارتباط همزمان با استادان و معلمان در ساعت های مشخص ، قابلیت استفاده از محیط های مشارکت گروهی میان فراگیرندگان مانند : انجمنهای الکترونیکی ، گفتگوی الکترونیکی ، فهرست های ارسال مطالب از طریق پست الکترونیکی و … وجود دارد .
2-2-15- مزایای بهره گیری ازآموزش الکترونیکی :
مزایای بهره گیری از آموزش الکترونیکی به شرح ذیل است :
1-بهره گیری از امکانات صوتی. تصویری برای تفهیم مطالب و افزایش بهره وری کار.
2- به روز بودن اطلاعات و مطالب ارائه شده .
3-امکان ایجاد ارتباط کاربر با برنامه .
4-امکان تبادل اطلاعات کاربران یا فراگیرندگان با یکدیگر .
5-ضروری نبودن حضور کاربر در زمان و مکان خاص .
6-امکان سنجش آموخته های کاربر به خصوص در مقایسه با دیگران .
7-امکان برگزاری دوره های منتج به دریافت مدرک و یا گواهینامه .
8-امکان رفع اشکال برای کاربران یا فراگیرندگان .
9-امکان مخاطب قرار دادن تعداد زیادی از کاربران .
10-فراهم شدن امکان جستجو برای بانک پرسش و پاسخ .
11-فراهم شدن امکان استفاده از بانک اطلاعاتی برای مجموعه پدید آورنده (گریسون و اندرسون، 1383).
2-2-16- نقش حیاتی فناوری الکترونیکی در آموزش و پرورش
یادگیری الکترونیکی زاییده چرخه تحولات سریع و رو به گسترش فناوری های نو به مفهوم واقعی آن است. تاکنون تعاریف متفاوتی از یادگیری الکترونیکی ارائه شده است. ما تعریف «کراس» را که خیلی ها او را مخترع واژه یادگیری الکترونیکی می دانند انتخاب کرده ایم. کراس یادگیری الکترونیکی را دارای شش نشانه به شرح زیر می داند:
1-یادگیری الکترونیکی به وسیله اینترنت صورت می گیرد.
۲- با جدیدترین اطلاعات همراه است.
3-مجموعه ای از روش های آموزشی را در برمی گیرد (آموزش های مجازی، همکاری دیجیتالی، شبیه سازی و…)
4-فراگیر محور است و به ویژگی فردی او توجه دارد.
5-اینترنت محور نیست، کثرت گراست (شامل همه می شود).
6-نهایتاً قابلیت انجام دادن فرایندهای اداری و مدیریتی از قبیل: ثبت نام، پرداخت شهریه، نظارت بر روند اجرای فعالیت های یادگیرنده، تدریس و اجرای ارزشیابی از راه دور را فراهم می کند.
به طور کلی، یادگیری الکترونیکی به آن نوع یادگیری گفته می شود که در محیط شبکه به وقوع می پیوندد و درآن مجموعه ای از فناوری چندرسانه ای، فرارسانه ای و ارتباطات از راه دور به خدمت گرفته می شود و نـوعی یـادگیـری است که در محیط اینترنت صـورت می گیرد و با بهره گیری از فناوری شبکه تسهیل می شود (عباسی، 1384).
2-2-17- روش یادگیری الکترونیکی
این نوع یادگیری که به استفاده از تکنولوژی آموزشی اشاره دارد، تأکید می کند که در فضای مسقّف کلاس درس، معلمان از رسانه های سنگین آموزشی اعم از رایانه های عمومی، شخصی، سی دی ها، دیسکت ها، سایت های اینترنت، ایمیل و حتی نانو فناوری در فرایند یاددهی استفاده کنند تا یادگیری را تسهیل کرده و موجبات ارتقاء سطح علمی فراگیران را فراهم آورند. این روش یادگیری برای شاگردان از آن جهت کارآمد و اثربخش است که بازدهی تحصیلی و فعالیت آموزشی آنان و عملکرد و تدریس و رفتار کلاسی معلمان را بهبود می بخشد، چرا که براساس تحقیقات انجام شده این نتیجه حاصل گردید: «که75درصد یادگیری از طریق وسایل دیداری و تصویری و به وسیله حس بینایی انجام خواهد شد. در صورتی که تنها 13درصد یادگیری از طریق حس شنوایی و وسایل صوتی انجام می گیرد و دیگر حواس به ترتیب، بساوایی 6 درصد، بویایی و چشایی هر کدام 3 درصد در حافظه و یادگیری تأثیر دارند» و فرایند یادگیری کامل را متأثر می کند و اثربخش می نماید.
به همین دلیل است که در طراحی مدارس بهتر فردا، فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش حیاتی خود را ایفا می کند، چرا که در فرایند ارتباط دهی فناوری نوین آموزش و پرورش، قدرت بهره گیری فراده و فراگیرافزایش می یابد؛ مثلاً با کاربرد فناوری و ویدئو ماهواره ای در ژاپن دانش آموزان یک کلاس با معلم و دانش آموزان هم پایه خود درنقطه دیگری از همان کشور طلب همیاری می کنند، حتّی برای تهیه گزارش در درس علوم اجتماعی از طریق پست الکترونیکی با دانش آموزان هم سن و سال خود در کشورهای اروپایی ارتباط برقرار می کنند یا برای همسالان خود در کانادا، مالزی و سریلانکا نامه می نویسند و درباره مسائل جهانی با هم گفت وگو می کنند. با این سبک تدریس در رویکرد جدید کلاسداری، کاربرد فناوری نوین در کلاس درس، خواه از طریق یادگیری گروهی ، یا به وسیله ویدئو کنفرانس و یا استفاده از آموزش مجازی ، دانش آموزان را در مرکز فرایند آموزش قرار می دهد. این همان راهی است که به قول « جان دسی »، ما در آن می توانیم بر روی آنچه که در گذشته گلوگاه بزرگی برای جداسازی دانش آموزان از فرصت ها بوده است، پلی بزنیم. آموزش با این شیوه این امکان را برای معلمان و شاگردانی که از لحاظ زمان و مکان و یا هر دو از یکدیگر جدا هستند فراهم می آوردتا از طریق نرم افزار مدیریت دروس، منابع چندرسانه ای و مانند آن با هم ارتباط برقرار کنند و محتوای درس را دریافت نمایند و با همدیگر تبادل اطلاعات و انتقال معلومات داشته باشند (سلیمانی، 1389).  
2-2-18- راهکارهای استفاده از یادگیری الکترونیکی
برای این که بتوان به فراگیران کمک کرد تا به سطوح عالی حیطه شناختی بلوم برسند، یعنی از مرحله دانش و فهم و کاربرد به مرحلهتحلیل و ترکیب و ارزشیابی صعودکنند و جنبه نقّادی به خود بگیرند و به جای اخذ مطالب و نگهداری آن، مطلب سازی نمایند و دانش دید بسازند، لازم است علاوه بر آشنایی با دیگر شیوه های نوین تدریس زمینه استفاده از رسانه های سنگین آموزشی و شبکه های نرم افزاری درون کلاسی و برون کلاسی، اقدامات زیر صورت گیرد:
1- برگزاری کلاس های آموزش ضمن خدمت برای معلمان، گردهمایی علمی، آموزشی، همایش های تخصصی، برگزاری جشنواره های الگوی تدریس برتر و جلسات ادواری تخصصی حوزه ای و رشته ای، تا آنان با روش های فناوری اطلاعات و ارتباطات و آموزش و پرورش تطبیقی کشورهای پیشرفته آشنا شوند و ترس آنها برای استفاده از رایانه در کلاس درس کاهش یابد و پاسخگوی ضرورت های قرن بیست و یکم در عرصه آموزش و پرورش شوند.
2-تشکیل کلاس های زبان انگلیسی و رایانه برای معلمان تا بتوانند با رایانه کار کنند و از متون علمی- تربیتی مؤلفان خارجی بهره مند شوند و از آخرین دستاوردهای آموزشی و پرورشی و پژوهشی مطلع گردند.
3-تشکیل کلاس های زبان انگلیسی و رایانه برای دانش آموزان از دوره ابتدایی با استفاده از بازی های رایانه ای.
4-تقویت فن آوری نوین آموزشی در مدارس و اعطای کارت های رایگان اینترنت و ایمیل به معلمان و شاگردان تا هم نوشته های خود را روی وب سایت بنویسند و هم مدارس سنتی به مدارس هوشمند تبدیل گردد.
5-جایگزین کردن سی دی های آموزشی به جای کتاب های درسی و دیکشنری در نظام آموزشی.
6- برگزاری مسابقات بین معلمان و همچنین بین دانش آموزان در زمینه زبان انگلیسی و رایانه.
7-اجباری کردن درس مبانی کامپیوتر و انفورماتیک در دوره های تحصیلی راهنمایی و متوسطه به فراخور ظرفیت روانی و فکری دانش آموزان.
8-تشکیل گروه های کوچک پژوهشی دانش آموزی در کلاس درس توسط معلمان ، تا فراگیران از طریق نرم افزارهای مشارکتی درون کلاسی و برون کلاسی، با نگارش و ویرایش، به نقد منصفانه همسالان خود بپردازند و ایده های تازه را کشف کنند، چرا که نوشتن، اندیشیدن و خلق کردن است. به عبارت دیگر یا باید نوشت و چاپ کرد و یا باید برکنار ماند (سلیمانی، 1389).
2-2-19- تکنولوژی و تعامل دانش آموزان و معلمان:
     گرچه اکثر پژوهش های انجام شده در این زمینه به واقع کلاس – مبنا بوده و در مورد مراکز و برنامه هایی که مربوط به ایجاد و استفاده از محیط های یادگیری تکنولوژیکی است پژوهش های کمتری انجام شده اما نتایج به دست آمده موجب شکل گیری بینش مثبت نسبت به نقش تکنولوژی کامپیوتر در آموزش شاگرد محور، تعاملی و نیز همکاری بیشتر برای حل مسأله شده است.
نتایج فراتحلیل( رایان، 1991) در مورد تأثیر آموزش مبتنی بر کامپیوتر بر پیشرفت دانش آموزان ابتدایی نشان داد که سه مؤلفه اصلی در کارآمدتر ساختن محیط یادگیری نقش اساسی دارد:
1) تعامل شخصی میان اعضای کلاس (تعامل دانش آموز – معلم و تعامل دانش آموزان با یکدیگر)
2) یکی ساختن تکنولوژی با مطالب درسی کلاس توسط معلم
3) ایجاد فعالیت هایی که به دانش آموزان امکان می دهد تا یادگیری خود را جهت داده و یا آن را ابراز نمایند.
2-2-20- نقش معلم و دانش آموز در روش یادگیری الکترونیکی :
وظیفه و نقش های معلم در این روش را می توان به این صورت بیان کرد :
طراحی و سازماندهی آموزش
تسهیل کننده بحث و گفتگو
هدایت و راهنمایی فرایند یادگیری
تدریس همزمان و غیرهمزمان
مدیریت نظام یادگیری
البتّه ایفای نقش های معلم به تنهایی پیچیده و دشوار است . بنابراین ، بخشی از این وظایف به صورت گروهی و با شرکت افراد نظیر تکنولوژیست آموزشی ، طراح آموزشی ، متخصصIT  ، مهندس سخت افزار و نرم افزار انجام می شود . یادآوری می شود که معلم در این گروه نقش کلیدی و منحصر به فردی دارد و هیچ کس و هیچ چیزی نمی تواند جایگزین او شود .
فراگیرنده و دانش آموز هم در فرایند یادگیری به صورت فعال شرکت می کند و در تعامل گسترده خود با معلمان ، سایر فراگیرندگان و محتوا را فرامی گیرد .در نظام های آموزشی مبتنی بر فناوری ، تلاش فردی و جمعی فراگیرندگان امکان پذیر است و فراگیرندگان به انجام دادن این گونه تلاش ها تشویق می شوند (قورچیان، 1382).
2-2-21- مدارس هوشمند نیاز جوامع اطلاعاتی :
مدارس هوشمند به مجموعه ای از مدارس اطلاق می شود که از اینترنت و فناوری اطلاعات استفاده می کنند تا در جهت آموزش به دانش آموزان چند عمل اساسی انجام دهند ، یعنی بتواننددرزمان کوتاه تری مطالب بیشتری را منتقل کنند و دسترسی فوری و آنی دانش آموزان را به جواب بسیاری از مسائلی که ممکن است در یک کلاس سنّتی برای آنها به عنوان سؤال باقی بماند فراهم کنند .
مدارس هوشمند این توانایی ها را دارند که به طور مرتب معلم و دانش آموز را مورد ارزیابی قرار دهند ، وضعیت فعلی آنها را ارتقاء دهند و اگر معلمی در روش تدریس خود اشکالی دارد ، آن روش را اصلاح کند . در این مدارس درس تابث نیست و محیط کاملاً باز است.گرچه موضوع ها موردبحث کاملاً مشخص است ولی با توجه به توانمندی دانش آموزان و کشش آنها می توان دایره توسعه دانش را وسیعتر کرد .
بنابراین مدرسه هوشمند فضایی است که در آن برای تولید ، توزیع و استفاده از اطلاعات ، آموزش های لازم به دانش آموزان داده می شود تا آنها بتوانند هم در امور درسی و هم برنامه های آینده خود زمینه توسعه علمی و اشتغال برنامه کاری خود را فراهم کنند .
2-2-22- ضرورت استفاده از تکنولوژی در آموزش :
از مهم ترین شاخص های توسعه در یک کشور کیفیت برونداد نظام آموزشی است که آن نیز به چگونگی نظام انتقال اطلاعات برنامه ریزی شده آموزش به فراگیرندگان و نیز بهبود فرآیند یاددهی – یادگیری بستگی دارد. در دنیای امروز این امر مهم را فناوری آموزشی بر عهده دارد که استفاده بهینه از فناوری آموزشی در جریان تدریس به سبب فعال کردن حواس فراگیران ،امرآموزش را واقعی تر و نیز عملی تر نموده و ضمن غنی کردن کیفیت تدریس و یادگیری ،کارایی تعلیم و تربیت را ارتقاء بخشیده است .درس هایی مانند علوم ، جغرافیا ، زمین شناسی ، آزمایشگاه علوم زیستی و حتّی ادبیات می توانند از وسایل تکنولوژی و کمک آموزشی مؤثر در یادگیری استفاده نمایند .
چون حالت مجسم در ذهن دانش آموزان به وجود می آید و درک آنها نسبت به درس افزایش می یابد در نتیجه بهره وری در سیستم آموزش به وسیله وسایل آموزشی و تکنولوژی بالا می رود و بازدهی هم از نظر قبولی و معلومات بسیار زیاد می شود .
نبود الگوهای مناسب ،ضعف بزرگ مدارس کشور است :
شاید برای همه ما (مخصوصاً معلمان) این سؤال پیش آمده باشد که چرا باید از فناوری اطلاعات و ارتباطات در کلاس استفاده کرد؟ این که چطور یاد می گیرند و خلاصه اینکه این یادگیری چگونه می تواندبرای تمام دانش آموزان کلاس به طور مؤثر سازماندهی شود،از سؤالاتی هستند که توسط معلمان مطرح می شوند از آنجا که روش برنامه ریزی ما،سازماندهی و اداره کردن فعالیتها درکلاس درس به واقع منعکس کننده افکار و هدفها درباره یادگیری بچه ها می باشد، باید تمام سعی و تلاشمان این باشد که میزان علاقه مندی بچّه ها را افزایش دهیم، انگیزه های آنان را تقویت کنیم و آنان را تشویق کنیم تا علیرغم وجود مشکلات به سمت وسوی موفقیت پیش بروند .سعی نموده کمکشان کنیم تا آموخته های قبلی خود را با آموزه های جدید مرتبط کنند. پس از آنها می خواهیم تا حس اعتماد به نفس و استقلالشان را در یادگیری افزایش دهند. و الگوهای مناسبی در زمینه فناوری اطلاعات را به معلمان و دانش آموزان معرفی نماییم (علوی، 1388).
2-2-23- نقش معلم در فرایند ICT :
درفرهنگ ما شغل معلمی شغل بسیار شریف و ارزنده ای است این شغل درعین حال ، خیلی ظریف و پر مسئولیت است و مشکلات خاصی نیزدارد که آگاهی نداشتن ازآنها سبب کاهش موفقیت معلمان می شودیکی از این مشکلات ، تکرار تدریس در هر روز و ادامه آن به مدت 30سال تحصیلی است . اگر تکرار فرآیندآموزش و روش یادگیری دانش آموزان،در این مدت متنوع و جذاب نباشد،چه بسا که نشاط و پویایی آموزش کم رنگ و یادگیری هم به فعالیتی عادی و بدون انگیزه درونی تبدیل می شود.
در حقیقت می توان گفت که خلاقیت معلم، پایه و اساس ایجاد تغییر در فرایند آموزش به حساب می آید و معلمی که خلاقیت ندارد، کمتر می تواند در کلاس، محیطی فعّال و فضای گرم و بانشاط ایجاد کند. این گروه از معلمان خیلی زود از لذّت و صفای آموزش محروم می شوند .
مشارکت معلمان در فرایند برنامهدرسی و تصمیمات مرتبط بدان از زمان تخصصی شدن قلمرو برنامه ریزی درسی مطرح بوده ،ولی دامنه مشارکت آنها درنظام های برنامه ریزی متفاوت ومتنوع بوده است. نظریه پردازی درحوزه برنامه درسی وتعیین سهم عوامل و عناصرگوناگون درتصمیم گیری ،از یک طرف نیازمندآشنایی با فرایند تصمیم گیری و از طرف دیگر مستلزم اعتقاد و باور به مشارکت است. باور و مشارکت معلمان تا آنجا پیش  می رود که موفقیت و شکست بهترین و یا ضعیف ترین برنامه درسی طراحی شده را در گرو کیفیت اجرا از جانب معلم می داند .و نیزیکی ازچالشهایی کهICT برای معلمان تدارک می بیند تعریف نقش آن به عنوان تسهیل کننده یادگیری،سازمان دهندهکار گروهی ، مدیرفعالیت های کلاس درسی و…است.به این ترتیب معلمان بیشتر وقت خود را صرف پشتیبانی تک تک افراد یاگروه ها خواهندکرد وکمتر به تدریس درکلاس خواهند پرداخت .استفاده از ICT محیطی با قابلیت ویژه درکلاس درس ایجاد می کندکه بطور مسلم در ظهور ظرفیت های پنهان دانش آموزان اثرگذار خواهد بود .
یکی از نکات بارز در این زمینه ، نگرش معلمان نسبت به فناوری و ورود آن به کلاس درس است ، معلمان به راحتی تغییر را نمی پذیرند .برای کمک به آنها باید نگرانی هایشان را مدنظر قرار داد . می توان گفت زمانی معلمان آمادگی دریافت و ورود فناوری به کلاس خود را دارندکه به دنیای فناوری وارد شده و از بهره گیری این علوم بی نصیب نمانند . به این منظور ،برنامه های مقدماتی وکار با اینترنت می تواند شروع خوبی باشد. با افزایش مهارت معلمان در بکارگیری شخصی رایانه و کار با محیط های گوناگون ، آشنایی با برنامه و ارزیابی نرم افزار ،آمادگی برای تلفیق فناوری بیشتر می شود ، از آن مهمتر اینکه بدون ترس از دست رفتن احترام خوددر نزد دانش آموزان ،همکاران یا افراد مافوق به هنگام استفاده از فناوری در کلاس درس و اشتباه کردن، احساس موفقیت کنند . عدّه معدودی از ما هنگام نخستین تجربهاستفاده از چیزی ،اساس موفقیت می کنیم .باید فضایی در مدرسه بوجودآید که به افراد فرصت دهدبرای یک بار هم که شده تجربه استفاده ا زفناوری در کلاس درس را داشته  باشند و باید دانست تغییر سخت است ولی نه نشدنی (لاویس، 1387).
2-2-24- آموزشهای مرتبط با  ICT برای معلمان در حال خدمت :
در یک پژوهش که در سال 83-1382در سطح شهر تهران از میان 400 نفر از معلمان گرفته شده که این 400نفر از میان هفت هزار نفری بودند که در دوره های ICDL شرکت کرده بودند.یافته های پژوهش به قرار زیر است :
یافته های حاصل از تحلیل داده ها نشان می دهد که از نظر معلمان ،محتوای دوره های آموزشی ICT از لحاظ علمی متناسب با نیازهای حرفه ای معلمان بوده است .
نظر معلمان در مورد مناسب بودن کیفیت اجرای دوره معنی دار و مثبت است .
نظرمعلمان درمورد ضرورت برگزاری دوره معنی دار و مثبت است به عبارتی معلمان برگزاری دوره آموزشیICT را در حد بالا ضروری می دانند .
نظر معلمان در زمینهبرگزاری دوره های بعدی معنی دار و مثبت است و به برگزاری دوره آموزش ICT و شرکت درآن ،در حد بالا علاقه دارند.
از نظر معلمان ،تأثیر دوره بر عملکرد شغلی آنان،معنی دار و مثبت است واین دوره در عملکرد شغلی شان درحد متوسط به بالا تأثیر داشته است.
میزان دسترسی معلمان به سخت افزار ها و نرم افزار ها کمتر ازحد متوسط است .نظر اکثر معلمان مفید بودن دوره می باشد (لاویس، 1387).
اینترانت چیست؟
اینترانت یک شبکه درون سازمان است که شبیه به اینترنت عمل می کند . اینترانت از نظرفناوری و پروتکل های مورد استفاده شبیه اینترنت ا ست. با این تفاوت که رایانه های اینترانت در واقع یک شبکه محلی ((LAN است و خارج از سازمان مربوطه قابل دسترسی نمی باشد به طور معمول اتصال بین اینترنت واینترانت ازطریق یک فایروال رایانه ای، با یک  نرم افزار خاص صورت می گیرد .
قابلیت های یک اینترانت، به اشتراک گذاشتن اسناد و مدارک ، ارائه خدمات اینترنت،پیام رسانی ، دسترسی مطمئن ،امکان دسترسی آسان ، جستجو و بازیابی متنی بودن بر پایگاه داده ها و بانک های اطلاعاتی می باشد .
امروزه تبدیل اطلاعات به دانش در اولویت جوامع اطلاعاتی قرارگرفته و برای تبادل اطلاعات میان معلم و دانش آموز به مواد آموزشی یا کلاس درس مجازی و صرفه جویی در زمان می توان از شبکه اینترانت استفاده کرد.
2-2-25- اهداف ایجاد اینترانت در مدارس :
1- افزایش ارتباط میان مدارس و جهان امروز : معلمان و شاگردان با برقراری ارتباط با مدارس و سازمان های دیگر می توانند مهارت های جدیدی کسب کنند و برای جامعه مؤثر باشند.
2- توسعه استراتژی: با توسعه استراتژی ها و با بکارگیری فناوری ،استقلال کافی به مدارس داده می شود وطرح ها ی جدید مدارس بر اساس استفادهبهینه از امکانات اجرا می شود .
3- گسترس تفکّر خلاق: آموزش بر پایه فناوری اطلاعات باعث می شود دانش آموزان فعالیت بیشتری کنند و از ایده های یکدیگر بهره مند شوند .
4- کیفیت آموزش : فناوری اطلاعات موجب افزایش کارایی و اثر بخشی سیستم مدیریتی می شود که این امر در بالا بردن سطح کیفی آموزشی مؤثر است.
5- تربیت متخصصان : ایجاد شبکه اینترانت در مدارس موجب گسترش مدارس امن و تربیت انسانهای توانمند می شود.
6- گام نهادن در مسیر فناوری اطلاعات: استانداردکردن طرح هایی برای بکارگیری رایانه در برنامه آموزش مدارس و گام نهادن در مسیری که در آن فناوری اطلاعات بخشی از فرایند تدریس و تعلیم در نظام آموزشی به شمار می رود.
7- گسترش همکاری میان مدارس : شبکه اینترانت در آموزش وپرورش راهی برای تبادل اطلاعات و داده ها میان مدارس مختلف است .
8-افزایش ارتباط: اینترانت باعث افزایش میزان همکاری همگانی سازمان های مرتبط با فناوری در مدارس می شود.تقریباً صددرصد مدارس آمریکا از سال2000 و دراروپا بیش از 80درصد متصل به اینترانت هستند .از سال 2003 تمام مدارس ژاپن ،در چین علاوه بر مدارس بسیاری از سازمان ها به اینترانت متصل هستند .
راه اندازی شبکه اینترانت در ایران درابتدای راه می باشد. در حال حاضر 3500مدرسه به شبکه ملی اینترانت متصل هستند این در حالی است که تمام مدارس ایران قابلیت اتصال به شبکه اینترانت را دارند (عباسی، 1384).
2-2-26- نقش فناوری اطلاعات در آموزش الکترونیکی
یکی از خصیصه های فن آوری اطلاعات که در کلیه شئونات کاربری آن قابل ملاحظه است سرعت توسعه آن می باشد. این سرعت ناشی از بستر ارتباطی نسبتاً مناسبی است که اکنون در سراسر جهان گسترده شده است. بنابراین، یکی از مهمترین و در عین حال مشکل ترین مراحل توسعه فن آوری اطلاعات در زمینه آموزش تصمیم گیری در مورد اولویت ها و همچنین خط مشی مورد نیاز برای اینکار می باشد. در واقع سؤال اصلی آنست که از کجا شروع کنیم، در مسیر کدام اولویت ها حرکت کنیم و به کدام هدف برسیم. در نتیجه لازم است اولویت ها در توسعه آموزش مجازی از دیدگاه جغرافیای فرهنگی ، جغرافیای آمادگی برای آموزشهای الکترونیکی، محتویات دروس الکترونیکی، هزینه ها و بودجه ها و مهمتر از همه عامل نیروی انسانی مورد بررسی و تحلیل قرار گیرند. توجه داشتن به عناوین اولویت ها حداقل اطلاعات لازم برای تعیین سیاستهای اجرائی میباشد. بدیهی است در مرحله بعد لازم است هر یک از عناوین به دقت تحلیل شده و در مقایسه با دیگر عناوین سنجیده شوند تا راهکارهای لازم برای قدمهای بعدی مشخص گردد. در نتیجه بر اساس اولویت ها و در واقع بر اساس تعیین آنها میتوان به یک جمع بندی برای تعیین خط مشی توسعه آموزشهای الکترونیکی در ایران رسید .
تعین خط مشی عبارت است از ترسیم نقشه ای برای نیل به اهداف مورد نظر. در نتیجه ، خط مشی یک ابزار مدیریتی است که مانند دیگر ابزارها به ایشان کمک می کند تا سازمان تحت نظر خود را در نیل به اهداف و انجام وظائف مورد نظر هدایت کنند. پس از تعیین خط مشی میتوان حرکت کلی و جزئی مؤسسه و بخصوص عملکرد اعضاء و نیروی انسانی را در جهت نیل به اهدافی که از قبل تعین شده اند مورد ارزیابی قرار داد. بعلاوه میتوان اثر عوامل محیطی و خارجی را بر حرکت مؤسسه ، و احیاناً انحراف در آن را مورد ارزیابی و اندازه گیری قرار داد.
امروزه کمتر سازمان و مؤسسه ای آموزشی را می توان یافت که تحت فشارهای اقتصادی نباشد. بنابراین ، در اجرای هر یک از برنامه های چنین مؤسسه ای انتظار می رود که باری بر بار اقتصادی آن اضافه نشود. مؤسسات آموزشی تا قبل از ظهور آموزشهای الکترونیکی مؤسساتی مصرفی بحساب می آمدند. لکن امروزه میتوان آنها را به مؤسساتی سودآور تبدیل کرد. بنظر می رسد که خط مشی غالب و پذیرفته شده در جهان در نیمه اول از دهه اول قرن بیست ویکم یعنی سالهای 2000 تا 2005 میلادی بر اساس بهره مندی از فن آوری اطلاعات و ارتباطات بنا نهاده شده است. بنابراین، در تعیین خط مشی آموزش نمیتوان وی‍‍ژگی های این عامل را نادیده گرفت، خواه توسعه آموزش در سطح ابتدایی مدنظر باشد، آموزشهای متوسطه مطرح باشند و یا آموزش عالی (عطاران، 1383).
در آموزشهای سنتی عوامل محیطی و مؤثر در امر آموزش بسیار آهسته تغیر می کنند. بطوری که می توانیم در برهه ای قابل توجه از زمان (دوره های ده ساله) عوامل مؤثر خارج از سیستم را ثابت در نظر بگیریم. در چنین شرائطی می توان از خط مشی بلند دامنه استفاده کرد. در چنین الگوهائی برنامه ریزی برای ده سال آینده امری منطقی و معمول است. لکن امروزه محیط فراگیران آموزش محیطی است بسیار پویا و در عین حال دارای تغییرات سریع و ناگهانی. همانطور که اشاره شد مهمترین عامل مؤثر در آموزشهای الکترونیکی محیط حاکم بر آن یعنی فن آوری اطلاعات و ارتباطات میباشد که لحظه به لحظه در حال تغیر و تحول است. لذا در چنین شرائطی باید از خط مشی استراتژیک و کم دامنه ای استفاده کرد که اولاً به سادگی بتوان آنرا پیاده سازی نمود و ثانیاَ امکان تغیر و تحول آن آسان باشد. از این پس هر جا که به عبارت خط مشی اشاره می شود منظور همان Strategic Plan میباشد. لغت Strategy بمعنای فن تدابیر جنگی بکار رفته است. زیرا در میدان نبرد نیز عوامل مؤثر بسرعت در حال تغیر می باشند و بنابراین نقشه جنگی باید از قابلیت انعطاف پذیری بسیار بالائی برخوردار باشد. در آموزشهای الکترونیکی بر خلاف آموزشهای سنتی نمیتوان از یک الگو یا خط مشی بلند دامنه استفاده کرد. آنچه برای آموزشهای الکترونیکی میتواند خط مشی مناسبی باشد ، خط مشی است که ضمن در نظر گرفتن شرائط حاضر و امکانات موجود ، آماده برخورد با هر نوع تغیر ، تحول و حتی مخالفت ناگهانی باشد.
بنابر این، خط مشی فرآیندی ساخت یافته است برای تصمیم سازی و به اجرا درآوردن تصمیمات و بمنظور هدایت یک سازمان در نیل به اهداف از قبل تعین شده. این فرآیند حیاتی است ، زیرا باید بتواند سازمان مورد نظر را در مقابل شرائط متغیر و ناگهانی آماده نگهدارد خواه این اتفاقات از قبل قابل پیش بینی شده باشند یا نشده نباشند (عطاران، 1383).

مطلب مرتبط :   مدل‌های اثربخشی سازمانی، مدل ذی‌نفعان استراتژیک

2-2-27- محتوای دروس الکترونیکی:
سطح کیفی و استانداردهای پذیرفته شده برای محتوای دروس الکترونیکی از دیگر عناصر تعیین کننده و تاثیرگذار در انتخاب خط مشی می باشند. متاسفانه یکی از عناصر مهم در آموزشهای الکترونیکی که به درستی مورد توجه قرار نمی گیرد کیفیت محتوای دروس الکترونیکی است. محتوای دروس الکترونیکی بر خلاف دروس سنتی فقط به مجموعه اطلاعات و دانش های نهفته در یک درس اطلاق نمی شود. بلکه به نوعی شامل روش ارائه درس و برخورداری از تعامل موثر و انگیزه ساز بین فراگیر و سیستم آموزشی نیز می شود. بنابراین، محتوای دروس الکترونیکی هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی یکی از عوامل مهم در تعیین اولویت ها و انتخاب راهکارهای مورد نظر برای ساختن یک سیستم آموزشی است (گریسون و اندرسون، 1383).
تعداد دوره های آموزشی، و تعداد دروس لازم در هر دوره آموزشی جنبه کمی محتوای آموزشی را مشخص میسازد. به بِیِان دیگر مِیتوان این عامل را در کنار عامل اندازه طرح آموزشی قرار داد و آن را در تعیین اندازه های یک طرح آموزشی به عنوان یکی از اولویت های مهم در نظر گرفت. بدیهی است با توجه به بودجه و وسعت طرح، باید در مورد تعداد دروس الکترونیکی تصمیم گیری شود. اگر به این نکته توجه شود که بطور متوسط برای هر ساعت درس الکترونیکی نیاز به یک صد ساعت فعالیت تخصصی می باشد، می توان چنین نتیجه گرفت که برای وارد کردن دروس به شبکه آموزشی نیاز به یک برنامه ریزی دقیق و محطاطانه است.
برای داشتن کیفیت مورد نظر در محتوای دروس الکترونیکی، تعریف و تعیین اولویت ها بسیار دشوارتر است. شاید یکی از مشکل تربن مراحل در تعیین اولویت ها و انتخاب خط مشی تعریف چارچوب روشنی برای کیفیت یا ویژگی های دروس الکترونیکی است. استفاده از رسانه های مختلف میتواند عامل موثری در تعیین اندازه های کیفی دروس الکترونیکی باشد. یک درس الکترونیکی در ساده ترین شکل می تواند فقط با استفاده از متن های ساده و از طریق صفحات پی در پی به فراگیران ارائه شود. پرداختن به این عنوان که چنین محتوایی برای چه موضوعاتی مناسب است و تا چه اندازه می تواند در انتقال دانش و مهارتهای لازم موفق باشد خود جای بحث جداگانه ای را دارد. در اینجا می خواهیم به این مطلب اشاره کنیم که در صورت نیاز می توان از رسانه های مختلف همچون متن، صوت، تصویر، پویا نمایی و فیلم در کنار هم و به منظور انتقال دانش مورد نظر به فراگیران استفاده کرد. در این صورت با افزایش تنوع رسانه ها پیچیدگی و هزینه های مربوط به طراحی و ساخت دروس الکترونیکی افزایش می یابد.
از طرف دیگر استفاده از الگوهای مختلف آموزشی می تواند بر بعد کیفی محتوای دروس الکترونیکی اثر بگذارد. علاوه بر الگوهای آموزش تنوع روشهای تعاملی کاربر و سیستم آموزشی نیز می تواند بر کیفیت آموزشهای الکترونیکی تاثیر گذار باشد. بنابراین، ملاحظه می شود که محتوای دروس الکترونیکی یکی از مهمترین و در عین حال حساسترین عوامل در تعیین اولویت ها و انتخاب خط مشی لازم برای آموزشهای الکترونیکی است (گریسون و اندرسون، 1383).
2-2-28- بستر آموزش های الکترونیکی:
از دیگر عوامل موثر در تعیین اولویت ها برای توسعه آموزشهای الکترونیکی باید به بستر مخابراتی و ارتباطی اشاره کرد. بدون داشتن بستر مناسب هر قدر هم که نیروی انسانی و بودجه فراهم باشد، امکان پیاده سازی آموزشهای الکترونیکی ممکن نخواهد شد. گسترش شبکه های کامپیوتری توام با توسعه امکانات مخابراتی بستر مناسبی برای توسعه فن آوری اطلاعات و تمام زمینه های آن می باشد. توسعه کمی آموزش الکترونیکی به توسعه جغرافیایی شبکه ها وابسته است در حالی که عامل مهم در توسعه کیفی آموزشهای الکترونیکی پهنای باند خطوط و کانالهای ارتباطی است. بعنوان مثال استفاده از رسانه ای مانند فیلم ویدیوئی نیاز به پهنای باند وسیعی دارد. اگر قرار باشد که در امر آموزش تصاویر ویدیوئی بطور زنده در هر دو سمت استاد و فراگیر رد و بدل شود باید پهنای باند به مراتب بزرگتر باشد.
از جمله عوامل مهم و موثر در تعیین اولویت ها، توان فراگیران برای تهیه یک حداقل سیستم کامپیوتری است. این سیستم باید دارای یک کامپیوتر با قدرت پردازش کافی و دیگر دستگاههای جانبی برای متصل شدن به سیستم آموزشی الکترونیکی از طریق شبکه های کامپیوتری باشد. بنابراین، باید در نظر داشت که در توسعه آموزش های الکترونیکی تا چه اندازه می توان از مخاطبینی و فراگیرانی برخوردار بود که بتوانند این حداقل سیستم را فراهم نمایند.
در مجموع ملاحظه می شود که بستر ارتباطی، و سخت افزار و نرم افزارهای مورد نیاز به شدت بر تصمیم گیری برای تعیین اندازه های یک سیستم آموزش الکترونیکی اثر می گذارند، و بیان دیگر در تعریف اولویت ها موثر هستند (ثمری، 1381).
دیگر اولویت ها: بدیهی است علاوه بر اولویت های مهمی که مورد بررسی قرار گرفتند، زمینه های دیگری نیز وجود دارد که باید اولویت آنها مدنظر قرار گیرد. به عنوان مثال سودآوری یک سیستم می تواند یکی از عاملهای موثر باشد. بنابراین، لازم است درجه اولویت سودآوری نسبت به دیگر اولویتها مشخص گردد. زیرا خط مشی لازم برای نیل به یک سیستم آموزشی سودآور ممکن است با خط مشی لازم برای ساختن یک سیستم آموزشی مبتنی بر ساختار نیروی انسانی متفاوت باشد.
از دیگر عوامل موثر در تعیین خط مشی می توان به پویایی سیستم های آموزش الکترونیکی اشاره کرد. آموزشهای الکترونیکی بر بستری پویا همچون فن آوری اطلاعات قرار می گیرد. بنابراین، چنین سیستمی دارای ورودیهائی کاملا متغیر است. حجم اطلاعات و دانش قابل ارائه توسط یک سیستم آموزشی و تنوع آنها روز به روز در حال تغییر است. از طرفی بر اساس رشد دانائی، توانائی کاربران و فراگیران مرتبا در حال توسعه می باشد. بنابراین، لازم است مدلی برای پیاده سازی یک سیستم آموزشی الکترونیکی انتخاب شود که هم پویا بوده و هم از انعطاف پذیری لازم برخوردار باشد. در نتیجه، پویایی و انعطاف پذیری از ویژگیهای مهم یک سیستم آموزش الکترونیکی تلقی می شوند. البته نباید فراموش کرد که این عوامل با کدام درجه از اهمیت و اولویت در میان دیگر عوامل یاد شده ارزیابی و انتخاب شوند.
2-2-29- مدلی برای تدوین خط مشی آموزشهای الکترونیکی :
در این بخش بطور مختصر مدلی برای تعیین خط مشی پیاده سازی آموزشهای الکترونیکی ارائه میگردد. بدیهی است طراحی و ترسیم خط مشی بسیار مهم و در نوع خود دارای جوانب بسیار متفاوتی است . به همین دلیل در سالهای اخیر کتابهای متعددی بخصوص در زمینه راهبری و تعیین خط مشی برای توسعه آموزشهای الکترونیکی و مجازی نوشته شده است . در هرحال برای تعیین خط مشی راهکارهای متفاوتی بیان شده است. آنچه در ادامه این بحث خواهد آمد یک ساختار پنج مراحله ای را برای تعیین خط مشی و مستند کردن آن نشان میدهد. دراینجا بدون پرداختن به جزئیات هر مرحله سعی می گردد ساختار کلی این مدل تشریح شود.
قدم اول – عملیات مقدماتی برای آماده سازی:
اولین قدم در فرآیند تدوین خط مشی ایجاد یک روحیه آمادگی در خود و دیگران است . این روحیه باید از بالاترین سطح مدیریت تا پائین ترین سطوح اجرائی گسترده شود. ایجاد روحیه آمادگی نیاز به عواملی موثر در این امر دارد که ما آنرا عملیات مقدماتی مینامیم. این عملیات به ترتیب زیر قدم اول از فرآیند تعیین خط مشی را شکل می دهند (عطاران، 1388).
– امکان سنجی برای اطمینان از مهیا بودن امکانات، منابع مالی و بخصوص گرایش قلبی مدیران ارشد، توسط یک گروه کاری آشنا به موضوع آموزشهای الکترونیکی .
– تشکیل یک گروه کاری برای تدوین خط مشی. این گروه ممکن است از طریق قرارداد با یک موسسه تخصصی در امر آموزشهای الکترونیکی تشکیل شود.
– تعیین عناوین مهمی که در تدوین خط مشی نقش اساسی دارند.
– مشخص کردن اطلاعات مورد نیاز و منابع تهیه آنها در جهت روشن کردن اولویت ها، امکانات، منابع مالی، وضعیت نیروی انسانی و مانند اینها.
– گردآوری و دسته بندی اطلاعات بمنظور تصمیم گیری در اطراف عناوین تعیین شده در بند سوم.
– تحلیل اولیه اطلاعات بدست آمده و تعیین وسعت کار (عطاران، 1388).
آنچه در انتهای قدم اول بدست میآید میتواند در تعریف حد و اندازه های آموزش الکترونیکی موثر واقع شود. به بیان دیگر وسعت آموزشهای الکترونیکی تا حد زیادی در این مرحله مشخص میشود. بعنوان مثال ، اگر اطلاعات بدست آمده در باره دامنه آموزشهای الکترونیکی مربوط شود به آموزش ضمن خدمت معلمین ، میتوان معین کرد که آموزشهای مذکور در کدامیک از اندازه های زیر مورد نظر است .
– آموزش کلیه معلمین در سطح کشور و در تمام زمینه های موردنظر.
– آموزش معلمین یک استان در تمام زمینه های مورد نظر.
– آموزش کلیه معلمین در سطح کشور و در تعداد معینی از زمینه های مورد نظر.
– آموزش معلمین یک یا چند استان در زمینه ای مورد نظر.
– آموزش معلمین از طریق یک شبکه آموزشی واحد.
– آموزش معلمین در استانهای مختلف از طریق شبکه های آموزشی مستقل .
قدم دوم- تعیین وظیفه و دورنمای حرکت:
دومین قدم در تدوین خط مشی تهیه پیش نویس وظائفی است که بردوش سیستم آموزشهای الکترونیکی قرار میگیرد. وظیفه یا ماموریت آموزش الکترونیکی به بیان دیگر تعریف کلی تری از اهداف مورد نظر است. عبارت است از کلیه فعالیت هائی که در راستای رسیدن به اهداف مورد نظر به عهده سیستم آموزشی گذاشته میشود. در این راستا شرح وظایف باید به سه سوال اساسی پاسخ بگوید. چه باید کرد؟ چگونه ؟ و چرا؟
بنابراین، براساس اطلاعات بدست آمده از قدم اول می توان بطور کاملاً دقیقی به تشریح بند بند وظایف محوله پرداخت .
دورنمای حرکت در مقایسه با وظیفه ها یک نگاه کلی تر و فراگیرتر به اهداف مورد نظر در آموزشهای مجازی است . بیان دورنمای حرکت در واقع روشن کننده سمت و سوی حرکت است (زمانی، 1383).
در مثالی که برای آموزش ضمن خدمت معلمین زده شد، میتوان بخشی از بیانیه های مربوط به ماموریت و دورنمای آموزشهای الکترونیکی را بشرح زیر بیان کرد.
وظیفه آموزشهای الکترونیکی دوره های آموزش ضمن خدمت دبیران ریاضی عبارت است از:
آموزش روش های مختلف برای تدریس دروس ریاضی .
روشهای مختلف برای طراحی سوال های ریاضی.
استفاده از وسائل و ابزارهای کمک آموزشی.
استفاده از نرم افزارهای آموزشی و کمک آموزشی دروس ریاضی.
دورنمای آموزشهای الکترونیکی دوره های آموزش ضمن خدمت دبیران ریاضی عبارت است از:
به روزآوری معلومات دبیران ریاضی.
افزایش کیفیت تدریس دروس ریاضی.
به روزآوردن روشهای تدریس دروس ریاضی
بنابراین، در پایان قدم دوم گروه کاری براساس نتایج حاصل از تحلیل اطلاعات گردآوری شده در قدم اول، دو بیانیه بسیار شفاف و روشن ارائه خواهد کرد که عبارتند از بیانیه دورنمای حرکت و بیانیه شرح وظایف .
قدم سوم – ارزیابی وضعیت موجود و تعریف نیازها:
پس از روشن شدن وظیفه ای که بعهده سیستم آموزش الکترونیکی قرار گرفته است باید وضعیت فعلی مورد ارزیابی قرار گیرد.
این ارزیابی عبارت است از دست یابی به اطلاعاتی در مورد وضعیت کنونی آموزش، نقاط ضعف و نقاط قوت در سیستم آموزش سنتی، و درجه رضایتمندی اساتید و فراگیران در یک چنین سیستمی. بعلاوه در این قدم از ارزیابی لازم است موضوعاتی که سرنوشت ساز بوده و به نوعی میتوانند در روند اجرای طرح موثر باشند شناسائی شوند.
بعنوان مثال وضعیت منابع مالی ، تصمیمات مدیران ارشد در تخصیص بودجه ها، تغییرات در برنامه های آموزشی از جمله موارد مهم و به بیانی بحرانی به حساب می آیند.
بنابراین ، همزمان با ارزیابی وضعیت موجود میتوان فهرست کاملی از نیازها و ضرورتها را برای بهبود بخشیدن سیستم آموزشی تهیه کرد. این نیازها باید به گونه ای تعریف و دسته بندی شوند که در چارچوب وظیفه تعریف شده در قدم دوم و همچنین در اندازه های طرح که در قدم اول مشخص شد قرار گیرند. دست آورد قدم سوم مجموعه ای از اطلاعات طبقه بندی شده است که میتواند در قدم بعد برای تدوین اهداف کلی و جزئی سیستم آموزش الکترونیکی مورد استفاده قرارگیرند (عطاران، 1383).

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درمورد اشتباه قلمی در ثبت املاک یا سند مالکیت، دفاتر اسناد رسمی

قدم چهارم – تدوین خط مشی ، و تعریف اهداف:
برای هر سیستمی مجموعه ای از اهداف کلی و در زیر هر هدف کلی مجموعه ای از اهداف جزئی و با مشخصات دقیق را میتوان تعریف کرد. خط مشی عبارت است از ترسیم مسیری برای حرکت کردن از وضعیت فعلی به سمت اهداف کلی و سپس هدایت شدن به سمت تک تک اهداف جزئی . مانند حرکتی که از یک شهر به سمت شهری دیگر رخ می دهد و پس از ورود به شهر مقصد ( هدف کلی ) هدایت به سمت آدرس دلخواه ( هدف جزئی ) ادامه می یابد.
بنابر این، در این قدم از طریق پرسش و پاسخ، تشکیل جلسات مشاوره ای، مطالعه گزارشها، تحلیل نیازهای تعریف شده، توجه به وظیفه و اندازه طرح، ابتدا اهداف کلی و سپس اهداف جزئی برای سیستم آموزش الکترونیکی تعریف می گردد. سپس برای دسترسی به هر یک از اهداف باید راهکارهای لازم مشخص شوند. این راهکارها متناسب با امکانات (تعیین شده در قدم اول) ، وظائفی که به عهده سیستم آموزش قراردارد ( بیان شده در قدم دوم ) ، ضرورتهای اساسی سیستم از دیدگاه فراگیران ، اساتید و مدیران آموزش (تعریف شده در قدم سوم) و نهایتاً اهداف کلی و جزئی ( مشخص شده در قدم چهارم ) طرح ریزی میشوند (عطاران، 1383).
دست آورد قدم چهارم:
تعریف اهداف کلی سیستم آموزش الکترونیکی مورد نظر.
تعریف اهداف جزئی و دقیق برای هر یک از اهداف کلی.
تعیین اولویت ها در دسترسی به اهداف.
مشخص کردن خط مشی برای رسیدن به هریک از اهداف.
قدم پنجم – مستند کردن خط مشی :
در این قدم نتیجه کار بصورت یک سند به مدیران ذیربط ارائه میشود. معمولاً رهبر گروه کاری و یا یکی از افراد مسلط گروه کاری عهده دار تهیه پیش نویس سند مربوطه میشود. ممکن است در این سند علاوه بر جزئیات مربوط به خط مشی توسعه آموزشهای مجازی راهکارهای اجرائی برای نیل به اهداف تعریف شده در قدم چهارم نیز اضافه شود. کمترین سستی در نگارش و مختصرکردن این سند به بهای از بین رفتن کلیه هزینه هائی است که در طی قدم های قبل پرداخته ایم.
در سند خط مشی لازم است موارد زیر بطور کامل و با جزئیات لازم روشن شوند.
مقدمه ای دربار ه وظیفه عمومی سازمان یا مؤسسه مربوط.
معرفی اهداف، وظیفه و دورنمای آموزش در مؤسسه مورد نظر.
بیان نیازهای تعریف شده از دیدگاه کاربران، (مدیران، اساتید ، دانشجویان و سامانه آموزشی ).
ارائه راهکارهای اجرائی و قابل اندازه گیری برای پیاده سازی طرح.
ارائه راهکارهای اجرائی برای ارزیابی نتایج حاصل از پیاده سازی درمراحل مختلف.
ارائه راهکارهای مناسب برای پس خوراندن نتائج به فرآیند پیاده سازی سامانه جهت تصحیح امور.
دست آورد قدم پنجم سندی است مشتمل بر جزئیات کافی برای تصمیم گیری و نهایتاً پیاده سازی (عطاران, 1388).
2-2-30- سامانه آموزش الکترونیکی.
به نظر میرسد برای توسعه آموزشهای مجازی کار قابل ملاحظه ای بمنظور تعیین اولویتها و خط مشی انجام نگرفته است. ضروری است که هر چه سریعتر وزارتخانه ها و مؤسساتی که در سطحی کلان عهده دار آموزش کشور می باشند در صدد تعیین اولویت ها و خط مشی مناسب خود برآیند. مهمترین سازمانها و مراکزی که در این راستا باید قدم بردارند عبارتند از :
وزارت آموزش و پرورش
وزارت علوم ، تحقیقا ت و فنآوری
وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی
وزارت کار و امور اجتماعی
وزارت صنایع و معادن
دانشگاه آزاد اسلامی
دانشگاه پیام نور
دانشگاه جامع علمی کاربردی
در تعیین خط مشی تعریف شده توسط هر یک از وزارتخانه ها و مؤسسات فوق لازم است اولویت ها مشخص شده و بر اساس اهمیت آنها درجه بندی شوند. به بیان دیگر ، تعریف جامع و دقیقی از اولویت ها و اهداف سامانه آموزش مورد نظر میتواند صاحبان صنایع ذی ربط به این موضوع را در ارائه پیشنهادهای اجرائی کاملاً روشن کند. متاسفانه در حال حاضر بدلیل روشن نبودن اولویت ها و خط مشی مورد نظر مدیران ارشد در مؤسسات آموزشی اغلب تولیدکنندگان یا فروشندگان نرم افزارهای مربوطه نمیتوانند در یک رقابت منصفانه شرکت کنند. متقابلاً برای مدیران نیز تصمیم گیری در مورد طیف بسیار متنوعی از محصولات با ویژگی های کاملاً متفاوت امری دشوار است.
در یک کلام ، امروز کمتر کسی میتواند آینده آموزشهای الکترونیکی ایران را برای سالهای آتی بطور روشن ترسیم نماید. این کار حتی در سطح مؤسسات کوچک نیز امری دشوار است. گر چه توسعه آموزشهای الکترونیکی بدلیل فراهم بودن بستر مناسب ارتباطی و فراهم بودن بالقوه نیروی تخصصی امری شدنی به نظر میرسد لکن راهبری حرکتی به عظمت توسعه آموزشهای الکترونیکی نیاز به مدیرانی دارد که اولین قدم را در راستای تعیین خط مشی آموزشهای مجازی و الکترونیکی بردارند.
بنابراین ، در صورتیکه هر چه سریعتر مسئولین ذی ربط به آموزش کشور خط مشی مناسب و اولویت های منطقی را در حوزه فعالیتهای خود معرفی ننمایند آموزشهای الکترونیکی که میتواند نقش مهمی را در توسعه فرهنگی و اقتصادی کشور بازی کند، معطل خواهد ماند و این معطلی بمعنای عقب افتادن از حرکتی است که امروز تمام جهان را فرا گرفته است (عطاران، 1388).

2-3- پیشینه تجربی پژوهش
2-3-1- پیشینه خارجی پژوهش
«آدونت و نولا» در پژوهشی در خصوص آموزشهای ضمن خدمت کتابداری و اطلاع رسانی در ایالت دلتای نیجریه، به این نتیجه می رسند که لازم است مسئولین کتابخانه ها و مراکز کتابداری و اطلاع رسانی این ایالت، خود نقش بیشتری در این آموزشها ایفا کنند و همچنین کتابداران و کارکنان کتابخانه های خود را ملزم به حضور در این دوره ها نمایند. همچنین لزوم ایفای نقش هر چه بیشتر انجمن کتابداری و اطلاع رسانی این کشور در آموزش های ضمن خدمت کتابداری و اطلاع رسانی مورد اشاره قرار گرفته است (آدونت و نولا، 2008).
یادگیری الکترونیکی موجب صرفه جویی قابل توجهی در زمان اساتید و فعالان آموزشی و هزینه های آموزشی می گردد، زیرا در این شیوه مواد آموزشی، یک بار تدوین می شوند و بارها و در جاهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. مطالعات متعدد نشان داده اند یادگیری الکترونیکی حداقل به میزان آموزش سنتی اثربخش است و حتی از آن نیز کاراتر می باشد و موجبات خرسندی یادگیرندگان را بیشتر فراهم می کند (دیوی، 2010).
به زعم مزایای یادگیری الکترونیکی، تعیین نقش آن در افزایش اثربخشی آموزش، بدون ارزیابی تمام جنبه های رضایت یادگیرندگان مشکل است (سیریتونگ تورن و کرایریت، 2006). (دنیس ،کنیلا، 1383). توانمندسازی کارکنان یکی از تکنیکهای مؤثر برای ارتقای بهره وری کارکنان و استفاده بهینه از ظرفیت ها و توانایی های آنان در زمینه اهداف سازمانی است. از این رو توانمندسازی نیروی انسانی مفهومی روانشناختی است که به حالات، احساسات و باور افراد نسبت به شغل مربوط می شود . به طور کلی نیروی کار توانمند و متعهد کسی است که می توان ادعا کرد در سازمان های مدرن مهمترین عامل مؤثر در عملکرد این سازمان ها است( باون و لاولر ، 1992؛ اسپارو ،1995؛ کریکمن و روزن ،1999؛ نقل شده از: 10).
کلارک (2005) تمثیلی به کار میبرد که نقش رسانه را در انتقال محتوای آموزشی به فراگیر مشخص میسازد. او بحث در مورد تاثیر رسانههای آموزشی را مانند تبلیغات کارخانههای مختلف داروسازی درباره نامهای خاص داروها (مانند قرص، کپسول، شربت) میداند که همگی یک داروی خاص با فرمول ژنریک واحد را به مصرف کنندگان ارائه میکنند (فردانش، 1385). یافته های حاصل از پژوهش ها به وضوح نشان می دهد که دانش آموزان و دانشجویان هنگامی که از نظر ذهنی درگیر فعالیت های با معنا، متناسب و برانگیزاننده هستند، بیشتر یاد می گیرند. فناوری از راه های مختلف بر یادگیری اثر می گذارد؛ ترکیبی از پژوهش های نو را فراهم می شازد. همراه با پداگوژی (علم یاددهی و یادگیری) می تواند: جهت تغییر را مشخص کند و پلی برای دستیابی به کیفیت در یادگیری باشد (ناگوکا و همکاران، 2001). «مدرسه» ها باید خود را همگام با تغییرات متحول سازند، در غیر این صورت به تدریج منسوخ خواهند شد. همانطور که پزشک باید از آخرین پژوهش های علم داروسازی برای تجویز دارو به بیمار و حقوقدان باید نسبت به آخرین قوانین وضع شده توسط قانونگذاران مطلع باشد، معلمان نیز باید نسبت به تازه ترین شیوه های عمل در حوزه یاددهی-یادگیری و بهینه سازی یادگیری دانش آموزان مطلع و کوشا باشند. در حالی که چنین شیوه های عمل در برخی از مدارس و مناطق ممکن است به اجرا درآید، لازم است برای تمامی مدارس امکان استفاده از آخرین یافته های پژوهشی به طور منظم فراهم شود تا در جهت ایجاد تغییر روش های تدریس و به کار گیری این یافته ها در سنجش یادگیری هدایت گردند. چنین گذاری ایجاب می کند تا معلمان و مدیران آموزشی خود به کارکنان دانش با مجموعه ای از مهارت های قرن بیست و یکم مجهز شوند(ناگوکا و همکاران، 2001).
تجربه کشورهای جهان نشان میدهد که نوآوری آموزشی و ایجاد تحول در نظام آموزشی و پرورشی بدون همراهی و پذیرش معلمان میسر نیست. در واقع، کانون هر تحول و اصلاحی را باید در جامعه معلمان جستجو کرد. معلم، به عنوان مهمترین رکن و منبع در سازمان آموزش و پرورش، بدون آگاهی داشتن از پیچیدگی تحولات جهانی و برخورداری از انواع دانش و مهارتها هرگز قادر نخواهد بود وظیفه خطیر خود را به نحو شایسته به انجام برساند. به همین دلیل، گفته شده است که در هزاره کنونی، توانایی حرفهای معلمان، از طریق بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرایند یاددهی و یادگیری افزایش خواهد یافت (دیویس و دیویس، 1997، نقل از زمانی، 1382).
معلمانی که از فناوری در تدریس استفاده میکنند، نه تنها نسبت به همکاران خود تعامل بیشتری دارند؛ بلکه آنان قدرت ریسکپذیری بالایی داشته و بطور پیوسته بدنبال یادگیری مستمر و مادامالعمر دانشآموزان خود هستند (گلاسر1 و هانافن،2008).
یادگیری الکترونیکی موجب صرفه جویی قابل توجهی در زمان اساتید و فعالان آموزشی و هزینه های آموزشی می گردد، زیرا در این شیوه مواد آموزشی، یک بار تدوین می شوند و بارها و در جاهای مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. مطالعات متعدد نشان داده اند یادگیری الکترونیکی حداقل به میزان آموزش سنتی اثربخش است و حتی از آن نیز کاراتر می باشد و موجبات خرسندی یادگیرندگان را بیشتر فراهم می کند (دیوی، 2010).
2-3-2- پیشینه داخلی پژوهش
نتایج پژوهشی نشانگر آن است که آموزشهای ضمن خدمت فناوری اطلاعات و ارتباطات برای معلمان متوسطه در 3 بعد اصلی (ارتقای فراگیری دولت الکترونیک، ارتقای استفاده از اینترنت و ارتقای آشنایی با رایانه) کمتر از متوسط (p ≤ %5) بوده است، اما اثر بخشی (میزان استفاده) در این سه بعد در سطح (p ≤ %1) یکسان نبوده است. همچنین یافته ها نشان داد آموزشهای ضمن خدمت فناوری اطلاعات و ارتباطات در این سه بعد برای معلمان مرد بیشتر از معلمان زن و برای معلمان کارشناسی ارشد بیشتر از معلمان با مدارک پایینتر اثربخش بوده است .بختیاری، مریم(1386). هزاره‎ سوم را تحت عنوان عصر دانایی و عصر انفجار اطلاعات نامیده‎اند. آموزش و پرورش که در دوره‎های طولانی گذشته، عمده فعالیت خود را به انتقال اطلاعات و افزایش محفوظات فراگیران اختصاص داده بود (حسینیپناه، 1382) در فضای آموزشی قرن 21، به دنبال مقولههای سرعت، دقت، مهارت، ارتباطات، اطلاعات و فناوریهای نوین است. در این فضا؛ کلاس درس تحت عنوان سلف سرویس عمومی و مدرسه، تحت عنوان جمهوری دانش نام گرفته است که از استانداردهایی خاص پیروی میکنند که باید در بکارگیری آنها دقتهای لازم لحاظ گردد (ترکمندی، 1389).
از طرف دیگر، تحقیقات انجام شده حاکی از آن است که استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات به دانشآموزان فرصت تسلط بر فناوری و خودراهبری میدهد. در واقع، معلم با تغییر نقش خود از انتقال دهنده به تسهیل کننده میتواند به ارائه محتوای اطلاعات به دانشآموز بپردازد و از طرف دیگر، فعالیتهای یادگیرنده را که نتیجه آن یادگیری است، تسهیل نماید (اسلامیه، 1390). لازمه ایفای چنین نقشی، وجود معلمانی توانمند و ماهر در زمینه موضوعهای مورد تدریس و کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات است تا با برخورداری از مهارتهای لازم جهت استفاده از فناوری ارتباطات و اطلاعات در فرایند تاثیرگذار یاددهی-یادگیری بتوانند از انواع فناوریهای مرتبط و متناسب با درس و محتوا بهرهمند شوند و فرایند یادگیری را اثربخشتر و جذابتر کنند و با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرایند تدریس موجب شوند تا حواس بیشتری از دانشآموزان به کار بیفتد و یادگیری بهتر صورت گیرد (اسلامیه، 1390).
الزامات برای استفاده درست از علم و هنر یاددهی-یادگیری در ایفای نقش معلم و یادگیرنده، تدوین برنامه درسی، سنجش یادگیری، استقرار زیربناها و مشارکت جامعه محلی بسیار سنگین است. به طور خلاصه می توان گفت، مهارت های یادگیری قرن بیست و یکم عمده ترین نقش بنیادی را بهبودی بخشیدن به فرایند ها در مدارس، بر عهده دارد. با تسلط بر مهارت های یادگیری قرن بیست و یکم (مهارت های شناختی، ارتباطی و پژوهشی) یادگیرندگان بدون در نظر گرفتن سن، جنسیت و تبار اقتصادی- اجتماعی و در حد تحصیلی خود می توانند از طریق فعالیت ذهنی ناب، در بحر عمل معنادار و پر چالش یادگیری غوطه ور گردند و هر یک درّ غلطان متناسب با نیاز یادگیری خود را بیابند (مشایخ، 1390).
پژوهش امامی (1381) به بررسی نظرات مدیران و معلمان مدارس راهنمایی پسرانه اصفهان در مورد ضرورت و میزان کاربرد رسانههای آموزشی میپردازد. نتایج این تحقیق که به شیوه توصیفی میباشد. نشانگر این است که عموم معلمان از مزایای کاربرد رسانههای آموزشی و کارآیی رسانههای آموزشی بی اطلاع میباشند. نشان دادن مقاومت در برابر رسانههای آموزشی از مهمترین علل عدم استفاده آنها از رسانه ها و منابع آموزشی میباشند.
فلاح (1382)، به مطالعهی شناخت موانع و مشکلات دبیران در بکارگیری مواد و وسایل آموزشی در فرایند یاددهی – یادگیری می پردازد که به روش تحقیق پیمایشی در دو سطح توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است. بر اساس نتایج بدست آمده از این تحقیق موارد زیر را مورد تأیید قرار داد: 1- ارتقا سطح علمی و آشنایی دبیران با نحوه بکارگیری مواد و وسایل آموزشی در فرایند یاددهی- یادگیری 2- تجهیز مدارس به مواد و وسایل آموزشی متناسب با محتوای کتب درسی 3- بکارگیری روشهای فعّال و نوین در تدریس 4- نظارت بر مدیران مدارس همراه با راهنمایی از سوی مسئولین آموزشی را مورد تأیید قرار داد.
نتایج پژوهشی نشان می دهد که دبیران با بالاترین میانگین به دوره های زیر اعلام نیاز کردهاند. دبیران ادبیات فارسی به دوره آموزش زبان و ادبیات فارسی پیش دانشگاهی ، دبیران زبان انگلیسی به دوره آموزشی آشنایی با نرم افزارهای رایانه ای در آموزش زبان انگلیسی، دبیران ریاضی به دوره های سیستم آشنایی با روش های نوین تدریس ریاضیات و کاربرد رایانه در آموزش ریاضی، دبیران زیست شناسی به دوره آزمایشگاه زیست شناسی، دبیران دینی به دوره های آشنایی با نرم افزارهای رایانه ای در آموزش دینی و قرآن و نقد و بررسی کتاب دین و زندگی، دبیران شیمی به دوره نقد و بررسی کتاب جدیدالتألیف شیمی پیش دانشگاهی و کاربرد رایانه در آموزش شیمی، دبیران عربی به دوره های بلاغت و زبان عربی معاصر، دبیران فیزیک به دوره های نقد و بررسی کتب فیزیک و نوراپتیک و هم چنین کلیه دبیران به دوره های آشنایی با شبکه جهانی اینترنت و کاربرد آن و آموزش و پرورش کشورهای پیشرفته اعلام نیاز کرده اند . پور بختیار،حسین( 1384).
علوی و همکاران (1389) تحقیقی را با عنوان به کارگیری آموزش ضمن خدمت الکترونیکی؛ نظر مدیران و کارکنان دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام داده است. روایی محتوای پرسش نامه محقق ساخته، حاوی 20 سوال، طی انجام مطالعه مقدماتی بررسی و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ تعیین شد. نتیجه گیری: دانشگاه علوم پزشکی تهران از نظر عوامل مورد بررسی شامل جلب حمایت مدیران، وضعیت دسترسی به فناوری و توانمندی کارکنان در به کارگیری آن و جو فرهنگی سازمان، برای راه اندازی آموزش ضمن خدمت الکترونیکی آماده است.
سلیمانی و همکاران(1389) به بررسی رابطه بین میزان استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات(محتوای الکترونیکی) با ویژگی های جمعیت شناختی اعضای هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد پرداخته و نشان دادند با ویژگی های جمعیت شناختی اعضای هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد پرداخته و نشان دادند که جنسیت در میزان استفاده از فن آوری و عملکرد افراد تاثیر داشته است.به طوری که میانگین استفاده از رایانه و نرم افزار ها،اینترنت و سرویس های اینترنتی،میزان استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در انجام عملکرد های آموزشی زنان بیشتر از مردان و میزان استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات در انجام عملکرد های پژوهشی مردان بیشتر از زنان بوده است.
کلید تلفیق فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و یادگیری، صلاحیت های فناوری اطلاعات و ارتباطات معلم و تجربیات اوست. مهارت معلم در آموزش، سبب تلفیق فناوری اطلاعات و ارتباطات با فرایند یاددهی-یادگیری می شود، بسیاری از نوآوری ها در آموزش به صلاحیت حرفه ای معلم وابسته اند. تعریف یونسکو از استاندارد صلاحیت فناوری اطلاعات و ارتباطات معلم، با توجه به سیاست ملی، برنامه ریزی درسی، ارزشیابی، تعلیم و تربیت، سازمان، مدیریت، توسعه حرفه ای معلم و مهارت های مربوط به فناوری اطلاعات و ارتباطات عبارت است از اینکه معلمان باید مهارت پایه عملکرد نرم افزار و سخت افزار، همچنین نرم افزارهای کاربردی، وب، نرم افزارهای ارتباطی، نرم افزارهای نمایشی و کاربردهای مدیریتی را بدانند. آنها باید قادر به طراحی فناوری اطلاعات و ارتباطات مبتنی بر دانش ارتباطات و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در پشتیبانی توسعه مهارت دانش فراگیرندگان، استمرار و تفکر یادگیری باشند (شریفی، 1390).
فصل سوم
روش شناسی تحقیق

3-1- مقدمه
در این فصل ابتدا به بررسی روش تحقیق، جامعه آماری، حجم نمونه و شیوه نمونه گیری پرداخته شده است و سپس در ادامه فصل ابزار جمع آوری اطلاعات، روائی و اعتبار ابزار جمع آوری اطلاعات و روشهای تجزیه و تحلیل آماری مورد مطالعه و بحث قرار گرفته است.
3-2- روش تحقیق
با توجه به اینکه در پژوهش حاضر نتیجه تشکیل کلاسهای تولید محتوای الکترونیکی در روش تدریس معلمان مورد مطالعه قرار می گیرد فلذا پژوهش از نظر هدف بنیادی از نظر میزان کنترل محقق روی متغیرهای مورد مطالعه توصیفی از نوع علی مقایسهای است.
3-3- جامعه آماری
جامعه آماری تحقیق حاضر عبارتست از کلیه معلمان دوره ابتدایی شهرستان چایپاره که بر اساس آمار اخذ شده از اداره متبوعه تعداد آنها برابر با 1220نفر می باشد.
3-4- نمونه آماری و تعیین حجم نمونه
نمونه آماری تحقیق حاضر عبارتست از 296 نفر از معلمان دوره ابتدایی که بر اساس جدول مورگان و با توجه به حجم جامعه آماری تعیین شده است، در این گروه 148 نفر گروه مطالعه و 148 نفر گروه مقایسه می باشد. گروه مطالعه شامل 148 نفر از معلمان دوره دیده و گروه مقایسه نیز 148 نفر از معلمان دوره ندیده هستند که به روش تصادفی خوشه ای انتخاب شدند.
آموزش ندیده
آموزش ندیده
آموزش دیده
آموزش دیده
آموزش ندیده
آموزش ندیده
آموزش دیده
آموزش دیده
آموزش ندیده
آموزش ندیده
آموزش دیده
آموزش دیده
آموزش ندیده
آموزش ندیده
آموزش دیده
آموزش دیده
معلمان مرد
معلمان مرد
معلمان زن
معلمان زن
معلمان مرد
معلمان مرد
نمودار1:
معلمان شهر
معلمان شهر

کلیه معلمان ابتدایی شهرستان چایپاره
معلمان روستا
معلمان روستا

معلمان زن
معلمان زن

3-5- ابزار گردآوری اطلاعات
در این تحقیق برای تعریف عملیاتی و شاخص سازی متغیرهای تحقیق از روش کتابخانهای و برای نظرسنجی و جمعآوری اطلاعات از روشمیدانی استفاده میشود.
ابزار گردآوری اطلاعات در این تحقیق در چهارچوب روش میدانی پرسش نامه محقق ساخته تهیه و بکارگیری محتوای الکترونیکی میباشد. این پرسشنامه دارای 22 سئوال می باشد. سوالات پرسشنامه تهیه شده دارای مشخصههای زیر میباشد :
انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی : 4،7،11،16،18
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی : 1 ، 2 ، 5 ، 6،8،13
سازماندهی ، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی : 9 ، 10 ، 21
تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسا نه های الکترونیکی برای تدریس بهتر : 12 ، 19 ، 20 ، 22
سنجش میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها: گویه های 14 ، 15، 3 ، 17
گویه ها 3 ، 17 معکوس نمره گذاری می شوند.
گامهای تهیه پرسشنامه به شرح زیر توضیح داده می شود.
3-6- مراحل ساخت و رواسازی ابزار
ابزار جمع آوری داده ها در پزوهش حاضر محقق ساخته بود لذا گامهای تهیه آن به شرح زیر توضیح داده می شود.
برای تهیه ماده های پرسشنامه مراجع ذیل استفاده شده است.
از نسخه الکترونیکی پرسشنامه های «کتاب پژوهشنامه مدیریت» از مرجع دانش پژوهان ایران (سایت Nashrestan.com)
2- بررسی نظرات مدیران و معلمان مدارس راهنمایی اصفهان در مورد ضرورت و میزان کاربرد رسانه های آموزشی. پایان نامه ارشد رشته مدیریت آموزشی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران. امامی، مسعود. ( 1381).
3- میزان اثربخشی آموزشهای ضمن خدمت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) معلمان دوره متوسطه شهر اصفهان دانش و پژوهش در علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان (اصفهان) شماره سیزدهم. بختیاری، مریم (1386).
4- پیامدهای شناختی دوزبانگی ، مقاله ارائه شده در سمینار بررسی ابعاد دوزبانگی ، تهران . براهنی ، محمد تقی (1371)،
5-نیاز سنجی دوره های آموزش ضمن خدمت (کوتاه مدت) و اولویتبندی این دورهها از دیدگاه دبیران مقطع متوسطه استان خوزستان، پژوهشکده تعلیم و تربیت، سازمان آموزش و پرورش استان خوزستان. پور بختیار، حسین (1384).
6-فن آوری اطلاعات در مدیریت، دگرگونی سازمان ها در اقتصاد دیجیتالی، ترجمه ریاحی و همکاران، تهران دانشگاه پیام نور. توربان، افرایم (1386).
7-رویکرد جدید در اندازه گیری اثربخشی آموزشی در صنایع با تأکید بر مدل POT، مجله روش، شماره 83، سال سیزدهم، صفحه 58. خراسانی، اباصلت (1382).
8-بررسی میزان بکارگیری منابع یادگیری غیر کتاب درسی در فرایند یاددهی و یادگیری در هنرستانهای کار دانش شهر تبریز 88-1387، دانشگاه آزاد تبریز – ذوفن، شهناز. (1383). کاربرد فناوریهای جدید در آموزش. تهران: سمت. دادپناه مریم (1388).
9-شاخص های تدریس اثربخش از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمان، فصلنامه پایش، شماره اول، شماره چهارم. ظهور، علیرضا؛ اسلامی نژاد، طاهره (1381).
10-به کارگیری آموزش ضمن خدمت الکترونیکی؛ نظر مدیران و کارکنان دانشگاه علوم پزشکی تهران، معاونت توسعه و برنامه ریزی منابع، دانشگاه علوم پزشکی تهران. علوی، سیده شهره؛ مکارم، جلیل؛ نمازی، علیرضا (1389).
11-مبانی مدیریت و فناوری، انتشارات دانشگاه علم و صنعت. فتحیان، محمد. (1387).
12-مبانی نظری تکنولوژی آموزشی. تهران: نشر سمت. فردانش، هاشم. (1385).
13-شناخت موانع و مشکلات دبیران در بکارگیری مواد و وسایل آموزشی در فرایند یاددهی – یادگیری در دوره راهنمایی تحصیلی استان لرستان. طرح پژوهشی، سازمان آموزش و پرورش استان لرستان، شورای تحقیقات، پژوهشکده تعلیم و تربیت. فلاح، علی نصرت. (1382).
14- بررسی نگرش مسئولین، مدیران و آموزگاران نسبت به وسایل و رسانه های آموزشی در مدارس ابتدایی استان سمنان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی. کرک آبادی، رضا. (1373).
برای برآورد روایی محتوایی پرسشنامه طراحی شده( جهت ارزیابی اینکه تا جه حد ماده های پرسشنامه همان گویه ها را اندازه گیری می کنند؟) پرسشنامه به 3 تن از اساتید صاحب نظر گروه علوم تربیتی ارایه شد. نتایج نمرده دهی اساتید در جدول زیر آمده است. نتایج نشان داد، اساتید صاحب نظر اعلام نمودند 90/83 ماده های پرسشنامه، به طور زیاد تا خیلی زیاد همان گویه ها را اندازه گیری می کنند که برای آن ساخته شده اند. به این ترتیب می توان بیان کرد که پرسشنامه تهیه شده از اعتبار محتوایی خوبی برخوردار است(جدول 1)
جدول 1 : روایی محتوایی پرسشنامه
ماده ها
اساتید صاحب نظر گروه علوم تربیتی(سه نفر)
مرتبط نیست
کمی مرتبط
تاحدی مرتبط
ارتباط زیاد
کاملا مرتبط
ماده 1
7/66
3/33
ماده 2
3/33
3/33
3/33
ماده 3
3/33
3/33
3/33
ماده 4
3/33
3/33
3/33
ماده 5
3/33
3/33
3/33
ماده 6
3/33
7/66
ماده 7
100
ماده 8
100
ماده 9
3/33
3/33
3/33
ماده 10
3/33
3/33
3/33
ماده 11
3/33
7/66
ماده 12
3/33
7/66
ماده 13
3/33
7/66
ماده 14
3/33
7/66
ماده 15
3/33
7/66
ماده 16
100
ماده 17
3/33
7/66
ماده 18
3/33
7/66
ماده 19
3/33
7/66
ماده 20
3/33
7/66
ماده 21
3/33
7/66
ماده 22
3/33
3/33
3/33
جمع
61/10
57/7
23/21
60/60
جهت برآورد پایایی پرسشنامه و عامل های آن از آلفای کرونباخ استفاده شد. ضرایب پایایی در جدول زیر آورده شده است.
پایایی قبل از اجرای اصلی به منظور رواسازی پرسشنامه
جدول 2: ضرایب پایایی ابزار گردآوری داده ها
عاملها و پرسشنامه
تعداد سئوالات
ضرایب پایایی
1- انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی
5
65/0
2- بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
6
67/0
3- سازماندهی ، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی
3
66/0
4- تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسا نه های الکترونیکی برای تدریس بهتر
4
68/0
5- سنجش میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها
4
63/0
کل پرسشنامه
22
66/0
3-7- امتیازدهی و تفسیر نتایج:
هر کدام از آزمودنیها دیدگاههای خود را برای سوالات با زدن علامت مشخص مینمایند پس از جمع آوری پرسشنامهها به گزینههای کاملا مرتبط ، ارتباط زیاد ، تاحدی مرتبط ، کمی مرتبط ، مرتبط نیست، به ترتیب ارزش 5 ، 4 ، 3 ، 2 ، 1 اختصاص داده میشد در مرحله بعدی ارزش گزینههای انتخاب شده توسط هر کدام از افراد با هم جمع جبری شده و یک عدد (متغیر فاصلهای) حاصل میشود، مضافا اینکه گویه های 3و17 معکوس هستند.
جدول 3: پایایی در اجرای اصلی (نمونه مورد بررسی)
پایایی به روش تنصیف گاتمن
آموزش دیده
مقوله ها
انتقال شفاف و واضح مطالب
75/0
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
62/0
سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب
81/0
تعامل با دانش آموزان
77/0
میزان مهارت و تسلط معلمان
81/0
کل پرسشنامه
تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی
97/0
آموزش ندیده
مقوله ها
انتقال شفاف و واضح مطالب
68/0
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
79/0
سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب
86/0
تعامل با دانش آموزان
67/0
میزان مهارت و تسلط معلمان
85/0
کل پرسشنامه
تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی
88/0

3-8- قلمرو تحقیق :
قلمرو موضوعی تحقیق :
موضوع مورد پژوهش در این مطالعه بررسی نقش کلاسهای تولید محتوای الکترونیکی برگزار شده در شیوه تدریس معلمان مشمول طرح (کلیه معلمان دوره آموزش ابتدایی شهرستان چایپاره درسال91 ) می باشد.
قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی در این تحقیق مدارس ابتدایی شهرستان چایپاره می باشد که نمونه مورد مطالعه را برای آزمون فرضیات پژوهشی و اثبات آنها، از این مجموعه بر میگزینیم.
قلمرو زمانی تحقیق
از آنجایی که هر پژوهش علمی در بستر زمانی شکل میگیرد , لذا برای معنی دار بودن یافتههای پژوهشی خود و قابل تعمیم بودن آن به جامعه آماری باید یک بازه زمانی مشخص و از قبل تعریف شدهای برای آن شناسایی کنیم. بر همین اساس محدوده زمانی تحقیق حاضر از زمان شروع یعنی از تاریخ تا مدت شش ماه یعنی تا میباشد.
3-9- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات
تجزیه و تحلیل اطلاعات و داده های مورد نیاز در پژوهش حاضر در دو بخش متمایز انجام گرفت .
الف : بخش توصیفی : در این بخش با استفاده از آمارهای توصیفی فراوانی، درصد در زمینه هر کدام از سوالات مطرح شده در پرسشنامه بحث شد.
ب : بخش استنباطی : تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمونهای آماری t تست گروههای مستقل و تحلیل واریانس چندمتغیره MANOVA انجام شد.
فصل چهارم
یافته های پژوهش
در این فصل ابتدا وضعیت دموگرافیکی شرکت کنندگان در پژوهش و متغیرهای مورد مطالعه توصیف شده سپس به آزمون فرضیه های پژوهش پرداخته می شود.
4-1- توصیف نتایج
جدول 1 : توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب جنست
جنسیت
فراوانی
درصد
مذکر
193
2/65
مؤنث
103
8/34
جمع
296
100

نمودار 1 : درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب جنسیت
جدول 1 و نمودار 1، فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش را بر حسب جنسیت نشان می دهد.
جدول 2 : توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب سن
سن
فراوانی
درصد
25 – 20
1
3/0
30 – 26
26
8/8
35- 31
51
2/17
40 – 36
103
8/34
45 – 41
99
4/33
50 -46
16
4/5
جمع
296
100

نمودار 2 : درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب سن
جدول 2 و نمودار 2، فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش را بر حسب سن نشان می دهد.
جدول 3 : توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب سابقه خدمت
سابقه خدمت
فراوانی
درصد
10 – 5
33
1/11
15 – 11
45
2/15
20- 16
120
5/40
25 – 21
90
4/30
30 – 26
8
7/2
جمع
296
100

نمودار 3 : درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب سابقه خدمت
جدول 3 و نمودار 3، فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش را بر حسب سابقه خدمت نشان می دهد.
جدول 4 : توزیع فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش برحسب مدرک تحصیلی
مدرک تحصیلی
فراوانی
درصد
کاردانی
36
2/12
کارشناسی
248
8/83
کارشناسی ارشد
12
1/4
جمع
296
100

نمودار 4 : درصد شرکت کنندگان در پژوهش بر حسب مدرک تحصیلی
جدول 4 و نمودار 4، فراوانی و درصد شرکت کنندگان در پژوهش را بر حسب مدرک تحصیلی نشان می دهد.
جدول 5 : میانگین و انحراف معیار نمرات معلمان در هر یک از متغیرهای مورد مطالعه
متغیرها
میانگین
انحراف معیار
کجی
کشیدگی
انتقال شفاف و واضح مطالب
04/17
9/2
09/0
29/0-
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
93/22
5/5
04/0-
75/0-
سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب
16/11
3
04/0-
49/0-
تعامل با دانش آموزان
76/14
1/4
01/0
64/0-
میزان مهارت و تسلط معلمان
40/13
3/2
16/0-
03/0-
تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی
29/79
1/17
05/0-
78/0-

جدول 5 ، میانگین، انحراف معیار، کجی و کشیدگی نمرات معلمان را در هر یک از متغیرهای مورد مطالعه نشان می دهد.
4-2- تحلیل نتایج( آزمون فرضیه ها)
آزمون فرضیه اول
بین شیوه تدریس معلمان آموزش دیده و آموزش ندیده از نظر انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، بهره گیری از وسایل کمک آموزشی، سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسانه های الکترونیکی و میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها تفاوت وجود دارد.
به منظور آزمون فرضیه اول از آزمون تحلیل واریانس چند متغیری استفاده شد. ابتدا میانگین و انحراف امعیار متغیر وابسته نشان داده می شود و در ادامه به آزمون فرضیه پرداخته می شود(جدول 6).
جدول6: میانگین و انحراف معیار متغیرهای مورد مطالعه
متغیرهای وابسته
متغیر مستقل
میانگین
انحراف معیار
انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی
آموزش دیده
59/19
51/1
آموزش ندیده
49/14
18/1
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
آموزش دیده
22/28
32/1
آموزش ندیده
64/17
59/1
سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی
آموزش دیده
95/13
03/1
آموزش ندیده
37/8
04/1
تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسانه های الکترونیکی
آموزش دیده
61/18
37/1
آموزش ندیده
90/10
28/1
میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها
آموزش دیده
37/15
03/1
آموزش ندیده
43/11
22/1
جدول 6 نشان می دهد، میانگین نمرات گروه مطالعه(آموزش دیده) نسبت به گروه مقایسه(آموزش ندیده) در تمام متغیرهای مورد بررسی بالاتر است. با مقایسه میانگین های گروه مطالعه و مقایسه، افزایش مقدار میانگین در نمرات گروه مطالعه قابل مشاهده است که حکایت از اثر متغیر مستقل کلاسهای آموزشی تولید و استفاده از محتوای الکترونیکی دارد.
جهت اجرای تحلیل واریانس چند متغیری رعایت برخی مفرضهها به قرار زیر ضروری است:
1-نرمال بودن توزیع متغیر وابسته
2- همگنی ماتریسهای واریانس- کوواریانس
3- برابری واریانس ها
به منظور بررسی صحت مفروضه نرمال بودن توزیع متغیر وابسته از آزمون کولموگروف اسمیرونف استفاده شده که نتایج آن در جدول 7 ارائه شده است.
جدول 7: نتایج آزمون کولموگروف اسمیرونف به منظور بررسی نرمال بودن توزیع متغیرهای مورد مطالعه
آزمون
کولموگروف اسمیرونف
انتقال شفاف و واضح مطالب
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب
تعامل با دانش آموزان
میزان مهارت و تسلط معلمان
z
045/0
024/0
051/0
032/0
039/0
سطح معناداری
094/0
083/0
054/0
105/0
110/0
تعداد
296
296
296
296
296
جدول 7 نشان می دهد، براساس نتایج آزمون کولموگروف اسمیرنف، توزیع نمرات متغیرهای مورد مطالعه نرمال است(05/0به منظور بررسی همگنی ماتریس های واریانس- کوواریانس از آزمون باکس استفاده شد که نتایج آن در جدول 8 ارائه شده است.
جدول 8: نتایج آزمون باکس به منظور بررسی همگنی ماتریس های واریانس- کوواریانس
آزمون باکس
F
درجه آزادی 1
درجه آزادی 2
سطح معنی داری
10/142
30/1
15
6/348018
120/0
جدول 8 اطلاعات مربوط به فرض همگنی ماتریسهای واریانس- کوواریانس را نشان می دهد. آزمون باکس و سطح غیر معنی داری(05/0به منظور بررسی برابری واریانس های گروه های مورد مطالعه از آزمون لون استفاده شد که نتایج آن در جدول 9 ارائه شده است.
جدول 9: برابری واریانسهای متغیرهای پژوهش در گروه های مورد مطالعه
همگنی واریانسهای متغیرها
F
درجه آزادی 1
درجه آزادی 2
سطح معنی داری
انتقال شفاف و واضح مطالب
59/2
1
294
11/0
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
43/2
1
294
12/0
سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب
01/2
1
294
91/0
تعامل با دانش آموزان
18/3
1
294
23/0
میزان مهارت و تسلط معلمان
13/3
1
294
08/0
نتایج جدول 9 نشان می دهد که واریانسهای متغیرهای پژوهش در گروه های مورد مطالعه برابر هستند(05/0پس از ارائه مفروضهها، به منظور مقایسه میانگین متغیرهای پژوهش در گروه های مورد مطالعه آزمون تحلیل واریانس چند متغیری انجام شد که نتایج آن در زیر آورده شده است.
جدول 10: نتایج آزمون لامدای ویلکز را برای تفاوت در 5 متغیر مورد مطالعه
آزمون لامدای ویلکز
مقدار لامدا
F
درجه آزادی
سطح
معنی داری
مجذور اتای سهمی
آموزش
055/0
42/993
5
000/0
94/0
نتایج جدول 10 نشان می دهد که روش تدریس دو گروه شرکت کننده در پژوهش(معلمان آموزش دیده وندیده) از نظر 5 متغیر مورد مطالعه (انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، بهره گیری از وسایل کمک آموزشی، سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسانه های الکترونیکی و میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها) با هم تفاوت معنی دار دارند[0001/0P< ، 42/993= (5) F]. به این ترتیب فرضیه اول تایید می شود. این نتیجه نشان می دهد که متغیر مستقل دوره های آموزشی( کلاسهای تولید و بکارگیری محتوای الکترونیکی) در روش تدریس معلمان آموزش دیده از نظر تولید و بکارگیری محتوای الکترونیکی موثر(مجذور اتا 94/0) بوده است.
جدول 11: آماره های پنج تحلیل واریانس تک متغیری را به طور جداگانه برای 5 متغیر مورد مطالعه 1)انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، 2)بهره گیری از وسایل کمک آموزشی، 3)سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، 4)تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسانه های الکترونیکی و 5)میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها بر حسب متغیر گروه بندی آموزش نشان می دهد.
جدول 11: نتایج پنج تحلیل واریانس تک متغیری برای 5 متغیر مورد مطالعه
تحلیل واریانس
مجموع مجذورات
درجه آزادی
مجذور میانگین
F
سطح معنی داری
مجذور اتای سهمی
انتقال شفاف و واضح مطالب
76/1925
1
76/1925
74/1050
000/0
78/0
بهره گیری از وسایل کمک آموزشی
99/8284
1
99/8284
15/3856
000/0
93/0
سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب
99/2304
1
99/2304
75/2149
000/0
88/0
تعامل با دانش آموزان
96/4405
1
96/4405
14/2498
000/0
89/0
میزان مهارت و تسلط معلمان
27/1148
27/1148
52/900
000/0
75/0
توجه: چون 5 متغیر وابسته در تحلیل وجود دارد، مقدار بحرانی 05/0 بر 5 تقسیم شده و سطح معنی داری برابر با 010/0 خواهد بود(تصحیح بنفرونی)
نتایج جدول 11 نشان می دهد که تمام تحلیل واریانسها معنی دار هستند. به عبارت دیگر تفاوت معنی داری بین روش تدریس معلمان آموزش دیده و آموزش ندیده از نظر انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، بهره گیری از وسایل کمک آموزشی، سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی، تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسانه های الکترونیکی و میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها وجود دارد(0010 = P ، 74/1050= (295و1) F)، (0010 = P ، 15/3856= (295و1) F)، (001/0 = P ، 99/2304= (295و1) F)، (001/0 = P ، 96/4405= (295و1) F) و (001/0 = P ، 27/1148= (295و1) F). مجذور اتای سهمی هر متغیر به تنهایی بدون در نظر گرفتن سایر متغیرها نشان می دهند که متغیر دوره های آموزشی کلاسهای تولید و بکارگیری محتوای الکترونیکی در روش تدریس معلمان آموزش دیده از نظر انتقال شفاف و واضح مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی(به میزان 78%)، بهره گیری از وسایل کمک آموزشی(به میزان 93%)، سازماندهی، توالی و تنظیم مطالب با استفاده از محتوای الکترونیکی(به میزان 88%)، تعامل با دانش آموزان با استفاده از رسانه های الکترونیکی(به میزان 89%) و میزان مهارت و تسلط معلمان بر تهیه و کار با رسانه ها(به میزان 75%) موثر بوده است.
.آزمون فرضیه دوم
بین معلمان مذکر و مؤنث از نظر میزان تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی در تدریس تفاوت وجود دارد.
جدول 12 : تفاوت در تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی توسط معلمان مذکر و مؤنث
آزمون t
جنسیت
میانگین
آزمون برابری واریانسها
t
درجه آزادی
سطح معنی داری
F- leven
سطح معنی داری
تهیه و استفاده از محتوای الکترونیکی
مذکر
92/75
177/0
67/0
81/4