2
تمامیت ارضی یکپارچگی ملی، عدم ترویج تروریسم تبعیض نژادی ، قومی ومذهبی
شهروندان وشرکتهای پاکستانی
شورای ایالتی بررسی شکایات
رییس جمهور
سازمان نظارت بر رسانه های الکترونیک
پاکستان
3
رعایت حاکمیت جمهوری، تمامیت ارضی، عدم وابستگی، ترویج زبان ترکی
شرکتهای سهامی ویژه تلویزیون
همان هیات
پارلمان(اکثریت واقلیت)
هیات عالی رادیو وتلویزیون
ترکیه
4
صیانت نظم عمومی، حفظ موقعیت دفاع ملی،آزادی بیان وارزشهای انسانی
شهروندان وشرکتها
همان شورا
رییس جمهور، رییس مجمع ملی ورییس سنا
شورای عالی سمعی وبصری
فرانسه
5
عدم وابستگی مالی
خصومت با اسرائیل
آزدی وحقوق عمومی
شهروندان وشرکتهای سهامی ویژه تلویزیون
وزارت اطلاع رسانی باپیشنهاد شورایعالی
هیات وزیران
هیات وزیران باپیشنهاد شورای عالی اطلاع رسانی دیداری وشنیداری
لبنان
6
تحریف واقعیت
تجاوز به حریم خصوصی
شهروندان وشرکتهای هندی
شورای رادیوتلویزیونی منصوب رییس جمهور
مجلس مردم ومجلس ایالتی
کمیته پارلمانی
هند
7
12-2- ضرورت لغو انحصار رادیو تلویزیونی در ایران
مهمترین علت لغو انحصار حق طبیعی واساسی وطبیعی افکار عمومی برای دسترسی به رسانه های متکثر وحق گروهها وطیفهای مختلف اجتماعی برای انتشار آزادانه دیدگاههای خود در جامعه می باشد. هردو این حقوق که جزو حقوق اساسی مدنی به شمار می آیند مستلزم وجود رسانه های متکثر در جامعه است واز آنجا که انحصار موجود ، بدون هیچگونه مبنای شرعی ومنطق وصرفا براساس تفسیر یکی از اصول قانون اساسی یعنی اصل 44 پدید آمده است لغو انحصار واعاده حقوق مذکور به جامعه یک ضرورت می باشد.
از سویی دیگر احکام دیگر موجود در قانون اساسی وقوانین عادی وهمچنین احکام شرعی وبرآمده از قران وسیره پیامبر وائمه معصومین که پیش از این توضیح داده شد بر ضرورت فعالیت رسانه ای متکثر ومستقل از حاکمیت تاکید دارد.
مبانی نظام حقوقی ارتباطات رادیو تلویزیون
صرف نظر از مسئله بنیادی تأسیس و اداره موسسات رادیویی و تلویزیونی که باید با کسب اجازه از مقامات عمومی دولتی صورت گیرد، “سایر زمینههای کار مطبوعات و رادیو تلویزیون از لحاظ مقررات آزادی کسب و انتقال و انتشار و دریافت اطلاعات و فعالیت آزاد و مستقل و بیطرفانه روزنامهنگاری در تحریریههای مطبوعات یا بخشهای خبری موسسات رادیویی و تلویزیونی، مقررات حاکم بر محتوای مندرجات مطبوعات و محتوای برنامههای رادیو تلویزیون، محدودیتها و مسئولیتها و جرایم مطبوعاتی و رسانهای با هم مشابهند”(معتمدنژاد، 1382،127).
نیاز کشور به شبکه های خصوصی رادیو و تلویزیونی
ایران کشوری در حال توسعه است و همه ی بخش ها و نهادهای اجتماعی آن فرآیند تحولی پرشتاب را در بسیاری از وجوه خود پشت سر می گذارند. طبیعی است که رسانه ها و به ویژه رسانه های همگانی نمی توانند از این فرآیند به دور باشند. رسانه ها از جهت آن که می توانند تشدیدکننده یا تقویت کننده ی فرآیند توسعه باشند، مجبور به واکنش در برابر گونه های مختلف تحولات اقتصادی و اجتماعی هستند.
” دولت ها به تنهایی نمی توانند چنین بار عظیمی را به دوش بکشند. شکل گیری ساختارهای بنیادین برای توسعه ی ملی «متوازن»، «پایدار» و «همه جانبه» در آغاز، بدون سرمایه گذاری ها و ایفای نقش فعال توسط دولت ها ممکن نیست ولی در ادامه ی راه، بخش های عمومی و خصوصی نیز باید به کمک دولت بیایند. تمسک عموم دولت ها به جریان خصوصی سازی و دادن اختیار و مسئولیت به بخش خصوصی دقیقاً با همین نگرش صورت می گیرد. توسعه ی رسانه ها نیز از این قاعده مستثنی نیست و حاکمیت سیاسی اگر برای اداره ی جامعه و رتق و فتق امور به سرمایه، نیروی کار و قدرت مدیریت عموم مردم – از هر گروه و صنفی – رو نکند، در نهایت دچار مشکلات خواهد شد.” (محمدی ،1379، 105)
تجربه ی مطبوعات
نشر و کتاب و مطبوعات از آغاز در دو شاخه ی دولتی و خصوصی به طور موازی جریان داشته و هیچ گاه یکی بر دیگری تفوق کامل نیافته است.
از همین جهت در عرصه ی مطبوعات با تنوع و رونق بیشتری نسبت به رادیو و تلویزیون که عموماً دولتی بوده اند مواجه بوده ایم. رادیو و تلویزیون تنها با بودجه های دولتی سرپا بوده و هستند، ولی مطبوعات و کتاب با سرمایه های خصوصی نیز تولید و عرضه می شده اند و حتی با برداشته شدن کامل یارانه دولتی ، بخش هایی از آن ها می توانند عرضه شوند.
موازی بودن تولید و نشر دولتی و خصوصی در عرصه ی مطبوعات و کتاب باعث رقابت سالم میان این دو بخش شده است – گرچه بخش دولتی همیشه امکانات و فرصت های بیشتری داشته است. این دو بخش هر یک بخشی از نیازها را پاسخ داده اند و مکمل یکدیگر بوده اند. سازوکارهای نظارت و رسیدگی به دعاوی توسط دولت و مراجع قضایی طی سال ها محک خورده و اکنون در موقعیتی هستیم که نهاد عرفی و خصوصی مطبوعاتی در جامعه ی ایران می تواند بدون هیچ گونه تنشی با دیگر نهادها به کار خویش ادامه دهد و هیچ خطر یا آسیبی نیز از ناحیه ی آن ها متوجه منافع و امنیت ملی نمی شود.
کارکرد
تنوع شبکه ها از نظر فرهنگی چند کارکرد مشخص دارد:
• در جامعه ای که قومیت های گوناگون به زبان های متفاوت وجود دارند، هر یک از آن ها امکان پخش برنامه به زبان خود و در چارچوب فرهنگ خویش را می یابند.
• وجود خرده فرهنگ ها در همه ی جوامع یک امر بدیهی است. انحصار شبکه ها و تمرکز آن ها در دست یک گروه یا حتی خرده فرهنگ، امکان پخش تلویزیونی را از خرده فرهنگ های دیگر می گیرد. وجود تنوع موجب رقابت این خرده فرهنگ ها می شود و بر تحول و غنای فرهنگی می افزاید.
• وجود شبکه های گوناگون، کارکرد اطلاع رسانی شبکه ها را تقویت می کند و پوشش آن ها را از لحاظ اطلاع گیری و اطلاع رسانی بیشتر می کند.
• تنوع شبکه ها امکان ارائه ی خدمات بیشتر آموزشی و تربیتی را در مقاطع گوناگون (ابتدایی تا دانشگاه)، سطوح مختلف (عمومی، تخصصی) و با اهداف ویژه و تفکیک شبکه ها از حیث آموزشی و تربیتی بودن و غیر آن ها فراهم می کند.
• کارکرد اقتصادی این نوع نیز بالا رفتن حجم سرمایه ی در گردش در امر رسانه ها، جذب سرمایه های بخش خصوصی و بالا رفتن کل درآمدهای تبلیغاتی شبکه هاست. این امر امکان پوشش بیشتر، راه اندازی شبکه های بیشتر، رفتن به سراغ انواع خدمات دیگر (ماهواره، کابل) و رونق بخشیدن به تولید برنامه های تلویزیونی را فراهم می اورد.
کارکرد دیگر، تقویت امنیت ملی است.
• ” تنوع رسانه ها و مهم ترین و گسترده ترین آن ها تلویزیون، با زیرپوشش قرار دادن اقشار بیشتر و متنوع تر، به ایجاد هم گرایی و هم فکری گروه های مردم، گسترش اطلاعات و فراهم آوردن امکان کاهش کنش های سیاسی کمک می کند. همچنین تفکیک دو حوزه ی سیاست رسانه ای دولتی و سیاست رسانه ای ملی است. انحصاری بودن رسانه ها باعث می شود هرگونه موضع گیری در آن ها به حساب دولت – و نه ملت – گذاشته شود؛ از این رو دولت امکان بیان مواضع غیررسمی خود را ندارد. در سطح خارجی نیز مواضع روزنامه ها و رادیو و تلویزیون به حساب دولت گذاشته می شود و دولت های خارجی در صورت امکان فشار وارد آوردن به دولت، این فشار را به رسانه ها نیز وارد می کنند.
• در موارد بسیاری، دولت نیازمند طرح برخی مسائل است که به دلیل رسمی بودن تلویزیون امکان طرح آن ها وجود ندارد. تأسیس شبکه ی غیردولتی این امکان را فراهم می کند تا مسائل ناگفته، فرصت بروز پیدا کنند.”(همان ص 101)

13-2 – نتیجه گیری
بر اساس موارد مذکور نظام موجود رادیو- تلویزیونی در کشور که در انحصار یک سازمان می باشد. علاوه برآنکه از نظر تضاد با آرمانهای اسلامی وتزاحم با اهداف انقلاب اسلامی قابل قبول نمی باشد بلکه در نظریات ارائه شده توسط صاحب نظران برجسته نیز به عنوان مدلی مطلوب یا قابل قبول ذکر نگردیده است
همچنین نظام فعلی از نظر عملکرد وکارایی انتظارات حاکمیت وافکارعمومی را تامین ننموده و با چالشها و بحرانهای مختلفی مواجه می باشد، بنابراین از یک سو مشکلات نظام رسانه ای فعلی در حوزه های گوناگون و از سوی دیگر مزیتها و دستاوردها نظام متعارف رادیو تلویزیونی در جهان مبتنی بر مالکیت متکثر و نه انحصاری موجب تقویت دلایل تاسیس رادیو تلویزیونی خصوصی در ایران می گردد.
با این وجود مدل رادیو تلویزیون خدمت عمومی نیز یکی از مدلهایی است که برخی از صاحب نظران، تبدیل شدن صدا و سیما به یک سازمان خدمت عمومی را به عنوان راه حلی میانه یا کوتاه مدت جهت حل مشکلات گسترده فعلی آن پیشنهاد می کند.
در مسیر ایجاد یک نظام متکثر رادیو تلویزیونی ، ایجاد شبکه های رادیو تلویزیونی توسط نهاد های عمومی نیز به عنوان یکی از گزینه ها مطرح است تا انحصار وتک صدایی موجود در سازمان صداوسیما را با چالش مواجه کرده و فضایی شبیه فضای حاکم برنهادهای تولید کننده خبر یا خبرگزاریها را تداعی کند.
بنابراین چهار گزینه کلی دررابطه با نظام رادیو تلویزیونی در ایران وجود دارد:
گزینه نخست: تداوم وضعیت فعلی (انحصار سازمان صداوسیما)
گزینه دوم:ایجاد تلویزیون عمومی در کنار صداوسیما
گزینه سوم :تبدیل صداوسیما به رسانه خدمت عمومی39
گزینه چهارم :تاسیس تلویزیون خصوصی در کنار صداوسیما

اگرچه معایب ومزایای هریک از گزینه های چهارگانه مذکور در ادامه تشریح شده ، اما به نظر می رسد با توجه به احکام وسیاستهای منتج از شرع وقانون اساسی، نظام سازگار با اهداف اسلام وانقلاب اسلامی ، نظام رسانه ای متکثر از کارامدی واثر بخشی بیشتری از سایر نظامهای رسانه ای برخوردار است.
از سویی دیگر گزینه های دوم وسوم نیز به عنوان گامهای مورد توجه جهت تحقق نظام مطلوب رسانه ای می تواند محسوب شود.
در گزینه دوم ، انحصار موجود در سازمان صداوسیما شکسته و زمینه برای تکثر مالکیتی وچندصدایی خارج از چارچوب سازمان صداوسیما فراهم می گردد .
در گزینه سوم تبدیل سازمان صداوسیما به یک رسانه خدمت عمومی زمینه را برای افزایش توانمندی، تاثیر گذاری وپایداری این سازمان فراهم می آورد. اما هیچ از این دوگزینه نمی تواند جایگزین دائمی تکثر کامل در نظام رادیو تلویزیونی محسوب شود.
جدول 5 بررسی گزینه های نظام رادیو تلویزیونی در ایران با مدل هزینه – فایده
گزینههای نظام رادیو تلویزیونی
مزایا
معایب
وضعیت موجود (انحصار سازمان صداوسیما) با سیاست تنوع و تعدد شبکههای تلویزیونی
* کنترل و تمرکز کامل جریان اطلاعات
* ریزش مخاطب به سوی شبکههای ماهوارهای و رسانههای مجازی
* بهرهوری پایین بخاطر فقدان رقابت
* نارضایتی گروههای سیاسی، مذهبی و اجتماعی به دلیل برآورده نشدن انتظارات از یک سازمان محدود
* خروج سرمایه انسانی رسانه از کشور
* گسترده شدن بازار شایعات و منابع غیررسمی به دلیل تکمنبع بودن رسانه
* فساد ناشی از انحصار اقتصادی صداوسیما
* گران شدن تبلیغات و استفاده از رادیو تلویزیون برای صنعت، فرهنگ، تجارت
*تکصدایی حاکمیت در جامعه
تأسیس شبکههای عمومی یا برونسپاری بخشی از صداوسیما به نهادهای عمومی
*خارج شدن از انحصار فعلی
* رقابت بین تلویزیون عمومی و صداوسیما
* کاهش بار مسئولیت و بار مالی سازمان صداوسیما
* چندصدایی حاکمیت در جامعه

* تخصص و بهرهوری پایینتر از صداوسیما
*استفاده تلویزیون عمومی برای تبلیغ صرف
* پررنگتر شدن خلأ بیصدا غیرحاکمیت
* نیاز به صرف سرمایه سنگین از بودجه عمومی جهت تأسیس تلویزیون
* ایجاد مسابقه تأسیس تلویزیون با بودجه عمومی بین نهادها با کارآمدی پایین
* استفاده از تلویزیون عمومی برای منافع سیاسی مسئولان نهادها
* عدم توانایی جذب منتقدین حاکمیت
تبدیل صداوسیما به رسانه خدمت عمومی
*عدم سوءاستفاده جناحی و اقتصادی از تلویزیون ملی
*افزایش منافع رسانه ملی برای جامعه در بخشهای فرهنگی و هنری
*جذب بخشی از مخاطب ریزش کرده به دلیل عملکرد نادرست صداوسیما
* افزایش تأثیرگذاری و اعتبار رسانه ملی در داخل و خارج کشور
* کاهش آگهی که با نقض ویژگی تلویزیون خدمت عمومی تأمین می شود.
* خلأ بخش سرگرمی وجذابیت به دلیل عدم تمرکز تلویزیون خدمت عمومی در این حوزهها و نیاز روزافزون جامعه.
* عدم امکان توسعه کمی با توجه به منابع محدود و سطح معین کیفی تلویزیون خدمت عمومی که بودجه دولتی دارد

تأسیس تلویزیون خصوصی در کنار صداوسیما
*ایجاد چندصدایی در رسانههای داخلی و جذب مخاطب از شبکههای بیگانه
* ایجاد رقابت و ارتقای کیفیت صداوسیما
*اضافه شدن منابع جدید مالی
* جذب استعدادهای بکر یا بلا استفاده
* افزایش دسترسی فعالان اقتصادی، فرهنگی و هنری به رادیو تلویزیون با هزینه کمتر
*افزایش اعتماد و کاهش اثر شایعات
*افزایش کارآمدی نظام با نظارت رسانهای و انعکاس مشکلات و نقائص مسئولان
*خطر وابستگی تلویزیون خصوصی به بیگانه

* خطر ابتذال برنامه های تلویزیون خصوصی به دلیل منفعت طلبی وآسیب پذیری فرهنگی

1-13-2- چارچوب مفهومی
” الگو یا مدل چارچوبی است که شکل کلی و روابط اجزای سازنده یک پدیده را نشان می دهد”(گیل وآدامز، 1384: 239)
براساس مجموعه مباحث صورت گرفته در این فصل، علل یا زمینه های سلبی وایجابی ایجاد تکثر در نظام رادیو تلویزیونی ایران در نگاره پیش رو تصویر شده است.
این نگاره برگرفته از جداولی است که در پیوست تحقیق ارائه شده است و شامل سه بخش

]]>